Miðvikudaginn 22. janúar 2014.
Nr. 814/2013.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir ríkissaksóknari) gegn X (Hreinn Loftsson hrl.)

Kærumál. Norræn handtökuskipun.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem talið var að skilyrði laga nr. 12/2010 um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun) væru uppfyllt til að afhenda mætti X dönskum yfirvöldum samkvæmt handtökuskipun þeirra.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. desember 2013 þess efnis að fullnægt sé skilyrðum til að afhenda megi varnaraðila samkvæmt norrænni handtökuskipun frá dönskum yfirvöldum. Kæruheimild er í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010 um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun). Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Hæstarétti.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið munnlega flutt fyrir réttinum 17. janúar 2014.

Það fyrirkomulag um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna ætlaðra refsiverðra verknaða sem mælt er fyrir um í lögum nr. 12/2010 brýtur hvorki gegn ákvæðum 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar né öðrum þeim greinum hennar sem varnaraðili vísar til í málatilbúnaði sínum. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að fullnægt sé skilyrðum laga nr. 12/2010 til að varnaraðili verði að kröfu sóknaraðila afhent dönskum lögregluyfirvöldum samkvæmt norrænni handtökuskipun frá 2. október 2013. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur, þar með talið um að þóknun skipaðs verjanda varnaraðila í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Hreins Loftssonar hæstaréttarlögmanns, 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. desember 2013

I.

         Mál þetta, sem var tekið til úrskurðar 17. desember sl., barst Héraðsdómi Reykjavíkur 7. nóvember sl.

         Sóknaraðili er Lögreglustjórinn í Reykjavík.

         Varnaraðili er X.

         Af hálfu sóknaraðila er þess krafist að úrskurðað verði að fyrir hendi séu skilyrði afhendingar varnaraðila samkvæmt norrænni handtökuskipun frá dönskum yfirvöldum, dags. 2. október 2013.

         Varnaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila og að úrskurðað verði að framsal (eða afhending) varnaraðila til Danmerkur sé ólögmætt. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

         Varnaraðili krafðist í öndverðu aðallega frávísunar málsins. Leyst var úr þeirri kröfu í samræmi við 2. mgr. 105. gr. laga nr. 88/2001, sbr. 3. mgr. laga nr. 12/2010, í þinghaldi 17. desember sl. Kröfunni var hafnað með bókun í þingbók.

II.

         Í greinargerð sóknaraðila kemur fram að 2. október sl. hafi honum borist norræn handtökuskipun frá lögreglunni á Suðaustur-Jótlandi í Danmörku, dags. sama dag, á hendur varnaraðila vegna meðferðar sakamáls þar í landi. Grundvöllur norrænu handtökuskipunarinnar hafi verið úrskurður héraðsdóms í Horsens frá 27. september 2013 í máli nr. 3490/2013, þar sem varnaraðili hafi verið úrskurðuð í gæsluvarðhald að henni fjarstaddri í samræmi við ákvæði dönsku sakamálalaganna.

         Þess er getið í greinargerðinni að í gögnum málsins komi fram að varnaraðili sé grunuð um brot gegn 2. mgr. sbr. 1. mgr. 215. gr. dönsku hegningarlaganna með því að hafa í byrjun ágúst 2013 farið frá Danmörku með börnin A, sem er fædd [...] 2006, B, sem er fædd [...] 2007 og C, sem er fædd [...] 2004, og í kjölfarið farið í felur með börnin, og hafa með þessum hætti svipt föðurinn D umsjá barnanna, en með úrskurði Vestri Landsréttar frá 19. ágúst 2013, hafi föðurnum verið veitt forsjá barnanna til bráðabirgða.

         Fram kemur í greinargerðinni að ríkissaksóknari hafi sent lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu norrænu handtökuskipunina til meðferðar 3. október sl. í samræmi við 1. mgr. 10. gr. laga nr. 12/2010. Varnaraðili hafi gefið sig fram við lögregluna á höfuðborgarsvæðinu 10. október sl., og hafi henni þá verið kynnt handtökuskipunin í skýrslutöku. Hún hafi samþykkt að verða afhent dönskum lögregluyfirvöldum með tveimur fyrirvörum, sem hún hafi sett fram skriflega: annars vegar að beitt yrði vægari þvingunaraðgerðum en gæsluvarðhaldi við málsmeðferðina, þ.e. farbanni, og hins vegar að ákvörðun ríkissaksóknara um afhendingu yrði frestað ótiltekið eða þar til mál barna hennar hlyti áheyrn fyrir íslenskum dómstólum í svokölluðu brottnámsmáli m.v.t. laga nr. 160/1995. Sama dag hafi varnaraðili verði úrskurðuð til að sæta farbanni.

         Í ljósi samþykkis varnaraðila, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010, hafi sóknaraðili ákveðið 13. október sl. að varnaraðili skyldi afhent dönskum yfirvöldum þar eð skilyrði afhendingar skv. II. kafla laga nr. 12/2010 voru talin vera fyrir hendi. Vegna stuttra fresta til afhendingar samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 12/2010, og þess að fyrir hafi legið að dætur varnaraðila yrðu væntanlega foreldralausar hér á landi þegar varnaraðili yrði afhent hafi sóknaraðili ákveðið að fresta afhendingu með vísan til undantekningarheimildar í 2. mgr. 15. gr. laga nr. 12/2010. Áður en afhending færi fram þyrfti að huga að því til hvaða aðgerða skyldi gripið til að tryggja hag dætranna þegar til afhendingar kæmi.

         Í greinargerð sóknaraðila segir að í kjölfarið, eða 15. október sl., hafi sóknaraðili sent Barnaverndarstofu erindi vegna barnanna og óskað eftir aðkomu barnaverndaryfirvalda að málinu til að unnt yrði að ákveða og samræma aðgerðir varðandi dæturnar þegar til afhendingar varnaraðila kæmi. Eftir fund barnaverndar Reykjavíkur með ríkissaksóknara, alþjóðadeild ríkislögreglustjóra og lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu 17. október sl. hafi legið fyrir að hagsmunir dætranna yrðu tryggðir með samskiptum milli alþjóðadeildarinnar og barnaverndar og aðkomu þeirra síðarnefndu að málinu. Fól sóknaraðili því alþjóðadeild ríkislögreglustjóra sama dag að annast framhald málsins, þ.m.t. afhendingu varnaraðila. Í framhaldinu hafi alþjóðadeildin hafið undirbúning að afhendingunni, en ákveðið að beiðni verjanda að fresta henni vegna fundar verjanda í velferðarráðuneytinu vegna málefna dætra varnaraðila 31. október sl. Hafi afhending varnaraðila verið fyrirhuguð 5. nóvember sl.

         Þess er getið í greinargerð sóknaraðila að verjandi varnaraðila hafi sent kvörtun til innanríkisráðherra vegna starfshátta sóknaraðila með bréfi 23. október sl., og kvörtun til velferðarráðherra vegna starfshátta barnaverndaryfirvalda í tengslum við ákvörðun ríkissaksóknara 17. október sl., með bréfi 31. október 2013. Þá hafi verjandi m.a. skorað á ríkissaksóknara að afturkalla ákvörðunina frá 17. október sl.

         Sóknaraðili kveðst hafa farið yfir þessar kvartanir og talið að með þeim hafi varnaraðili dregið til baka hið skilyrta samþykki sitt fyrir afhendingu og hafi sent af því tilefni tölvupóst til verjanda 4. nóvember. sl. Með svarpósti sama dag hafi verjandinn staðfest að varnaraðili hefði dregið samþykki sitt til baka. Með vísan til framangreinds, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010, sé málið nú sent Héraðsdómi Reykjavíkur til úrskurðar um hvort skilyrði séu til afhendingar.

         Fram kemur í greinargerð sóknaraðila að fjallað sé um skilyrði afhendingar samkvæmt norrænu handtökuskipuninni í II. kafla laga nr. 12/2010. Samkvæmt framangreindu telur sóknaraðili að afhenda eigi varnaraðila í samræmi við handtökuskipunina og telur skilyrði afhendingar vera uppfyllt, enda séu hvorki skyldubundnar né valkvæðar synjunarástæður fyrir hendi, sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 12/2010.

III.

         Varnaraðili telur að hafna eigi kröfu sóknaraðila meðal annars sökum þess að ákvæði laga nr. 12/2010 séu andstæð 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Því beri að víkja efni þeirra til hliðar í máli varnaraðila. Í stjórnarskrárákvæðinu komi fram að íslenskum ríkisborgara verði hvorki meinað að koma til landsins né verði honum vísað úr landi. Á þeirri reglu sé engin undantekning gerð í stjórnarskránni. Varnaraðili telur að í íslenskum ríkisborgararétti felist því skilyrðislaus landvistarréttur, sem sé kjarni þeirra réttinda sem fólgin séu í ríkisborgararétti. Framsal íslensks ríkisborgara til erlends ríkis, jafnvel þótt um Norðurlönd sé að ræða, sé þröng undantekning. Með lögum nr. 12/2010 hafi löggjafinn hins vegar gefið óskilyrta og opna heimild til framsals íslenskra ríkisborgara. Telur varnaraðili því að lögunum verði ekki beitt gagnvart íslenskum ríkisborgurum ef vafi leiki á réttarstöðu þeirra. Í þessu efni vísar varnaraðili meðal annars til eldri reglna þar sem litið var svo á að stjórnarskráin veitti íslenskum stjórnvöldum heimild til að synja um framsal ef vafi var talinn leika á réttarstöðu íslensks ríkisborgara eða á réttri beitingu hins erlenda ríkis á lagaheimildum sínum. Þá hafi verið gerð krafa um að sú háttsemi sem framsalsbeiðni byggðist á væri refsiverð hér á landi sem og að rannsókn máls hafi leitt til útgáfu ákæru. Á þann hátt hafi íslenskum ríkisborgurum verið veitt eðlileg vernd samkvæmt stjórnarskrá gagnvart erlendum ríkjum. Samkvæmt lögum nr. 12/2010 séu engar hömlur eða takmarkanir á framsali íslenskra ríkisborgara til danskra yfirvalda og telur varnaraðili að það brjóti gegn stjórnarskrárbundnum rétti hans. Í þessu sambandi bendir varnaraðili á að hún hafi óskað eftir því að beitt verði vægari úrræðum, svo sem yfirheyrslu hér á landi af hálfu íslenskra eða danskra stjórnvalda.

         Varnaraðili telur að framsali eða afhendingu íslenskra ríkisborgara eigi af þessum sökum að beita af mikilli varúð og alls ekki þegar aðrar leiðir séu færar til að leysa úr ágreiningi. Sérstaklega eigi það við þegar sakamálið sé sprottið af einkaréttarlegum deilum eins og í þessu tilviki. Telur varnaraðili að með handtökuskipuninni sé verið að misnota kerfi sem hannað sé í baráttu við skipulagða glæpastarfsemi á alþjóðlegum vettvangi. Hafa beri í huga að hinn danski ríkisborgari geti í samráði við dönsk yfirvöld höfðað svokallað brottnámsmál á Íslandi í samræmi við lög nr. 160/1995, en í slíku máli yrði hagsmunum beggja aðila gætt. Þá sé ljóst að mál varnaraðila eigi ekki undir þá hagsmuni sem lögum nr. 12/2010 sé ætlað að vernda, sbr. ummæli í athugasemdum við frumvarp er varð að lögunum. Jafnframt bendir varnaraðili á að málsmeðferð Dana í málum af þessu tagi hafi sætt gagnrýni nefndar Evrópuþingsins.

         Varnaraðili byggir einnig á því að málsmeðferð sóknaraðila gangi gegn 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Ekkert sé því til fyrirstöðu að leysa úr einkaréttarlegum ágreiningi varnaraðila og föður barnanna fyrir íslenskum dómstólum, enda sé hún stödd á Íslandi og eigi undir lögsögu íslenskra yfirvalda og dómstóla. Þegar niðurstaða dómstóla lægi fyrir væri fyrst grundvöllur fyrir dönsk yfirvöld til að taka afstöðu til ásakana um brot varnaraðila á dönskum hegningarlögum. Hér sé mikilvægt að hafa í huga að enn hafi ekki verið skorið úr því fyrir íslenskum dómstólum hvort koma varnaraðila hingað til lands, bæði í janúar 2012 og núna í haust, hafi verið lögmæt og í samræmi við íslensk lög. Að auki vísar varnaraðili til 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar máli sínu til stuðnings, en þar komi fram að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Ekki sé tekið tillit til þessa í lögum nr. 12/2010 og telur varnaraðili að aðgerðir og málsmeðferð sóknaraðila gangi gegn þessum rétti.

         Varnaraðili byggir kröfu sína að auki á því að ákvarðanir sóknaraðila í málinu, m.a. á grundvelli laga nr. 12/2010, séu haldnar verulegum annmörkum þannig að ógildi varði þar sem réttum málsmeðferðarreglum hafi ekki verið fylgt. Þar vísar varnaraðili einkum til þess að starfsmenn Barnaverndarstofu, sem hafi komið að málinu, séu vanhæfir, sbr. 3. gr. stjórnsýslulaga, málið hafi ekki verið rannsakað með viðhlítandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, og varnaraðila hafi ekki verið gefið tækifæri til andmæla, sbr. 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga.

         Varnaraðili reisir kröfu sína enn fremur á því að að ekki séu skilyrði til framsals á grundvelli laga nr. 12/2010, þar sem verulega skorti á skýrleika þeirra gagna sem handtökuskipunin hvíli á. Þar vísar varnaraðili einkum til dóms Vestari Landsréttar frá 19. ágúst sl., sem varnaraðili kannist ekki við, en hún kveðst ekki hafa átt aðild að því máli. Telur varnaraðili að sóknaraðili hefði þurft að kynna sér ítarlega þau gögn sem málið hvíli á, en á því hafi orðið misbrestur að mati varnaraðila. Framsal á íslenskum ríkisborgara á grundvelli laga nr. 12/2010 sé háð því að réttar upplýsingar liggi fyrir í málinu og telur varnaraðili að sóknaraðili eigi að bera hallan af því ef á það skorti.

         Af hálfu varnaraðila er jafnframt byggt á því að synjunarástæður í 5. og 6. gr. laga nr. 12/2010 geri ráð fyrir því að það brot, sem til umfjöllunar sé, sé jafnframt refsivert hér á landi. Varnaraðili telur að sú háttsemi sem hún sé grunuð um sé ekki refsiverð samkvæmt íslenskum lögum. Í lögum nr. 12/2010 sé ekki beint vikið að því að heimilt sé að framselja íslenskan ríkisborgara ef ætlað brot hans er ekki refsivert að íslenskum lögum. Slík regla verði að koma skýrt fram í lagatexta ekki síst vegna ákvæða 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Af þessu leiði að ekki sé unnt að beita ákvæðum laga nr. 12/2010 nema að fyrir liggi með skýrum hætti að brot sé refsivert hér á landi. Til stuðnings þeirri túlkun vísar varnaraðili einnig til niðurlags 8. gr. laganna.

         Varnaraðili vísar enn fremur til þess að ekki sé unnt að meta hvort skilyrði séu fyrir framsali á grundvelli laga nr. 12/2010, eins og máli þessu og atvikum sé háttað, nema að sóknaraðili hafi kannað ítarlega hagsmuni barna varnaraðila, þar á meðal hvaða áhrif framsal varnaraðila hafi á þau og til hvaða úrræða verði gripið í þágu þeirra við afhendingu varnaraðila. Vanræksla sóknaraðila að þessu leyti leiði til þess að hafna verði kröfu sóknaraðila.

         Varnaraðili kveðst styðja kröfu sína um málskostnað við XXXIV. kafla sakamálalaga nr. 88/2008. Málið hafi verið óvenju umfangsmikið og stuttir frestir hafi verið gefni, en vinna verjanda varnaraðila hafi því verið mjög mikil.

         Um lagarök vísar varnaraðili til ofangreindra ákvæða stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, einkum 2. mgr. 66. gr., 1. mgr. 70. gr. og 1. mgr. 171. gr. hennar. Þá vísar hún til ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993, einkum ákvæða II. kafla og 10. til 14. gr. laganna, sem og ólögfestra meginreglna stjórnsýsluréttarins, svo sem lögmætisreglunni og meginreglunni um málefnaleg sjónarmið. Þá kveðst varnaraðili byggja á lögum nr. 160/1995. Jafnframt byggir varnaraðili á lögum nr. 12/2010 um norræna handtökuskipun, lögum nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, samningi um framsal vegna refsiverðrar háttsemi milli Norðurlandanna og lögum um meðferð sakamála nr. 88/2008, einkum 12. gr. þeirra og XIX. kafla laganna. Eins og áður segir byggist málskostnaðarkrafa varnaraðila á XXXIV. kafla fyrrgreindara laga nr. 88/2008.

IV.

         Beiðni sóknaraðila til Héraðsdóms Reykjavíkur er reist á lögum nr. 12/2010 um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun). Lögin byggjast á samningi ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar frá 15. desember 2005 um framsal vegna refsiverðrar háttsemi milli Norðurlandanna. Samningur þessi felur í sér gagnkvæma viðurkenningu ríkjanna á ákvörðunum um frelsissviptingu. Í stað formlegrar málsmeðferðar og ákvörðunar um framsal sakborninga til annars samningsríkis var með samningnum ákveðið að taka upp kerfi þar sem ríkið, sem óskaði framsals eða afhendingar viðkomandi, gæfi út norræna handtökuskipun sem framsal ætti að byggjast á, nema fyrir hendi væru einhverjar synjunarástæður samkvæmt samningnum. Fram kemur í formála samningsins að þetta fyrirkomulag byggi á því mikla trausti sem ríki milli Norðurlandanna. Sérstaklega er tekið fram í 3. mgr. 2. gr. samningsins að afbrot, eins og þau eru skilgreind í löggjöf þess lands sem gefur handtökuskipunina út, leiði til fullnustu á grundvelli norrænnar handtökuskipunar með þeim skilmálum sem kveðið sé á um í samningnum og án þess að tvöfalt refsinæmi sé kannað.

         Í samræmi við þessar forsendur er kveðið á um það í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 12/2010 að skylt sé að afhenda mann sem eftirlýstur er í norrænni handtökuskipun nema fyrir hendi séu synjunarástæður samkvæmt 5. eða 6. gr. laganna. Við mat á beiðni um handtökuskipun ber jafnframt að leggja til grundvallar þær upplýsingar sem koma fram í handtökuskipuninni nema þær séu augljóslega rangar, sbr. 2. mgr. 13. gr. laganna.

         Norræn handtökuskipun er skilgreind í 1. gr. laga nr. 12/2010 sem ákvörðun sem tekin er í Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð um að biðja eitthvert þessara ríkja um að handtaka og afhenda eftirlýstan mann vegna meðferðar á sakamáli sem getur varðað fangelsisrefsingu eða annars konar frjálsræðissviptingu í ríkinu sem hefur gefið handtökuskipunina út eða til fullnustu á fangelsisrefsingu eða annarri ákvörðun um frjálsræðissviptingu. Í málinu liggur fyrir handtökuskipun, dags. 2. október 2013, sem gefin er út af lögregluyfirvöldum í Suðaustur Jótlandi (Sydøstyllands Politi), þar sem farið er fram á að varnaraðili verði handtekin og afhent sömu yfirvöldum vegna rannsóknar á ætluðu broti hennar á 2. mgr., sbr. 1. mgr. 215. gr. dönsku hegningarlaganna. Handtökuskipun þessi fullnægir kröfum 2. gr. laga nr. 12/2010 og 7. gr. fyrrgreinds samnings Norðurlandanna um form og innihald. Þar kemur meðal annars fram að ætlað brot hennar hafi falist í því að hafa yfirgefið Danmörku í ágúst 2013 með börnin sín þrjú og í kjölfarið farið í felur með þau, en með því hafi hún svipt föður þeirra, D umsjá barnanna (d. hvorved hun har unddraget børnene fra faderen, D), en með úrskurði Vestari Landsréttar frá 19. ágúst 2013 hafi föðurnum verið veitt forsjá barnanna til bráðabirgða. Þá segir í handtökuskipuninni að til grundvallar henni liggi úrskurður dómstóls í Horsens frá 27. september 2013. Þessi úrskurður fylgdi handtökuskipuninni, en þar er varnaraðili úrskurðuð í gæsluvarðhald að henni fjarstaddri vegna gruns um brot gegn fyrrgreindu ákvæði dönsku hegningarlaganna, en brot gegn því getur varðað allt að fjögurra ára fangelsi. Þá er í úrskurðinum lögð sú skylda á lögregluyfirvöld að færa varnaraðila fyrir réttinn innan 24 klst. frá því hún hefur verið afhent til Danmerkur eða hún finnst þar í landi. Undir rekstri þessa máls hefur verið upplýst að úrskurðurinn var kærður til Vestari Landsréttar sem vísaði kærunni frá dómi með úrskurði 11. desember sl.

         Varnaraðili telur að fyrirkomulag það sem mælt er fyrir um í lögum nr. 12/2010, og hér hefur verið lýst, fari gegn 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, auk þess sem afhending hennar í samræmi við handtökuskipunina brjóti gegn rétti hennar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. og fyrirmælum 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar.

         Í fyrri málslið 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 4. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, segir að íslenskum ríkisborgara verði hvorki meinað að koma til landsins né verði honum vísað úr landi. Í þessu felst meginkjarni þeirra réttinda sem fylgja því að gerast ríkisborgari ákveðins ríkis, eins og fram kemur í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að stjórnarskipunarlögum nr. 97/1995. Af reglunni leiðir að íslenskur ríkisborgari á landvistarrétt hér á landi og verður hann því ekki gerður útlægur eða honum meinað að koma til landsins, t.d. vegna refsiverðrar háttsemi.

         Í fyrrgreindum athugasemdum við ákvæðið kemur fram að sambærilegar reglur séu meðal annars að finna í 1. mgr. 3. gr. fjórða viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt íslenskri útgáfu þess viðauka segir í umræddu ákvæði að ekki megi vísa nokkrum manni úr landi þess ríkis sem hann er þegn í, hvort heldur sem einstaklingi eða samkvæmt ráðstöfun sem beinist gegn hópi manna. Í skýringargögnum við samþykkt fjórða viðauka samningsins kemur fram að sá skilningur sé lagður í ákvæðið að framsal (e. extradition) falli utan gildissviðs reglunnar. Þá hefur ákvæðið verið túlkað á þann veg af Mannréttindanefnd Evrópu að það feli í sér bann við brottvísun ríkisborgara af yfirráðasvæði ríkisins án þess að hann eigi möguleika á að koma til baka. (Ákvörðun nefndarinnar frá 13. maí 1974 í kæru nr. 6189/73). Framsal ríkisborgara, sem fram fer á grundvelli laga í þágu rannsóknar á sakamáli eða til fullnustu refsingar, virðist samkvæmt framansögðu ekki falla undir bannið. Þykir rétt að leggja sömu merkingu í ákvæði 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Ákvæðið útilokar því ekki að íslenska ríkið skuldbindi sig til þess að afhenda íslenskan ríkisborgara, sem grunaður er um refsiverða háttsemi, til annars ríkis í þágu rannsóknar sakamáls, enda sé viðkomandi ekki meinað að snúa til baka þegar hann verður frjáls ferða sinna. Þá telur dómurinn ekki efni til að draga í efa að löggjafinn geti með stjórnskipulega gildum hætti sett almenn lög á grundvelli þjóðréttarlegra skuldbindinga íslenska ríkisins, sem leiða til þess að íslensk yfirvöld verða bundin af handtökuskipun yfirvalda á Norðurlöndunum á hendur íslenskum ríkisborgara vegna sakamálarannsóknar á ætlaðri háttsemi hans þar, sem getur varðað fangelsisrefsingu samkvæmt refsilögum þess ríkis. Ákvæðum laga nr. 12/2010 verður því ekki vikið til hliðar í máli þessu eins og farið er fram á af hálfu varnaraðila.

         Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Eins og rakið hefur verið lýtur beiðni sóknaraðila í máli þessu einungis að því að fá það staðfest að skilyrði séu til afhendingar varnaraðila samkvæmt norrænni handtökuskipun. Hvílir sú lögbundna skylda á sóknaraðila að afhenda þann sem eftirlýstur er samkvæmt norrænni handtökuskipun nema að fyrir hendi séu synjunarástæður samkvæmt 5. eða 6. gr. laga nr. 12/2010, eins fyrr er getið. Þetta fyrirkomulag byggir á gagnkvæmu trausti milli Norðurlandanna meðal annars um að þar sé gætt réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi, sbr. meðal annars 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem öll ríkin eiga aðild að. Á varnaraðili kost á því að bera fyrir sig þær varnir í sakamáli því, sem til rannsóknar er hjá dönskum lögregluyfirvöldum, að henni hafi verið rétt að hverfa frá Danmörku til að verja dætur sínar frá ofbeldi af hálfu föður þeirra. Eins og lög nr. 12/2010 eru úr garði gerð verður hins vegar ekki skorið úr um það atriði í máli um skilyrði afhendingar varnaraðila samkvæmt norrænni handtökuskipun. Með því að fallast á að þau skilyrði séu fyrir hendi er því ekki brotið gegn stjórnarskrárvörðum rétti varnaraðila til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur.

         Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar segir að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Í þessu felst meðal annars réttur foreldra til að njóta samvista með börnum sínum og axla forsjár- og umönnunarskyldur gagnvart þeim. Þessi réttur sætir óhjákvæmilega takmörkunum ef frelsi foreldra er skert í þágu rannsóknar á sakamáli, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Ekki er fallist á að með hinni norrænu handtökuskipun sé brotið á réttindum varnaraðila að þessu leyti þannig að hafna beri beiðni sóknaraðila.

         Við úrlausn á kröfu sóknaraðila verður að leggja til grundvallar þær upplýsingar sem fram koma í handtökuskipuninni, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010, nema að þær séu augljóslega rangar. Staðhæfing sem þar kemur fram um að faðir dætra varnaraðila hafi með úrskurði Vestari Landsréttar frá 19. ágúst 2013 verið falið að fara með forsjá þeirra til bráðabirgða er ekki augljóslega röng. Sama á við um aðrar upplýsingar í handtökuskipuninni sem varnaraðili hefur dregið efa að séu réttar. Af þessum sökum er ekki hald í þeim röksemdum varnaraðila að skort hafi á rannsókn sóknaraðila eða aðra meðferð málsins þannig að hafna beri kröfu hans fyrir dómi. Þá er það ekki synjunarástæða samkvæmt 5. eða 6. gr. laga nr. 12/2010 að háttsemi viðkomandi sé ekki refsiverð samkvæmt íslenskum lögum. Verknaður sá sem til rannsóknar er í Danmörku var framinn þar í landi, en ekki á Íslandi að hluta eða öllu leyti, og því kemur synjunarástæða samkvæmt b-lið 6. gr. laganna ekki til álita. Aðrar synjunarástæður samkvæmt 5. eða 6. gr. laganna eru heldur ekki fyrir hendi. Því verður ekki hjá því komist að fallast á kröfu sóknaraðila um að fyrir hendi séu skilyrði til afhendingar varnaraðila samkvæmt norrænni handtökuskipun frá dönskum yfirvöldum, dags. 2. október 2013.

         Með lögjöfnun frá 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum og með vísan til 38. gr. laga nr. 88/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 12/2010, greiðist þóknun skipaðs verjanda varnaraðila úr ríkissjóði. Í ljósi umfangs málsins þykir þóknunin hæfilega ákveðin 500.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

         Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

         Skilyrðum er fullnægt til að afhenda megi varnaraðila, X, samkvæmt norrænni handtökuskipun frá dönskum yfirvöldum, dags. 2. október 2013.

         Þóknun til skipaðs verjanda varnaraðila, Kristínar Ólafsdóttur hdl., 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.