Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. mars 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 29. febrúar 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að staðfesta ákvörðun hans 23. febrúar 2016 um að varnaraðili sætti nánar tilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun hans verði staðfest.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði sætti varnaraðili nálgunarbanni í fjórar vikur frá 11. júní 2015 samkvæmt dómi Hæstaréttar [...]. júní 2015 í máli nr. [...]/2015. Þá var honum gert að sæta öðru sinni nálgunarbanni í fimm mánuði frá 9. júlí 2015 samkvæmt dómi réttarins [...]. júlí 2015 í máli nr. [...]/2015. Að beiðni brotaþola 27. ágúst sama ár mun það nálgunarbann hafa verið fellt úr gildi. Hinn 12. febrúar 2016 ritaði varnaraðili síðan undir yfirlýsingu um að hann skuldbyndi sig til þess að koma ekki á eða vera við heimili brotaþola og jafnframt að veita henni ekki eftirför, heimsækja hana eða vera með öðru móti í sambandi við hana, svo sem með símtölum, smáskilaboðum, tölvupósti eða  öðrum hætti í sex vikur. Jafnframt skuldbatt varnaraðili sig til að fara í einu og öllu eftir tilmælum félagsmálayfirvalda um umgengni við börn sín tvö og brotaþola eða koma skilaboðum áleiðis til hennar í gegnum börnin.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 85/2011 verður nálgunarbanni aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Eftir 2. mgr. sömu lagagreinar er heimilt við mat samkvæmt 1. mgr. að líta meðal annars til þess hvort sakborningur hafi áður þurft að sæta nálgunarbanni.

Í málinu liggja fyrir gögn um að eftir að varnaraðili ritaði undir framangreinda yfirlýsingu hafi hann verið fyrir utan heimili brotaþola og að hann hafi margsinnis eftir það hringt í og sent dóttur þeirra skilaboð símleiðis. Eins og áður er rakið hefur varnaraðili sætt nálgunarbanni í tvígang, auk þess sem rökstuddur grunur er um að hann hafi virt að vettugi fyrrgreinda skuldbindingu sína frá 12. febrúar 2016. Verður því að telja að friðhelgi brotaþola og barnanna verði ekki vernduð með öðrum og vægari úrræðum en nálgunarbanni. Samkvæmt þessu verður krafa sóknaraðila tekin til greina, þó þannig að nálgunarbann standi í fjóra mánuði.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtölum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Dómsorð:

Staðfest er ákvörðun lögreglustjórans á Suðurlandi 23. febrúar 2016 á þann veg að varnaraðili, X, sæti nálgunarbanni samkvæmt 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili, í fjóra mánuði frá og með birtingu ákvörðunarinnar, þannig að lagt er bann við því að hann komi að eða sé við [...], [...], á svæði sem er afmarkað af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins, og honum jafnframt bannað að veita eftirför, heimsækja eða vera með nokkru öðru móti í beinu sambandi við A, B og C, svo sem með símtölum, tölvupósti eða öðrum hætti.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, Torfa Ragnars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 29. febrúar 2016.

Ár 2016, mánudaginn 29. febrúar er á dómþingi Héraðsdóms Suðurlands sem háð er að Austurvegi 4, Selfossi, af Sigurði G. Gíslasyni héraðsdómara kveðinn upp úrskurður þessi. 

                Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur, með vísan til 1. mgr. 12. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, farið fram á að héraðsdómur staðfesti ákvörðun lögreglustjórans á Suðurlandi, sem tekin var þann 23. febrúar sl., með vísan til 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011.

                Samkvæmt framangreindri ákvörðun hefur lögreglustjórinn á Suðurlandi ákveðið að X, kt. [...], verði gert að sæta nálgunarbanni, sbr. 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili, frá og með 23. febrúar í sex mánuði þannig að lagt er bann við því að hann komi að eða sé við [...], [...], á svæði sem afmarkast af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins, og jafnframt er honum bannað að veita eftirför, heimsækja eða vera með nokkru öðru móti í beinu sambandi við A, kt. [...], B, kt. [...], og C, kt. [...], svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti.

                Krafan barst héraðsdómi föstudaginn 26. febrúar 2016 og var hún tekin fyrir á dómþingi mánudaginn 29. febrúar 2016. Varnaraðili sótti ekki þing, en Torfi Ragnar Sigurðsson hrl. sótti þing vegna hans og var lögmaðurinn skipaður verjandi varnaraðila í þinghaldinu. Þá sótti Kristrún Elsa Harðardóttir hdl. þing vegna brotaþolanna A og B og óskaði eftir fyrir hönd brotaþola að hún yrði skipuð réttargæslumaður brotaþola og var það gert. Varnaraðili var nú í kvöld færður fyrir dóminn. Varnaraðili fellst á nálgunarbann gagnvart brotaþolanum A, en mótmælir kröfunni hvað varðar nálgunarbann gagnvart börnum sínum, B og C, og krefst þess að henni verði hafnað, en til vara að nálgunarbanni verði markaður skemmri tími. Þá er krafist þóknunar skipaðs verjanda. Af hálfu brotaþola er þess krafist að ákvörðun lögreglustjóra verði staðfest, auk þess að skipuðum réttargæslumanni verði ákvörðuð þóknun.

Málavextir

Í framangreindri ákvörðun segir að Lögreglustjórinn á Suðurlandi hafi, með vísan til 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011 sem birt hafi verið í A-deild Stjórnartíðinda þann 29. júní 2011, ákveðið að X, kt. [...], skuli sæta nálgunarbanni gagnvart fyrrverandi eiginkonu sinni A, kt. [...] og börnum sínum tveimur: B, kt. [...], og C, kt. [...], í sex mánuði að telja frá birtingu ákvörðunar þessarar.

Forsaga þessa máls kveður lögreglustjóri að sé sú að þann 11. júní 2015 hafi lögreglustjóri fyrst tekið ákvörðun um að kærði mundi sæta brottvísun af heimili og nálgunarbanni gagnvart brotaþola og hafi sú ákvörðun verið staðfest með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands þann [...]. júní 2015, í máli nr. [...]/2015. Úrskurður héraðsdóms hafi verið staðfestur með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. [...]/2015, að öðru leyti en því að tímalengd nálgunarbanns hafi verið stytt til samræmis við tímalengd brottvísunar af heimili. Lögreglustjóri hafi á ný tekið ákvörðun um nálgunarbann, dags. 8. júlí 2015, sem hafi falið í sér framlengingu á framangreindu nálgunarbanni sem þá hafi verið að líða undir lok. Ákvörðun lögreglustjóra hafi verið staðfest með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. R-[...]/2015, dags. [...]. júlí 2015. Úrskurður héraðsdóms hafi verið kærður til Hæstaréttar, sem hafi með dómi í máli nr. [...]/2015, staðfest niðurstöðu héraðsdóms um að X skyldi sæta áframhaldandi nálgunarbanni í fimm mánuði.

Áður en komið hafi til loka tímabilsins hafi brotaþoli haft samband við lögreglu og óskað eftir því að gildandi nálgunarbann yrði fellt úr gildi. Skýrslutaka af brotaþola hafi farið fram þann 27. ágúst sl. og þar hafi hún lýst þeim einlæga vilja að nálgunarbannið yrði fellt úr gildi. Meginástæður þess hafi verið þær að henni hafi fundist hegðun kærða hafa breyst, afstaða barnanna til hans hefði batnað, brotaþoli sjálf hefði sótt sér aðstoð og væri orðin sterkari fyrir vikið og talið sig geta staðið upp á móti mótlæti og áreiti ef á reyndi.

Kveður lögreglustjóri að kærði sé undir rökstuddum grun um að hafa beitt brotaþola ítrekuðu líkamlegu ofbeldi, en fyrir liggi framburður nokkurra vitna sem styðji framburð brotaþola þess efnis, þ.á m. framburður dóttur þeirra B. Kærði hafi allt frá upphafi neitað sök og ekkert kannast við sakargiftir. Vísi hann ásökunum alfarið á brotaþola. Þá liggi fyrir að eftir að lögreglustjóri hafi fyrst tekið ákvörðun um að kærði skyldi sæta nálgunarbanni gagnvart brotaþola, sbr. framangreint, þá hafi hann ítrekað brotið nálgunarbannið. Alls hafi lögreglu borist kærur frá brotaþola vegna fjórtán sms skilaboða sem kærði hafi sent úr síma sínum í síma brotaþola. Þá hafi kærði sent ein sms skilaboð í síma [...] ára dóttur þeirra sem ætla megi að hafi verið sent í þeim tilgangi að efni þeirra bærist til brotaþola. Nánar vísist um þessi brot til mála lögreglu nr. 318-2015-[...], 318-2015-[...] og 318-2015-[...], sem öll séu til rannsóknar.

Mál þetta hafi komið til kasta lögreglu á ný í byrjun febrúar sl. þar sem brotaþoli hafi óskað eftir því að kærða yrði á ný gert að sæta nálgunarbanni gagnvart henni sjálfri og börnum þeirra tveimur, vegna hótana og áreitis af hans hálfu. Í kjölfarið hafi verið tekin skýrsla af kærða, þar sem hann hafi hafnað ásökunum alfarið, sem fyrr. Lögreglustjóri hafi tekið ákvörðun um að gefa kærða kost á að undirrita yfirlýsingu, dags. 12. febrúar sl., þess efnis að hann skuldbindi sig til þess að vera ekki í sambandi við brotaþola, ennfremur sem hann hafi skuldbundið sig til þess að fara í einu og öllu að fyrirmælum félagsþjónustunnar/barnaverndarnefndar að því er varði umgengni við börnin hans tvö, á tímabili yfirlýsingarinnar. Þá sé honum kunnugt um að honum sé óheimilt að koma skilaboðum áleiðis til brotaþola í gegnum börnin. Þann sama dag og yfirlýsingin hafi verið undirrituð muni kærði hafa sett sig símleiðis í samband við dóttur sína.

Mál þetta hafi komið á ný til kasta lögreglunnar 25. febrúar sl., þar sem brotaþoli hafi upplýst um það að kærði hefði haldið uppi viðteknum hætti með áreiti og ofsóknum. Þá liggi fyrir hjá lögreglu skilaboð og hljóðrituð upptaka af símtali kærða við dóttur sína, þar sem hann ræði við dóttur sína um að móðir hennar leyfi honum ekki að hitta þau, ennfremur sem hann spyrji dóttur sína hvers vegna móðir þeirra kæri hann ekki til lögreglu.

Kveður lögreglustjóri að aðspurður um framangreindar sakir neiti kærði alfarið sök og kveðist ekkert athugavert sjá við gjörðir sínar og/eða hegðun gagnvart brotaþola og börnum þeirra tveimur.

Lögregla hafi óskað eftir upplýsingum frá félagsþjónustunni í því umdæmi sem kærði búi í hvort hann hafi í kjölfar yfirlýsingarinnar sett sig í samband við félagsþjónustuna m.t.t. fyrirkomulags umgengni. Hafi þau svör fengist að svo hefði ekki verið en fyrirhugaður hafi verið fundur með kærða um málefnið. Af hálfu félagsþjónustunnar sé ekki hægt að mæla með nokkurri umgengni kærða við börnin, enda sé það andstætt hagsmunum þeirra, eins og komið sé fyrir kærða í dag. Þá sé starfsmanni félagsþjónustunnar ennfremur kunnugt um að a.m.k. dóttir hans vilji engin samskipti hafa við kærða þegar hann sé í því ástandi sem hann sé í um þessar mundir, auk þess sem hún sé hrædd við hann.

Að mati lögreglustjóra sé með vísan til rannsóknargagna lögreglu í framangreindum málum fyrir hendi rökstuddur grunur um að kærði hafi beitt brotaþola líkamlegu ofbeldi og ennfremur raskað friði hennar og barna þeirra tveggja, auk þess sem líkur séu taldar á því að það muni endurtaka sig og kærði muni brjóta á ný gegn brotaþola og börnum þeirra tveimur ef hann verði ekki látinn sæta nálgunarbanni gagnvart þeim öllum þremur. Það sé mat lögreglustjórans á Suðurlandi að vægari úrræði en að beita kærða áframhaldandi nálgunarbanni gagnvart brotaþola muni ekki vernda friðhelgi og tryggja öryggi og hagsmuni brotaþola og barna þeirra tveggja, sbr. 1. gr. 6. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili, enda sýni fyrirliggjandi gögn og forsaga þessa máls að hann virði ekki þær takmarkanir sem á hann séu settar, þ. á m. samkvæmt nýundirritaðri yfirlýsingu, og virðist ekki bera skynbragð á hagsmuni barna sinna tveggja eða horfast í augu við það að eitthvað athugavert sé eða kunni að vera við hegðun hans gagnvart brotaþola og börnum þeirra tveimur.

Með vísan til ofangreinds og fyrirliggjandi gagna í framangreindum málum lögreglu hafi lögreglustjórinn á Suðurlandi ákveðið að X, kt. [...], verði gert að sæta nálgunarbanni, sbr. 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili, frá og með birtingu ákvörðunar þessarar í sex mánuði þannig að lagt sé bann við því að hann komi að eða sé við [...], [...], á svæði sem afmarkast af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins, og jafnframt verði honum bannað að veita eftirför, heimsækja eða vera með nokkru öðru móti í beinu sambandi við A, kt. [...], B, kt. [...], og C, kt. [...], svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti.

Var ofangreind ákvörðun birt varnaraðila 23. febrúar 2016 kl. 17:03.

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn hafa verið lögð afrit rannsóknargagna vegna þeirra atvika sem urðu tilefni þess að framangreint nálgunarbann var ákveðið af lögreglustjóra.

Fram kom við munnlegan flutning málsins að varnaraðili er ekki undir grun um að hafa framið ofbeldisverknað eða beint hótunum af neinu tagi gagnvart brotaþolum frá lokum síðasta nálgunarbanns sem varnaraðila var gert að sæta sumarið 2015, en nálgunarbannið mun hafa fallið niður 27. ágúst 2015 að ósk brotaþola.

Ekki liggur fyrir í gögnum málsins yfirlit yfir símtöl varnaraðila við brotaþola eða skeytasendingar, s.s. sms sendingar frá varnaraðila til brotaþola.

Fram hefur komið í gögnum málsins, sem og hjá varnaraðila sjálfum fyrir dómi, að hann hefur óskað eftir að fá að fara í áfengismeðferð og mun félagsþjónustan í sveitarfélagi varnaraðila hafa fallist á að aðstoða hann við það, en fulltrúi lögreglustjóra gat ekki upplýst hvenær mætti vænta þess að varnaraðili kæmist í slíka meðferð.

Samkvæmt a-lið 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili er heimilt að beita nálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða hætta sé á að viðkomandi muni fremja háttsemi samkvæmt framanlýstum a-lið gagnvart brotaþola.

Fyrir liggur að varnaraðili er grunaður um refsiverða háttsemi gagnvart brotaþolum frá sumrinu 2015 og sætti hann þá nálgunarbanni vegna þess.

Það er álit dómsins að ekki sé sýnt fram á að rökstuddur grunur sé fyrir hendi um að varnaraðili hafi framið refsivert brot gagnvart brotaþolum frá því að framangreint nálgunarbann var fellt úr gildi. Þá er það mat dómsins að ekki hafi heldur verið sýnt fram á það að varnaraðili hafi raskað svo friði brotaþola að efni séu til þess að hann verði látinn sæta nálgunarbanni vegna þess, en nálgunarbann er þvingunaraðgerð sem skerðir persónu- og athafnafrelsi þess sem því sætir. Það er jafnframt álit dómsins að ekki hafi verið sýnt fram á að hætta sé á að varnaraðili muni brjóta gegn brotaþolum á framanlýstan hátt. Nægir ekki til nálgunarbanns að brotaþoli hafi smávægilegan ama af þeim sem krafist er að sæti nálgunarbanni.

Þá hefur ekki verið sýnt fram á það af hálfu lögreglustjóra að varnaraðili geti ekki farið í áfengismeðferð á næstu dögum svo sem vilji hans stendur til og hefur því ekki verið sýnt fram á það að vægari úrræði geti ekki komið að gagni, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 85/2011, en fram kom hjá fulltrúa lögreglustjóra að meint óásættanleg háttsemi varnaraðili stýrist alfarið af áfengisneyslu hans.

Eins og fram kemur hér að ofan hefur varnaraðili fallist á að sæta nálgunarbanni gagnvart brotaþolanum A. Það er þó álit dómsins að ekki séu lagaskilyrði til að staðfesta það nálgunarbann og getur afstaða varnaraðila ekki breytt því.

Ber því að hafna kröfu lögreglustjóra um staðfestingu nálgunarbanns.

                Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Torfa R. Sigurðssonar hrl., ákveðst kr. 300.000. Þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Kristrúnar Elsu Harðardóttur hdl., ákveðst kr. 300.000. Báðar þóknanirnar eru ákveðnar með virðisaukaskatti og  greiðist úr ríkissjóði og teljast til sakarkostnaðar sbr. 3. mgr. 38. gr. og 3. mgr. 48. gr. laga nr. 88/2008. 

            Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

                Hafnað er kröfu lögreglustjórans á Suðurlandi um að staðfest verði nálgunarbann á hendur varnaraðila, X.

Úr ríkissjóði greiðist þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Torfa Ragnars Sigurðssonar hrl., kr. 300.000, sem og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Kristrúnar Elsu Harðardóttur hdl., kr. 300.000, en báðar þóknanir eru að meðtöldum virðisaukaskatti.