Dómur Hæstaréttar

1. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. desember 2023 en kærumálsgögn bárust réttinum 7. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Landsréttar 17. nóvember 2023 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá Landsrétti. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og Landsrétti gert að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

3. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

4. Sóknaraðili höfðaði mál á hendur varnaraðila til ómerkingar á tilgreindum ummælum varnaraðila og greiðslu miskabóta svo og greiðslu til að kosta birtingu forsendna og dóms á tveimur vefmiðlum. Með héraðsdómi 26. apríl 2022 var varnaraðili sýknaður af kröfum sóknaraðila.

5. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði fór lögmaður með málið af hálfu sóknaraðila fyrir héraðsdómi. Sóknaraðili fór hins vegar sjálfur með mál sitt fyrir Landsrétti sem vísaði málinu frá réttinum með hinum kærða úrskurði. Var sú niðurstaða reist á því að greinargerð sóknaraðila til Landsréttar stríddi gegn meginreglu einkamálaréttarfars um munnlegan málflutning. Einnig væri málatilbúnaður sóknaraðila til þess fallinn að koma niður á vörnum í málinu og væri í andstöðu við meginregluna um skýran og ljósan málatilbúnað og áskilnað b-liðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991. Enn fremur væri frágangur málsgagna sóknaraðaðila í verulegum atriðum í ósamræmi við reglur Landsréttar nr. 2/2018 um málsgögn í einkamálum. Hefðu þau ekki að geyma endurrit úr þingbók málsins í héraði. Þar væri heldur ekki að finna fjölda skjala sem þar hefðu verið lögð fram. Aftur á móti væri í málsgögnum sóknaraðila fjöldi nýrra skjala sem ekki yrði séð að tengdust sakarefni málsins. Þá væri ekki í þeim efnisskrá, tímaskrá, hlutlæg greining og skrá yfir nöfn þeirra sem komu fyrir héraðsdóm, eins og áskilið væri í 3. gr. fyrrgreindra reglna nr. 2/2018.

6. Í 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 er rakið hvað skuli koma fram í greinargerð áfrýjanda fyrir Landsrétti. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði skulu þar koma fram málsástæður sem áfrýjandi ber fyrir sig fyrir Landsrétti. Skal lýsing þeirra vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála á hverju áfrýjun sé byggð. Fallist er á það með Landsrétti að greinargerð áfrýjanda hafi ekki fullnægt þessum áskilnaði. Til þess er þó að líta að um er að ræða meiðyrðamál vegna þrennra ummæla sem koma fram í kröfugerð áfrýjanda í héraði og fyrir Landsrétti ásamt tilgreiningu á því hvar og hvenær þau voru viðhöfð. Bregðast mátti við þessum annmarka á málatilbúnaðinum með því að beina til sóknaraðila að afhenda stutt yfirlit um málsástæður sínar og tilvísanir til réttarreglna, sbr. 4. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991. Er þá jafnframt haft í huga að sóknaraðili, sem er ólöglærður, fór sjálfur með mál sitt fyrir Landsrétti og verða því gerðar vægari kröfur að þessu leyti en þegar lögmaður gætir hagsmuna málsaðila. Að þessu gættu hefur þessi annmarki á málatilbúnaði sóknaraðila ekki áhrif á hvort málinu verður vísað frá Landsrétti enda verður hann ekki talinn gera varnaraðila, sem naut lögmannsaðstoðar, erfitt um vik að taka til varna í málinu.

7. Einnig verður fallist á það með Landsrétti að frágangur málsgagna sóknaraðila hafi í ýmsum atriðum verið í ósamræmi við reglur réttarins nr. 2/2018, sem settar voru samkvæmt heimild í 4. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991. Þess er þó að gæta að í málsgögnunum var að finna stefnu til héraðsdóms, greinargerð varnaraðila í héraði auk nokkurra skjala sem þar voru lögð fram og sóknaraðili taldi hafa þýðingu. Jafnframt liggur fyrir að sóknaraðili hafði í samræmi við 1. mgr. 2. gr. fyrrgreindra reglna sent lögmanni varnaraðila tölvubréf 4. október 2022 og óskað eftir upplýsingum frá honum um hvaða gögn hann teldi eiga erindi inn í málið en þessu bréfi mun ekki hafa verið svarað. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti lagði varnaraðili ekki fram önnur gögn en greinargerð, en það hefði honum verið í lófa lagið ef hann taldi gagnaframlagningu sóknaraðila áfátt. Að öllu þessu virtu gegnir hér öðru máli en í dómi Hæstaréttar 3. desember 2015 í máli nr. 94/2015 þar sem reyndi á hliðstæðar reglur nr. 601/2014 um málsgögn í einkamálum. Því máli var vísað frá Hæstarétti en þar höfðu málsgögn ekki að geyma stefnu, greinargerð stefnda og fjölda gagna sem lögð höfðu verið fram í héraði. Sama á við um dóm Hæstaréttar 28. júní 2023 í máli nr. 28/2023 auk þess sem aðili naut þar lögmannsaðstoðar. Í öðrum tilvikum hafa annmarkar af þessu tagi aðeins sætt aðfinnslum, sbr. dóma réttarins 15. október 2015 í máli nr. 111/2015, 10. mars 2016 í máli nr. 436/2015 og 28. apríl 2016 í máli nr. 419/2015. Um þetta má í dæmaskyni úr gildistíð eldri reglna nr. 463/1994 benda á dóma réttarins 24. janúar 2002 í máli nr. 331/2001 og 14. janúar 2010 í máli nr. 137/2009.

8. Í málsgögnum sóknaraðila var ekki að finna efnisskrá í samræmi við 3. gr. fyrrgreindra reglna nr. 2/2018. Þar var hins vegar efnisyfirlit og skrá yfir ný gögn sem sóknaraðili lagði fyrir Landsrétt. Einnig vantaði skrá með tilgreiningu á meginatriðum málsatvika í tímaröð og hlutlæga greiningu málsins með lýsingu á ágreiningsefnum fyrir Landsrétti. Það kemur heldur ekki að sök í máli þessu þegar haft er í huga að hvoru tveggja verður ráðið beint af kröfugerð sóknaraðila. Enn fremur kom fram í endurriti úr þingbók í héraði, sem sóknaraðili hafði sent Landsrétti með tölvubréfi 6. október 2022, að málsaðilar auk tveggja vitna gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Þá lagði sóknaraðili fram endurrit af framburði aðila og vitna áður en málið var flutt í Landsrétti um formhlið þess. Eins og hér stóð á breytir því engu þótt ekki hafi komið fram í málsgögnum skrá yfir nöfn þeirra sem komu fyrir héraðsdóm.

9. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið voru ekki næg efni til að vísa málinu frá Landsrétti þrátt fyrir umrædda annmarka á málatilbúnaði sóknaraðila við rekstur málsins þar fyrir dómi. Er þá haft í huga að Landsréttur gat lagt fyrir sóknaraðila, áður en málinu yrði vísað frá dómi, að bæta úr þeim annmörkum sem voru á málsgögnum hans, sbr. 10. gr. áðurgreindra reglna nr. 2/2018. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar.

10. Kærumálskostnaður verður felldur niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.