Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Greta Baldursdóttir og Karl Axelsson.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. október 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. október 2017, þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila 13. sama mánaðar um að varnaraðili skuli sæta brottvísun af heimili og nánar tilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að nálgunarbanninu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Samkvæmt a. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 er heimilt að beita brottvísun af heimili ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot gegn meðal annars ákvæðum XXIII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá er heimilt samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 að beita nálgunarbanni samhliða brottvísun af heimili ef það þykir nauðsynlegt til að tryggja hagsmuni brotaþola. Samkvæmt gögnum málsins er varnaraðili undir rökstuddum grun um að hafa beitt brotaþola líkamlegu ofbeldi þannig að varði við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga en slíkt brot varðar fangelsi allt að sex mánuðum og fangelsi allt að einu ári ef háttsemi er sérstaklega vítaverð. Þá verður að telja nauðsynlegt að tryggja hagsmuni brotaþola með nálgunarbanni samhliða brottvísun af heimili, enda ekki sennilegt að friðhelgi hennar verði vernduð með öðrum vægari hætti, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 85/2011. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun verjanda varnaraðila, Arnars Kormáks Friðrikssonar héraðsdómslögmanns, fyrir Hæstarétti, 186.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. október 2017.

                Embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti ákvörðun sína, dags. dags. 13. október 2017, um að X, kt. [...], skuli sæta brottvísun af heimili og nálgunarbanni skv. a. og b. lið 4. gr. og a. og b. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili í 4 vikur, þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við dvalastað sinn og lögheimili  A, kt. [...], að [...] í Reykjavík á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilið, mælt frá miðju hússins. Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með síma, í gegnum samfélagsmiðla eða með öðrum hætti.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að lögregla hafi til rannsóknar ætlað langvarandi ofbeldi X, kt. [...], í garð sambýliskonu sinnar, A, kt. [...]. Í skýrslutöku þann 25. júlí sl. hafi A lýst langvarandi grófu líkamlegu, kynferðislegu og andlegu ofbeldi X í sinn garð. Hún kvaðst hafa kynnst X árið 2007 og þau hafi átt í ástarsambandi. Upp úr því hafi slitnað en þau hafi aftur tekið upp þráðinn árið 2011 og hafið ástarsamband að nýju en í kjölfarið hafi ofbeldið byrjað. Þau hafi átt í sambandi síðan en með hléum og á tímabili hafi þau verið gift. Hún hafi lýst ítrekuðu ofbeldi X í sinn garð frá árinu 2011 fram til júlí sl. bæði hérlendis og erlendis. Hafi hún kveðið hann hafa hlotið eins árs fangelsisdóm í Svíþjóð árið 2014 fyrir ofbeldi gegn henni auk þess sem honum hafi verið gert að sæta nálgunarbanni. Hafi hún jafnframt lagt fram gögn úr málinu frá Svíþjóð. Hún hafi kveðið X síðast hafa beitt sig kynferðislegu ofbeldi í júlí sl. og síðast líkamlegu ofbeldi í júní sl. er þau hafi verið í fríi á Spáni. Hún hafi farið á slysadeild um leið og hún hafi komið heim eða þann 17. júní sl. Meðal gagna málsins sé áverkavottorð vegna komu A á slysdeild umrætt sinn og skv. því hafi hún verið með dreifða marbletti um allan líkamann. A hafi jafnframt lýst því að hún óttist X og þyrði ekki að sofa með opinn glugga þar sem hann gæti komist inn auk þess sem hún væri vör um sig ef það kæmi bíll að húsinu. Þá hafi hún kvaðst vera búin að skipta um símanúmer vegna hótana frá X bæði í garð hennar og sonar hennar.

Lögreglan hafi aflað sakavottorðs X og skv. því hafi hann hlotið 1 árs fangelsisdóm þann 19. september 2014 hjá Göta Hovratt í Svíþjóð fyrir líkamsárás, hótun og ölvunarakstur.

X hafi verið handtekinn föstudaginn 13. október sl. eftir að hafa ekki sinnt ítrekuðum boðum lögreglu í skýrslutöku. Hann hafi alfarið neitað sök í skýrslutöku og kveðist aldrei hafa beitt A ofbeldi í sambandi þeirra. Hann hafi kveðið A ljúga þessu öllu upp á hann og hafi tekið fram að hún væri fullfær um að veita sér áverka sjálf. Hann hafi kveðið hana einnig hafa logið upp á sig í málinu sem hann hafi fengið dóm fyrir í Svíþjóð.

A hafi aftur gefið skýrslu þann 13. október sl. vegna málsins og hafi lýsti miklu andlegu og kynferðislegu ofbeldi af hálfu X frá því að hún gaf skýrslu í júlí sl. Hafi hún  m.a. annars lýst því að hann hefði neytt hana til þess að skrifa bréf til barna sinna eftir uppkasti frá honum þar sem þar sem fram hafi komið að hann væri saklaus af öllu ofbeldi gegn henni og hún hafi logið upp á hann. Hún hafi kveðið hann hafa flutt út af heimilinu síðastliðið sumar en þau hafi tekið aftur saman 13. ágúst sl. og hann flutt inn á heimilið á ný í kjölfarið. Hafi hún kveðist vera afar hrædd við X og hrædd um að hann myndi vinna henni alvarlegt mein og jafnvel drepa hana.

Skv. málaskrákerfi lögreglu hafi ítrekað verið tilkynnt um ofbeldi X í garð A gegnum árin, sbr. eftirfarandi mál:

Mál lögreglu nr. [...]: Bókað að nafnlaus tilkynning hafi borist frá þriðja aðila um að kona sem hafi búið að [...], A, sé þolandi heimilisofbeldis. Bókað að áðan hafi hún sætt ofbeldi af hálfu sambýlismanns síns, grunur um að þetta hafi gerst áður. Bókað að farið hafi verið og rætt við X og A vegna málsins. Þau hafi kvaðst hafa verið að deila en engu líkamlegu ofbeldi hafi verið beitt. Hafi þau rifist sín á milli og verið læti í þeim.

A hafi verið spurð út í þetta mál í skýrslutöku þann 25. júlí sl. og kvaðst hún þá muna eftir þessu. Hafi hún kveðið að barsmíðar hafi verið byrjaðar en hún hafi ekki verið með sýnilega áverka. Hún hafi sagst hafa sagt að engu líkamlegu ofbeldi hefði verið beitt þar sem hún hafi ekki verið með áverka og X hafi verið orðinn rólegri.

Mál lögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi óskað aðstoðar vegna heimilisofbeldis. Bókað að X og A eigi í miklum deilum um allt á milli himins og jarðar. Bókað að umrætt sinn hafi þau átt í deilum en án ofbeldis.

A hafi verið spurð út í þetta mál í skýrslutöku þann 25. júlí sl. og hafi kvaðst muna eftir þessu. Hafi hún kveðið að það hafi verið búnar að vera barsmíðar og henni farið að líða ofboðslega illa. Hún hafi verið komin með brjóstverk. Kvaðst hún hafa óskað eftir aðstoð lögreglu þar sem þessu hafi þurft að linna.

Mál lögreglu nr. [...]: Bókað að X og A hafi verið ölvuð og hefði staðið í deilum. Bókað að A hafi sagt að X hafi reynt að slá sig. Bókað að X hafi sagt A ölvaða og hafa skálda upp atvik.

Mál lögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi komið á lögreglustöðina í Kópavogi til að tilkynna um ofbeldi sem hún hafi orðið fyrir af hendi X en þau standi í skilnaði. Hún eigi húsið en hann hafi neitað að yfirgefa það. Hann hafi hótað henni lífláti og að taka húsið af henni. Þá hafi hún sagt að hann hafa hrist hana til og talað til hennar með ókvæðisorðum. Hún hafi óttast um sitt öryggi og einnig um föður sinn sem búi á neðri hæð hússins en hann sé að verða áttræður. Bókað að hann hafi komið með henni á stöðina og sagt að X hafi neglt aftur hurð að sameign. Bókað að A hafi hringt og sagt að X hafa ráðist á hana þegar hún hafi farið inn í íbúð sína, og hann hafi ítrekað slegið hana. Bókað að hún hafi sagst hafa komist undan á hlaupum inn til föður síns þar sem hún hafi beðið lögreglu.

Mál lögreglu nr. [...]: Þann 10. janúar 2012 hafi A lagt fram kæru á hendur X fyrir líkamsárás og þjófnað í Kanaríeyjum þann 6. til 7. janúar 2012. Í málinu hafi legið fyrir áverkavottorð en A hafi leitað á slysadeild við heimkomu. Hafi hún verið greind með mar og húðrispur á hægri fótlegg og einkenni frá hægri síðu sem hafi bent til tognunar. X hafi neitað sök í skýrslutöku hjá lögreglu. Rannsókn málsins hafi verið hætt hjá lögreglu.

Mál lögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi komið í Bjarkarhlið, miðstöð fyrir þolendur ofbeldis, og sagt frá miklu ofbeldi er hún hafi þurft að þola af hálfu sambýlismanns. Hann hafi m.a. hlotið árs fangelsisdóm í Svíþjóð vegna heimilisofbeldis. Hún hafi sagt nýjasta ofbeldið hafa átt sér stað á Spáni og hafi hún komið heim og farið á slysadeild sl. laugardag vegna áverka. 

Mál lögreglu nr. [...]:  A hafi tilkynnt um óæskilegan mann í íbúð sinn, X, sem hafi veitt henni áverka. Lögregla hafi farið á staðinn og hafi verið tekin skýrsla af A á vettvangi. Í framburði sínum hafi hún kveðið X hafa kýlt hana með gos dós í hægra augað og að hann hafi hlaupið út er hún hafi hringt á lögregluna. Aðspurð hafi A sagt að þetta hafi ekki verið í fyrsta skiptið sem X hafi lagt á hana hendur, það hefði hann oft gert og væri mál í gangi hjá LRH vegna ofbeldisins. A hafi jafnframt sagt að hún vildi losna við X en hann væri búinn að halda til í íbúðinni hennar í [...] í tvær vikur með henni en hann væri ekki með skráð lögheimili þar og ætti ekki neitt þar inni nema leðurjakka og eina tölvu sem hún hefði reyndar greitt fyrir.

Með vísan til framangreinds sé X undir rökstuddum grun um refsiverða háttsemi í garð A Þau gögn sem lögregla hafi undir höndum beri með sér að A stafi mikil ógn af X og hún sé í afar veikri stöðu gagnvart honum sem hann notfæri sér.

Í ljósi alls framangreinds telji lögreglustjóri að skilyrði 4. og 5. gr. laga nr. 85/2011 séu uppfyllt enda liggi fyrir rökstuddur grunur um að X hafi í áraraðir brotið gegn A með refsiverðum hætti og raskað friði hennar. Um sé að ræða rökstuddan grun um bæði kynferðislegt og líkamlegt ofbeldi auka hótana og andlegs ofbeldis. Talin sé hætta á að hann muni brjóta gegn henni aftur og raska friði hennar njóti hann fulls athafnafrelsis. Ekki sé talið sennilegt að friðhelgi hennar verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standi.

Með vísan til framangreinds og framlagðra gagna teljast skilyrði 4. og 5.  gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann uppfyllt og ítrekað að krafan nái fram að ganga.

Niðurstaða:

Sóknaraðili fer fram á að staðfest verði ákvörðun lögreglustjóra frá 13. október sl. um að varnaraðili sæti brottvísun af heimili og nálgunarbanni í 4 vikur.

                Í ljósi þess sem rakið er að framan úr greinargerð sóknaraðila, og stutt er fullnægjandi gögnum, er fallist á að varnaraðili sé undir rökstuddum grun um að hafa beitt fyrrum eiginkonu sína andlegu-, líkamlegu- og kynferðislegu ofbeldi á heimili þeirra og erlendis. Skilyrðum a-liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, sem og a-liðar 4. gr. sömu laga, er því fullnægt.

                Í framlögðum gögnum er lýst langvarandi heimilisofbeldi, andlegs-, líkamlegs- og kynferðislegs, frá árinu 2011 allt 13. október. Í gögnum málsins liggja fyrir  ítarlegar skýrslur af brotaþola frá 27. júlí 2017 og 13. október 2017 þar sem brotaþoli gerir grein fyrir því grófa ofbeldi sem hún hefur mátt þola. Meðal gagna málsins eru áverkavottorð.  Einnig hefur verið lögð fram lögregluskýrsla er tekin var af syni brotaþola og staðfestir hún framburð brotaþola. Þá liggur fyrir skýrsla af varnaraðila frá 13. október 2017 þar sem hann neitar sök og kvaðst aldrei hafa beitt brotaþola ofbeldi í sambandi þeirra. Hann kvað þetta vera uppspuni brotaþola og hún hafi veitt sér áverka sjálf. Þá liggja fyrir gögn vegna dóms er varnaraðili fékk í Svíþjóð vegna líkamsárásar, hótunar og ölvunaraksturs. Varnaraðili kveður að brotaþoli hafi einnig logið á hann sök í því máli.

                Að virtum gögnum málsins og þess sem fram kemur í greinargerð lögreglustjóra er á það fallist að varnaraðili sé einnig undir rökstuddum grun um að hafa raskað friði brotaþola og að hætta sé á að varnaraðili brjóti aftur á brotaþola.  Telja verður að uppfyllt séu skilyrði a- og b-liðar 4. gr. og 5. gr. laga nr. 85/2011. Þá eru skilyrði 1. mgr. 6. gr. laganna uppfyllt, enda þykir sýnt fram á að ráðstafanir þessar séu nauðsynlegar til að tryggja hagsmuni brotaþola þar sem ekki þykir sennilegt, með vísan til alls framangreinds, að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Mat dómsins byggir jafnframt á 2. mgr. 6. gr. laganna.

Með hliðsjón af því sem rakið hefur verið verður ákvörðun Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 13. október sl. staðfest sbr. úrskurðarorð.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila Arnar Kormáks Friðrikssonar, hdl. 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011. Þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Elvu Daggar Ásudóttur Kristinsdóttur hdl. 150.000 krónur, greiðist einnig úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 48. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011. Virðisaukaskattur er innifalinn í þóknun.

Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Staðfest er ákvörðun um nálgunarbann og brottvísun af heimili dags. 13. október 2017 er lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu lagði á varnaraðila, X, kt. [...], skv. a. og b. lið 4. gr. og a. og b. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 í 4 vikur, þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við dvalastað sinn og lögheimili A, kt. [...], að [...] í Reykjavík á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilið, mælt frá miðju hússins. Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með síma, í gegnum samfélagsmiðla eða með öðrum hætti.