Föstudaginn 20. desember 2013.
Nr. 801/2013.	Ákæruvaldið (Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari) gegn X (Brynjólfur Eyvindsson hdl.)

Kærumál. Framsal sakamanns.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun innanríkisráðherra um framsal X til Póllands var staðfest.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember 2013 þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðuneytisins 19. september sama ár um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember  2013

Árið 2013, föstudaginn 13. desember, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Guðjóni St. Marteinssyni héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður í málinu nr. R-397/2013: Ákæruvaldið gegn X en málið var tekið til úrskurðar 27. f.m.

Sóknaraðili krefst þess að staðfest verði ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 19. september 2013 um að framselja X til Póllands.

Varnaraðili krefst þess að ákvörðun innanríkisráðuneytisins um framsal varnaraðila til Póllands verði hafnað og að réttargæsluþóknun verði greidd úr ríkissjóði að mati dómsins.

Í greinargerð sóknaraðila, dagsettri 11. október 2013, segir meðal annars svo:

„Ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 19. september 2013 varðar beiðni pólskra dómsyfirvalda um framsal varnaraðila, sem er pólskur ríkisborgari, til Póllands til meðferðar sakamáls, þ.e. vegna gruns um refsiverða háttsemi. Samkvæmt framsalsbeiðninni, dags. 30. nóvember 2012, og meðfylgjandi gögnum (sjá undirskjöl nr. 2), ritaðri af saksóknara í [...] í Póllandi, er varnaraðili grunarður um fjársvik á tímabilinu frá febrúar til ágúst 2008. Fram kemur að fjársvikin hafi verið framin í félagi við aðra einstaklinga og í auðgunartilgangi, í starfsemi félags í eigu varnaraðila og hafi þau falist í viðskiptum með vöru, nánar tiltekið fisk og ost. Varnaraðili hafi pantað og tekið á móti vörum frá að minnsta kosti 13 félögum, sem ekki hafi staðið til að greiða fyrir, og gefið rangar upplýsingar í pöntunarferlinu. Verðmæti varanna hafi numið 4.176.721.11 zloty (jafnvirði um 165 milljónir íslenskra króna). Gerð er grein fyrir hverju og einu fjársvikatilviki í framsalsbeiðninni. Eru brotin talin varða við 1. mgr. 286. gr. pólskra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 294. gr. sömu laga, sem rannsóknin leiddi í ljós um háttsemi varnaraðila og meintra samverkamanna hans. Tekið er fram að varnaraðili sé undir sterkum grun á grundvelli sönnunargagna í málinu, meðal annar framburða annarra sakborninga og bókhalds- og bankagagna, auk þess sem fram kemur að þegar hafi verið gefin út ákæra á hendur fjórum nafngreindum mönnum vegna málins.

Með framsalsbeiðninni fylgir handtökuskipun dómstóls í [...] í [...], dags. 8. maí 2012 og ákvörðun saksóknara um leit, dags. 14. maí 2012. Evrópsk handtökuskipun var gefin út dags. 23. maí 2012. Beiðninni fylgja viðeigandi ákvæði pólskra laga.

Varnaraðila var kynnt framsalsbeiðnin hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu þann 20. desember 2012 (sjá undirskjöl nr. 3). Aðspurður kvað varnaraðili framsalsbeiðnina eiga við sig en mótmælti framsali. Hann neitaði sakargiftum, þ.e. neitaði ekki viðskiptunum sem slíkum, en neitaði að hafa beitt blekkingum í þeim.

Áður en framsalsbeiðnin barst, eða þann 26. nóvember 2012, var tekin skýrsla af varnaraðila hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu vegna eftirlýsingar pólskra yfirvalda til handtöku með varnaraðila með framsal í huga (sjá undirskjöl nr. 4). Kvaðst hann hafa vitað að hann var eftirlýstur en hafi hins vegar ekkert gert í málinu. Hann hafi komið hingað til lands fyrir 5 árum og ástæðan hafi verið sú að hann hafi átt dóttur hér og hann hafi komið hingað í beinu framhaldi af gjaldþroti eða lokun fyrirtækis síns. Neitaði hann að hafa verið að leynast hér. Kvað hann heilsufar sitt vera í lagi.

Ríkissaksóknari sendi innanríkisráðuneytinu gögn málsins ásamt álitsgerð varðandi lagaskilyrði framsals, dags. 10. apríl 2013 (sjá skjal nr. 6). Voru skilyrði laga nr. 13/1984 talin uppfyllt, sbr. 1., 2. og 5. mgr. 3. gr. og 9. gr., auk 8.k, 10. og 12. gr. laganna.

Verjandi varnaraðila skilaði greinargerð til innanríkisráðuneytisins, dags. 30. júlí 2013 (sjá skjal nr. 7), ásamt fylgiskjölum varðandi persónulega hagi varnaraðila. Fór hann þess á leit við ráðuneytið að við ákvörðunartöku yrði horft til ákvæðis 7. gr. laga nr. 13/1984 og að kröfunni yrði hafnað. Vísaði hann til heilsufarsaðstæðna varnaraðila og fjölskylduaðstæðna hans hér á landi.

Innanríkisráðuneytið tók ákvörðun um að fallast á framsalsbeiðni pólskra yfirvalda, sbr. bréf til ríkissaksóknara dags. 19. september 2013 (sjá skjal nr. 8). Fram kemur í forsendum ráðuneytisins að heildstætt mat hafi verið lagt á aðstæður varnaraðila með tilliti til sjónarmiða 7. gr. framsalslaga nr. 13/1984 og tiltók ráðuneytið hverjar hans persónulegu aðstæður voru, heilsufar hans og fjölskylduaðstæður. Að mati ráðuneytisins þóttu ekki nægjanlegar ástæður fyrir hendi til að réttmætt væri að synja um framsal á grundvelli umrædds ákvæðis. Ráðuneytið taldi ekki hafa komið fram nægjanlega sterk og málefnaleg rök í málinu sem bentu til þess að varnaraðili sjálfur ætti raunverulega á hættu að sæta illri meðferð í Póllandi og að pólsk fangelsismálayfirvöld væru ekki í stakk búin að veita honum þá læknismeðferð og tryggja þann aðbúnað sem þörf væri á. Taldi ráðuneytið rök ekki hníga til þess að framsal varnaraðila bryti í bága við ákærði mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá þóttu fjölskylduaðstæður varnaraðila ekki geta leitt til synjunar framsals. Ráðuneytið taldi engin gögn fram komin sem leiddu til þess að rökstudd ástæða væri til að ætla að framsalsbeiðnin og meðfylgjandi gögn þættu ekki fullnægja grunnreglum íslenskra laga um rökstuddan grun, refsiverða háttsemi eða lögfulla sönnun sakar, sbr. 5. mgr. 3. gr. framsalslaganna.

Ákvörðun innanríkisráðuneytisins var kynnt varnaraðila þann 26. september 2013 við skýrslutöku hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu (sjá skjal nr. 9). Þann sama dag krafðist varnaraðili úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur skv. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 13/1984.

Um skilyrði framsals samkvæmt I. og II. kafla laga nr. 13/1984 er vísað til áðurnefndar álitsgerðar ríkissaksóknara frá 10. apríl 2013 og ákvörðunar innanríkisráðuneytisins frá 19. september 2013.

Varnaraðili sætir farbanni vegna málsins.“

Varnaraðli kom fyrir dóminn og mótmælti framsalskröfunni. Í greinargerð hans kemur fram að hann hafi komið hingað til lands í [...] 2008 í atvinnuleit og hafi stundað fasta vinnu síðan. Dóttir hans hafi áður komið til landsins. Varnaraðli hafi ekki verið eftirlýstur er hann kom til landsins og hann hafi fyrst frétt fyrir tveimur árum að hann væri eftirlýstur. Varnaraðili byggir kröfu sína á því að hann sé haldinn [...] á háu stigi og hann þurfi þess vegna sérstaka meðferð. Gögn liggja frammi um veikindi varnaraðila og fleira þar að lútandi. Hann telur að honum kunni að vera hætta búin í pólskum fangelsum, þar sem ekki sé fyrir hendi sá aðbúnaður sem varnaraðili þurfi vegna veikinda sinna. Þá byggir varnaraðili kröfu sína á fjölskylduástæðum en dóttir ákærða, sem búsett er hér á landi, sé að nokkru leyti háð varnaraðila um framfærslu og fleira. Vísaði varnaraðili til 7. gr. laga nr. 13/1984 og til meðalhófsreglu 12. gr. laga nr. 37/1993 til stuðnings kröfugerð sinni.

Dóttir varnaraðila kom fyrir dóminn og sálfræðingur sem hefur aðstoðað hana.

Niðurstaða

Samkvæmt 1. grein laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og fleira er heimilt að framselja mann ef hann er í erlendu ríki grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað. Upplýsingar og gögn, sem kveðið er á um í 12. gr. laganna, að fylgja skuli framsalsbeiðni, liggja frammi í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. framangreindra laga er framsal manns því aðeins heimil ef verknaður eða sambærilegur verknaður getur varðað fangelsi í meira en 1 ár samkvæmt íslenskum lögum.

Brot þau sem varnaraðili er grunaður um að hafa framið eru fjársvik sem varða myndu við 248. gr. almennra hegningarlaga en refsing fyrir brot gegn þeirri lagagrein getur varðað fangelsi allt að 6 árum. Skilyrði 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984, um framsal varnaraðila, er því uppfyllt.

Þá liggur fyrir handtökuskipun dómstóls í Póllandi frá 8. maí 2012 um að varnaraðili skuli handtekinn og eru því uppfyllt skilyrði 2. mgr. 3. gr. laganna. Ætluð sök er ófyrnd og eru því uppfyllt skilyrði 9. gr. laganna.

Varnaraðili byggir á því að ákvæði 7. gr. laganna eigi að koma í veg fyrir framsal.

Í fyrrnefndri ákvörðun innanríkisráðuneytisins er tekin rökstudd afstaða til þess hvort mannúðarástæður eigi að leiða til þess að kröfu um framsal verði hafnað. Í ákvörðuninni er fjallað um þær ástæður sem varnaraðili telur að eigi við og hvernig þær horfa við samkvæmt skýringu á 7. gr. Það mat ráðuneytisins verður ekki endurskoðað, enda hafa ekki verið leiddar líkur að því að aðstæður varnaraðila hafi ekki verið metnar með réttum og málefnalegum hætti.

Samkvæmt öllu ofanrituðu er kröfum varnaraðila hafnað og staðfest ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 19. september 2013 um að framselja varnaraðila til Póllands.

Þóknun réttargæslumanns að meðtöldum virðisaukaskatti er greidd úr ríkissjóði eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Þá greiði ríkissjóður skipuðum réttagæslumanni 34.952 krónur vegna útlagðs kostnaðar.

Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 19. september 2013, um að framselja X til Póllands, er staðfest.

Þóknun Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslu-manns varnaraðila, 564.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. Þá greiði ríkissjóður skipuðum réttagæslumanni 34.952 krónur vegna útlagðs kostnaðar.