Föstudaginn 15. mars 2002.
Nr. 98/2002.	Læknafélag Íslands (Jakob R. Möller hrl.) gegn Boga Andersen (Dögg Pálsdóttir hrl.)

 

Kærumál. Kæruheimild. Gerðardómur. Frávísun frá Hæstarétti.

LÍ kærði til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms um skipun dómara í gerðardóm LÍ. Málinu var vísað frá Hæstarétti þar sem ekki var að finna heimild í lögum til að kæra úrskurð­inn.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. janúar 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. febrúar sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2002, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ólögmæt væri ákvörðun stjórnar sóknaraðila 1. maí 2001 um að skipa ad hoc heilsugæslulækna í hóp fastra dómara gerðardóms sóknaraðila vegna máls nr. 1/2001. Þá var kröfu varnaraðila um að héraðsdómur skipaði tvo heilsugæslulækna sem aðal- og varamenn í gerðardóminn vísað frá dómi. Ennfremur var ógilt ákvörðun fastra dómara gerðardómsins um að tilnefna fulltrúa til setu í honum fyrir hönd varnaraðila. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að því verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og til þrautavara að hann verði sýknaður af kröfum varnaraðila. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann þess að  sóknaraðila verði gert að greiða sér kærumálskostnað.

Í lögum er ekki að finna heimild til að kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms þess efnis, sem hér um ræðir. Skortir því heimild til kæru málsins og verður því vísað frá Hæstarétti.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Sóknaraðili, Læknafélag Íslands, greiði varnaraðila, Boga Andersen, 60.000 krónur í kærumálskostnað.

 

                                    Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2002.

Bogi Andersen, læknir, 8524, Nottingham Place, Lojolla, Kaliforniu, Banda­ríkjum Norður-Ameríku er sóknaraðili málsins, en varnaraðili er Læknafélag Íslands, kt. 450269-2639, Hlíðarsmára 8, Kópavogi. Vísað verður til varnaraðila sem LÍ þar sem það þykir henta.

Málið barst Héraðsdómi Reykjavíkur 19. júlí sl. með bréfi lögmanns gerðarbeiðanda, sem dagsett er 18. sama mánaðar. Varnaraðili krafðist frávísunar málsins en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði uppkveðnum 23. nóvember sl.

Málið var tekið til úrskurðar um kröfur sóknaraðila hinn 11. janúar sl. að afloknum munnlegum málflutningi.

Lögmenn málsaðila lýstu því yfir í dóminum, að þeir hafi sammælst um að reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, enda þótt varnaraðili eigi varnarþing í umdæmi Héraðsdóms Reykjaness.

Dögg Pálsdóttir hrl. gætir hagsmuna sóknaraðila, en Marteinn Másson hdl. rekur málið f.h. varnaraðila.

Dómkröfur sóknaraðila eru þessar:

1.                 Að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði ólögmæta ad hoc skipun stjórnar Læknafélags Íslands frá 1. maí 2001 á heilsugæslulæknum í hóp fastra dómara gerðardóms LÍ vegna meðferðar máls nr. 1/2001 og að dómurinn skipi tvo heilsugæslulækna í gerðardóminn sem aðalmann og varamann.

2.                 Að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði ólögmæta ákvörðun fastra dómara gerðardóms LÍ frá 3. júlí sl. um að  sóknaraðili hafi fyrirgert rétti sínum til að tilnefna fulltrúa í gerðardóm LÍ og að lagt verði fyrir gerðardóminn að gefa sóknaraðila hæfilegan frest til að tilnefna fulltrúa í dóminn.

3.                 Að LÍ verði gert að greiða gerðarbeiðanda málskostnað vegna þessa málareksturs.

Dómkröfur varnaraðila eru þær, að hafnað verði öllum kröfum sóknaraðila, sem fram koma í beiðni hans til Héraðsdóms Reykjavíkur.

Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati réttarins.

Málavextir, málsástæður og lagarök:

Málavextir eru í stuttu máli þessir:  Á vegum LÍ er starfandi siðanefnd LÍ. Verkefni siðanefndar LÍ (hér eftir siðanefnd) eru tilgreind í 7. gr. viðauka við lög LÍ. Þau felast í því að veita umsögn eða úrskurða í málum sem til hennar er beint. Í 20. gr. laga LÍ segir, að hlutverk siðanefndar sé að fjalla um siðamál, sem til hennar sé vísað.  Á aðalfundi LÍ, sem fram fór í októbermánuði sl., var lögum LÍ og viðauka við þau breytt, m.a. að því er siðanefnd varðar. Fram til þess tíma var starfandi gerðardómur LÍ (hér eftir GLÍ), sem hafði það hlutverk að endurskoða þær úrlausnir siðanefndar, sem skotið var til hans. Í viðauka við núgildandi og endurskoðuð lög LÍ eru ákvæði til bráðabirgða, sem mæla svo fyrir, að fara skuli með þau mál, sem til meðferðar séu fyrir GLÍ, eftir eldri reglum.

Í C. kafla viðauka (hér eftir viðauki) við lög LÍ, sem að grunni til eru frá árinu 1992, er fjallað um verksvið og starfshætti GLÍ. Í 23. gr. viðaukans er mælt fyrir um skipan gerðardómsins. Greinin er svohljóðandi: ,,Í Gerðardómi Læknafélags Íslands sitja fimm menn: Læknadeild Háskóla Íslands kýs einn mann í dóminn til fjögurra ára í senn og sé hann formaður dómsins. Tvo menn í dóminn kýs Læknafélag Íslands á hverjum aðalfundi til tveggja ára í senn, sinn hvort árið, og skal annar þeirra vera heilsugæslulæknir. Þessir þrír menn nefnast fastir dómarar. Auk þess kýs hvor málsaðili hverju sinni einn lækni í dóminn og skulu báðir vera félagar í Læknafélagi Íslands. Varamenn skulu kosnir jafn margir, með sömu skilyrðum, af sömu aðilum. Nú lætur annar málsaðili  eða báðir undir höfuð leggjast að nefna mann í dóm, og skulu þá hinir föstu dómarar tilnefna dómara fyrir hans eða þeirra hönd."

Siðanefnd kvað upp úrskurð í ágreiningsmáli sóknaraðila og Högna Óskarssonar, læknis, hinn 5. janúar 2001. Högni Óskarsson var ósáttur við niðurstöðu siðanefndar og skaut málinu til GLÍ með bréfi til LÍ, dags. 4. febrúar 2001.   Stjórn LÍ tilkynnti sóknaraðila um kæru Högna með bréfi dags. 7. sama mánaðar. Þar var sóknaraðila bent á rétt hans til að tilnefna lækni í GLÍ, með vísan til 23. gr. viðaukans, og þess óskað, að hann tilkynni formanni dómsins innan fjögurra vikna um val hans á dómanda. Bréf sama efnis var samdægurs sent Högna Óskarssyni.

Með bréfi til stjórnar LÍ, dags. 12. febrúar sl., lýsti Birgir I. Guðjónsson, heilsugæslulæknir, sig vanhæfan til setu í gerðardóminum, en Birgir var annar þeirra lækna sem kosinn var til setu í dóminum á aðalfundi LÍ. Ólafur H. Oddsson, varamaður Birgis, lýsti sig einnig vanhæfan til setu í gerðardóminum með bréfi til stjórnar LÍ, dags. 16. sama mánaðar. Stjórn LÍ gerði sóknaraðila og Högna Óskarssyni grein fyrir þeirri stöðu, sem upp var komin með bréfi, dags. 16. febrúar sl. Í bréfinu er því einnig lýst, að stjórn félagsins fari með málefni þess milli aðalfunda og því beri henni að skipa heilsugæslulækna ad hoc til setu í gerðardóminum í stað þeirra tveggja, sem lýst höfðu sig vanhæfa. Tilkynnt var, að þetta yrði gert á næsta stjórnarfundi, sem ráðgert væri að halda 6. mars, nema athugasemdir kæmu fram við þá skipan mála. Lögmaður sóknaraðila mótmælti þessari ráðagerð með bréfi dags. 6. mars, sem sent var rafrænt (með símbréfi) til stjórnar LÍ og barst fyrir stjórnarfundinn 6. mars. Þar var þeirri skoðun lýst, að fyrirhuguð skipun LÍ ad hoc hefði ekki stoð í lögum félagsins, sbr. lýsingu á starfsviði stjórnar í 1. mgr. 11. gr. Lögmaðurinn fylgdi bréfinu eftir með öðru bréfi til stjórnar LÍ, dags. 12. sama mánaðar og óskaði svars við fyrra bréfi sínu og afstöðu stjórnar LÍ til mótmæla umbj. hennar. Í bréfinu var lýst því áliti sóknaraðila að beita beri lögum um samningsbundna gerðardóma nr. 53/1989 (gerðardómslög) um skipan gerðardómsmanns.  Loks var af hálfu sóknaraðila óskað eftir fresti til að tilnefna mann í gerðardóminn, þar til afstaða stjórnar LÍ lægi fyrir um skipan dómanda í gerðardóminn.

Högni Óskarsson fór fram á sama frest og sóknaraðili til að tilnefna lækni í gerðardóminn með bréfi til stjórnar LÍ, dags. 15. mars sl. Á stjórnarfundi, sem haldinn var hinn 1. maí sl. skipaði stjórn LÍ Hauk Valdimarsson til setu í gerðardóminum, en Þóri Þórhallsson til vara en báðir eru þeir heilsugæslulæknar. GLÍ tók þá ákvörðun á fundi 3. júlí sl. að tilnefna í dóminn tvo lækna fyrir hönd málsaðila í umræddu kærumáli. Í fundargerð er þess getið, að báðum málsaðilum hafi verið gefinn kostur á því að tilnefna dómara og þeim veittur til þess fjögurra vikna frestur. Sá frestur væri löngu liðinn og engin ákvæði um viðbótarfrest væri að finna í lögum LÍ eða viðauka við þau. Karl Kristinsson var tilnefndur f.h. sóknaraðila en Jón G. Stefánsson f.h. Högna Óskarssonar.

Fyrir dóminum liggja fjölmörg bréf og orðsendingar lögmanns sóknaraðila til varnaraðila, þar sem fram koma mótmæli við ad hoc skipun LÍ bæði áður og eftir að hún átti sér stað, svo og mótmæli við tilnefningu gerðardómsins á tveimur dómendum f.h. málsaðila. Einnig liggja fyrir svarbréf varnaraðila. Ekki þykir ástæða til að gera frekari grein fyrir þeim bréfaskiptum.

Ágreiningur málsaðila lýtur að því, hvort stjórn LÍ sé heimilt að skipa dómendur ad hoc í gerðardóm félagsins, þegar forföll verða af hálfu dómenda og varamanna þeirra, sem kjósa skal á aðalfundi félagsins, eins og varnaraðili heldur fram, en sóknaraðili byggir á því, að beita skuli ákvæðum laga um samningsbundna gerðar­dóma nr. 53/1989, þegar kjörnir dómendur forfallast. Sóknaraðili byggir einnig á því, að gerðardóminum hafi verið óheimilt að tilnefna dómanda í gerðardóminn fyrir hans hönd, m.a. á af þeirri ástæðu, að dómurinn hafi verið ranglega skipaður, þegar það átti sér stað.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila.

Sóknaraðili byggir á því, að því er varðar 1. kröfulið hans,  að ákvæði í viðauka við lög LÍ, sem snerta gerðardóm félagsins, beri að telja gerðardómssamning í skilningi laga um samningsbundna gerðardóma nr. 53/1989, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 336/1988. Í því máli hafi verið deilt um verksvið siðanefndar og GLÍ.  Í dómi Hæstaréttar segi m.a. svo á bls. 1355: ,,Það er grundvallarsjónarmið um skýringu á gerðardómssamningum, að þá beri að skýra þröngt…."  Ráða megi af þessu orðalagi Hæstaréttar að rétturinn telji ákvæði í viðauka við lög LÍ um gerðardóm fela í sér gerðardómssamning.

Í athugasemdum við frumvarp til nr. 53/1989 komi fram, að lögunum sé ætlað að eyða réttaróvissu um starfsemi hinna ýmsu gerðardóma á Íslandi. Lögin setji gerðardómum ákveðnar skorður til að tryggja réttarvernd aðila. Ákvæði laganna séu til fyllingar gerðardómssamningum, þar sem ákvæðum þeirra sleppi.

Sóknaraðili telur með vísan til 23. gr. viðauka (sjá skáletrun á bls. 2), að stjórn LÍ hafi borið að óska eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur, að dómurinn skipaði gerðarmenn, sbr. 2. mgr. 4. gr. gerðardómslaga, þegar ljóst varð, að sóknaraðili mótmælti því, að stjórn LÍ hefði bein afskipti af skipun gerðardómsmanna, enda sé ekki tekin afstaða til þess í lögum LÍ og viðauka við þau, hvernig með skuli fara, þegar kjörnir dómendur gerðardómsins og varamenn þeirra lýsa sig vanhæfa.

Sóknaraðili telur mjög mikilvægt, að GLÍ sé algerlega aðskilinn frá stjórn LÍ og ekki síst í þessu máli, þar sem hann telur læknafélagið bótaskylt gagnvart sér vegna kostnaðar, sem hann hafi þurft að bera við það að verja hendur sínar fyrir að hafa tekið málstað stúlkunnar X í almennri þjóðfélagsumræðu. Ljóst sé að stjórn LÍ geti ekki haft bein afskipti af gerðardómi félagsins á þennan hátt, enda séu ákvæði laga LÍ skýr um að heilsugæslulæknirinn skuli kosinn á aðalfundi, en ekki skipaður af stjórninni.

Sóknaraðili styður kröfu sína samkvæmt 2. tölulið eftirfarandi rökum:

Ákvörðun gerðardómsmanna sé ólögmæt, þegar af þeirri ástæðu, að gerðar­dómurinn hafi verið ranglega skipaður, þegar tilnefning dómsins átti sér stað hinn 3. júlí sl.

Sóknaraðili hafi farið fram á það innan þeirra fjögurra vikna, sem viðaukinn gefi honum, að fá frest til að tilnefna fulltrúa í gerðardóminn. Óskað hafi verið staðfestingar dómsins á þeim fresti en sú staðfesting hafi ekki komið, þrátt fyrir bréfleg tilmæli sóknaraðila um það. Sóknaraðili hafi skoðað þögn gerðardómsins sem samþykki fyrir ótímabundnum fresti, enda sé ljóst að ákvæði um tímamörk í viðauka við lög LÍ byggist á því, að gerðardómurinn sé rétt skipaður. Samsetning hinna föstu dómenda gerðardómsins geti haft áhrif á hæfi þess sem tilnefndur sé af málsaðilum og einnig ráðið miklu um það, hvaða lækni málsaðili telji rétt að tilnefna. Því sé ljóst, að málsaðilar hafi fyrst getað tilnefnt dómendur fyrir sína hönd, þegar lá fyrir, hvaða læknar skipuðu gerðardóminn. Það hafi verið ákveðið á fundi stjórnar LÍ 1. maí 2001. Báðir málsaðilar hafi farið fram á frest til að tilnefna í dóminn vegna þeirrar stöðu, sem upp var komin. Sóknaraðili hafi á engan hátt látið undir höfuð leggjast, eins og segi í 23. gr. viðauka, að tilnefna í gerðardóminn, heldur þvert á móti lagt á það áherslu bæði bréflega og með öðrum hætti, að hann kysi að nýta sér tilnefningarréttinn. Gerðardómurinn hafi þrátt fyrir þetta ákveðið, án þess að gefa sóknaraðila stuttan frest til að nýta sér tilnefningarréttinn, að tilnefna dómanda fyrir hans hönd.

Sóknaraðili telur að brotið hafi verið á rétti sínum og gerir því þá kröfu, að ákvörðun fastra fulltrúa í gerðardóminum frá 3. júlí sl. verði úrskurðuð ólögmæt og lagt fyrir GLÍ að gefa honum tækifæri til að tilnefna gerðardómsmann.

Sóknaraðili styður málskostnaðarkröfu sína þeim rökum, að hann hafi ítrekað reynt að koma stjórn LÍ í skilning um það með bréfaskriftum, að ranglega væri staðið að málum um skipun gerðardómsmanns, eftir að sú staða kom upp, að dómurinn varð óstarfhæfur vegna vanhæfis aðalmanns og varamanns hans. Stjórnin hafi virt ábendingar sóknaraðila að vettugi og skipað sjálf ad hoc fulltrúa í dóminn. Auk þess hafi hinir föstu gerðarmenn ákveðið að hunsa frestbeiðni sóknaraðila og tilnefnt fyrir hans hönd fulltrúa í gerðardóminn. Sóknaraðili hafi því ekki átt annarra kosta völ, en að leita til Héraðsdóms Reykjavíkur um ógildingu umræddrar ákvörðunar stjórnar LÍ og gerðardóms félagsins. Þessi málarekstur hafi bakað sóknaraðila óþarfa kostnað, sem eðlilegt sé að varnaraðili verði að bæta honum.

Málsástæður og lagarök varnaraðila:

Varnaraðili mótmælir kröfu sóknaraðila samkvæmt 1. kröfulið og styður þá afstöðu sína þeim rökum, að félagið kjósi á aðalfundi sínum lækni í GLÍ og annan til vara til tveggja ára í senn. Stjórn félagsins fari með málefni þess milli aðalfunda, sbr. 1. mgr. 11. gr. félagslaga. Það sé meginregla að íslenskum rétti, að sá sem skipi eða tilnefni mann til setu í nefnd eða ráð, skipi eða tilnefni einnig varamann hans, ef hann teljist vanhæfur til meðferðar máls. Þessi regla fái m.a. stoð í 6. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ótvírætt sé, að kosinn sé dómandi til tveggja ára í senn til setu í GLÍ á aðalfundi LÍ og annar til vara.  Einnig sé ljóst, að það felist í starfskyldum stjórnar LÍ, og falli að hennar starfsviði, að tilnefna mann ad hoc til setu í dóminum, verði bæði aðalmaður og varamaður hans vanhæfir til meðferðar máls, sem rekið sé fyrir gerðardóminum, sbr. fyrrnefnt ákvæði stjórnsýslulaga.

Stjórn LÍ fari með málefni félagsins milli aðalfunda, eins og áður sé getið, og sé ábyrg gagnvart aðalfundi. Sú aðferð sé í samræmi við viðurkennd sjónarmið og meginreglur í félagarétti, sbr. t.d. 1. mgr. 68. gr. hlutafélagalaga. nr. 2/1995.  Varnaraðili mótmælir því þeirri túlkun sóknaraðila á lögum LÍ og ákvæðum 4. gr. gerðardómslaga, að stjórn LÍ hafi borið að óska eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að skipaðir yrðu gerðarmenn. Í lögum LÍ felist fullkomin heimild fyrir stjórn félagsins að skipa nefndarmenn ad hoc, bæði í siðanefnd LÍ og gerðardóm félagsins til meðferðar einstaks máls, þurfi dómendur kosnir á aðalfundi félagsins að víkja vegna vanhæfis. Varnaraðili heldur því fram, að aldrei hafi staðið til að gefa sóknaraðila kost á að gera athugasemdir við þá ákvörðun stjórnar að skipa gerðarmenn ad hoc til setu í gerðardóminum. Málsaðilum þeim, Högna Óskarssyni og sóknaraðila, hafi verið sent afrit bréfs formanns stjórnar LÍ til formanns gerðardómsins, dags. 16. febrúar 2001. Í niðurlagi bréfsins sé formanni gerðardóms gefinn kostur á að gera athugasemdir um þá ráðagerð stjórnar LÍ að skipa gerðarmenn til setu í gerðardóminum ad hoc, en ekki málsaðilum, enda hafi bréfinu ekki verið beint til þeirra. Því megi segja að mál þetta sé sprottið af misskilningi.

Varnaraðili mótmælir einnig kröfu sóknaraðila samkvæmt 2. kröfulið og vísar til neðangreindra sjónarmiða því til stuðnings. Í 24. gr. viðauka sé málsaðilum gefinn 4 vikna frestur til að tilnefna í GLÍ. Láti annar eða báðir málsaðilar undir höfuð leggjast að tilnefna mann í dóminn skulu hinir föstu dómendur tilfnefna fyrir hans eða þeirra hönd.  Engin ákvæði sé að finna, sem veiti málsaðilum lengri frest. Þetta hafi sóknaraðili átt að vita og nýta sér rétt sinn að þessu leyti innan veittra marka. Varnaraðili byggir á því, að frestur sóknaraðila hafi byrjað að líða 9. febrúar 2001.  Þá heldur varnaraðili því fram í þessu sambandi, að tilnefning sóknaraðila á dómanda hafi verið algjörlega óháð ágreiningi um skipun eins dómara ad hoc og hafnar alfarið þeirri málsástæðu sóknaraðila, að samsetning hinna föstu dómara geti haft áhrif á hæfi þess, sem tilnefndur sé af málsaðila. Varnaraðili bendir einnig á það, að sóknaraðili hafi átt þess kost að skýra afstöðu sína á fundi gerðardómsmanna, sem boðað var til í byrjun apríl, en hann hafi kosið að sniðganga fundinn.

Varnaraðili telur fráleitt að hann hafi brotið rétt á sóknaraðila með ákvörðun hinna föstu dómara GLÍ að tilnefna menn í dóminn fyrir málsaðila á fundi 3. júlí 2001.

Varnaraðili mótmælir sérstaklega málskostnaðarkröfu sóknaraðila og telur málsókn hans á hendur sér með öllu tilefnislausa.

Niðurstaða:

Að íslenskum stjórnskipunarrétti ríkir svonefnt félagafrelsi, sem felst í því að mönnum er heimilt að stofna félög í sérhverjum lögmætum tilgangi. Löggjafinn hefur markað einstökum félagaformum, einkum á sviði fjármunaréttar, ákveðinn lagaramma, s.s. hlutafélögum, einkahlutafélögum, samvinnufélögum o.fl. en látið félagsmönnum í öðrum tegundum félaga eftir að skipa málum sínum að vild með þeirri takmörkun, sem lög og almenn viðhorf á sviði félagaréttar setja. Læknafélag Íslands telst til svonefndra almennra félaga. Engin heildarlög gilda um slík félög og er félagsmönnum því heimilt að ráða málefnum viðkomandi félags og setja sér reglur með þeirri takmörkun, sem áður er lýst.

Varnaraðili, Læknafélag Íslands, hefur sett sér lög og viðauka við þau, svo sem áður er getið.  Í lögum varnaraðila eru tiltekin mál falin siðanefnd félagsins og gerðardómi að ráða til lykta. Félagsmenn hafa þannig skuldbundið sig við inngöngu í félagið að hlíta lögsögu þessara stjórnareininga félagsins í sérstaklega tilgreindum málaflokkum.  Því verður að skoða lög LÍ og viðauka við þau sem ígildi samnings um gerðardóm, sbr. 2. mgr. 1. gr. gerðardómslaga nr. 53/1989.

Mál, sem falla undir verksvið siðanefndar og gerðardóm LÍ. verða því ekki borin undir almenna dómstóla til úrlausnar. Af því leiðir að túlka verður þröngt ákvæði laga og viðauka LÍ, sem skerða heimildir félagsmanna að þessu leyti.

Þau ákvæði í lögum LÍ og viðauka við þau, sem koma til álita í máli því, sem hér er til úrlausnar, eru þessi helst:

Í 23. gr. viðauka við lög LÍ er því lýst, hvernig skipa skuli í gerðardóm Læknafélags Íslands, ( sjá skáletrun á bls. 2).

Í 8. gr. laga LÍ eru verkefni aðalfundar tilgreind. Í 7. tl. 8. greinar segir, að á aðalfundi skuli fara fram kosning annars tveggja lækna í gerðardóm, skv. Codex Ethicus og varamanns til tveggja ára í senn.

Í 11. gr. laga LÍ er verksviði stjórnar LÍ lýst. Í 1. mgr. 11. gr. kemur fram, að stjórn félagsins fari með málefni þess milli aðalfunda og í 2. mgr., að stjórnin sé ábyrg gagnvart aðalfundi. Í 3.mgr. er verksvið stjórnarinnar nánar skilgreint.  Þar er ekki að finna heimild fyrir stjórnina til að skipa gerðardómsmenn, þegar hinir kjörnu dómendur forfallast einhverra hluta vegna.

Geta ber þess, að lögum LÍ og viðauka við þau var breytt á aðalfundi félagsins í októbermánuði sl. Gerðardómur félagsins var þá aflagður, eins og áður segir,  þannig að ákvaðanir siðanefndar fela eftirleiðis í sér lokaniðurstöðu máls.  Í 5. gr. núgildandi viðauka er stjórn félagsins veitt sérstök heimild til að skipa mann í siðanefnd LÍ, ef aðalfundarkjörinn læknir og/eða varamaður hans forfallast af einhverjum ástæðum eða þeir kjósa að láta af störfum. Þetta ákvæði er nýmæli.

 

Eins og áður er lýst krafðist sóknaraðili þess strax og tilefni gafst, að Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði dómanda í gerðardóm LÍ, með vísan til gerðardómslaga, þegar ljóst varð, að hinir kjörnu dómendur viku sæti vegna vanhæfis. Sóknaraðili taldi, að ekki væri fulltryggt að hlutleysis yrði gætt, ef varnaraðili tilnefndi mann í gerðardóminn.  Varnaraðila var frá upphafi kunnugt um afstöðu sóknaraðila.

Mikilvægt er að skipan í gerðardóm sé með þeim hætti, að tekin séu af öll tvímæli um hlutleysi fastra dómenda, sé þess nokkur kostur.

Félagsmenn í LÍ settu sér þær reglur, að dómendur í gerðardómi félagsins og varamenn þeirra skyldu kosnir á aðalfundi félagsins og hafa litið svo á, að hlutleysi dómenda yrði best tryggt með þeim hætti.  Engin skýr ákvæði eru í lögum LÍ eða í viðauka við þau, hvernig með skuli fara þegar bæði kjörinn dómandi og varamaður hans forfallast. Að mati dómsins liggur ekki á starfsviði stjórnar LÍ, samkvæmt 11. gr. laga LÍ að skipa dómendur, þegar þannig stendur á. 

Lögin um gerðardóma eru til fyllingar ákvæðum félagssamþykkta og verða virk, þegar beinum ákvæðum sleppir í lögum og samþykktum viðkomandi félags.

Varnaraðila bar því, að fara að kröfu sóknaraðila og leita eftir því við héraðsdóm, að skipaðir yrðu gerðardómsmenn í stað þeirra sem sagt höfðu sig frá málinu.

Niðurstaða dómsins er því sú, að ad hoc skipun varnaraðila frá 1. maí 2001 á tveimur heilsugæslulæknum í hóp fastra dómara gerðardóms LÍ vegna gerðardóms­máls nr. 1/2001 dæmist vera ólögmæt.

Dómurinn vísar á hinn bóginn frá þeirri kröfu sóknaraðila um að dómurinn skipi tvo heilsugæslulækna í gerðardóminn sem aðalmann og varamann af eftirfarandi ástæðum:

Skipan dómenda samkvæmt lögum nr. 53/1989 er stjórnvaldsaðgerð, en ekki dómsathöfn.  Í þessu máli hefur málatilbúnaður málsaðila eingöngu beinst að lögmæti stjórnar LÍ um ad hoc skipun gerðardómsmanna í gerðardóm félagsins. Í gerðardómslögunum er mælt fyrir um sérstaka málsmeðferð, sbr. 5. gr. laganna. Sóknaraðili hefur ekki fullnægt þeim skilyrðum sem lögin setja. Beiðni um skipan í gerðardóm er sérstakt úrlausnarefni á sviði stjórnsýslu, sem ekki verður leyst úr í dómsmáli.

Næst verður tekin afstaða til kröfu sóknaraðila, samkvæmt öðrum kröfulið.

Gerðardómur LÍ tilnefndi dómendur í dóminn fyrir hönd málsaðila hinn 3. júlí 2001. Gerðardómur LÍ var ranglega skipaður, þegar ákvörðunin var tekin, eins og að framan er lýst.  

Ber því, þegar af þeirri ástæðu, að fallast á kröfu sóknaraðila og lýsa ólögmæta umrædda ákvörðun gerðardóms LÍ frá 3. júlí 2001.

Rétt þykir, með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, að dæma varnaraðila til greiðslu málskostnaðar til handa sóknaraðila, sem telst hæfilegur 250.000 krónur. Í því sambandi er höfð hliðsjón af kröfu varnaraðila um frávísun málsins og því að henni var hafnað.

Skúli J. Pálmason héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun varnaraðila, stjórnar Læknafélags Íslands, frá 1. maí 2001 um að skipa ad hoc heilsugæslulækna í hóp fastra dómara gerðardóms félagsins vegna máls  nr. 1/2001 er ólögmæt.

Vísað er frá dómi kröfu sóknaraðila, Boga Andersens, um að dómurinn skipi tvo heilsugæslulækna í gerðardóm LÍ sem aðalmann og varamann.

Ógilt er ákvörðun fastra dómara gerðardóms LÍ um að tilnefna fulltrúa f.h. sóknaraðila til setu í gerðardóminum.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 250.000 krónur í málskostnað.