Föstudaginn 8. febrúar 2008.
Nr. 38/2008.	Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu (Jón H. B. Snorrason, saksóknari) gegn A (Vilhjálmur H. Vilhjálmsson hdl.)

 

Kærumál. Rannsóknarathafnir.

A fann á bifreið sinni svokallaðan eftirfararbúnað, sem hann taldi í eigu L. Leitaði hann í málinu úrlausnar um lögmæti rannsóknarathafna, sem hann taldi beint gegn sér, sbr. 75. gr. laga nr. 19/1991. L bar ekki á móti því að umræddur búnaður væri í hans eigu eða að rannsókn beindist að A. Laut málatilbúnaður hans eingöngu að því að rökstyðja að honum væru almennt heimilar slíkar rannsóknarathafnir án dómsúrskurðar. Var talið að L yrði að bera hallan af því að hafa ekki gert fullnægjandi grein fyrir því á hvaða grundvelli rannsókn væri beint að A og var því fallist á kröfu A og mælt fyrir um að L bæri að láta af umræddri rannsóknaraðgerð.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson.

 Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. janúar 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kært er ákvæði úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur 24. janúar 2008, þar sem mælt var fyrir um að lögreglu væri óheimilt að koma fyrir eftirfararbúnaði á eða inni í bifreið varnaraðila og öðrum þeim munum er tilheyri honum. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að framangreint ákvæði úrskurðarins verði fellt úr gildi.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði fann varnaraðili búnað á bifreið sinni sem hann telur í eigu sóknaraðila og telur hann einnig að búnaðurinn hafi verið ætlaður til að fylgjast með ferðum sínum. Sóknaraðili hefur ekki andmælt því að búnaðurinn sé í hans eigu og að honum hafi verið komið fyrir á bifreiðinni í framangreindum tilgangi. Málflutningur sóknaraðila hefur lotið að því einu að rökstyðja að honum sé heimilt að grípa til rannsóknaraðgerða af því tagi sem um ræðir og það án dómsúrskurðar og sérstakrar lagaheimildar.

Samkvæmt 1. mgr. 75. gr. laga nr. 19/1991 má bera undir dómara ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu. Sóknaraðili hefur ekki haldið því fram að ætluðum rannsóknaraðgerðum þeim sem kæra hans lýtur að sé lokið. Þar sem sóknaraðili hefur hvorki andmælt því að þessar rannsóknaraðgerðir hafi staðið yfir né að þær séu yfirvofandi verður að leggja staðhæfingar varnaraðila um þetta til grundvallar. Því verður ekki fallist á kröfu sóknaraðila um frávísun málsins frá héraðsdómi. 

Sóknaraðili hefur ekki gert grein fyrir því á hvaða grundvelli hinum umdeildu rannsóknaraðgerðum er beint gegn varnaraðila. Telja verður að slíkar upplýsingar séu nauðsynleg forsenda þess að dómstólar geti staðfest lögmæti rannsóknarathafna lögreglu hvort sem um aðgerðir er að ræða sem þarfnast sérstakrar lagaheimildar eða ekki. Af þessari ástæðu er ekki unnt að taka afstöðu til lögmætis rannsóknaraðgerða sóknaraðila gagnvart varnaraðila. Verður sóknaraðili að bera halla af því. Þegar af þessari ástæðu verður fallist á kröfu varnaraðila á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um þóknun skipaðs verjanda verður staðfest. Samkvæmt 3. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 verður kærumálskostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Sóknaraðila, Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, ber að láta af þeirri rannsóknaraðgerð að fylgjast með ferðum bifreiðar varnaraðila, A, með eftirfararbúnaði.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um þóknun skipaðs verjanda er staðfest.

Allur kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar héraðsdómslögmanns, 186.750 krónur.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. janúar 2008.

Sóknaraðili, A, krefst þess að héraðsdómur úr­skurði eftirfarandi:

að lögreglu verði með úrskurði gert að láta af þeim rannsóknaraðgerðum að koma fyrir staðsetningarbúnaði/eftirfararbúnaði á og/eða í bifreið A og öðrum þeim munum sem tilheyra honum,

að úrskurðað verði að lögreglu sé óheimilt að koma fyrir staðsetningar­búnaði/eftirfararbúnaði á og/eða í bifreið A og öðrum þeim munum sem tilheyra honum án undangengis dómsúrskurðar,

að lögreglu verði með úrskurði gert að láta af þeirri rannsóknaraðgerð að hlera síma A, þ. á m. símanúmerið [...],

að sóknaraðila verði tildæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila.

Af hálfu varnaraðila er gerð krafa um að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað.

Af hálfu sóknaraðila er vísað til þess að mánudaginn 12. nóvember 2007 hafi sóknaraðili fundið eftirfararbúnað, að öllum líkindum staðsetningar­búnað/eftirfarar­búnað, sem búið hafi verið að koma fyrir undir bifreið hans, sem beri skráningar­númerið [...]. Með bréfi til ríkissaksóknara dagsettu 15. nóvember 2007 hafi þess verið farið á leit að af þessu tilefni yrði hafin lögreglurannsókn á ætluðum ólög­mætum rannsóknaraðgerðum lögreglu. Með bréfi dagsettu 20. nóvember 2007 hafi ríkissaksóknari svarað erindinu. Hafi ekki verið talið tilefni til aðgerða af hálfu ríkissaksóknara þar sem litið hafi verið svo á að lögreglu væri heimilt að beita þeim rannsóknaraðgerðum sem um ræddi og að ekki þyrfti úrskurð dómara til þess að heimila þær.

Af hálfu sóknaraðila sé á því byggt að í bréfi ríkissaksóknara sé því borið við að aðgerð lögreglu, sem sé fólgin í því að eftirlitsbúnaði sé komið fyrir á bifreið tilgreinds einstaklings í rannsóknarskyni, hafi til þessa verið talið heimil samkvæmt íslenskum lögum og sé ekki nauðsynlegt að afla dómsúrskurðar af slíku tilefni. Svo virðist sem heimildin sem ríkissaksóknari vísi til séu reglur ríkissaksóknara um óhefðbundnar rannsóknaraðgerðir lögreglu.

Nú sé til meðferðar á Alþingi frumvarp dómsmálaráðherra til laga um meðferð sakamála (233. mál, 135. löggjafarþing) en í c lið 1. mgr. 82. gr. frum­varpsins segi: ,,Með þeim skilyrðum sem greind eru í 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. er heimilt í þágu rannsóknar:

c. að koma fyrir búnaði á eða inni í bifreið eða öðru farartæki, í varningi eða á manni til að veita honum eftirför eða í öðrum lögmætum tilgangi, t.d. í veski, fatnaði eða handtösku hans.”

             Í 83. gr. frumvarpsins segi síðan að skilyrði fyrir beitingu ofangreindrar heimildar sé að upplýsingar sem skipt geti miklu fyrir rannsókn máls, fáist með þeim hætti og að rannsókn beinist að broti sem varðað geti átta ára fangelsi að lögum eða ríkir almanna- og einkahagsmunir krefjist. Í 84. gr. frumvarpsins segi síðan að til þeirra aðgerða sem taldar séu upp í 80. – 82. gr. þurfi úrskurð dómara.

             Í greinargerð sem fylgi lagafrumvarpinu segi síðan um c. lið 82. gr. frum­varpsins: ,,Þær rannsóknaraðgerðir, sem hér um ræðir, fela í sér óvenju mikla skerðingu á friðhelgi einkalífs þeirra sem þær beinast að. Það stafar ekki síst af því að með þessu móti er unnt að afla upplýsinga um daglegar athafnir fólks, á heimilum þess sem og annars staðar, án vitundar þess. Segja má að hér sé gengið enn lengra í þá átt að skerða friðhelgi einkalífs manna en þegar símtöl og önnur fjarskipti þeirra eru hleruð og þau tekin upp vegna þess að þær upplýsingar, sem þannig fást, eru einskorðaðar við það sem mönnum fer á milli með þessum hætti, t.d. í símtölum eða tölvubréfasamskiptum. Á hinn bóginn er mikilvægt, ekki síst þegar um er að ræða skipulega brotastarfsemi á borð við hryðjuverk eða meiri háttar fíkniefnabrot, að lögregla geti aflað upplýsinga með þessum hætti. Er því lagt til að eftir sem áður verði heimilt að grípa til þessara aðgerða í þágu rannsóknar, að upp­fylltum nánar greindum skilyrðum.”

             Hvorki í lögum nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála né í öðrum settum lögum sé að finna lagaheimild þess efnis að heimilt sé að koma fyrir staðsetningar­búnaði á og/eða í bifreiðum eða annars staðar í þágu rannsóknar opinbers máls. Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar sé kveðið á um friðhelgi einkalífs. Samkvæmt 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrár megi ekki gera líkamsrannsókn eða leit á manni, leit í húsa­kynnum hans eða munum, nema samkvæmt dómsúrskurði  eða sérstakri laga­heimild. Það sama eigi við um rannsókn á skjölum og póstsendingum, símtölum og öðrum fjarskiptum, svo og ,,hvers konar sambærilegum skerðingum á einkalífi manna.” Reglur ríkissaksóknara fái í engu haggað þeim grundvallarmannréttindum sem einstaklingum séu tryggð í stjórnarskrá og alþjóðlegum sáttmálum.

             Það verði að telja að sú ákvörðun/aðgerð lögreglu að koma fyrir sérstökum staðsetningarbúnaði/eftirfararbúnaði á tiltekinni bifreið, sem fyrir liggi að sé í eigu eða umráðum manns, sem kunni að vera grunaður um refsiverða háttsemi, eða að slík aðgerð sé að öðru leyti talin nauðsynleg til rannsóknar í sakamáli, feli í sér íhlutun í einkalíf hlutaðeigandi, enda veiti slík tæki lögreglu beinar upplýsingar um ferðir og verustað þess, sem aki bifreiðinni hverju sinni. Lögregluaðgerð af þessu tagi feli þannig í sér ,,sambærilega skerðingu á einkalífi manns” í skilningi 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrár og því fortakslaust áskilið að fyrir liggi annað hvort dóms­úrskurður eða sérstök lagaheimild til að hún teljist lögmæt.

             Sóknaraðili vísar til eftirfarandi hæstaréttardóma kröfum sínum til stuðnings: H. 1988/1532, H. 2001/1188, H. 1994/813 og H. 1996/3872. Þá vísar sóknaraðili til eftirfarandi dóma Mannréttindadómstóls Evrópu: Case of Klass and others v. Germany (6. September 1978) og Case of Malone v. The United Kingdom (2. August 1984).

             Varnaraðili vísar til þess að við rannsóknir sakamála beiti lögregla ýmsum lögmætum rannsóknaraðgerðum með þau markmið meðal annars í huga að tryggja betur öryggi lögreglumanna og auka árangur við rannsóknir. Notkun eftirfarar­búnaðar sé dæmi um úrræði sem beitt sé við rannsóknir alvarlegra sakamála. Í núgildandi lögum um meðferð opinberra mála sé ekki fjallað um notkun eftirfarar­búnaðar við rannsóknir sakamála. Þó sé fyrirhugað að setja ákvæði um beitingu úrræðisins í ný sakamálalög sem séu til meðferðar á Alþingi. Það frumvarp sé ekki enn orðið að lögum.

             Núgildandi reglur sem fjalli um notkun eftirfararbúnaðar við rannsóknir sakamála séu reglur ríkissaksóknara um sérstakar rannsóknaraðgerðir lögreglu, nr. 3/1999 frá 1. júlí 1999. Reglurnar hafi verið settar í kjölfar skýrslu nefndar sem dómsmálaráðherra hafi skipað 26. janúar 1998 til að fjalla um óhefðbundnar rann­sóknar­aðferðir lögreglu. Í fylgiskjali 4 með reglunum sé lögreglu heimil notkun sérstaks eftirfararbúnaðar í þeim tilgangi að auka öryggi og tryggja betri árangur lögreglu við eftirför (skyggingu). Lögreglu sé þetta úrræði heimilt að vissum skil­yrðum uppfylltum, t.d. um að notkunin sé þáttur í rannsókn hjá lögreglu þar sem grunur liggi fyrir um að alvarlegt brot hafi verið framið, sem verið sé að fremja eða sem reynt verði að fremja. Jafnframt sé þess krafist að líklegt verði að upplýsingar sem skipti verulegu máli fyrir rannsóknina fáist með þessum hætti, sbr. 3. gr. fyrirmælanna sem fjalli um heimild til notkunar. Í 4. gr. fyrirmælanna sé fjallað um ákvörðun um notkun og þar komi fram að það séu lögreglustjórar eða löglærðir fulltrúar þeirra sem taki ákvörðun um notkun eftirfararbúnaðar hverju sinni og því þurfi ekki úrskurð dómara fyrir beitingu úrræðisins. Í framlögðum gögnum sóknar­aðila liggi fyrir bréf ríkissaksóknara þar sem tekin sé afstaða til kæruefnisins, en þar komi fram að litið sé svo á að lögreglu sé heimilt að beita þeim rannsóknar­aðgerðum sem sóknaraðili lýsi í bréfi sínu, þ.e. notkun eftirfararbúnaðar, og þurfi því ekki úrskurð dómara til að heimila þær. Hafi því verið talið að ekki væri tilefni til aðgerða af hálfu ríkissaksóknara vegna kröfu sóknaraðila.

             Um heimild til hlustunar símtala og upptöku annarra fjarskipta sé fjallað í 87. gr., sbr. a-lið 86. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 6. gr. laga nr. 86/2004. Skilyrði fyrir beitingu úrræðisins sé að úrskurður dómara liggi til grundvallar eða að umráða­maður síma eða fjarskiptatækis samþykki. Þetta sé rannsóknarúrræði sem lög­regla nýti sér við rannsóknir alvarlegra sakamála og þegar þörf sé talin á beitingu úrræðisins sé að jafnaði lögð fram krafa um hlustun fyrir dómara sem þá taki afstöðu til hennar með úrskurði. Þegar þeirri rannsóknaraðgerð, þ.e. hlustun á sím­tækjum eða fjarskiptatækjum sé lokið, sé þeim sem aðgerðin beindist að tilkynnt um hana, sbr. 2. mgr. 88. gr. laga nr. 19/1991. Þessi tilkynning fari fram þegar ljóst sé að sú tilkynning muni ekki skaða rannsókn málsins á neinn hátt.

             Lögreglu séu þessi úrræði nauðsynleg í baráttunni gegn glæpum. Án þeirra myndu rannsóknir alvarlegra sakamála verða mjög torveldar og þungar í framkvæmd. Nauðsynlegt sé að tryggja það að lögregla geti beitt þessum rann­sóknar­úrræðum án íhlutunar annarra. Með vísan til þessa sé kröfum sóknaraðila þess efnis að rannsóknaraðgerðir sóknaraðila séu ólögmætar hafnað. Sé talið að lögregla hafi bæði heimild til notkunar eftirfararbúnaðar og hlustunar á símum að nánar greindum skilyrðum uppfylltum. 

Niðurstaða:

Sóknaraðili staðhæfir að hann hafi fundið svonefndan staðsetningarbúnað eða eftirfararbúnað lögreglu mánudaginn 12. nóvember sl., sem búið hafi verið að koma fyrir undir bifreið sóknaraðila með skráningarnúmerið [...]. Ljósmyndir af þessum búnaði eru í gögnum málsins. Varnaraðili hefur ekki mótmælt þessari full­yrðingu sóknaraðila. Þá hefur varnaraðili ekki lýst yfir að felld hafi verið niður lögreglurannsókn í sakamáli gegn sóknaraðila. Þó svo ekki séu uppi vísbendingar um að settur hafi verið upp á nýjan leik eftirfararbúnaður undir bifreið sóknaraðila skiptir máli fyrir sóknaraðila að fá leyst úr kröfum sínum í ljósi þess að verði komist að niðurstöðu um að lögreglu sé óheimilt að nota nefndan búnað kann sú niðurstaða að skipta sóknaraðila máli að lögum að því marki sem lögregla hefur í þágu rannsóknar máls aflað upplýsinga um ferðir sóknaraðila fyrir 12. nóvember sl.    

Í máli þessu liggja frammi ,,Fyrirmæli/Leiðbeiningar” ríkissaksóknara nr. 3/1999 um sérstakar rannsóknaraðferðir lögreglu. Í formála er vísað til þess að í skýrslu nefndar sem dómsmálaráðherra hafi skipað 26. janúar 1998 til að fjalla um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir lögreglu komi fram að nefndin hafi talið rétt að ríkissaksóknari gæfi út leiðbeinandi reglur um nokkrar sérstakar rannsóknaraðferðir lögreglu. Með skýrslu nefndarinnar hafi m.a. fylgt reglur um notkun eftirfarar­búnaðar. Geri nefndin grein fyrir tillögum til lagabreytinga og leggi jafnframt til að ríkissaksóknari setji nánari fyrirmæli eða verklagsreglur fyrir lögreglustjóra um notkun eftirfararbúnaðar. Tillaga nefndarinnar til breytinga á 86. gr. laga nr. 19/1991 sem lúti m.a. að notkun eftirfararbúnaðar sé ekki komin til framkvæmda. Fylgiskjal 4 með fyrirmælunum séu reglur ríkissaksóknara um notkun eftirfarar­búnaðar gefnar út til eftirbreytni. Fyrirmæli ríkissaksóknara um notkun eftirfarar­búnaðar eru í gögnunum. Í þeim er í 1. gr. mælt fyrir um markmið með notkun eftirfararbúnaðar, í 2. gr. fjallað um skilgreiningu búnaðarins, í 3. gr. um heimild til notkunar, í 4. gr. um ákvörðun um notkun, í 5. gr. um skráningu um notkun og í 6. gr. um að lögreglustjórar skuli setja reglur um vörslur og meðhöndlun búnaðarins. Í áðurnefndri 4. gr. kemur fram að lögreglustjórar eða löglærðir fulltrúar þeirra taki ákvörðun um notkun búnaðarins hverju sinni. Samkvæmt 3. gr. reglnanna má m.a. koma búnaði fyrir utan á bifreið eða öðru farartæki. Skilyrði fyrir notkun búnaðarins skuli vera að notkun hans sé þáttur í rannsókn mála hjá lögreglu enda liggi fyrir rökstuddur grunur um alvarlegt brot, þegar framið eða sem verið er að fremja eða sem reynt verði að fremja. Jafnframt skuli vera líklegt að upplýsingar, sem skipti verulegu máli fyrir rannsóknina, fáist með þeim hætti.

Sóknaraðili byggir kröfur sínar á því að lögreglu sé að óbreyttum lögum ekki heimilt að nota sérstakan eftirfararbúnað við rannsóknir sakamála. Samkvæmt 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrár megi ekki gera líkamsrannsókn eða leit á manni nema sam­kvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Það sama eigi við um rannsókn á skjölum og póstsendingum, símtölum og öðrum fjarskiptum, svo og hvers konar sambærilega skerðingu á einkalífi manna. Notkun á eftirfararbúnaði falli undir niðurlagsákvæði 2. mgr. 71. gr. um sambærilega skerðingu á einkalífi. Á þessu verði gerð breyting í nýju frumvarpi til laga um sakamál. Á meðan það hafi ekki verið gert hafi lagaáskilnaðarregla 71. gr. stjórnarskrár ekki verið uppfyllt. Reglur ríkissaksóknara um sérstakar rannsóknaraðferðir lögreglu fullnægi ekki þessu ákvæði þar sem þau séu ekki lög í skilningi 71. gr. stjórnarskrárinnar. 

Svonefndur eftirfararbúnaður lögreglu er búnaður sem nemur hljóðmerki frá sérstökum sendi sem komið er fyrir á eða inni í bifreið eða öðru farartæki sem ætlunin er að fylgjast með. Einnig er unnt að koma slíkum búnaði fyrir í varningi eða á einstaklingi. Eftirlitsaðili getur þannig með nákvæmum hætti fylgst með öllum ferðum viðkomandi bifreiðar, farartækis eða einstaklings. Með búnaði þessum er þar af leiðandi unnt að skrá niður og þar með afla upplýsinga um daglegar venjur þeirra einstaklinga er í hlut eiga án þess að viðkomandi einstaklingar séu um það meðvitaðir. Í X. kafla laga nr. 19/1991 um hald á munum o.fl. er fjallað um sérstök rannsóknarúrræði lögreglu svo sem hald á munum, símahlustun o.fl. Í 86. gr. laganna er í stafliðum a. til d. fjallað um símahlustun, hljóðupptökur og mynda­tökur. Til þessara ráðstafana þarf undanfarandi úrskurð dómara, nema sá sem í hlut á gefi samþykki sitt, sbr. 87. gr. laganna. Rétthafi símanúmers getur þannig samþykkt hlustunina og upptöku á símtölum í og úr númeri. Ekki er vikið að eftirfararbúnaði í þessum kafla laganna. Úr því stendur til að bæta í nýju frumvarpi dómsmálaráðherra til laga um meðferð sakamála, sem nú hefur verið lagt fram á Alþingi. Í c-lið 82. gr. frumvarpsins er þannig mælt fyrir um að í þágu rannsóknar máls sé heimilt að koma fyrir búnaði á eða inni í bifreið eða öðru farartæki, í varningi eða á manni til að veita honum eftirför eða í öðrum lögmætum tilgangi. Í athugasemdum með frumvarpinu er þess getið að um sé að ræða nýmæli en rök mæli með því að fyrirmæli um þetta rannsóknarúrræði séu tekin upp í lög um meðferð sakamála. Í notkun eftirfararbúnaðar felist óvenju mikil skerðing á friðhelgi einkalífs þeirra sem þær beinist að. Er þess getið að með þessu úrræði sé gengið enn lengra í þá átt að skerða friðhelgi einkalífs manna en þegar símtöl og önnur fjarskipti þeirra séu hleruð og þau tekin upp vegna þess að þær upplýsingar sem þannig fáist séu einskorðaðar við það sem mönnum fari á milli með þeim hætti.

Með vísan til þeirra sjónarmiða er fram koma í greinargerð með frumvarpi til laga um sakamál er fallist á með sóknaraðila að í notkun á eftirfararbúnaði felist mjög mikil skerðing á friðhelgi einkalífs. Verður þetta úrræði að þessu leyti lagt að jöfnu við upptökur af símtölum, hljóðupptökur og þá sér í lagi myndatökur, hvort sem er ljósmyndir eða kvikmyndir. Er það niðurstaða dómsins að notkun eftirfarar­búnaðar teljist vera sambærileg skerðing á einkalífi manna og rannsókn á símtölum og öðrum fjarskiptum í skilningi 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt greindu ákvæði þarf dómsúrskurð eða sérstaka lagaheimild til að svo sé. Þar sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrár að aðgerð fari ekki fram nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild er átt við að dómsúrskurð þurfi jafnan til þessara athafna nema sérstök undantekning sé gerð þar á í lögum.

Eins og áður var vikið að er ekki í gildandi lögum fyrir að fara heimild til fyrir lögreglu að nota eftirfararbúnað við rannsóknir sakamála. Verður slík heimild ekki heldur leidd af gildandi ákvæðum. Sú sérstaka staða er uppi hér og er þannig ólík öðrum úrræðum í 86. gr. laga nr. 19/1991 að koma þarf fyrir sérstökum sendi á eða í bíl eða öðru farartæki. Þar sem ekki er kveðið á um heimild til að nota eftirfararbúnað í lögum nr. 19/1991 verður ekki kveðið á um slíka rannsóknar­aðgerð með úrskurði dómara.  

Með hugtakinu lög í skilningi 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar er átt við sett fyrirmæli löggjafarvaldsins, þ.e. lög í þrengri merkingu. Reglur ríkissaksóknara nr. 3/1999 um sérstakar rannsóknaraðferðir lögreglu eru fyrirmæli stjórnvalds og fullnægja þar af leiðandi ekki áskilnaði stjórnarskrárinnar. Er því ekki fyrir hendi sérstök lagaheimild er heimilar að eftirfararbúnaði verði fyrir komið án úrskurðar dómara.  

Í ljósi alls þessa er það niðurstaða dómsins að lögreglu sé ekki við núverandi aðstæður heimilt að nota sérstakan eftirfararbúnað við rannsóknir sakamála. Verður krafa sóknaraðila tekin til greina. Er lögreglu þannig óheimilt að koma fyrir  eftirfararbúnaði á eða inni í bifreið sóknaraðila og öðrum þeim munum er tilheyra honum. Þar sem ekki er að núgildandi lögum heimilt með dómsúrskurði að kveða á um slíkt eru ekki efni til að kveða á um það sérstaklega í úrskurðarorði.  

Í þriðja lagi krefst sóknaraðili þess að lögreglu verði með úrskurði gert að láta af þeirri rannsóknaraðgerð að hlera síma sóknaraðila. Um heimild til slíkra aðgerða er mælt fyrir um í 86. gr. laga nr. 19/1991, svo sem áður er rakið. Ekki liggja fyrir dóminum upplýsingar um hvort verið er að hlera síma sóknaraðila með því að lögregla hafi aflað sér heimildar til símahlerunar. Ber því þegar af þeirri ástæðu að vísa þessari kröfu sóknaraðila frá dómi. 

Í samræmi við niðurstöðu málsins greiðast málsvarnarlaun skipaðs verjanda sóknaraðila úr ríkissjóði með þeim hætti er í dómsorði er kveðið á um og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Úrskurð þennan kveður upp Símon Sigvaldason héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Lögreglu er óheimilt að koma fyrir eftirfararbúnaði á eða inni í bifreið sóknaraðila, A, og öðrum þeim munum er tilheyra honum.

Kröfu sóknaraðila um að lögreglu verði gert að láta af þeirri rannsóknar­aðgerð að hlera síma sóknaraðila, þ. á m. símanúmerið [...], er vísað frá dómi.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda sóknaraðila, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar héraðsdómslögmanns, að fjárhæð 167.328 krónur, greiðist úr ríkissjóði.