Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Markús Sigurbjörnsson og Viðar Már Matthíasson.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 16. júní 2016. Áfrýjandinn B krefst  aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að skaðabótaábyrgð verði skipt. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt. Áfrýjandinn Mjölnir krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda.

I

Atvikum málsins er að nokkru lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er rakið kom stefndi í fylgd félaga sinna í sal áfrýjandans íþróttafélagsins Mjölnis að […] um klukkan 17.00 laugardaginn 23. ágúst 2014 en þann dag höfðu félagar stefnda skipulagt margþætta skemmtidagskrá í tilefni af fyrirhuguðu brúðkaupi hans. Einn liður í þeirri dagskrá var viðkoma í umræddum íþróttasal og er aðdraganda þess lýst í héraðsdómi. Samkvæmt gögnum málsins var tilgangurinn með viðkomunni í íþróttasalnum sá að láta stefnda heyja glímu við vanan keppnismann  í bardagahring.  Úr varð eftir samskipti C, félaga stefnda, við fyrirsvarsmann Mjölnis að einhver úr keppnisliði hins síðarnefnda tæki að sér að glíma við stefnda, og þegar hann ásamt félögum sínum mætti í íþróttasalinn tók áfrýjandinn B á móti þeim.

Fljótlega eftir komuna í íþróttasalinn fór stefndi í fylgd áfrýjandans B inn í bardagahring þar og á myndskeiðum sem tekin voru á síma sést B og heyrist gefa stefnda stuttlega ráð um hvernig eigi að bera sig að í glímunni. Því næst sýndi B svokallaða fellu sem eins og í héraðsdómi greinir fólst í því að B tók þéttingsfast utan um stefnda frá hlið, brá fæti undir hnésbót hans og felldi á bakið. Tókst fyrsta fellan eins og til stóð og lenti stefndi á bakinu með báða fætur frjálsa en þegar B hugðist endurtaka felluna sést á upptökum hvar hægri fótur stefnda rennur til og lendir undir honum þegar hann fellur í gólfið og kemur stefndi niður á fótinn af fullum þunga. Þá sýna myndskeiðin einnig að stefndi kenndi sér strax meins eftir fallið og taldi sig brotinn á fæti. Liðu 1 mínúta og 27 sekúndur frá því stefndi og B stigu inn í hringinn og þar til stefndi var felldur öðru sinni og er seinni fellan eins og í héraðsdómi greinir hið ætlaða tjónsatvik.

II

C kvaðst fyrir dómi hafa átt í samskiptum við formann áfrýjandans Mjölnis vegna heimsóknarinnar í íþróttasal félagsins. Uppákoman þar hafi átt að vera létt og skemmtilegt grín og hafi áfrýjandinn B sem hann þekkti persónulega verið „virkilega flottur kandidat í þetta“ enda mikill fagmaður og keppnismaður. Atburðarásinni lýsti C þannig að þetta hafi ekki verið nein glíma: „Þetta var meiri sýnikennsla. Á þessum tímapunkti var þetta sýnikennsla, það var engin glíma sem átti sér stað í raun og veru. Þeir voru ekki að takast á í glímu ... [A] vissi ekkert prógrammið yfir daginn ... það kemur honum svolítið á óvart að við séum að fara þarna og hann augljóslega svolítið kvíðinn eða hann fær greinilega hnút í magann. Hann veit náttúrulega ekki hvað er farið að gerast. Við förum þarna upp og [B] tekur á móti okkur og við löbbum beint í æfingasalinn þar sem við förum inn í búrið. Ég var svo sem búinn að segja að okkur yrði sýnt eitthvað ... Í staðinn fyrir að fara bara beint í glímu þá er ákveðið að sýna okkur einhver trix eða sýna okkur einhverjar fellur. Við erum eins og ég segi í algjöru byrjunarstigi þarna þegar þetta á sér stað ... Þetta átti að vera skemmtun og ekkert annað og þetta átti að vera meira svona maraþonhlaup frekar en einhverjar barsmíðar. Þarna átti hann að svitna og veltast í gólfinu og koma bara þreyttur og sigraður út úr því, en ekki slasaður.“

Stefndi bar fyrir dómi að þegar í íþróttasalinn kom hafi þeim strax verið vísað í bardagahringinn: „[B] fer þá að sýna hvernig á að gera hitt og þetta, ætlar að sýna einhver glímutök, fellur og eitthvað svoleiðis ... Hann segir mér að hann sé ekki að fara að gera neitt, hann sé bara að sýna mér. Hann sýnir hvernig eigi að taka í andstæðinginn og eitthvað svoleiðis. Síðan ætlar hann að sýna mér, hann snýr að hliðinni á mér og grípur í mig og ætlar að fara með mig einhvern veginn niður og gerir það varlega. Síðan stend ég upp og þá gerir hann það um leið aftur og brýtur á mér löppina ... Ég hafði ekkert með þessa dagskrá að gera ... ég hvorki skipulagði þetta né heldur hafði ég vitneskju um það hvað var næst á dagskrá. Þegar við erum komin þá er mér sagt að eigi að kenna einhver glímutök og eitthvað svoleiðis, síðan verði einhver sýnikennsla eða eitthvað svoleiðis.“ Stefndi kvaðst hafa vitað að þetta væri líkamsræktarstöð og sjálfsvarnarskóli: „Svo segja þeir mér þegar við erum að fara þarna upp hvað væri að fara að gerast.“ Stefndi kvaðst á þessum tímapunkti hafa gert sér grein fyrir því að þetta væri „hnefaleikahringur“ ætlaður fyrir bardagaíþróttir, og þegar hann var spurður við hverju hann hefði búist áður en hann gekk inn í hringinn, svaraði stefndi: „Eitthvað í líkingu við það sem mér var sagt, það er að segja að það ætti að kenna einhvers konar glímubrögð eða einhver trix sem ætti að sýna manni og kenna. Síðan yrði einhvers konar sýnikennsla eða æfing eftir það.“ Þá kvaðst hann hafa gert sér grein fyrir því að sýnikennsla og glímutök krefðust líkamlegrar snertingar og að menn gætu slasast í líkamlegum átökum: „Já, fólk getur slasast hvar sem er.“ Þegar stefndi var spurður hvort hann hefði farið inn í hringinn ef hann hefði vitað að sýnikennsla færi fram með þeim hætti að áfrýjandinn B myndi sýna honum hvernig ætti að fella hann svaraði stefndi: „Ef ég hefði upplifað það að maður fengi leiðbeiningar um það hvernig maður ætti að detta og svo framvegis. Já, örugglega hefði ég gert það.“ Þá sagði stefndi það efalaust að hann hefði farið inn í hringinn þótt hann hefði fengið að vita að hann gæti fengið marbletti eða einhver óþægindi sem fylgdu því að standa í glímutökum.

Stefndi kvað ekkert líkt með því hvernig áfrýjandinn B felldi hann í umrædd tvö skipti: „Í fyrra skiptið þá gerir hann þetta mjög rólega og sýnir hvað er að gerast, síðan án nokkurrar viðvörunar þá tekur hann og kippir mér til og ég er ekki viðbúinn og veit ekki hvað er að gerast þegar hann gerir þetta í síðara skiptið ... Það er ekkert skylt með þessu tvennu.“ Seinna fallinu lýsti stefndi nánar með þessum orðum: „Ég fell við og löppin verður einhvern veginn eftir og verður undir, sem var ólíkt því sem hafði skeð í síðasta skiptið þar sem ég dett aftur fyrir mig, þá tekur hún einhvers konar snúning sem verður til þess, nei ég kann ekki að lýsa því nógu vel. Löppin verður einhvern veginn eftir og það kemur smellur.“ Þegar stefndi var spurður hvort hann hefði neytt áfengis áður en hann kom í íþróttasalinn svaraði hann: „Það var ekki mikið. Það var bjór og í þessum ævintýragarði er mér gefið eitt skot af jägermeister.“ Stefndi kvaðst ekki hafa streist á móti í miðri seinni fellunni en bætti við: „Ég er spýtukarl fyrir það fyrsta og er mjög stirður. Svo þegar maður finnur að maður er að detta þá grípur maður í ... Ég var bara ekki að streitast á móti.“

Fyrir dómi lýsti áfrýjandinn B atburðarásinni í bardagahringnum meðal annars þannig: „Ég ætlaði að sýna honum einfalda fellu, sýna honum að taka inside og svo tók ég bodylock á hann og ég bað hann um að vera slakur og rólegur. Ég tók felluna fyrst og hún gekk mjög vel og hann var mjög slakur þá og svo ætlaði ég að sýna honum aftur. Ég sýni alltaf þrisvar sinnum allar fellur til þess að hann næði því betur. Þegar ég sýni honum aðra felluna þá smá streittist hann á móti og svo tók ég hann niður og þá gerðist þetta leiðinda óhapp, sem ég á enga útskýringu fyrir.“ B kvað seinni felluna hafa verið framkvæmda eins og þá fyrri: „Já, ég er að gera sama bragð ... Þetta er þannig að maður fær steggjunarhóp saman og ætlar að hafa þetta gaman, þetta á að vera skemmtun. Ég fer úr bolnum og svona, það gerist smá action í þessu. Fólk hefur mjög gaman af þessu. Þetta er bara að taka nokkra lása, taka menn niður og aðeins að leika sér að þeim ... Ég bið hann að vera rólegan og svo tók ég hann niður og svo ætlaði ég að sýna honum aftur og síðan leyfa honum að gera þetta við mig ... Þetta er mjög áhættulaust ... þetta er svona basic 101 fella sem ég myndi kenna byrjendum, því það er einfalt að kenna hana.“

III

Í málinu leitar stefndi viðurkenningar á því að áfrýjendur beri óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni því sem hann kveðst hafa orðið fyrir þegar hann féll öðru sinni í bardagahringnum í íþróttasal áfrýjandans Mjölnis 23. ágúst 2014. Fallist er á með héraðsdómi að gögn málsins og framburður aðila og vitna beri með sér að tilgangur þess að stefndi fór inn í bardagahringinn með áfrýjandanum B hafi ekki verið til kennslu í bardagaíþróttum heldur til þess að hafa mætti af því skemmtan fyrir viðstadda. Átti stefndi að vera viðfangsefni þeirrar skemmtunar og B að stýra ferðinni. Verður eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi að leggja til grundvallar að öðru vísi hefði verið staðið að málum ef um hefðbundna kennslu fyrir nýnema í bardagaíþróttum hefði verið að ræða. Eins og að framan er rakið kvaðst stefndi hafa gert sér grein fyrir því áður en hann gekk til leiksins að hin fyrirhugðu glímutök krefðust líkamlegrar snertingar og að í slíkum átökum gætu menn slasast. Þá kvað stefndi það efalaust að hann hefði farið inn í hringinn þótt hann hefði fengið að vita að hann gæti fengið marbletti eða einhver óþægindi sem fylgdu því að standa í glímutökum.

Í íslenskum rétti hafa lengi gilt reglur um áhættutöku en þar undir falla tilvik þar sem tjónþola er ljós sú áhætta sem hann tekur en hann leggur eigi að síður sig eða hagsmuni sína í hættu. Þannig sagði í konungsbók Grágásar, Vígslóða, 34. kafla, að hvar þess er maður gengi til fangs að vilja sínum eða leiks, og væri hann eigi lengur að en hann vildi, þá skyldi hann sjálfur sig ábyrgjast ef hinn vildi honum eigi mein gera, nema hann fengi örkuml eða bana, og mest þá sem engi leikur væri. Í 13. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar er svipuð regla, sem enn er talinn til gildandi laga og segir þar að gangi maður til leiks, fangs eða skinndráttar að vilja sínum, þá ábyrgist hann sig sjálfur að öllu, þó að hann fá mein eða skaða af.

Ljóst er að reglur um áhættutöku eiga sér ótvíræða stoð í dómaframkvæmd á sviði skaðabótaréttar, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 12. október 2006 í máli nr. 91/2006. Er fallist á með áfrýjendum að reglur um áhættutöku valdi því að stefndi geti ekki krafið áfrýjendur um bætur, að því gefnu að áfrýjandinn B hafi staðið forsvaranlega að undirbúningi og framkvæmd þess leiks er hann og stefndi gengu til umrætt sinn. Af myndskeiðum, framburði stefnda sjálfs fyrir dómi og framburði áfrýjandans B er ljóst að stefndi fékk í upphafi leiksins nokkrar leiðbeiningar frá B um það hvernig hann skyldi bera sig að í leiknum. Þá sýna myndskeiðin einnig að við seinni felluna bar B sig í aðalatriðum eins að og í þeirri fyrri. Samkvæmt þessu og þar sem stefndi byggir ekki á því að aðferð B við fyrri felluna eða verklag hafi verið rangt, verður áfrýjandinn B ekki gerður ábyrgur fyrir afleiðingum þeirra meiðsla sem stefndi kveðst hafa hlotið umrætt sinn. Af þeirri niðurstöðu leiðir að ekki þarf að taka afstöðu til hugsanlegrar ábyrgðar áfrýjandans Mjölnis sem vinnuveitanda B. Verða áfrýjendur því sýknaðir af kröfu stefnda.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest en um gjafsóknakostnað hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, B og Mjölnir, eru sýknir af kröfu stefnda, A.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsókn er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans B fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. mars 2016.

Mál þetta var höfðað gegn stefnda Mjölni þann 27. janúar 2015 og stefnda B þann 28. janúar 2015. Það var dómtekið 10. mars 2016.

Stefnandi er A, […].

Stefndu eru Mjölnir, […] og B […].

                Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskipt (in solidum) skaðabótaskylda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 23. ágúst 2014 í húsakynnum stefnda, félagsins Mjölnis, af völdum stefnda, B. Þá krefst stefnandi að stefndu verði sameiginlega dæmdir til greiðslu málskostnaðar.

Af hálfu stefnda Mjölnis er aðallega krafist sýknu en til vara að bótaskylda verði einungis viðurkennd að hluta. Í báðum tilfellum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Af hálfu stefnda B er aðallega krafist sýknu en til vara að bótaskylda verði einungis viðurkennd að hluta. Í báðum tilfellum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda eins og gjafsóknar til varnar nyti ekki í málinu.

I.

Málavextir

                Laugardaginn 23. ágúst 2014 kom stefnandi í fylgd félaga sinna í íþróttasal stefnda Mjölnis að […]. Þennan dag var gleðskapur stefnanda og félaga hans í tilefni væntanlegs brúðkaups hans nokkru síðar, svokölluð steggjun, sem félagarnir höfðu skipulagt fyrir stefnanda. Verður sú nafngift notuð eftirleiðis um athöfn þessa.

Liður í dagskrá dagsins var viðkoma í íþróttasalnum en á móti þeim tók stefndi B, sem starfar sem þjálfari hjá Mjölni. Aðdragandi þessa var sá að félagi stefnanda, C, hafði samband við fyrirsvarsmann stefnda Mjölnis, D, og lýsti fyrir honum þeirri fyrirætlun félaga að steggja stefnanda og „setja hann í hringinn“. Tilgangurinn var sá að fá einhvern „frá ykkur“ til þess að „taka aðeins á“ stefnanda og greiða fyrir þá þjónustu. Í svari fyrirsvarsmannsins segir: „Gerum þetta hverja helgi. […] yfirþjálfarinn okkar [F] sér alveg um þetta. Sendu honum bara línu á facebook og hann svarar þér strax“. Fram kom að steggjun væri framkvæmd hjá þeim allt að 6 sinnum á dag. Tekið var fram að yfirþjálfari þeirra, F, sæi alveg um þetta. Var C bent á að hafa samband við hann en hann tæki á móti hópnum „eða einhver úr keppnisliðinu“. Spurði C svo: „ok...og er þetta þá bara 3 lotur eða er upphitun eða hvernig virkar þetta?“ Upplýsti D að þetta kostaði 15.000 krónur og lýsti tilhöguninni svo: „steggurinn er bara krumpaður saman og gólfið skúrað með honum, svo sýnir hann ykkur eitthvað smá“.

                Í kjölfarið sendi C F skilaboð á fésbók þar sem hann kvaðst vonast til þess að unnt væri að setja stefnanda í hringinn og „láta þjarma aðeins að honum“ og „það væri ekki verra ef það væri stelpa“. Gaf F honum upp tölvunetfang og héldu samskipti þeirra áfram þar. Í svari F segir hann m.a. að stelpur taki ekki að sér steggi. Þá gaf hann upp að óhentugur tími hjá þeim væri milli 12 og 14 og verðið væri 18.000 krónur fyrir 30 mínútur. Vísaði C þá til þess að D hefði talað um 15.000 kr. við hann og sendi honum skjáskot af fésbók af þeim hluta samtals þeirra. Féllst F þá á það verð en kvað þá hafa hækkað gjaldið upp í 18.000 kr. en bætti við „en við förum nú ekki að taka fyrir hendurnar á formanninum“.

                Umræddan laugardag mættu þeir félagar í æfingasalinn um kl. 17:00 eins og ákveðið hafði verið. Á meðal gagna málsins eru myndupptökur á síma, sem sýna atburðarrásina, sem nánar verður lýst í niðurstöðukafla, frá mismunandi sjónarhorni. Þar sést þegar stefnandi fellur í gólfið og hrópar upp yfir sig af sársauka. Hefur hann á orði að hann telji sig vera brotinn. Stefnandi fékk frystan gelpoka og teygjusokk á staðnum sem hann klæddi fót sinn í og var dagskránni haldið áfram með viðkomu á nokkrum stöðum.

Stefnandi leitaði á slysadeild um hádegi næsta dag og var greindur með tvíbrotinn hægri ökkla sem var í lið og voru brotaendar lítið tilfærðir. Gekkst hann undir aðgerð sama dag og var brotið fest með plötu og skrúfum. Að því búnu var hann settur í gifs og mátti ekki stíga í fótinn næstu 6 vikurnar.

Stefnandi krafði stefndu um viðurkenningu á bótaskyldu með bréfi, dagsettu 21. október 2014. Í bréfinu er rakið að stefnandi telji stefnda B hafa sýnt af sér gáleysi sem hafi leitt til þess slyss sem varð umrætt sinn. Þá er afleiðingum þess lýst sem hafi haft í för með sér bæði beint og óbeint tjón stefnanda.

Með bréf lögmanns stefnda Mjölnis var kröfu stefnanda hafnað. Jafnframt var upplýst að félagið hefði ekki tryggingu hjá tryggingafélagi vegna líkamstjóns á borð við það sem stefnandi varð fyrir.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að tjónið sem hann varð fyrir stafi af því að þjálfarinn, stefndi B, sem sé starfsmaður stefnda Mjölnis hafi sýnt af sér gáleysi við kennslu, leiðbeiningar og eftirlit með stefnanda í umrætt sinn. Telur stefnandi að það hafi verið gáleysi af hálfu B að fella stefnanda með þeim hætti sem gert var án þess að leiðbeina honum á nokkurn hátt, undirbúa hann og vara við því sem biði hans. Hafi legið fyrir að stefnandi hafði aldrei tekið þátt í slíkum leik áður og því ríkara tilefni en ella til leiðbeininga. Þá hafi stefnanda ekki verið ráðlagt að hita upp fyrir viðburðinn og líkaminn því kaldur, sem aftur auki líkur á meiðslum. Telur stefnandi því að stefndi B hafi brugðist leiðbeiningar- og eftirlitsskyldu sinni og því sýnt af sér saknæmt athæfi í umrætt sinn; í þessu tilviki stórkostlegt gáleysi. Stefnandi hafi tekið þátt í umræddum viðburði í góðri trú og ekki átt von á öðru en góðlátlegri skemmtun enda talið sig vera undir öruggri handleiðslu þjálfara með sérþekkingu. 

Stefnandi bendir á að stefndi B sé starfsmaður stefnda Mjölnis og titlaður þjálfari hjá félaginu. Hann hafi verið í vinnunni þegar umrætt tjón átti sér stað og hafi ekkert í samskiptum stefnanda og félaga hans við starfsmenn stefnda Mjölnis bent til annars. Telur stefnandi að stefndi Mjölnir beri skaðabótaábyrgð á skaðaverkum B á grundvelli reglna skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á tjóni sem starfsmaður hans hefur valdið með saknæmum hætti. Þá bendir stefnandi á að samkvæmt dómaframkvæmd hér á landi sé ábyrgð felld á vinnuveitanda þótt starfsmenn hagi sér með óvenjulegum eða afbrigðilegum hætti. Þá gangi ábyrgðin lengra þegar starf feli í sér hættu á beitingu ofbeldis. Takist lögmanni stefnda Mjölnis hins vegar að sýna fram á að Mjölnir beri ekki vinnuveitendaábyrgð á stefnda B vegna athafna hans í umrætt sinn, beri B engu að síður persónulega skaðabótaábyrgð á skaðverki sínu gagnvart stefnanda á grundvelli ólögfestrar sakarreglu skaðabótaréttar og 1. gr. laga nr. 50/1993. Sú regla taki til tjóns sem sé tjónvaldi um að kenna. Telur stefnandi að unnt hefði verið að komast hjá tjóninu ef stefndi B hefði hegðað sér til samræmis við þær kröfur sem gera má til hans. Stefndi sé enginn nýgræðingur í sjálfsvarnaríþróttum en hafi farið offari umrætt sinn.

Til frekari stuðnings bótaskyldu stefnda Mjölnis er bent á það að félagið reki íþróttafélag og bjóði upp á fjölda námskeiða. Sé sérstaklega auglýst að gætt sé fyllsta öryggis í aðbúnaði og kennslu og að starfsfólk búi yfir víðtækri þekkingu. Verði þeir aðilar sem til félagsins leita að geta treyst því að þeim sé ekki hætta búin undir leiðsögn kennara félagsins enda hafa þeir réttmætar væntingar í þá veru í ljósi þess hvernig félagið kynni starfsemi sína og starfsmenn. Beri þjálfurum að upplýsa um þær hættur sem kunna að fylgja æfingum og leiðbeina viðkomandi.

Stefnandi hafi ákveðið að fara í bardagahringinn þó að honum væri það ekki skylt enda hluti af dagskrá dagsins sem skipulögð hafi verið af öðrum. Ekki séu efni til að líta svo á að að stefnandi hafi með því að stíga inn í hnefaleikahringinn samþykkt að taka sérstaka áhættu þannig að það eigi að hafa áhrif á bótarétt hans enda hafi hann engan þátt átt í að tjón hlaust af.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda Mjölnis

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að stefndi B hafi ekki starfað á vegum stefnda er slysið varð. Beri stefndi því ekki ábyrgð á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar. Stefndi B sinni aðeins kennslu og þjálfun í sparkboxi og MMA-bardagaíþrótt á vegum stefnda. Sú kennsla fari fram með skipulögðum hætti, á sama hátt og önnur kennsla á vegum stefnda Mjölnis og alls ekki á þann hátt sem stefnandi og vinir hans fengu að prófa hjá B. Öðrum verkum sinni B ekki á vegum stefnda, heldur á sjálfstæðan hátt, á eigin forsendum og að eigin frumkvæði. Þá hafi B sjálfur tekið við greiðslu vegna viðburðarins, en ekki stefndi Mjölnir, og hún runnið til hans sjálfs. Hafi hann aðeins greitt stefnda Mjölni leigu fyrir afnot af húsnæðinu.

Stefndi bendir á að fyrirsvarsmaður stefnda, sem félagi stefnanda hafi verið í samskiptum við í aðdraganda viðburðarins, hafi vísað honum áfram á starfsmann stefnda sem aftur hafi vísað á stefnda B. Einnig bendir stefndi á að sú þjónusta sem um ræðir, sem félagar stefnanda keyptu af meðstefnda B, sé hvergi auglýst eða kynnt á vegum stefnda Mjölnis, enda sé hún á ábyrgð þess starfsmanns sem taki hana að sér í hvert eitt sinn. Stefndi bendir á að væntingar og ætlanir stefnanda skipti engu í þessu samhengi.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að orsakir líkamstjóns stefnda séu alfarið ósannaðar. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að glíma við B eftir að hann hafði hvílt sig eftir hina umdeildu fellu í upphafi. Þá hafi hann gert sér glaðan dag með vinum sínum þrátt fyrir afleiðingarnar sem hann kveður vera tvíbrotinn fót. Ekki hafi stefnandi leitað til læknis fyrr en daginn eftir. Augljóst sé að fótleggur stefnanda hafi getað brotnað hvenær sem er á ofangreindu tímabili. Þá sé líklegra að fólk slasi sig þegar áfengi sé haft um hönd eins og raun varð á. Einnig sé bent á að hafi stefnandi misstigið sig og tognað í átökum sínum við B auki það líkur á frekari meiðslum hefði stefnandi misstigið sig síðar um daginn eða um kvöldið. Hafnar stefndi því með öllu að hann verði látinn sæta skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, enda með öllu óljóst og ósannað hvernig það hafi komið til. Í öllu falli sé augljóst, að hafi stefnandi sannarlega fótbrotnað í hringnum hjá stefnda, hafi sú háttsemi hans, að halda út að skemmta sér í kjölfar þess, augljóslega gert illt vera og aukið tjón stefnanda til muna. Stefndi hafnar því með öllu að honum verði gert að bera ábyrgð á slíku tjóni.

Telji dómurinn sannað að tjón stefnanda megi rekja til athafna starfsmanns stefnda, er á því byggt að háttsemi stefnda og meðstefnda B hafi ekki verið ólögmæt, á grundvelli sjónarmiða skaðabótaréttarins um áhættutöku stefnanda sjálfs og samþykkis hans. Beri stefndi því ekki skaðabótaábyrgð á neinu tjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir af völdum hans eða B. Stefnandi hafi farið ásamt meðstefnda B inn í bardagahring, sem staðsettur er í sal stefnda, í þeim tilgangi að etja kappi við hann en með því hafi hann látið samþykki sitt í ljós. Hafði stefndi B áður upplýst stefnanda og aðra viðstadda um að hann ætlaði að fella stefnanda. Hvað þetta varðar byggir stefndi á almennum sjónarmiðum skaðabótaréttarins um áhættutöku tjónþola og samþykki, en þar að auki er byggt á 13. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar frá 1281 og skyldum sjónarmiðum.

Þá byggir stefndi á að ekkert liggi fyrir um það að meðstefndi B hafi í raun sýnt af sér saknæma háttsemi í samskiptum sínum við stefnanda. Því er hafnað sem ósönnu og ósönnuðu, að sú aðferð sem B beitti við að sýna stefnanda það, hafi verið á nokkurn hátt ámælisverð. Ekkert liggi fyrir sem sýni að B hafi farið offari við það, enda þótt sannað væri að stefnandi hafi slasast við aðfarirnar. Engin leið sé að koma með öllu í veg fyrir að óhöpp eigi sér stað, sama hvaða íþrótt um sé að ræða. Af hálfu stefnanda er því byggt á því, teljist það sannað að líkamstjón stefnanda megi rekja til athafna B, að um óhappatilvik hafi verið að ræða en ekki saknæma háttsemi af hans hálfu. Meta verði meint saknæmi háttsemi B í því samhengi sem aðfarirnar áttu sér stað í, þ.e. í bardagahring, gagnvart fullorðnum einstaklingi sem hafi gengið sjálfviljugur til leiks í því markmiði að fá sýningu á því hvernig taka eigi menn glímutökum og yfirbuga þá.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda B

Stefndi B hafnar alfarið allri bótaábyrgð og telur að meiðsli stefnanda megi rekja beint til þess að hann hafi ekki farið að fyrirmælum. Kveðst stefndi hafa tekið að sér steggjun stefnanda að beiðni félaga hans en slík þjónusta sé alfarið á ábyrgð þess er taki hana að sér. Tilgangurinn hafi ekki verið sá að taka að sér kennslu líkt og þá sem meðstefndi bjóði upp á.

Stefndi kveðst hafa verið beðinn um, áður en steggjun hófst, að sýna þeim „eitthvað smá“ og hafi hann ætlað að sýna þeim fellu án mótspyrnu. Hafi þeir óskað eftir því að hann sýndi fellu. Hafi frá upphafi verið ljóst að þeir félagar væru komnir til að glíma; í steggjun en ekki í kennslu. Stefnandi hafi ekki farið eftir fyrirmælum hans um að slaka á heldur hafi streist á móti í miðri fellu og lent illa á fætinum. Stefnandi hafi viljað taka aðra glímu eftir að félagar hans höfðu tekist á við sig. Hafi hann virst treysta sér til þess þrátt fyrir að hafa verið ítrekað spurður. Á þessum tíma hafi því ekkert verið sem benti til að um alvarleg meiðsl hafi verið að ræða. Þá sé óvíst hvort meiðslin hafi orðið alvarleg við felluna umrætt sinn eða komið til seinna.

Að öðru leyti vísar stefndi til greinargerðar Mjölnis um frekari röksemdir og málsástæður. Við flutning málsins fyrir dómi vísaði lögmaður stefnda til þeirra málsástæðna og rökstuddi frekar.

V

Niðurstaða

Eins og rakið hefur verið höfðu félagar stefnanda skipulagt fyrir hann skemmtidagskrá í tilefni væntanlegs brúðkaup hans. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir tjóni vegna atviks sem átti sér stað í bardagahring stefnda Mjölnis og krefst viðurkenningar á bótaskyldu félagsins og stefnda B sem felldi stefnda í hringnum.

Stefnandi byggir á því að stefndi B hafi sýnt af sér gáleysi við kennslu, skort hafi á leiðbeiningar og eftirlit með stefnanda umrætt sinn og hann því slasast eins og raun bar vitni. Vísar hann í þessu sambandi til almennu skaðabótareglunnar og almennrar reglu um vinnuveitendaábyrgð. Stefndu byggja á því að skilyrði bótaábyrgðar séu ekki uppfyllt.

Gögn málsins og framburðir vitna bera með sér að tilgangur þess að stefnandi var sendur í bardagahringinn með stefnda B hafi fyrst og fremst verið skemmtanalegs eðlis. Að mati dómsins er bersýnilegt að framundan var ekki kennsla grunnatriða í bardagaíþróttum, heldur sýning til skemmtunar viðstöddum, þar sem stefnandi sjálfur var viðfangið og stefndi B stýrði ferðinni. Fram kom í skýrslu D, fyrirsvarsmanns stefnda Mjölnis, að við hefðbundna kennslu nýnema í bardagaíþrótt, myndi þjálfari byrja á því að sýna glímutök á öðrum þjálfara eða vönum manni. Að síðustu yrði nemandinn látinn spreyta sig á þjálfaranum. Var því um alls ólíka nálgun að ræða umrætt sinn.

Á myndupptökum, sem liggja fyrir í málinu, má sjá stefnda B sýna stefnanda það sem hann nefndi „basic“ og gefa stuttlega ráð um hvernig eigi að bera sig að. Þá sýndi hann svokallaða fellu sem fólst í því að taka þéttingsfast utan um stefnanda frá hlið, bregða fæti undir hnésbót hans og fella hann á bakið. Tókst fellan áfallalaust og lenti stefnandi á bakinu með báða fætur frjálsa. Í beinu framhaldi felldi hann stefnanda aftur sem lenti þá illa. Á upptökum sést að hægri fótur hans virðist renna til og verða undir þannig, að þegar hann fellur til jarðar kemur hann niður á fótinn af fullum þunga. Eins og áður segir kenndi stefnandi sér sýnilega strax meins á fæti og taldi sig brotinn. Er það hið ætlaða tjónsatvik sem um er deilt í málinu. Líður samtals 1 mínúta og 27 sekúndur frá því að stefnandi og stefndi B stíga í hringinn og þangað til stefnandi meiðist.

Því er ekki haldið fram af hálfu stefnanda að aðferð stefnda við felluna eða verklag hafi verið rangt heldur einkum að hann hafi sýnt af sér gáleysi er hann gætti þess ekki að leiðbeina, undirbúa og vara stefnanda við því sem beið hans. Dómurinn telur að þrátt fyrir að ekki hafi verið um hefðbundna kennslu að ræða, heldur skemmtanagildið verið ríkjandi, frýi það stefnda ekki ábyrgð enda ljóst að stefnandi var óundirbúinn og alls óvanur fangbrögðum sem þessum. Þá mátti stefndi vita að hugsanlega hafi áfengi verið haft um hönd. Bar stefnda við þessar aðstæður að gæta sérstakrar varkárni og haga allri sinni nálgun við stefnanda í bardagahringnum svo að ekki færi milli mála hvers hann mætti vænta. Er ekki annað að sjá af upptökum en að hann hafi gert það í aðdraganda fyrri fellunnar en í síðara skiptið gekk hann það hratt til verks að stefnanda gafst ekki ráðrúm til þess að átta sig. Jók það því líkur á meiðslum.

Ekki er á það fallist með stefnda B að stefnandi hafi ekki fylgt leiðbeiningum og því hafi hann slasast enda var rakleiðis haldið í bardagahringinn. Fram kemur á upptökum að í aðdraganda fyrri fellunnar segir stefndi að hann hyggist sýna stefnanda „take down“ eða fellu. Þá ítrekaði stefndi að hann væri „ekki að fara að gera neitt“ þegar stefnandi virtist óöruggur. Þetta gerði hann hins vegar ekki í seinna skiptið. Verður í ljósi þessa ekki fallist á það með stefnda B að stefnanda sjálfum sé um að kenna hvernig fór þar sem hann hafi streist á móti í miðri fellu í stað þess að vera slakur. Ber að líta til þess að við þessar aðstæður eru einhver ósjálfráð viðbrögð óumflýjanleg, svo sem að stífna upp, en dómurinn telur að slík viðbrögð megi merkja á upptökunni.

Dómurinn fellst ekki á sjónarmið stefnda um áhættutöku en þau eiga ekki við eins og hér var ástatt. Vísar dómurinn til þess sem áður segir um tilgang þess sem fram fór umrætt sinn. Þá er ljóst að stefnandi steig ekki inn í bardagahringinn til þess að etja kappi við stefnda B. Einnig hafa stefndu vísað til þess að stefnandi hafi í síðasta lagi eftir fyrri felluna mátt gera sér grein fyrir því sem í vændum var. Að mati dómsins þykir engu skipta um sakarmat stefnda B þó að stefnandi hafi borið hér fyrir dómi að hann hafi talið fyrri felluna í lagi og eins og hann hafi mátt búast við.

Að framansögðu virtu verður að telja að stefndi B hafi ekki sýnt þá varkárni sem ætlast mátti til af honum við þessar aðstæður. Mátti hann gera sér grein fyrir því að það að fella stefnanda nær fyrirvaralaust eins og hann gerði í síðara skiptið fæli í sér hættu á tjóni. Verður því fallist á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda B.

Stefndi heldur því fram að orsakir líkamstjóns stefnda séu alfarið ósannaðar og sé líklegra að þær megi rekja til atvika sem áttu sér stað síðar um kvöldið. Á þetta fellst dómurinn ekki. Þegar litið er til fyrirliggjandi gagna, einkum myndupptaka af atvikinu, læknisvottorðs G og skýrslu H, læknis á bráðadeild LSH, og C, þykir nægilega sannað að líkamstjón stefnanda megi rekja til hinnar bótaskyldu háttsemi stefnda B sem áður er lýst. Fram kemur í læknisvottorði að hægri ökkli stefnanda hafi verið í lið og brotaendar lítt tilfærðir. Bendir ekkert í málinu til þess að tjón stefnanda hafi orðið meira við að stíga í hinn slasaða fót eða leita ekki meðferðar strax. Eins og fram kom í skýrslu læknisins getur einstaklingur með brotinn ökkla stigið í fótinn en það sé hins vegar sársaukafullt. Sé ökkli ekki í lið sé það hins vegar svo til útilokað. Stefnandi bar fyrir dóminum að hann hafi umborið sársaukann og jafnvel talið sig hafa tognað illa. Kælingin hafi einnig hjálpað til. Tvær grímur hafi hins vegar runnið á hann næsta dag og því hafi hann leitað á slysadeild.

Með vísan til framangreinds telur dómurinn stefnanda hafa sýnt nægilega fram á orsakatengsl á milli fyrrgreindrar saknæmrar háttsemi stefnda B og tjóns stefnanda.

Við úrlausn á því hvort bótaskylda verði felld á stefnda Mjölni á grundvelli ábyrgðar vinnuveitanda verður að leggja á það mat hvort bótaskyld háttsemi stefnda B hafi verið unnin í nægilegum tengslum við framkvæmd starfs hans hjá félaginu.

Óumdeilt er að stefndi B er launaður starfsmaður stefnda Mjölnis og var það áréttað fyrir dómi af lögmanni hans. Tók hann að sér steggjunina eftir áður lýstri boðleið. Staðfest var í skýrslu D að steggjanir færu fram með vitund og vilja félagsins, og þær væru eftirsóttar og því algengar. Misjafnt væri hvort leitað væri til félagsins, starfsmanna eða annarra sem tengdust Mjölni á einn eða annan hátt. Þá færu athafnirnar fram í höfuðstöðvum félagsins, nánar tiltekið í íþróttasal þeirra þar sem bardagahringurinn er staðsettur. Engar reglur um steggjun lægju fyrir heldur væri þeim sem tæki verkefnið að sér í sjálfsvald sett hvernig hann hagaði því. Hins vegar hefði félagið milligöngu þegar til þeirra væri leitað og fullyrti D að þá væri eingöngu færum einstaklingum boðið að taka verkefnin að sér. Fram kom í skýrslutökum að haldið væri úti ýmsum lokuðum fésbókarsíðum sem tengdust stefnda Mjölni, m.a. ein þar sem gefinn væri kostur á steggjunum og ber heitið „steggjanir“.

Í áðurgreindum samskiptum C og D annars vegar og C og F hins verður ekki annað ráðið en að steggjanir séu á vegum stefnda Mjölnis. Hvað sem líður fyrirkomulagi greiðslna fyrir þessar athafnir má ráða af tölvubréfasamskiptum C við F að hann taldi sig ekki einráðan um gjaldið umrætt sinn.

Eins og fram kom er stefndi B þjálfari hjá stefnda Mjölni og er ágreiningslaust að hann er vel þekktur bardagamaður og á farsælan feril að baki sem slíkur. Þegar stefnandi kom með félögum sínum í húsakynni stefnda Mjölnis þar sem stefndi B tók á móti honum mátti hann ætla að hann væri þangað kominn með vitund og vilja þeirra og að stefndi B væri starfsmaður þeirra.

Að öllu ofangreindu virtu telur dómurinn nægileg tengsl á milli hinnar bótaskyldu háttsemi stefnda B og starfs hans hjá stefnda Mjölni til þess að bótaskylda verði felld á félagið á grundvelli reglunnar um vinnuveitendaábyrgð.

Með hliðsjón af niðurstöðu í málinu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu að greiða stefnanda óskipt málskostnað. Lögmaður stefnanda lagði fram tímaskýrslu og reikning sinn sem að mati dómsins er of hár sé litið til eðlis málsins og umfangs. Koma m.a. fram liðir í tímaskýrslu sem eru óviðkomandi þessum málarekstri. Þykir hæfilegur málskostnaður vera 800.000 krónur sem stefndu ber að greiða stefnanda óskipt.

Stefndi B fékk gjafsókn til að taka til varna í máli þessu. Allur gjafsóknarkostnaður, þar með talinn málflutningsþóknun lögmanna hans, þykir hæfilega ákveðinn 756.000 krónur. Lögmaður hans á fyrri stigum málsins var Hlynur Halldórsson hrl. en síðar tók Styrmir Gunnarsson hdl. við málinu.

Sigríður Hjaltested héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

                Viðurkennd er óskipt skaðabótaskylda stefndu Mjölnis og B vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 23. ágúst 2014 í húsakynnum stefnda, félagsins Mjölnis, af völdum starfsmanns stefnda, B.

                Stefndu greiði stefnanda óskipt 800.000 krónur í málskostnað.

                Allur gjafsóknarkostnaður stefnda B, þar með talin þóknun lögmanna hans, þykir hæfilega ákveðinn 756.000 krónur og greiðist úr ríkissjóði.