Fimmtudaginn 28. október 2004.
Nr. 420/2004.	K (Þuríður Halldórsdóttir hdl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Gunnar Eydal hrl.)

 

Kærumál. Barnavernd. Vistun barns. Gjafsókn. Sératkvæði.

 

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem barnaverndarnefnd var heimilað að vista þrjú börn K utan heimilis hennar í sex mánuði.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. október 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2004, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að þrjú börn sóknaraðila verði vistuð utan heimilis hennar í sex mánuði frá 4. október 2004 að telja. Kæruheimild er í 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess að kröfunni verði hafnað og sér dæmdur kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Þegar litið er til gagna málsins, meðal annars sálfræðilegra athugana á börnum sóknaraðila og framburðar Áskels Arnar Kárasonar sálfræðings fyrir dómi, verður að fallast á að brýnir hagsmunir barnanna krefjist þess að þau séu vistuð utan heimilis til að tryggja öryggi þeirra þannig að unnt sé að veita þeim nauðsynlega meðferð og aðhlynningu, sbr. 27. gr. barnaverndarlaga. Gögn málsins bera og með sér að sóknaraðili hefur ekki sýnt samstarfsvilja við varnaraðila þau ár, sem afskipti þess síðarnefnda af sóknaraðila og börnum hennar hafa staðið yfir. Að þessu virtu, með hliðsjón af 28. gr. fyrrgreindra laga og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að börn sóknaraðila skuli vistuð utan heimilis hennar í sex mánuði. 

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 61. gr., sbr. 1. mgr. 60. gr. barnaverndarlaga átti sóknaraðili rétt á gjafsókn vegna málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Sóknaraðili hafði á grundvelli þessarar heimildar leitað eftir því að dómsmálaráðherra veitti henni gjafsókn fyrir héraðsdómi. Hún lá hins vegar ekki fyrir þegar hinn kærði úrskurður var kveðinn upp svo sem nauðsyn bar til. Úr því hefur á hinn bóginn verið bætt undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti með því að dómsmálaráðherra hefur nú veitt sóknaraðila gjafsókn á báðum dómstigum. Fer um gjafsóknarkostnað hennar í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en gjafsóknarkostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, K, í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, samtals 270.000 krónur.

 

 

Sératkvæði

Jóns Steinars Gunnlaugssonar

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fram í Hæstarétti. Meðal þeirra er húsaleigusamningur dagsettur 15. október 2004, þar sem sóknaraðili tekur ótímabundið á leigu fimm herbergja íbúð að [...]. Þá hefur einnig verið lögð fram greinargerð talsmanns bræðranna A 10 ára og B 8 ára. Kemur þar fram sú afstaða þeirra að vilja helst vera hjá sóknaraðila og föður sínum. Fyrir liggur einnig viljaafstaða dótturinnar C 13 ára í þessu efni, sem er hin sama og þeirra. Þá skal þess getið að í greinargerð lögmanns sóknaraðila til Hæstaréttar er meðal annars sagt, að sóknaraðili og faðirinn séu reiðubúin til samvinnu við barnaverndaryfirvöld um eftirlit með heimili þeirra auk þess sem þau séu tilbúin til að fara í þær rannsóknir og greiningar sem barnaverndaryfirvöld óski eftir til að sýna fram á hæfni sína til að annast börn sín.

Í 26. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 er kveðið á um úrræði, sem barnaverndarnefnd getur gripið til án samþykkis foreldra, en ganga skemur en 27. og 28. gr. laganna um vistun barns utan heimilis. Má nefndin samkvæmt þessari heimild meðal annars kveða á um eftirlit með heimili og gefa fyrirmæli um aðbúnað og umönnun barns, svo sem dagvistun þess, skólasókn, læknisþjónustu, rannsókn, meðferð eða þjálfun.

Úrræði 26. gr. barnaverndarlaga hafa ekki verið reynd í máli sóknaraðila og barna hennar. Þess í stað hafa verið teknar ákvarðanir um vistun barnanna utan heimilis sóknaraðila, fyrst um tveggja mánaða skeið með ákvörðun samkvæmt 27. gr. og síðan með hinum kærða úrskurði í sex mánuði í viðbót með heimild í 28. gr. laganna.

Ljóst er að ákvörðun um að skilja börnin frá móður sinni gegn vilja þeirra allra er afar íþyngjandi fyrir fjölskylduna. Tel ég að leita beri vægari úrræða til að bregðast við þeim vanda, sem vissulega er fyrir hendi varðandi aðbúnað og uppeldi barnanna, sé þeirra kostur, áður en slík ákvörðun er tekin. Nú liggur fyrir, að sóknaraðili hefur fengið afnot af íbúðarhúsnæði og lýsir sig jafnframt reiðubúna til samstarfs við barnaverndaryfirvöld. Við þessar aðstæður er engan veginn loku fyrir það skotið, að úrræði samkvæmt 26. gr. barnaverndarlaga kunni að nægja til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt með hinum kærða úrskurði. Er jafnvel unnt að hugsa sér að þau geti í vissum tilvikum orðið líklegri til varanlegs árangurs fyrir börnin og móður þeirra. Ég tel því, eins og hér stendur á, og með vísan til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 38. gr. barnaverndarlaga, að ekki skuli beita heimildum 27. og 28. gr. laga nr. 80/2002 um vistun barnanna utan heimilis, fyrr en að fullreyndu úrræði samkvæmt 26. gr. laganna.

Niðurstaða mín er því sú, að fella beri hinn kærða úrskurð úr gildi.

Ég er sammála niðurstöðu meirihlutans um málskostnað og gjafsóknarkostnað.