Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. apríl 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. apríl 2017, þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila 31. mars 2017 um að varnaraðili skuli sæta nánar tilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.  

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns,  186.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. apríl 2017.

                Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti ákvörðun lögreglustjóra frá 31. mars sl. þess efnis að X, kt. [...], skuli sæta nálgunarbanni í 6 mánuði þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við dvalarstaði A, kt. [...], að [...] og [...], á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilin. Jafnframt að lagt verði bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með öðrum hætti.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að samkvæmt upplýsingum lögreglu sé X undir rökstuddum grun um að hafa beitt A ofbeldi þann 25. mars sl. á heimili hans að [...]. X sé grunaður um að hafa komið aftan að henni, gripið í peysu hennar þannig að hún hafi fallið á gólfið, síðan haldið henni niðri og kýlt hana fjórum eða fimm sinnum í sitthvort eyrað. Þá sé X einnig grunaður um að hafa gripið í hálsmál peysu A og þrengt peysunni að hálsi hennar en sjá hafi mátt roða/för á hálsi hennar. Þá greini A einnig frá því að X hafi lamið hana í síðuna. A hafi síðan náð að komast út úr íbúðinni og ekið á brott. Fljótlega hafi hún komist að því að X væri að elta hana og því hafi hún haft samband við lögreglu og óskað eftir aðstoð hennar.

A hafi farið að [...] og hafi lögreglumenn farið þangað. Á leið sinni hafi þeir hitt X á [...] og rætt við hann. Hann hafi greint þeim frá því að hann væri ósáttur við A þar sem hún væri með farsíma í hans eigu. Lögregla hafi sagst ætla að kanna málið og í ljósi aðstæðna hafi X  verið beðinn um að koma ekki að dvalarstað A. Þegar lögreglumenn hafi verið að ræða við A hafi X birst og verið ógnandi í hegðun. Honum hafi verið gefin fyrirmæli um að fara í burtu sem hann hafi gert. Meðan lögregla hafi enn verið á vettvangi, hafi X komið aftur en hann hefði lagt bifreið sinni í nærliggjandi götu. X hafi verið handtekinn fyrir að fara ekki eftir fyrirmælum lögreglu og í þágu rannsóknar lögreglu á meintu ofbeldi gegn A. X hafi veitt mikla mótspyrnu við handtökuna og hafi  lögregla þurft að beita varnarúða til þess að yfirbuga hann.

Að kvöldi 25. mars sl. hafi A lagt fram beiðni um nálgunarbann á X og morguninn eftir hafi lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu tekið ákvörðun um að X skyldi sæta nálgunarbanni. Eftir að nálgunarbannið tók gildi hafi lögregla fengið upplýsingar um að X og A hafi verið í símasamskiptum og hafi hist einu sinni. Skömmu fyrir fyrirtöku vegna kröfu lögreglustjóra um staðfestingu á nálgunarbanni, hafi A greint frá því að hún þyrði ekki að halda uppi beiðni sinni um nálgunarbann sökum ótta við mögulegar afleiðingar þess að halda uppi beiðninni. Í ljósi þessa hafi lögreglustjóri tekið ákvörðun um að afturkalla ákvörðun sína um nálgunarbann frá 26. mars sl. og hafi lögreglustjórinn tekið málið til meðferðar að eigin frumkvæði með ákvörðun sinni þann 31. mars, sbr. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Ákvörðun lögreglustjóra um að x skyldi sæta nálgunarbanni hafi verið birt X þann 11. apríl sl.

Þau atvik sem liggi einnig til grundvallar ákvörðunar lögreglustjóra séu:

Mál nr. [...]:

Þann 29. september sl. hafi verið tilkynnt um hávaða og dynki frá íbúð í [...]. A hafi síðan haft samband við lögreglu og greint frá því að X hafi ráðist á hana þannig að hún hafi lent með höfuðið á spegli í forstofu íbúðarinnar. A sagðist hafa farið út úr íbúðinni og rifist við X. Hún greini síðan frá því að hún hafi farið aftur inn þegar X hafi opnað fyrir henni en þá hafi hann lagt hníf að hálsi hennar. Fram komi í gögnum lögreglu að A hafi verið með sjáanlegt mar á líkamanum, yfirborðsáverka á höfði og sár á hálsi. Í málinu sé að finna beiðni frá X um nálgunarbann en henni hafi verið hafnað af lögreglustjóra.

Mál nr. [...]:

Þann 23. desember sl. hafi verið óskað eftir aðstoð lögreglu að [...]. Lögregla hafi hitt þar fyrir X og A en fram komi í frumskýrslu lögreglu að þau hafi bæði verið með áverka, X með áverka í andliti og skurð á nefi en A með áverka á hægra læri, bringu og auk þess sem hárlufsur hafi fallið frá höfði hennar. X sagði A hafa ráðist á hann og hann hafi verið að verja sig. A sagði X hafa dregið hana eftir gólfum íbúðarinnar á hárinu, sparkað í læri hennar og tekið hana kverkataki. Þá hafi A greint frá því að þeir ákverkar sem væru á X væru eftir tilraunir hennar til þess að verjast honum. Í málinu sé að finna beiðni frá A um nálgunarbann en henni hafi verið hafnað af lögreglustjóra.

Í málaskrá lögreglu sé einnig að finna nokkrar tilkynningar frá árinu 2016 til dagsins í dag vegna aðkomu lögreglu og félagsþjónustu að málum X og A. Það sé ljóst af þeim gögnum að samskipti X og A hafi verið stormasöm.

Í ljósi ofangreinds telji lögreglustjóri að skilyrði 4. gr. laga nr. 85/2011 séu uppfyllt en kærði liggi annars vegar undir rökstuddum grun um að hafa beitt A líkamlegu ofbeldi og þá sé talin hætta á að hann muni gera slíkt aftur og með því raska friði A í skilningi ákvæðisins, njóti hann fulls athafnafrelsis. Vegna alvarleika málsins sé ekki talið sennilegt að friðhelgi hennar verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standi.

Af hálfu varnaraðila er kröfunni mótmælt. Telur hann að hafi skilyrði verið fyrir hendi til að leggja nálgunarbann á hann séu þau skilyrði ekki lengur til staðar, enda hafi A ítrekað leitað til hans eftir að ákvörðun var tekin og hún dvalið næturlangt hjá honum að eigin frumkvæði síðast liðnar tíu nætur.

Niðurstaða:

         Samkvæmt a- og b-lið 4. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, má beita nálgunarbanni ef öðru hvoru skilyrðanna sem lýst er í stafliðunum er fullnægt. Í a-lið greinarinnar segir að heimilt sé beita nálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola. Nálgunarbanni verður þó aðeins beitt ef ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti, sbr. 6. gr. laganna, og skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.

         Varnaraðili og brotaþoli virðast samkvæmt gögnum málsins hafa átt í stormasömu sambandi um nokkurt skeið þar sem lögregla hefur ítrekað verið kölluð á vettvang vegna átaka milli þeirra. Síðast átti þetta sér stað 25. mars sl., en í rannsóknargögnum málsins koma fram ólíkar lýsingar varnaraðila og brotaþola á þeim ryskingum sem þá áttu sér stað á heimili varnaraðila. Brotaþoli er með áverka sem geta samrýmst lýsingu hennar á því sem þar gerðist. Enn fremur liggur fyrir lýsing brotaþola og lögreglu af því hvernig varnaraðili elti brotaþola á dvalarstað hennar á [...] og sýndi henni og lögreglu ógnandi hegðun. Telur dómurinn nægjanlega fram komið að varnaraðili sé undir rökstuddum grun um að hafa framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola þannig að skilyrðum a-liðar 4. gr. laga nr. 85/2011 sé fullnægt.

         Samkvæmt þeim upplýsingum sem lagðar hafa verið fyrir dóminn ákvað sóknaraðili að beita nálgunarbanni að eigin frumkvæði á grundvelli heimildar í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2011 eftir að brotaþoli dró beiðni sína til baka enda kvaðst hún gera það af hræðslu við varnaraðila. Í því ljósi og að teknu tilliti til fyrirliggjandi upplýsinga um fyrri átök milli varnaraðila og brotaþola telur dómurinn ekki efni til þess að hnekkja því mati sóknaraðila að ríkir einkahagsmunir brotaþola réttlæti þá ákvörðun, sbr. 3. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2011. Fyrir liggur að brotaþoli hefur þrátt fyrir framangreint sóst eftir því að vera samvistum við varnaraðila eftir að nálgunarbannið var ákveðið. Við þær aðstæður má e.t.v. draga í efa að nálgunarbann þjóni tilgangi sínum.

         Til þess ber þó að líta að með nálgunarbanninu var varnaraðila bannað að setja sig í samband við og nálgast brotaþola í samræmi við 1. gr. laga nr. 85/2011. Brotaþola var hins vegar ekki bannað að eiga frumkvæði að samskiptum við varnaraðila kysi hún það. Með nálgunarbanni er ekki lögð sú skylda á varnaraðila að hindra slík tengsl. Þá fær dómurinn ekki séð að sóknaraðili geti spornað við þessum samskiptum þó að ætla verði að þau séu hvorugum aðila til góðs. Í þessu ljósi og að teknu tilliti til þeirra sérstöku aðstæðna sem hér eru upp telur dómurinn að sú ákvörðun, sem sóknaraðili leitar staðfestingar á, geti þjónað því lögmæta markmiði laga nr. 85/2011 að vernda friðhelgi brotaþola. Með hliðsjón af öllu framangreindu ber að staðfesta ákvörðun sóknaraðila.

           Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Vilhjálms Hans Vilhjálmssonar hrl., 160.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011. Þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Diljár Mistar Einarsdóttur hdl., 160.000 krónur, greiðist einnig úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 48. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

                Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

                Staðfest er ákvörðun lögreglustjóra frá 31. mars sl. þess efnis að X, kt. [...], skuli sæta nálgunarbanni í 6 mánuði þannig að lagt er bann við því að hann komi á eða í námunda við dvalarstaði A, kt. [...], að [...] og [...], á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilin. Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með öðrum hætti.

                Þóknun verjanda varnaraðila, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar hrl., 160.000 krónur, sem og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Diljár Mistar Einarsdóttur hdl., 160.000 krónur, skal greidd úr ríkissjóði.