Mánudaginn 6. nóvember 2006.
Nr. 559/2006.	Ólafur Magnússon (Magnús Björn Brynjólfsson hdl.) gegn Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda (Ásgeir Jónsson hdl.)

 

Kærumál. Aðfarargerð. Áfrýjunarfjárhæð. Kæruheimild. Frávísun frá Hæstarétti.

Máli um gildi aðfarargerðar var vísað frá Hæstarétti þar sem ekki var fullnægt skilyrði um áfrýjunarfjárhæð í 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. 

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. október 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. október 2006, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi aðfarargerð, sem sýslumaðurinn í Kópavogi gerði hjá honum 20. október 2005 og hún þess í stað staðfest að kröfu varnaraðila. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Hann krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný, en til vara að honum verði hrundið og aðfarargerðin felld úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Úrskurður héraðsdómara um aðfarargerð sem lokið er verður ekki kærður með heimild í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 heldur 3. mgr. 95. gr. sömu laga. Sýslumaður gerði umrætt fjárnám hjá sóknaraðila fyrir kröfu varnaraðila að höfuðstól 96.000 krónur. Skilyrði um áfrýjunarfjárhæð í 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður beitt um kæru sem þessa, sbr. 4. mgr. 150. gr. laganna og 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989, svo sem slegið hefur verið föstu meðal annars í dómum Hæstaréttar í dómasafni 1994 bls. 1101 og 1999 bls. 4662. Áfrýjunarfjárhæð er nú 454.830 krónur. Samkvæmt þessu brestur skilyrði til kæru í málinu og ber að vísa því sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Sóknaraðili, Ólafur Magnússon, greiði varnaraðila, Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda, 150.000 krónur í kærumálskostnað.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. október 2006.

Mál þetta var tekið til úrskurðar 12. þ.m.

Sóknaraðili er Ólafur Magnússon, Bræðratungu 13 í Kópavogi.

Varnaraðili er Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda, Skúlagötu 17 í Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að fjárnám sem gert var að kröfu varnaraðila af sýslumanninum í Kópavogi hjá sóknaraðila þann 20. október 2005 verði fellt úr gildi og að varnaðaðila verð gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað og að framangreind aðfarargerð verði staðfest. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila. 

I.

Hinn 20. október 2005 var tekin fyrir hjá sýslumanninum í Kópavogi beiðni varnaraðila um fjárnám hjá sóknaraðila til tryggingar skuld að fjárhæð 96.000 krónur. Tók beiðnin til ógreidds lífeyrissjóðsiðgjalds til varnaraðila vegna tekjuársins 2003 að fjárhæð 96.000 krónur auk 2% álags að fjárhæð 1.920 krónur, áfallinna dráttarvaxta til 20. júlí 2005 að fjárhæð 29.122 auk áfallins kostnaðar. Sóknaraðili mótmælti því að gerðin næði fram að ganga og því að kröfuna skorti lagastoð og boðaði að gerðin yrði borin undir dómstóla. Þrátt fyrir mótmæli sóknaraðila var fjárnám gert í eignarhluta hans í Vatnsendabletti 50A í Kópavogi. Leitast sóknaraðili nú aðallega við að fá gerð þessa fellda úr gilda og barst héraðsdómi krafa þess efnis 24. nóvember 2005.  

II.

Samkvæmt greinargerð byggir sóknaraðili kröfur sínar í fyrsta lagi á eftirfarandi málsástæðum. Telur hann að varnaraðili stundi ólöglega innheimtu og skattheimtu. Skattheimtan sé byggð á áætlunum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald, sem sé órökstudd og tilviljanakennd ákvörðun. Sóknaraðila hafi ekki notið andmælaréttar stjórnsýslulaga og ekki sé tekið neitt tillit til þess hvort tap hafi verið á rekstri sóknaraðila. Þá sé hvergi að finna ákvæði um álagningu gjaldsins eða hvaða álagningaraðila eða stjórnvaldi beri að leggja það á nema vera kynni í afar ófullkomnumog óljósumum leiðarvísi tekju- og eignarsakattslaga

Í öðru lagi er því haldið fram að sóknaraðili muni einskis njóta af þeim greiðslum er honum kann að vera gert að greiða með þvingunum sem felast í því að selja eignir ofan af honum í þeim tilgangi að varnaraðili nái takmarki sínu og innheimta varnaraðila stefni að því að koma sóknaraðila í örbirgð og fátækt í stað þess að skapa honum áhyggjuminna ævikvöld..

Í þriðja lagi sé það ávallt í núverandi lagaumhverfi val hvers einstaklings hvort hann greiði iðgjöld í lífeyrissjóð.

Í fjórða lagi telur sóknaraðili að umboðsmaður varnaraðila geri sér iðgjöldin að féþúfu og mótmælir því að innheimta lífeyrisgjalda sé í höndum óskylds aðila og leggur áherslu það að hann mótmæli innheimtuþóknun vararaðila sé einhliða ákveðin og á lagaheimildar.

Í fimmta lagi liggi ekki fyrir stjórnvaldúrskurður um aðfararhæfi kröfunnar.

Um lagarök vísar sóknaraðili m.a. til 72. og 77. gr. stjórnaskrár nr. 33/1944, 6 gr. staðgreiðslulaga nr. 45/1987, 54. gr. laga um tekju- og eignarskatt, leibeiningarskyldu, rannsóknarreglu, jafnræðisreglu, meðalhófsreglu og andmælaréttar stjórnsýslulaga nr. 37/1993, laga um söfnunarsjóð lífeyrisréttinda nr. 155/1988 og laga nr. 90/1989 um aðför.

Þá er einnig vísað í þessu sambandi til 72. og 76. gr. stjórnarskrárinnar.

III.

Í greinargerð varnaraðila kemur fram að sóknaraðili, Ólafur Magnússon, sem var sjálfstætt starfandi tekjuárið 2003, taldi fram á skattframtali 2004, vegna tekjuársins 2003, heildartekjur (reiknað endurgjald) að fjárhæð kr. 960.000. Samkvæmt skattframtalinu var ekkert greitt í lífeyrissjóð fyrir sóknaraðila af framtöldum launum og þá sendi embætti Ríkisskattstjóra rafrænt yfirlit til varnaraðila sem reyndi sjálfur árangurslaust að innheimta lífeyrissjóðsiðgjöld hjá sóknaraðila, allt í samræmi við lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997.  Varnaraðili fól síðan Intrum á Íslandi ehf. að innheimta kröfuna en sú innheimta bar ekki árangur. Þar sem sóknaraðili sinnti ekki innheimtubréfum frá Intrum þá var Lögheimtunni ehf. falið að innheimta kröfuna.  Sóknaraðila hafi verið send greiðsluáskorun dags. 20.07.2005, sem var birt 25.07.2005 (dskj. 5), og í kjölfar hennar var krafist aðfarar hjá sóknaraðila, sbr. aðfararbeiðni dags. 02.09.2005 (dskj. 4).  Aðför var gerð hjá sóknaraðila þann 20.10.2005 (dskj. 2).

Í máli því sem var undanfari hinnar umdeildu aðfarargerðar sé varnaraðili að sinna þeirri lagaskyldu að innheimta lífeyrissjóðsiðgjöld hjá sóknaraðila, sbr. aðallega 5. mgr. 6. gr. laga nr. 129/1997, en sóknaraðili er skyldugur að lögum til að greiða í lífeyrissjóð skv. 4. mgr. 1. gr. laga nr. 129/1997 og 2. gr. laga nr. 155/1998, og á þeirri skyldu eru engar undantekningar þannig að varnaraðili situr við sama borð í þessum efnum og allir aðrir þegnar landsins, sem skylda þessi hvílir á, þ.e. allir launþegar og þeir sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi frá 16 ára til 70 ára aldurs.

Um hlutverk ríkisskattstjóra varðandi eftirlit með greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóði sé aðallega fjallað í 6. gr. laga nr. 129/1997, en skv. 5. mgr. sendir hann lífeyrissjóðum rafrænt yfirlit með upplýsingum yfir greiðslur allra framtalsskyldra manna í lífeyrissjóði samkvæmt skattframtali viðkomandi.  Ef enginn lífeyrissjóður er tilgreindur í skattframtali eða engar greiðslur í lífeyrissjóð þá er yfirlit sent til varnaraðila þessa máls, sem hefur þá umsjón með innheimtu iðgjalda.  Iðgjaldastofninn er nákvæmlega skilgreindur í 3. gr. laga  129/1997, sbr. og 5. gr. laga nr. 155/1998.

Varnaraðili sé eins og hver annar lífeyrissjóður og skal starfsemi hans vera með sama hætti og annarra lífeyrissjóða, þ.m.t. varðveisla iðgjalda, sbr. 1. gr. laga nr. 129/1997.  Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með starfseminni, sbr. IX. Kafla laga nr. 129/1997.  Ennfremur gilda sérlög um sjóðinn nr. 155/1998, þar sem m.a. er fjallað um hlutverk sjóðsins og lífeyrisréttindi sjóðfélaga.

Greiðslur sóknaraðila í lífeyrissjóð varnaraðila skapi honum réttindi í sjóðnum.  Samkvæmt framlögðu yfirliti frá varnaraðila (dskj. 14) fái sóknarðili höfuðstól greiðslu í sjóðinn endurgreiddan að fullu innan 6 ára frá því hann óskar eftir lífeyrisgreiðslum úr sjóðnum.  Varnaraðili mótmælir því sem sóknaraðili heldur því fram um  að ákvörðun varnaraðila um fjárnám hjá sóknaraðila feli í sér eignarnám og sé andstætt ákvæði 72. gr. stjórnarskrár, sbr. c-lið í greinargerð hans á dskj. nr. 9.  Aðför í eigum skuldara sé lögvarin aðferð til að ná fram tryggingu fyrir fullnustu krafna eftir reglum aðfararlaga nr. 90/1989.  Aðfararheimild krafna varnaraðila byggist á 10. tl. 1. mgr. 1. gr. og 2. mgr. 1. gr. laga um aðför nr. 90/1989, en skv. 11. tl. 1. gr. laga um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar nr. 29/1885, njóta iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóði lögtaksréttar.  Með 3. tl. 35. gr. laga um dómstóla nr. 15/1998 hafi verið fellt niður ákvæði í 2.tl. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989 um skyldu til að senda héraðsdómara aðfararbeiðni til staðfestingar ef krafist var aðfarar á grundvelli 10. tl. 1. mgr. 1. gr. s.l. 

Samkvæmt 2. gr. laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980 var öllum launamönnum, atvinnurekendum, og sjálfstætt starfandi aðilum, rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði.  Aðild að lífeyrissjóði hefur því verið skylda um langt árabil.  Lög nr. 55/1980 voru felld úr gildi með lögum nr. 129/1997 en með gildistöku þeirra laga komst á virkt eftirlit með því að allir greiddu lágmarks iðgjald í lífeyrissjóð. 

Fjárkrafa varnaraðila á hendur sóknaraðila sundurliðast þannig:

Lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð 10% af heildarendurgjaldi að fjárhæð kr. 960.000, eða kr. 96.000, sbr. dskj. 7 og 12, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 129/1997, sem fjallar um stofn til iðgjalds, og 1. mgr. 2. gr. s.l., sem fjallar um lágmarksiðgjald til lífeyrsissjóðs, sbr. og 5. gr. laga um Söfnunarjóð lífeyrisréttinda.

Að auki krefur varnaraðili sóknaraðila um 2% álag af kr. 96.000, eða kr. 1.920, en varnaraðila var heimilt að innheimta slíka þóknun/álag skv. 8. gr. laga um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda nr. 155/1998, vegna innheimtu lífeyrisjsjóðsiðgjalda sem sjóðnum ber að innheimta skv. 6. gr. laga nr. 129/1997, en heimild þessi var hækkuð í 4% með breytingarlögum nr. 141/2004, 2. gr., sem tóku gildi 21. desember 2004.  Álagi þessu sé ætlað að standa undir kostnaði af sérstöku innheimtuhlutverki varnaraðila skv. lögum nr. 129/1997 og til þess að skerða ekki réttindi annarra sjóðsfélaga hjá varnaraðila.   

Krafist er dráttarvaxta af kröfum varnaraðila frá 10.01.2004, sbr. reglur í 7. gr. laga nr. 155/1998 um það hvernig beri að reikna dráttarvexti af kröfunni.  Þar kemur fram að gjalddagi iðgjalds hvers mánaðar er 10. dag næsta mánaðar á eftir og eindagi síðasta dag sama mánaðar. Í máli þessu er um að ræða kröfu um greiðslu lífeyrissjóðsiðgjalds vegna launa í heilt ár.  Hvorki ríkisskattstjóri né varnaraðili hafa upplýsingar um skiptingu launa sóknaraðil árið 2003.  Launanna hafi hins vegar í síðasta lagi verið aflað í desember 2003, en skv. 7. gr. laga nr. 155/1998 hafi því síðasti gjalddagi vegna ársins 2003 þann 10. janúar 2004 og frá þeim tíma hefur varnaraðili reiknað dráttarvexti af umræddri kröfu. 

Frá þeim tíma hafi varnaraðili reiknað dráttarvexti af umræddri kröfu. Bendir varnaraðili á að dráttarvextir af kröfunni séu lögbundnir og að dráttarvaxtakrafa hans sé í samræmi við lög.

Í máli því sem var undanfari hinnar umdeildu aðfarargerðar hafi varnaraðili verið að sinna þeirri lagaskyldu að innheimta lífeyrissjóðsiðgjöld hjá sóknaraðila, sbr. aðallega 5. mgr. 6. gr. laga nr. 129/1997, en sóknaraðili sé skyldugur að lögum til að greiða í lífeyrissjóð samkvæmt 4. mgr. 1. gr. laganna og 2. gr. laga nr. 155/1998. Á þeirri skyldu séu engar undantekningar. Sóknaraðili sitji þannig í þessum efnum við sama borð og allir aðrir þegnar landsins sem skylda þessi hvílir á.

Málsástæðum sóknaraðila mótmælir varnaraðili í heild sinni og með eftirfarandi rökum. 

Í framlögðu bréfi ríkisskattstjóra 19. júlí 2005 komi fram að gjaldstofn sá sem krafa varnaraðila byggist á sé samkvæmt upplýsingum um reiknað endurgjald sem sóknaraðili hafi sjálfur gefið upp í  skattframtali 2004 vegna tekjuársins 2003.  Sóknaraðili beri ábyrgð á að þær upplýsingar séu réttar. Sæti því furðu að í greinargerð sóknaraðila sé efast um að gjaldstofninn sé réttur. Því sé ennfremur haldið fram að brotinn hafi verið andmælaréttur á sóknaraðila. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram staðfest afrit af skattframtalinu í máli þessu, en honum hafi verið unnt á öllum stigum málsins að gera það. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að miðað hafi verið við rangar upplýsingar úr skattframtalinu. Ennfremur hefði sóknaraðila verið unnt að leggja fram skilagreinar ársins 2003 vegna reiknaðs endurgjalds og tryggingargjalds. 

Um hlutverk ríkisskattstjóra varðandi eftirlit með greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóði sé aðallega fjallað í 5. mgr. 6. gr. laga nr. 129/1997, en hann sendi lífeyrissjóðum rafrænt yfirlit með upplýsingum yfir greiðslur allra framtalsskyldra manna í lífeyrissjóði samkvæmt skattframtali viðkomandi. Sé enginn lífeyrissjóður tilgreindur í skattframtali eða engar greiðslur í lífeyrissjóð tíundaðar sé yfirlit sent varnaraðila, sem hafi þá umsjón með innheimtu iðgjalda. Varnaraðili sé eins og hver annar lífeyrissjóður og honum beri að haga starfsemi sinni með sama hætti og aðrir lífeyrissjóðir. Er varðveisla iðgjalda þar með talin, sbr. 1. gr. laga nr. 129/1997. Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með starfseminni, sbr. IX. kafli laga nr. 129/1997. Ennfremur gildi sérlög um sjóðinn nr. 155/1998, þar sem meðal annars sé fjallað um hlutverk hans og lífeyrisréttindi sjóðfélaga. Varnaraðili reyni ætíð í samræmi við skyldur sínar að innheimta lífeyrissjóðsiðgjöldin hjá þeim sem ber að greiða í sjóðinn. Beri þær innheimtuaðgerðir ekki árangur, né innheimtutilraunir Intrum á Íslandi ehf., hafi sjóðurinn að undanförnu falið Lögheimtunni ehf. frekari lögfræðilegar innheimtuaðgerðir. Að því leyti sé varnaraðili ekki frábrugðinn öðrum lífeyrissjóðum í landinu, það er hann hefur falið lögmönnum að sjá um innheimtu mála ef innheimtutilraunir sjóðsins sjálfs hafa ekki borið árangur. Varnaraðili sé eingöngu frábrugðinn öðrum lífeyrissjóðum að því leyti að honum sé skylt að innheimta lífeyrissjóðsiðgjöld hjá þeim sem sinna ekki þeirri lagaskyldu að greiða af launum sínum í lífeyrissjóð. Séu varnaraðila ákvarðaðar sértekjur til að sinna þessu hlutverki, sbr. 8. gr. laga nr. 155/1988.  Fjölmargir sjóðfélagar varnaraðila hafi hins vegar af fúsum og frjálsum vilja valið hann sem sinn lífeyrissjóð.

Sóknaraðili dregur í efa aðfararhæfi kröfunnar. Aðfararheimild krafna varnaraðila byggist á 10. tl. 1. mgr. 1. gr. og 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, en samkvæmt 11. tl. 1. gr. laga nr. 29/1885 um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar njóta iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóði lögtaksréttar. Með 3. tl. 35. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla hafi ákvæði í 2. tl. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989, um skyldu til að senda héraðsdómara aðfararbeiðni til staðfestingar ef krafist var aðfarar á grundvelli 10. tl. 1. mgr. 1. gr. laganna, verið fellt niður. Sú málsástæða sóknaraðila sem að framan greinir fái því ekki staðist.

Sóknaraðili heldur því fram að iðgjaldagreiðslur til varnaraðila feli í sér ólögmætan skatt, andstæðan ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem sóknaraðili muni, sökum aldurs hans og ákvæða laga 117/1993 um ellilífeyri, aldrei fá neitt til baka af þeim iðgjöldum sem greidd yrðu af honum til varnaraðila. Þá heldur sóknaraðili því fram með sömu eða svipuðum rökum að iðgjaldagreiðslurnar brjóti gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og stjórnskipunarréttar. Þessum málsástæðum sé mótmælt sem röngum. Greiðsla iðgjalds í lífeyrissjóð sé ekki skattur eða ígildi skatts. Bendir varnaraðili sé í þessu sambandi á dóm Hæstaréttar frá 26. september 1996 í málinu nr. 187/1995. Af þessum dómi Hæstiréttar verði ráðið að lög um skylduaðild að lífeyrissjóði feli ekki í sér slíka skerðingu á ákvörðunarrétti einstaklinga um ráðstöfun eigin tekna að það sé andstætt sjórnarskránni. Auk þess sem að framan greinir sé því til að svara vegna málsástæðna sóknaraðila að enginn sem greiðir lágmarksiðgjald í lífeyrisjóð geti verið fullkomlega öruggur um að honum endist aldur til að njóta greiðslna úr sjóðnum, eða hversu lengi hann komi til með að njóta þeirra nái hann þeim aldri að eiga rétt á greiðslum. Víðtæk sátt ríki í þjóðfélaginu um greiðslur í almenna lífeyrissjóðakerfið, sem sé samtryggingarkerfi og myndi ekki séreign. Greiðslur manns í þetta kerfi geti til dæmis komið niðjum hans til góða, svo sem ef niðji missir starfsgetu ungur að aldri. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 129/1997 segi meðal annars svo um greiðslur almennings í lífeyrissjóði: „Frá sjónarhóli heildarinnar ætti þessi sparnaður hins vegar að draga úr skattheimtu og kostnaði við almannatryggingakerfið.“ Málefnaleg sjónarmið liggi til grundvallar þeirri lagaskyldu að öllum landsmönnum á aldrinum 16-70 ára sé skylt að greiða lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð af tekjum sínum. Leiða megi að því líkur að allir landsmenn hafi hagnast af þessu fyrirkomulagi í formi lægri skattheimtu af hálfu ríkisvaldsins. 

Samkvæmt 2. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda hafi öllum launamönnum, atvinnurekendum, og sjálfstætt starfandi aðilum verið gert skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði. Aðild að lífeyrissjóði hafi því verið skylda um langt árabil. Lög nr. 55/1980 hafi verið felld úr gildi með lögum nr. 129/1997, en með gildistöku þeirra laga hafi komst á virkt eftirlit með því að allir greiddu lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð. Sóknaraðili hafi ekki upplýst um lífeyrisréttindi sín í almenna lífeyrissjóðakerfinu.

Áréttar varnaraðili jafnframt að hann hafi í einu og öllu fylgt ákvæðum laga við innheimtuaðgerðir sínar og því sé augljóst að málatilbúnaður sóknaraðila sé úr lausu lofti gripinn. Telur varnaraðili að dóminum beri að hafa það til hliðsjónar við ákvörðun málskostnaðar, sbr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Varnaraðili byggir málskostnaðarkröfu sína á 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, og telur að sóknaraðila beri ótvírætt að greiða honum málskostnað. Ella falli kostnaður af máli þessu á þá sjóðsfélaga sem eiga réttindi í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda og skerði eign þeirra í sjóðnum. Það sama eigi við um allan innheimtukostnað af málum sem þessum.  Þá er tekið fram að varnaraðili sé ekki virðisaukaskattskyldur og verði að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

IV.

Svo sem fram er komið leitar sóknaraðili eftir því að fá fellt úr gildi fjárnám sem sýslumaðurinn í Kópavogi gerði hjá honum að kröfu varnaraðila 20. nóvember 2005 til tryggingar greiðslu lífeyrisiðgjalds til varnaraðila að fjárhæð 96.000 krónur auk álags, vaxta og innheimtukostnaðar.

Samkvæmt 10. tölulið 1. mgr. 1. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 má gera aðför til fullnustu kröfum sem njóta lögtaksréttar samkvæmt fyrirmælum laga. Samkvæmt 11. tölulið 1. gr. laga nr. 29/1885 um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar, sbr. 1. gr. laga nr. 21/1979, má taka lögtaki iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóði. Um lagastoð fyrir beiðni varnaraðila um aðför hjá sóknaraðila var vísað til þessara heimilda. Eftir þá breytingu sem gerð var á 1. mgr. 11. gr. aðfararlaga með 2. tölulið 35. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla er ekki þörf á að beina til héraðsdóms beiðni um aðfarargerð, sem studd er við 10. tölulið 1. mgr. 1. gr. laganna, og afla þar áritunar á beiðnina um heimild til aðfarargerðarinnar. Verður því leitað beint til sýslumanns um framkvæmd aðfarargerðar samkvæmt beiðni, sem reist er á þessum grunni, sbr. 1. mgr. 16. gr. aðfararlaga. Samkvæmt þessu stóðu ákvæði laganna skýrlega til þeirrar niðurstöðu að aðför yrði gerð hjá sóknaraðila á grundvelli beiðni varnaraðila um aðför. Beiðnin var undirrituð af lögmanni Lögheimtunnar hf., Bjarna Þór Óskarssyni 2. september 2005, en varnaraðili fól henni að innheimta hið umkrafða lífeyrissjóðsiðgjald. Er á því byggt af hálfu sóknaraðila að þessi milliganga við innheimtu kröfunnar sé óheimil og að varnaraðili hafi sjálfur átt að hafa hana alfarið með höndum. Verður af máltilbúnaði sóknaraðila ráðið að þessi málsástæða styðjist við ákvæði lokamálsliðar 5. mgr. 6. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna skal ríkisskattstjóri hafa með höndum eftirlit með því að lífeyrisiðgjald sé greitt vegna hvers manns sem skyldutrygging lífeyrisréttinda nær til. Í tilvitnuðu ákvæði 5. mgr. sömu greinar er mælt fyrir um það að sé enginn lífeyrissjóður tilgreindur á framtölum eða skilagreinum launagreiðanda og lífeyrssjóða skuli senda yfirlit samkvæmt ákvæðinu til Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda sem skuli þá innheimta gjaldið. Í samræmi við þetta ákvæði og að fengnum upplýsingum frá ríkisskattstjóra krafði varnaraðili sóknaraðila um það iðgjald sem er til umfjöllunar í málinu. Er framangreindur skilningur sóknaraðila á ákvæðinu fráleitur, enda helgast orðlag þess um aðkomu varnaraðila að innheimtu iðgjalds af því einu að þörf er því, þegar þannig háttar til að enginn lífeyrissjóður er tilgreindur á framtölum eða skilagreinum, að mæla fyrir um það hver skuli þá hafa innheimtu iðgjalds með höndum. Varnaraðila er síðan eðli máls samkvæmt fyllilega heimilt að hafa þann hátt á við innheimtuna sem hann hefur haft. Samkvæmt þessu er framangreind málsástæða sóknaraðila með öllu haldlaus

Sóknaraðili hefur haldið því fram að það sé það ávallt í núverandi lagaumhverfi val hvers einstaklings hvort hann greiði iðgjöld í lífeyrissjóð.

Samkvæmt 4. mgr. 1. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða er öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði frá og með 16 ára til 70 ára aldurs, en í þessu felst skylda til aðildar að lífeyrissjóði og til greiðslu iðgjalds í lífeyrissjóð, sbr. 3. gr. sömu greinar. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna skal lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs vera að minnsta kosti 10% af iðgjaldsstofni. Skal það reiknað af heildarfjárhæð greiddra launa og endurgjalds fyrir hvers konar vinnu, starf og þjónustu, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna. Þar segir ennfremur að stofn til iðgjalds skuli vera allar tegundir launa eða þóknana fyrir störf sem skattskyld eru samkvæmt 1. mgr. 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þá er í niðurlagi þessarar málsgreinar kveðið á um það að iðgjaldsstofn manns vegna vinnu hans við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skuli vera jafnhár fjárhæð samkvæmt 2. mgr. 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt. Í 2. gr. laga nr. 155/1998 um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda er síðan mælt fyrir um það að skylda til greiðslu iðgjalds til sjóðsins nái til allra launþega og þeirra sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi frá 16 ára til 70 ára aldurs og hafa ekki fullnægt tryggingarskyldu sinni með aðild að öðrum lífeyrissjóði og greiðslu iðgjalds til hans í samræmi við ákvæði laga nr. 129/1997. Skal iðgjald nema 10% af iðgjaldsstofni, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 155/1998, en um hann fer eftir 2. mgr. sömu greinar, sem er samhljóða 1. mgr. 3. gr. laga nr. 129/1997 um þau atriði sem að framan greinir. Krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila um greiðslu þess iðgjalds sem málið tekur til styðst við þessi lagaákvæði, upplýsingar sem ríkisskattstjóri lét varnaraðila í té í samræmi við þá skyldu sem á honum hvílir samkvæmt 6. gr. laga nr. 129/1997 og lögbundna aðild varnaraðila að innheimtu á iðgjöldum þegar svo hagar til sem í lokamálslið 5. mgr. 6. gr. laganna greinir. Óumdeilt er, að á árinu 2003 hafði sóknaraðili með höndum sjálfstæða atvinnustarfsemi og samkvæmt framangreindum upplýsingum frá ríkisskattstjóra, sem byggðar voru á skattframtali sóknaraðila 2004, nam reiknað endurgjald hans tekjuárið 2003 960.000 krónum. Þar með og á grundvelli þeirra ákvæða í lögum nr. 129/1997 og 155/1998, sem gerð er grein fyrir hér að framan, og atvika að öðru leyti hvíldi ótvírætt á honum skylda til greiðslu iðgjalds til varnaraðila. Sóknaraðili hefur í engu leitast við að sýna fram á það að gjaldstofn til álagningar iðgjaldsins hafi í reynd átt að vera annar og lægri. Af öllu framangreindu leiðir að varnaraðila var rétt og skylt að beina kröfu að sóknaraðila um greiðslu  lífeyrissjóðsiðgjalds að fjárhæð 96.000 krónur. Þá styðst krafa um greiðslu 2% álags að fjárhæð 1.920 krónur við 8. gr. laga nr. 155/1998. Verður því ekki á það fallist að staðið hafi verið ranglega að meðferð málsins af hálfu ríkisskattstjóra og varnaraðila, en í þeim efnum hefur sóknaraðili meðal annars vísað til ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993.   

Hæstiréttur Íslands hefur með dómi 26. september 1996 í málinu nr. 187/1995 slegið því föstu að skylda til aðildar að lífeyrissjóði sé ekki andstæð mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 með áorðnum breytingum. Þetta fyrirkomulag horfi til almannaheilla og hafi þann tilgang meðal annars að réttur til lífeyristrygginga verði byggður á sem jöfnustum forsendum. Gagnvart sóknaraðila er fulls jafnræðis gætt með því að um skyldu hans til greiðslu iðgjalds í lífeyrissjóð og efnislegt inntak hennar fer með þeim hætti sem almennt gildir um þá sem hafa sjálfstæða starfsemi með höndum til 70 ára aldurs, en með tilliti til jafnræðis fær engu breytt sú skipting lágmarksiðgjalds sem almennt á við þegar um launþega er að ræða. Er að öðru leyti fallist á það með varnaraðila að málefnaleg sjónarmið liggi því til grundvallar að landsmönnum á aldrinum 16-70 ára, sem ákvæði 4. mgr. 1. gr. laga nr. 129/1997 tekur til, sé skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði, en í því felst skylda til greiðslu iðgjalds í lífeyrissjóð, og að með lögleiðingu þessarar skyldu og nánara inntaki hennar samkvæmt lögunum, sbr. ennfremur lög nr. 155/1998, hafi meðalhófs verið gætt.  

Tilvísun sóknaraðila til 72. og 77. gr. stjórnarskrár er þýðingarlaus með öllu, þegar horft er til þess sem rakið hefur verið enda lagafyrirmæli sem heimila töku iðgjaldanna ótvíræð auk þess sem slík iðgjöld geta fráleitt talist skattur í skilningi laga..

Samkvæmt 7. gr. laga nr. 155/1998 er gjalddagi iðgjalds hvers mánaðar 10. dagur næsta mánaðar og eindagi síðasti dagur sama mánaðar. Hafi ekki verið greitt á eindaga skal innheimta hæstu vanskilavexti sem Seðlabanki Íslands heimilar innlánsstofnunum að taka frá gjalddaga til greiðsludags. Krafa varnaraðila um dráttarvexti af umkröfðu iðgjaldi styðst við þessa heimild, en um upphafstíma þeirra hefur varnaraðili vísað til þess að gjalddagi iðgjalds hafi í síðasti lagi verið 10. janúar 2004. Er á þessum grunni fallist á kröfu varnaraðila um dráttarvexti.

Með 8. gr. laga nr. 155/1998 er varnaraðila heimilað að innheimta þóknun af iðgjaldi vegna innheimtu iðgjalda sem sjóðnum ber að innheimta í samræmi við 6. gr. laga nr. 129/1997. Á þeim tíma sem hér skiptir máli mátti þóknunin nema allt að 2% af iðgjaldi, en heimildin hefur nú verið hækkuð í 4%, sbr. 2. gr. laga nr. 141/2004. Varnaraðili nýtti þessa heimild í tilviki sóknaraðila og krefur hann um 2% álag. Sóknaraðili heldur því fram að lög standi til þeirrar niðurstöðu að varnaraðila sé óheimilt að krefja hann um frekari innheimtukostnað. Á þetta verður ekki fallist, enda verður ekki litið svo á að tilvitnaði ákvæði standi því í vegi að kostnaður vegna aðstoðar lögmanns við frekari innheimtuaðgerðir en varnaraðila er sjálfum fært að hafa með höndum verði felldur á þann sem stendur í vanskilum með greiðslu iðgjalds.

Með vísan til alls þess sem nú hefur verið rakið er öllum málsástæðum sóknaraðila hafnað og þar með kröfum hans um ógildingu eða breytingu á umræddri aðfarargerð. Af því leiðir að fallist er á kröfu varnaraðila um staðfestingu hennar.

Eftir framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 249.000 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum.

Sveinn Sigurkarlsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Það athugist að málatilbúnaður sóknaraðila er í ýmsum greinum þokukenndur. Þannig er framsetning málsástæðna í greinargerð óskýr eins og til dæmis hvort heilsufarástæður sóknaraðila aldur hans og mannvonska varnaraðila eru málsástæður. Þá hefur verið vísað til ýmissa ákvæða stjórnarskrár og stjórnsýslulaga og meginreglna á þessum réttarsviðum án þess að gerð hafi verið grein fyrir því svo viðunandi sé með hvaða hætti þessar réttarheimildir varði ágreiningsefni málsins. Þótt þetta hafi valdið vissum vandkvæðum við úrlausn málsins standa þessir annmarkar á málatilbúnaði sóknaraðila því ekki í vegi að dómari leysi úr ágreiningi aðilanna um gildi hinnar umdeildu aðfarargerðar. Þá verður ekki hjá því komist að átelja samhengislausa framsetningu þeirrar málsástæðu í greinargerð sóknaraðila að umboðsmaður varnaraðila geri sér iðgjöldin að féþúfu.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Aðfarargerð nr. 037-2005-03137, sem framkvæmd var af sýslumanninum í Kópavogi 20. október 2005, er staðfest.

Sóknaraðili, Ólafur Magnússon, greiði varnaraðila, Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda, 249.000 krónur í málskostnað.