Dómur Hæstaréttar

1. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.

2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. desember 2025 sem barst réttinum 30. sama mánaðar en kærumálsgögn bárust réttinum 6. janúar 2026. Kærður er úrskurður Landsréttar 11. desember 2025 í máli nr. 541/2024 þar sem því var vísað frá héraðsdómi og málskostnaður felldur niður í héraði og fyrir Landsrétti. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

3. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og málinu vísað til efnislegrar meðferðar Landsréttar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

4. Varnaraðili krefst aðallega frávísunar málsins frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Ágreiningsefni

5. Ágreiningur kærumáls þessa lýtur að því hvort sóknaraðili, sem er sérhæfður sjóður í skilningi laga nr. 45/2020 um rekstraraðila sérhæfðra sjóða, geti bætt úr skorti á aðildarhæfi sínu með tilkynningu um breytta aðild undir rekstri einkamáls fyrir Landsrétti. Samkvæmt hinum kærða úrskurði nýtur sóknaraðili ekki aðildarhæfis, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, en sjóðurinn er rekinn af Kviku eignastýringu hf. á grundvelli laga nr. 45/2020. Jafnframt var þar hafnað kröfu sóknaraðila um breytingu á aðild þannig að Kvika eignastýring hf. kæmi í hans stað.

Helstu málsatvik

6. Sóknaraðili höfðaði mál á hendur varnaraðila og Glæsigeymslum ehf. til heimtu greiðslna fyrir afnot tilgreindrar fasteignar. Með héraðsdómi var fallist á dómkröfur sóknaraðila á hendur varnaraðila sem skaut málinu til Landsréttar 4. júlí 2024. Með bréfi 15. október 2025, undir rekstri málsins fyrir Landsrétti, óskaði sóknaraðili eftir „breytingu á nafngreiningu aðila máls til varnar“ þannig að Kvika eignastýring hf. yrði aðili í hans stað.

7. Sóknaraðili kveður það hafa verið tilefni beiðninnar að 3. október sama ár hefðu gengið tveir úrskurðir Landsréttar í málum nr. 483/2025 og 484/2025 þar sem fjallað hefði verið um aðild tveggja tilgreindra sérhæfðra sjóða sem sambærilegir væru sóknaraðila og einnig í rekstri hjá Kviku eignastýringu hf. Í umræddum málum hafði héraðsdómur komist að þeirri niðurstöðu að sjóðina tvo brysti aðildarhæfi en jafnframt talið óheimilt að bæta úr annmörkum á aðildarhæfi þeirra og því vísað málunum frá dómi. Í fyrrgreindum úrskurðum Landsréttar var staðfest að sjóðina tvo skorti aðildarhæfi. Á hinn bóginn yrði ráðið af dómaframkvæmd að með breytingu á nafngreiningu aðila í málunum, þannig að Kvika eignastýring hf. kæmi í þeirra stað, væri aðildinni háttað með þeim hætti sem tíðkast hefði þegar einkamál hefðu verið rekin á hendur hliðstæðum sjóðum. Í ljósi þessa hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að bæta hefði mátt úr aðild sjóðanna tveggja eins og þeir óskuðu eftir með því að tilgreina Kviku eignastýringu hf. sem sóknaraðila vegna þeirra í þingbók og síðan úrskurði. Voru hinir kærðu frávísunarúrskurðir héraðsdóms því ómerktir og málunum vísað til héraðsdóms til meðferðar að nýju.

8. Í hinum kærða úrskurði er lagt til grundvallar að sóknaraðila skorti aðildarhæfi og vísað til þess að rekstraraðili hans samkvæmt lögum nr. 45/2020 sé Kvika eignastýring hf. Þar er lýst hvað felist í hlutverki Kviku eignastýringar hf. sem rekstraraðila en einnig raktar sérreglur í samþykktum og fjárfestingarstefnu sóknaraðila. Þá er tekið fram að stöðu sóknaraðila gagnvart Kviku eignastýringu hf. verði ekki jafnað til útibús eða ósjálfstæðrar einingar innan félagsins sem réttlæti að breyta megi aðild að einkamáli, svo sem dómafordæmi séu um. Loks segir að það kunni að raska grundvelli málsins að nýr aðili komi að því á áfrýjunarstigi þannig að nýr stefndi í málinu verði Kvika eignastýring hf. Þar sem sóknaraðila skorti aðildarhæfi samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 var málinu vísað frá héraðsdómi.

Niðurstaða

9. Samkvæmt a- og b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 skal í stefnu meðal annars greina svo glöggt sem verða má nöfn aðila og fyrirsvarsmanna þeirra ef því er að skipta en með því er markaður grundvöllur máls. Um skilyrði þess að breytingar geti síðar orðið á aðild máls til sóknar og varnar er nánar mælt fyrir í 22. og 23. gr. laganna.

10. Í máli þessu er ekki til úrlausnar hvort breyta skuli aðild á grundvelli fyrrgreindra ákvæða. Á hinn bóginn liggur fyrir og er ágreiningslaust að sóknaraðili nýtur ekki aðildarhæfis samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 svo sem leiðir af fyrirmælum sérlaga um starfsemi hans, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. desember 1989 í máli nr. 440/1989 sem birtur er á bls. 1624 í dómasafni réttarins það ár. Kjarni ágreinings málsaðila lýtur að því hvort bætt verði úr skorti á aðildarhæfi með tilkynningu um aðild Kviku eignastýringar hf. undir rekstri málsins fyrir Landsrétti.

11. Í lögum nr. 45/2020 er skýrlega kveðið á um stöðu sérhæfðra sjóða eins og sóknaraðila gagnvart rekstraraðila í þessu tilliti og mælt svo fyrir í 1. mgr. 4. gr. að sérhver sérhæfður sjóður skuli rekinn af einum rekstraraðila sem beri ábyrgð á að farið sé að lögunum. Þá er nánar rakið í greinargerð sem fylgdi frumvarpinu sem varð að þeim lögum að sjóðir sem ákvæðið tekur til séu ekki sjálfstæðir lögaðilar sem lúti eigin stjórn heldur samningsbundnir sjóðir og eignum þeirra sé stýrt af rekstraraðila. Í málinu liggur fyrir að sóknaraðili er rekinn af Kviku eignastýringu hf. sem hefur starfsleyfi sem rekstraraðili sérhæfðra sjóða samkvæmt lögum nr. 45/2020. Af ákvæðum laganna leiðir því að Kvika eignastýring hf. á að réttu lagi að eiga aðild að dómsmálum vegna sjóðsins en sóknaraðili gat því aldrei haft stöðu aðila í málinu.

12. Af dómaframkvæmd verður ráðið að þegar í dómsmáli er fyrir hendi aðild ósjálfstæðrar einingar innan lögpersónu að slíkum málum sé unnt að beina í þann farveg að málsaðili sé í raun sú lögpersóna sem hin ósjálfstæða eining er hluti af. Um þetta má meðal annars vísa til dóma Hæstaréttar 11. maí 1995 í máli nr. 349/1993, sem birtur er á bls. 1299 í dómasafni réttarins það ár og 15. júní 1995 í máli nr. 40/1994, sem birtur er á bls. 1706 í dómasafni réttarins það ár, svo og dóms 22. apríl 2015 í máli nr. 594/2014. Ekki ræður þá úrslitum hvort mál er til meðferðar á áfrýjunarstigi, sbr. einnig til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 9. nóvember 2022 í máli nr. 18/2022, þar sem litið var til þess að málsaðilar hefðu ekki nýtt svigrúm til að láta reyna á breytta aðild fyrir réttinum. Verður ekki fallist á þá ályktun varnaraðila að með þeim dómi hafi verið horfið frá fyrri framkvæmd um að bæta megi úr skorti á aðildarhæfi. Þvert á móti er þar vísað til þess að hægt sé að lagfæra aðild að þessu leyti fyrir Hæstarétti.

13. Ekki hefur sérstaka þýðingu, eins og varnaraðili byggir á og kemur fram í framangreindum úrskurðum Landsréttar í málum nr. 483/2025 og 484/2025, að þau hafi verið rekin samkvæmt XXIV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og það sama geti því ekki átt við um einkamál sem höfðað er með útgáfu stefnu eins og í máli þessu. Í því sambandi má vísa til dómaframkvæmdar um aðildarhæfi sem að framan getur þar sem í öllum tilvikum var um að ræða almenn einkamál höfðuð á grundvelli laga nr. 91/1991.

14. Þá verður ekki fallist á forsendu hins kærða úrskurðar um að það kunni að raska grundvelli málsins að nýr aðili komi að því á áfrýjunarstigi enda hefur ekki verið bent á hvernig breytingin myndi fela í sér slíka röskun.

15. Af þessu er ljóst að unnt var að bæta úr skorti á aðildarhæfi sóknaraðila fyrir Landsrétti með því að verða við beiðni hans um að tilgreina Kviku eignastýringu hf. í hans stað sem varnaraðila þar fyrir réttinum vegna Veðskuldabréfasjóðsins Virðingar í þingbók og síðar í dómi í málinu.

16. Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

17. Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og málinu vísað aftur til Landsréttar til efnislegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.