Fimmtudaginn 15. mars 2007.
Nr. 330/2006.	Ákæruvaldið (Ragnheiður Harðardóttir vararíkissaksóknari) gegn X og Z (Friðjón Örn Friðjónsson hrl.)

 

Ákæra. Frávísun máls frá héraðsdómi.

X fór til hreindýraveiða í september 2003 og naut til þess leiðsagnar eftirlitsmannsins Z. Voru þeir í kjölfarið ákærðir fyrir brot gegn tilteknum ákvæðum laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og reglugerð nr. 486/2003. Í héraði voru X og Z sakfelldir fyrir brot gegn öðrum ákvæðum framangreindra laga og reglugerðar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 mætti dæma eftir öðrum refsiákvæðum en greindi í ákæru hefði ákærða eða verjanda verið gefið færi á að tjá sig um sakaratriði og vörn þannig ekki orðið áfátt að þessu leyti. X og Z mótmæltu því að þetta hefði verið gert og fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið auk þess athugasemdir við heimfærslu í héraðsdómi. Þar sem þessa var ekki getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi var það gegn mótmælum X og Z talið ósannað. Tekið var fram að í ákæru væri ekki greint á milli þátta X og Z í brotum og að heimfærsla þeirra til refsiákvæða samrýmdist ekki efnislýsingu ákæru sem yrði því óskýr. Þar sem ákæruvaldið hafði hvorki sýnt fram á að bætt hefði verið úr þessu undir rekstri málsins í héraði né að það hefði verið unnt svo vörn málsins yrði ekki ábótavant var málinu vísað frá héraðsdómi. 

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Garðar Gíslason og Markús Sigurbjörnsson.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu að fengnu áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar 31. maí 2006 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingum og refsiákvörðunar að því er ákærða X varðar, en þyngingar á refsingu ákærða Z.

Ákærðu krefjast sýknu af kröfum ákæruvalds.

I.

Atvik málsins eru að mestu ágreiningslaus og er þeim lýst í héraðsdómi. Þar kemur fram að ákærði X keypti leyfi til veiða á hreindýri af þar til bærum stjórnvöldum og hafði því öll tilskilin leyfi til veiðanna með þeim takmörkunum sem giltu um slík leyfi almennt samkvæmt þágildandi 14. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, sbr. 42. gr. laga nr. 164/2002, og reglugerð nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða sem sett var með heimild í greindu ákvæði. Nú hefur ákvæði 14. gr. verið nokkuð breytt með 8. gr. laga nr. 94/2004. Ákærði X fór 6. september 2003 til veiða á svæði 9 og naut til þess leiðsagnar ákærða Z, sem var skipaður leiðsögumaður samkvæmt 4. og 7. mgr. 14. gr. laganna eins og þau voru á þessum tíma, sbr. og greinda reglugerð. Samkvæmt ákvörðun eftirlitsmannsins voru hreindýr skotin á E sem nú heyrir undir jörðina B í sveitarfélaginu Hornafirði, en áður var E sjálfstæð jörð. Land þetta er eign ríkisins en jörðin er í ábúð samkvæmt ábúðarsamningi og hefur ábúandi bannað veiðar í sínu landi. Ákærða Z var kunnug þessi afstaða ábúandans en kvaðst hafa talið veiðarnar leyfilegar engu að síður, þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 8. gr. laganna. Óumdeilt er að ákærði X var ekki staðkunnugur og vissi ekki fyrr en síðar að þeir höfðu verið að veiða í óþökk umráðamanns landsins. Þá er ágreiningur um hvort og þá hvernig þessi afstaða umráðamannsins var kynnt veiðimönnum, svo sem hreindýraráði bar að gera með ótvíræðum hætti.

II.

Fyrir Hæstarétti hafa ákærðu bent á að ákært sé fyrir brot á 10. gr. og 3. mgr. 14. gr. laga nr. 64/1994, svo og 12. gr. og 14. gr. reglugerðar nr. 486/2003. Hins vegar sé ákærði X sakfelldur í héraðsdómi fyrir brot gegn 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 64/1994 og ákærði Z fyrir hlutdeild í því broti, sbr. 3. mgr. 21. gr. laganna, auk þess að hafa brotið gegn 1. mgr. 12. gr., sbr. 14. gr., reglugerðar nr. 486/2003. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var því haldið fram af ákærðu að ekki væru uppfyllt skilyrði 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála svo sakfellt yrði fyrir önnur ákvæði en greinir í ákæru. Þá var af hálfu ákæruvaldsins haldið fram að réttilega ætti að heimfæra brot ákærða X til 2. mgr. 8. gr., sbr. 21. gr. laga 64/1994 og að brot ákærða Z væri hlutdeild í því.

Í 116. gr. laga nr. 19/1991 segir frá efni ákæru. Samkvæmt c. lið 1. mgr. á að greina hvert brotið er, hvar og hvenær það er talið framið, heiti þess að lögum og önnur skilgreining og loks heimfærsla þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla sé því að skipta. Í 1. mgr. 117. gr. sömu laga segir að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Þó megi dæma eftir öðrum refsiákvæðum en í ákæru greinir hafi ákærða eða verjanda verið gefið færi á að tjá sig um sakaratriði og vörn verði þannig ekki áfátt að þessu leyti. Ákærðu mótmæla því að þetta hafi verið gert í héraði og fyrir Hæstarétti gerir ákæruvaldið auk þess athugasemdir við heimfærslu í héraðsdómi. Ekki er þess getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi að framangreinds ákvæðis 117. gr. hafi verið gætt. Gegn mótmælum ákærðu er það ósannað.

Að framan er því lýst að í ákærunni er ekki greint á milli þátta ákærðu í brotum og heimfærsla þeirra til refsiákvæða samræmist ekki efnislýsingu ákærunnar og verður hún því óskýr. Ákæruvaldið hefur hvorki sýnt fram á að undir rekstri málsins í héraði hafi verið úr þessu bætt né að það hafi verið unnt svo vörn málsins yrði ekki ábótavant. Verður því ekki komist hjá að vísa máli þessu frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist allur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

                                                              Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu í héraði, eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu X og Z fyrir Hæstarétti, Friðjóns Arnars Friðjónssonar hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur.

 

 

Dómur Héraðsdóms Austurlands 31. janúar 2006.

I.

Mál þetta, sem dómtekið var að aflokinni aðalmeðferð 12. desember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Höfn í Hornafirði, útgefinni 17. júlí 2005, á hendur X, kt. [...], Y, kt. [...] og Z, kt. [...]  “fyrir hreindýradráp þann 6. september 2003 hjá A í landi B í Sveitarfélaginu Hornafirði þrátt fyrir bann umráðamanns jarðarinnar með því að fella þar þrjú hreindýr með skotvopnum undir leiðsögn Z hreindýraeftirlitsmanns. Felldi X 1 tarf, en Y 1 kú og einn kálf. Þá vanræktu ákærðu að urða úrgang sem til féll við veiðar þessar.

Teljast brot ákærðu varða við 10. gr. og 3. mgr. 14. gr. laga nr. 64, 1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og spendýrum, svo og 4. mgr. 12. gr. og 14. gr. reglugerðar nr. 486, 2003 um stjórn hreindýraveiða. Brot Z varða auk þess við 1. mgr. 12. gr. reglugerðar nr. 486, 2003 um hreindýraveiðar.

Þess er krafist, að ákærðu verði dæmdir til refsingar samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 64, 1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum flugum og villtum spendýrum, sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 486, 2003 um stjórn hreindýraveiða. Refsing Z skal þó einnig ákveðin samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laga nr. 64, 1994, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 vegna hlutdeildar hans í brotunum.”

Af hálfu ákærða, X, er krafist sýknu af refsikröfu ákæruvalds og að sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun samkvæmt framlagðri tímaskýrlsu, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu ákærðu, Y og Z er krafist sýknu af refsikröfu ákæruvalds. Þá er gerð krafa um málsvarnarlaun.

II.

Málavextir.

Mánudaginn 8. september 2003 tilkynnti C til lögreglu að hún hefði gengið fram á innyfli úr hreindýrum í E, framan við A, en þar hefði hún verið að týna ber. C er ábúandi á jörðinni B ásamt eiginmanni sínum, D. Í frumskýrslu lögreglu segir að jörðin B sé á hreindýraveiðisvæði nr. 9 og eina jörðin á því svæði, sem lokuð sé fyrir veiði hreindýra. Jafnframt kemur fram að þessar upplýsingar séu kynntar á heimasíðu Hreindýraráðs, hreindyr.is.

Lögregla fór á vettvang ásamt dýralækni skömmu eftir að tilkynning C barst þeim. Á vettvangi hitti lögregla C og F, leiðsögumann og vin þeirra hjóna, C og D. Sagðist F hafa farið og skoðað vettvang og myndað hann. Hann sagðist aðspurður ekki hafa snert við neinu á vettvangi. Lögregla hélt því næst á vettvang, sem samkvæmt skýrslu lögreglu var í u.þ.b. 10 km fjarlægð frá B, ásamt C, F og dýralækninum.

Í skýrslu lögreglu segir að á vettvangi hafi mátt sjá innyfli og stubba af fótum af fjórum hreindýrum ofan jarðar og að u.þ.b. 30 til 50 metrar hafi verið á milli hræjanna. Um hundrað metrum frá hræjunum, upp á um 15 metra háum hól, hafi verið fimm skothylki, eitt 308 cal og þrjú 243 cal og eitt wcc 67 cal. Þá segir að dýrin virðist hafa verið felld í u.þ.b. 80 til 100 metra skotfæri.

Dýralæknir áleit að dýrin hefðu líklega verið felld helgina á undan, en vargur hefði lítillega átt við hræin. Staðfesti dýralæknirinn að allt benti til þess að hræin væru af þremur beljum og einum tarfi. Einnig sagði hann að skurður á innyflum og fótum væri handbragð hjá vönum veiðimanni.

Í skýrslu lögreglu segir að sjá hafi mátt hjólför hjá hræjunum, í grófum sandi, sem hafi verið u.þ.b. 27-30 cm. á breidd. Aðspurður hefði F sagt að hjólförin væru ekki eftir hans bifreið, en hann hefði ekki ekið alveg upp að hræjunum. Miðað við breidd hjólfaranna taldi lögregla að þau væru eftir ökutæki, sem væri á 33 tommu dekkjum. Lögregla lagði hald á sextán stubba af fótum og fimm skothylki á vettvangi. Þá voru teknar ljósmyndir.

Aðspurð sagði C að landamerki milli B og G væru vestan við B, nokkurn veginn eins og gömlu hreppamörkin væru sýnd á korti, en að austan væru landamerkin um H. Haft var samband við I á G og staðfesti hann að landamerkin á milli G og B væru þau sömu og gömlu hreppamörkin.

Meðal gagna málsins er bréf frá starfsmanni Umhverfisstofnunar dags. 9. september 2003 þar sem fram kemur að 5.-6. september voru ákærðu, X og Y, að hreindýraveiðum á svæði nr. 9 og leiðsögumaður þeirra ákærði, Z. Þar kemur einnig fram að ákærði, X Þór, felldi einn tarf og ákærði, Y, einn tarf og tvær kýr. Einnig er meðal gagna málsins útprentun af heimasíðu Hreindýraráðs þar sem fram kemur að B jarðir á veiðisvæði 9 séu einu jarðirnar sem enn séu lokaðar fyrir veiði á því svæði.

Hinn 19. september 2003 lögðu ábúendur á B, þau C og D, fram formlega kæru á hendur Z vegna hreindýraveiði á jörðinni. D staðfesti að GPS punktur, sem merktur hafði verið inn á landakort frá Landmælingum Íslands, þar sem fyrrnefnd hræ fundust þann 8. september 2003, væri innan jarðarinnar B. Umrætt kort er á meðal gagna málsins. Hann sagðist loka jörðinni fyrir veiðum þar sem hann væri ekki sáttur við það verð, sem í boði væri, fyrir veidd dýr. Hann sagði að jörðin hefði verið lokuð fyrir veiði í 4-5 ár.

Verður nú rakinn framburður ákærðu fyrir dóminum og hjá lögreglu eftir því sem þurfa þykir:

Ákærði, Z, viðurkenndi að hafa haft í frammi þá háttsemi, sem greinir í ákæru málsins, en kvaðst ekki telja að háttsemin væri refsiverð. Hann sagðist viðurkenna að hafa verið með meðákærðu í för þegar umrædd dýr voru felld við A í landi E, sem tilheyri B hinn 6. september 2003. Hann sagði að rétt væri að hann væri leiðsögumaður og starfsmaður Hreindýraráðs. Hann sagðist hafa vitað að ábúandi B heimilaði ekki veiðar á hreindýrum í landi jarðarinnar. Hann sagðist ekki hafa vitað að upplýsingar um lokun jarðarinnar hefðu komið fram á heimasíðu Hreindýraráðs, enda væri hann ekki með aðgang að tölvu. Hann sagðist hins vegar vita að deilt væri um heimild ábúanda til loka jörðinni fyrir hreindýraveiðum. Ákærði sagðist hafa ráðfært sig við lögmann sinn áður en veiðar hófust og þeim hefði borið saman um það að ekki væri óheimilt að veiða hreindýr í landi B þar sem veiðimenn væru með fullgild veiðiréttindi á svæði 9. Þá væri umrætt landsvæði ekki afgirt. Hann sagði að í greint sinn hefðu hann og meðákærðu verið í landi G rétt austan við ána J á veiðum og þar hefði verið skotið á dýr. Dýrið hefði særst og hefði hann því ákveðið að elta hjörðina inn í land B. Hefðu þeir verið komnir að A í landi B þegar hann hefði heimilað veiðimanninum til að fella særða dýrið og hefði hann gert það. Þar sem nokkur dýr hefðu verið þarna eftir hefði hann ákveðið að heimila meðákærðu, X og Y, sem hefðu haft fullgild veiðiréttindi á veiðisvæði 9, að fella þessi dýr og það hefðu þeir gert. Ákærði, Y, hefði fellt eina kú og einn kálf, en ákærði, X, einn tarf. K hefði hins vegar fellt særða dýrið. Aðspurður sagðist ákærði véfengja lokun jarðarinnar fyrir hreindýraveiðum og sagðist hann hafa vitað um að styr hefði lengi staðið um heimild ábúanda til að loka jörðinni, sem væri ríkisjörð, fyrir veiðum. Hann sagði að þetta ylli hreindýraeftirlitsmönnum erfiðleikum því dýrin héldu sig á landi jarðarinnar og að erfitt væri að ná dýrunum annars staðar. Hann sagðist ekki telja það sanngjarnt eða réttlátt að ríkið seldi mönnum veiðiréttindi og síðan væri mönnum bannað að veiða dýrin á ríkislandi. Sagðist hann hafa viljað láta á þetta reyna. Hann staðfesti það að hafa vitað af því að ábúandi jarðarinnar hefði bannað veiðar fyrir landi jarðarinnar.

Aðspurður sagði ákærði að í umrætt skipti hefði nánast allur úrgangur verið skilinn eftir, þ.e. lappir og innvolsið úr dýrunum og hann ekki urðaður eða gengið frá honum með öðrum hætti. Hann sagðist þó halda að einn eða tveir hausar hefðu verið teknir. Ákærði sagðist telja að meiri umhverfisspjöll yrðu af því að róta upp viðkvæmum jarðvegi uppi á fjöllum til að urða úrgang í stað þess að skilja hann eftir og láta náttúruna og varginn um að eyða honum. Reynslan sýndi að þegar voraði væru aðeins eftir grænir blettir þar sem úrgangurinn hefði verið skilinn eftir.

Aðspurður sagði ákærði að meðákærðu, X og Y hefðu ekki vitað af því að þeir væri komnir inn í land B þegar þeir felldu dýrin við A, enda væru þeir ekki staðkunnugir á þessu svæði. Sagðist ákærði ekki hafa sagt þeim frá því að þeir væru komnir inn í land B. Hann sagðist sjálfur vita hvar landamerki G og B væru, en hann hefði ekki sagt veiðimönnunum frá því þegar þeir fóru yfir landamerkin. Hann hefði einn tekið ákvörðun um að fella dýrin og veitt meðákærðu heimild til þess. Sagðist ákærði vera vel staðkunnugur á þessu svæði enda hefði hann búið þarna til margra ára. Ákærði sagði að A væru kennileiti í landi E. Þeir hefðu ekið eftir slóða, sem liggi frá staðnum við J og ofan girðinga á B inn á land E. Ekkert hlið væri á þessum slóða. Um væri að ræða óræktað land.

Aðspurður sagði ákærði að það væri hlutverk hans sem veiðieftirlitsmanns að kanna hvort veiðimenn væru með fullgild veiðileyfi. Hann sagði að meðákærðu hefðu verið með fullgild veiðileyfi. Þá væri það ennfremur hlutverk hans að leiðbeina mönnum að því er varðar veiðisvæði, þ.e.a.s. hvar dýrin væru skotin, svo og um frágang veiðinnar.

Ákærði, Y, viðurkenndi að hafa haft í frammi þá háttsemi, sem honum væri gefin að sök í ákæru málsins. Hann sagðist hins vegar ekki telja hana refsiverða. Hann sagðist ekki vera staðkunnugur á því svæði, sem um ræðir þó hann hefði þrisvar farið á hreindýraveiðar á þessu svæði. Hann sagðist ekki hafa vitað að hann væri í landi B þegar umrædd dýr voru felld. Hann sagði að þeir hefðu fundið hreindýrahóp og að einn úr hópnum hefði skotið á dýr og sært það. Þeir hefðu elt hjörðina og síðan hefðu dýrin verið felld. Veiðimenn í umræddri ferð hefðu verið auk ákærða, meðákærði, X og K. Einnig hefðu nokkrir verið með í för, sem ekki voru veiðimenn. Hann sagði að hann og X hefðu fellt dýr auk K, sem fellt hefði særða dýrið. Hann sagði að honum hefði ekki verið kunnugt um það að ábúandi á jörðinni B hefði ekki heimilað hreindýraveiðar í landi jarðarinnar. Honum hefði hvorki verið tjáð það af Hreindýraráði þegar hann keypti veiðileyfið né af veiðieftirlitsmanni.

Aðspurður sagði hann að gert hefði verið dýrunum. Kálfurinn hefði verið tekinn í heilu lagi, en annað hefði verið skilið eftir þar sem það lá og hefði sá úrgangur ekki verið urðaður. Dýrin hefðu verið á óræktuðu og ógirtu svæði og hefði veiðieftirlitsmaðurinn gefið þeim meðákærða leyfi til að fella dýrin. Hann hefði ekki kynnt sér svæðið á heimasíðu Hreindýraráðs og sagðist telja það einkennilegt að selja mönnum veiðileyfi á ákveðið svæði án þess að láta fylgja með kort eða aðrar upplýsingar um hvar veiða mætti.

Ákærði, X, viðurkenndi að hafa haft í frammi þá háttsemi, sem greinir í ákæru, þ.e.a.s. að hafa fellt umrætt dýr samkvæmt leiðsögn veiðieftirlitsmanns. Hann sagðist ekki vita nákvæmlega hvar dýrin voru felld. Með í för hefði verið meðákærði Z, sem veiðieftirlitsmaður, bróðir ákærða, L, sem hefði ekki verið veiðimaður, en aðra í hópnum hefði hann ekki þekkt. Hann sagðist ekki muna eftir að meðákærði, Y, hefði verið með í för. Hann sagði að ekið hefði verið eftir fyrrnefndum vegarslóða og síðan eftir malaröldum uns staðnæmst hefði verið við hól og beðið eftir að hjörðin kæmi þar fram hjá. Ákærði sagðist ekki hafa vitað í hvaða landi þeir voru hverju sinni. Hann sagðist ekki muna eftir að eitt dýrið hefði særst. Hann sagði að vel gæti verið að hann hefði verið inni í bíl með bróður sínum að hlusta á útvarpið þegar það gerðist. Ákærði sagðist hafa fellt einn tarf þegar veiðieftirlitsmaðurinn hefði heimilað honum að gera það. Hann sagðist ekki hafa gert að dýrinu sjálfur, enda hefði hann ekki kunnáttu til þess. Hann sagðist hafa tekið höfuðið með sér, en annað hefði verið skilið eftir án þess að það væri urðað. Hann sagðist telja það alveg eðlilegt enda væri það náttúrunni aðeins til bóta að skilja slíkan úrgang eftir.

Ákærði sagðist ekki vera vanur veiðimaður, en sagðist hins vegar vera vanur skotmaður. Þetta hefði verið í fyrsta skipti, sem hann fór á hreindýraveiðar. Hann hefði verið með fullgild byssu- og hreindýraveiðileyfi þegar þessir atburðir gerðust. Eftir að þetta mál kom upp hefði hann hins vegar ekki hirt um að endurnýja þessi leyfi. Hann sagði að ekki væri rétt, sem fram kæmi á dskj. nr. 8, að hann hefði ekki verið með veiðikort meðferðis í umræddri veiðiferð. Hann sagðist hafa fengið útgefið veiðikort af Hreindýraráði og verið með það meðferðis. Aðspurður sagðist hann ekki vera staðkunnugur á þessu svæði og ekki þekkja landamerki á milli jarða ofan vegar. Hann sagðist ekki hafa vitað að ábúandi B hefði lagt bann við hreindýraveiðum í landi jarðarinnar. Ákærði sagðist hafa sótt um veiðileyfið á heimasíðu Hreindýraráðs og þá hefði hann skoðað síðuna. Þar hefði ekki komið fram að land B væri lokað fyrir hreindýraveiðum.

III.

Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum er öllum íslenskum ríkisborgurum, svo og erlendum ríkisborgurum með lögheimili hér á landi, heimilar dýraveiðar í almenningum og á afréttum utan eignarlanda lögbýla, sem enginn getur sannað eignarrétt sinn að. Í 1. gr. laga nr. 64/1994 er hugtakið landareign skilgreint sem jörð eða annað landsvæði, sem er háð beinum eignarrétti einstaklings eða lögaðila, þ.á m. ríkis eða sveitarfélags. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. sömu laga er meginreglan sú að landeigendum einum eru heimilar dýraveiðar og ráðstöfunarréttur þeirra á landareign sinni nema lög mæli öðru vísi fyrir. Af þessu leiðir að dýraveiðar á eignarlandi eru almennt ekki heimilar almenningi nema með sérstöku leyfi umráðamanns eða eiganda lands.

Í 14. gr. laganna er að finna sérreglu um hreindýraveiðar, en þar segir í 2.mgr. in fine að eignarréttur á landi þar sem hreindýr halda sig veiti ekki rétt til veiða á hreindýrum. Þannig er nytjaréttur á hreindýrum skilinn frá eignarrétti landsins og er þetta undantekning frá meginreglunni í 2. mgr. 8. gr. laganna um nytjarétt. Ennfremur segir í 3. mgr. 14. gr. að veiðar á hreindýrum séu heimilar öllum er til þess hafi leyfi samkvæmt lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim. Samkvæmt þessu eru veiðar á hreindýrum ekki einskorðaðar við íslenska ríkisborgara og erlenda ríkisborgara með lögheimili hér á landi eins og dýraveiðar almennt, sbr. 1. mgr. 8. gr. laganna. Ákvæði 3. mgr. 14. gr. laganna verður hins vegar að skýra með hliðsjón af þeirri meginreglu, sem fram kemur í 1. mgr. 8.gr. laganna, en af því ákvæði leiðir að dýraveiðar á eignarlandi eru ekki heimilar almenningi nema með leyfi umráðamanns eða eiganda lands. Er þetta í samræmi við ummæli í greinargerð með frumvarpi til laganna, en þar kemur fram að ekki sé talin ástæða til að breyta áður gildandi reglum um aðgang almennings að veiðilendum eða veiðirétt landeigenda. Hvað varðar veiðar á hreindýrum hafi þó verið ákveðið það frávik frá meginreglunni að eignarréttur á landi veitti ekki rétt til hreindýraveiða. Í 2. mgr. 7.gr. reglugerðar nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða er og gert ráð fyrir að umráðamaður eða eigandi lands njóti ekki arðs af hreindýraveiðum heimili hann ekki veiðar á landi sínu.

Samkvæmt leigusamningi dags. 28. janúar 1992 tók D jarðirnar B I, II og III, ásamt M og E á leigu af jarðadeild landbúnaðarráðuneytisins. Með hliðsjón af framangreindu gat hann því sem umráðamaður jarðanna ákveðið að heimila ekki hreindýraveiðar á landi umræddra jarða. Óumdeilt er að umrædd dýr voru felld við A í landi E, sem tilheyrir jörðinni B. Ennfremur er óumdeilt að um eignarland er að ræða.

Ákærðu, Y og X, halda því báðir fram að þeir hafi ekki vitað að þeir væru staddir í landi B (E) þegar þeir felldu hreindýrin. Þá hafi þeir ekki vitað að umráðamaður jarðarinnar hefði bannað hreindýraveiðar á landi jarðarinnar. Þá séu þeir hvorugir staðkunnugir á þessu svæði og viti því ekki hvar landamerki á milli jarða á svæðinu eru. Meðákærði, Z, sem var leiðsögumaður Y og X við veiðarnar, hefur staðfest hér fyrir dómi að ákærðu séu ekki staðkunnugir á þessu svæði. Jafnframt hefur ákærði, Z, borið að hann hafi ekki sagt þeim frá því að þeir væru staddir í landi B þegar dýrin voru felld og að umráðamaður þeirrar jarðar heimilaði ekki hreindýraveiðar á landi jarðarinnar.

Í lögum nr. 64/1994 er ekki tekið fram hvaða saknæmisskilyrði, þ.e. ásetningur eða gáleysi, þurfi að vera fyrir hendi svo að unnt sé að refsa fyrir brot gegn lögunum. Því gildir sú regla sem á við um sérrefsilagabrot, sé annað ekki tekið fram í viðkomandi sérrefsilögum, að hin refsinæma háttsemi er refsiverð hvort sem hún er framin af ásetningi eða gáleysi. Er regla þessi fengin með gagnályktun frá 18. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um saknæmisskilyrði vegna brota gegn þeim lögum.

Telja verður að ákærðu, Y og X, hafi sem gegnum og skynsömum mönnum borið að kynna sér veiðisvæði það, sem þeir höfðu leyfi til að veiða á, áður en þeir héldu til veiða. Bar þeim m.a. að kynna sér og leita eftir upplýsingum, eftir atvikum hjá leiðsögumanninum, um hvar þeim væri heimilt að veiða á svæðinu með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 64/1994, sérstaklega meginreglunni um að dýraveiðar á eignarlandi eru ekki heimilar almenningi nema með leyfi umráðamanns eða eiganda lands. Var þetta sérstaklega mikilvægt á veiðisvæði 9, sem nær yfir Suðursveit og Mýrar, en á því svæði fara hreindýraveiðar nær eingöngu fram á eignarlandi. Ljóst er af framburði ákærðu að þetta gerðu þeir ekki. Með hliðsjón af framburði ákærðu, Y og X, og framburði meðákærða, Z, og með vísan til gagna málsins að öðru leyti þykir sannað að ákærðu, Y og X, hafi gerst sekir um þá háttsemi sem greinir í ákæru málsins að því er varðar dráp á hreindýrum á eignarlandi í trássi við bann umráðamanns þess. Brot ákærðu þykja varða við 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 64/1994, en ekki við 10. gr. og 3. mgr. 14. gr. sömu laga eins og greinir í ákæru málsins.

Óumdeilt er að ákærði, Z, var leiðsögumaður með meðákærðu við veiðarnar, sbr. 3. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða. Ákærði, Z, hefur viðurkennt að hafa verið kunnugt um bann umráðamanns B við hreindýraveiðum í landi jarðarinnar. Þrátt fyrir það hafi hann ákveðið að heimila meðákærðu að fella umrædd hreindýr í landi B. Þá hefur ákærði borið að hann véfengi heimild ábúanda B til þess að loka jörðinni fyrir hreindýraveiðum og því hafi hann viljað láta á þetta reyna. Með framburði ákærða, Z, og framburði meðákærðu, Y og X, og að öðru leyti með vísan til framlagðra gagna þykir sannað að ákærði hafi með hvatningu sinni átt hlutdeild í brotum meðákærðu að því er varðar dráp á hreindýrum á eignarlandi í trássi við bann umráðamanns landsins. Þykir brot ákærða varða við 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. og 3. mgr. 21. gr. laga nr. 64/1994, en ekki við 10. gr. og 3. mgr. 14. gr. sömu laga eins og greinir í ákæru málsins. Einnig varðar brot ákærða við 1. mgr. 12. gr., sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða.

Í ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa vanrækt að urða úrgang, sem til féll við veiðarnar. Ákærðu hafa allir borið um það að úrgangur, sem féll til við veiðarnar, hafi verið skilinn eftir þar sem dýrin voru felld og hann ekki urðaður. Þó hafi ákærði, X, tekið með sér höfuð af tarfi þeim, sem hann felldi og ákærði, Y, kálfinn, sem hann felldi, í heilu lagi. Er þessi framburður ákærðu í samræmi framlagðar lögregluskýrslur og myndir, sem teknar voru á vettvangi. Fram kom hjá ákærða, Z, að hann hefði af yfirlögðu ráði ákveðið að urða ekki úrganginn þar sem hann teldi að meiri umhverfisspjöll hlytust af því að róta upp viðkvæmum jarðvegi til að urða úrganginn í stað þess að láta náttúruna um að eyða honum.

Ákvæði 12. gr. reglugerðar nr. 486/2003 fjallar um hlutverk og starfsskyldur leiðsögumanna, en í 5. mgr. þeirrar greinar segir að leiðsögumaður með hreindýraveiðum skuli aðstoða veiðileyfishafa, óski hann eftir því, við að gera að felldu dýri og koma því óskemmdu til byggða. Jafnframt segir að skylt sé að urða allan úrgang, sem til falli við veiðarnar. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins hvílir skylda til urðunar úrgangsins á leiðsögumanni, en ekki á veiðileyfishöfum, en ekkert er kveðið á um skyldu þeirra í þessum efnum í lögum nr. 64/1994. Ber því að sýkna ákærðu, Y og X, af broti þessu. Hins vegar þykir sannað að ákærði, Z, hafi af yfirlögðu ráði gerst sekur um að urða ekki fyrrgreindan úrgang, en með háttsemi sinni braut ákærði gegn 5. mgr. 12. gr., sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða, en ekki gegn 4. mgr. 12. gr. eins og getur í ákæru.

Ákærði, Z, hefur ekki sætt refsingum svo kunnugt sé. Ákærðu, X og Y, hafa sætt refsingum, sem ekki hafa áhrif á ákvörðun viðurlaga í máli þessu.

Við ákvörðun refsingar ákærðu, Y og X, verður að líta til þess að samkvæmt 1. mgr. 12. gr. reglugerðar nr. 486/2003 bar meðákærða, Z, sem leiðsögumanni ótvíræð skylda til að leiðbeina ákærðu og sjá til þess að þeir færu rétt að við veiðarnar. Bar honum m.a. að sjá til þess að veiðarnar færu fram á landsvæði þar sem þær væru heimilar. Þar sem leiðsögumaðurinn, sem er stjórnvald, heimilaði ákærðu að fella dýrin á umræddum stað og veitt þar með samþykki sitt til veiðanna verður að fallast á að ákærðu, Y og X, hafi verið í góðri trú um að veiðarnar væru lögmætar. Um afsakanlega villu af þeirra hálfu var því að ræða. Með vísan til 2. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga þykir rétt að refsing þeirra falli niður að öllu leyti.

Við ákvörðun refsingar ákærða, Z, er litið til þess að ákærði hefur frá upphafi gengist greiðlega við brotum sínum. Á hinn bóginn er litið til þess að ákærði gegndi opinberu starfi sem leiðsögumaður við veiðarnar og samkvæmt framburði hans braut hann að yfirveguðu ráði gegn ótvíræðum skyldum, sem á honum hvíldu samkvæmt 12. gr. reglugerðar nr. 486/2003. Einnig er litið til þess að með háttsemi sinni varð hann þess valdandi að meðákærðu brutu gegn lögum nr. 64/1994 í góðri trú um að verknaður þeirra væri lögmætur. Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir refsing hans hæfilega ákveðin 75.000 króna sekt, sem greiða ber í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja, ella sæti ákærði fangelsi í 6 daga.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins þykir rétt að sakarkostnaður að fjárhæð 515.592 krónur, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Z og Y, Ólafs Sigurgeirssonar hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 264.563 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Y, Friðjóns Arnar Friðjónssonar hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 232.815 krónur, greiðist að 2/3 hlutum úr ríkissjóði, en að 1/3 hluta af ákærða, Z. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp Ragnheiður Bragadóttir dómstjóri. Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómarans.

Dómsorð:

Refsing ákærðu, X og Y, fellur niður.

Ákærði, Z, greiði 75.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja, en sæti ella fangelsi í 6 daga.

Sakarkostnaður að fjárhæð 515.592 krónur, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Y og Z, Ólafs Sigurgeirssonar hrl., að fjárhæð 264.563 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, Friðjóns Arnar Friðjónssonar hrl., að fjárhæð 232.815, þ.m.t. virðisaukaskattur í báðum tilvikum, greiðist að 2/3 hlutum úr ríkissjóði, en að 1/3 hluta af ákærða, Z.