Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir, Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson.  

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. október 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 14. október 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns í máli hans á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008  um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa sín verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 14. október 2016.

Lögreglustjórinn í Vestmannaeyjum hefur gert þá kröfu að dómkvaddur verði matsmaður til að framkvæma mat á persónulegum aðstæðum matsþola, X, kt. [...], hegðun hans og fyrri brot, þroska hans og heilbrigðisástand og þá sérstaklega geðheilbrigði, eins og segir í matsbeiðni.

Af hálfu matsþola er kröfunni mótmælt.

Málavextir

Í kröfu lögreglustjóra segir að hjá lögreglu sé til rannsóknar mál nr. [...] þar sem matsþoli sé grunaður um alvarlega líkamsárás, kynferðisbrot og hættubrot gegn 45 ára gamalli konu aðfaranótt laugardagsins 17. september 2016. Konan hafi fundist illa haldin utan dyra, nakin, mjög köld með mikla áverka á andliti og líkama eftir ofbeldisverk. Matsþoli hafi játað að hafa átt samskipti við konuna fyrir utan skemmtistaðinn [...] og að hafa tekið hana niður og haldið henni en neitað frekari átökum við hana. Í tengslum við rannsókn málsins sé farið fram á að matsmaður verði dómkvaddur til að meta það sem að ofan greinir. Þá sé einnig farið fram á að lagt verði mat á það hvort 15. og eða 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eigi við um matsþola. Leggur lögreglustjóri til að geðlæknir verði fenginn til verksins.

Í beiðni vísar lögreglustjóri til 1. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í þinghaldi vísaði lögreglustjóri jafnframt til 2. mgr. 77. gr. og 78. gr. sömu laga. Lögreglustjóri kveður ætluð brot geta varðað við 2. mgr. 218. gr., 1. eða 2. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Af hálfu matsþola hefur verið á það bent að matsbeiðni sé ábótavant og ekki komi þar fram hvað matsbeiðandi hyggist sanna með matsgerð og óljóst sé hvað meta skuli. Þá skorti á lagatilvísanir í matsbeiðni. Jafnframt sé sakborningi ekki skylt að veita atbeina sinn við rannsókn málsins eða að leggja lögreglu lið við að afla matsgerðar, sem mögulega verði svo notuð gegn sakborningi á síðari stigum.

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn hafa verið lögð rannsóknargögn málsins. Er fallist á það með lögreglustjóra að matsþoli sé undir rökstuddum grun um að hafa gerst sekur um brot gegn 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 652/2016.

Í 2. mgr. 77. gr. laga nr. 88/2008 segir að „ef vafi leikur á hvort sakborningur sé sakhæfur eða refsing geti borið árangur vegna andlegs ástands hans er rétt að láta hann sæta sérstakri geðrannsókn til þess að leiða þessi atriði í ljós. Skilyrði fyrir geðrannsókn er að rökstuddur grunur leiki á að sakborningur hafi framið brot sem varðað getur fangelsisrefsingu að lögum.“

Í matsbeiðni kemur ekki fram neitt um það að fullnægt sé því skilyrði fyrir geðrannsókn að vafi leiki á hvort matsþoli sé sakhæfur eða hvort refsing geti borið árangur vegna andlegs ástands hans. Ekki verður það heldur ráðið af gögnum málsins.

Í matsbeiðni er farið fram á að lagt verði mat á persónulegar aðstæður, hegðun og fyrri brot, sem ekki er lýst hver séu, þroska og heilbrigðisástand og þá sérstaklega geðheilbrigði. Að mati dómsins fullnægir þetta ekki kröfum sem lýst er í 1. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008, en þar segir að í beiðni skuli koma skýrlega fram hvað eigi að meta og hvað aðili hyggist sanna með mati. Kemur ekki fram neitt í matsbeiðni um hvaða þörf er á því að hið umbeðna mat verði framkvæmt og þá þykir ekki nægilega skýrt hvað meta skuli.

Í 2. mgr. 54. gr. laga nr. 88/2008 segir að rannsaka skuli „atriði sem varða sakborning sjálfan, þar á meðal eftir því sem ástæða er til aldur hans, persónulegar aðstæður, svo sem fjölskyldu- og heimilishagi, menntun, störf og efnahag, hegðun hans og fyrri brot, og þroska hans og heilbrigðisástand, andlegt og líkamlegt.“ Ekki verður séð að þörf sé á að dómkvaddur verði matsmaður til að fullnægja þessari skyldu lögreglu.

Samkvæmt framansögðu verður matsbeiðni synjað.

Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Hafnað er kröfu lögreglustjórans í Vestmannaeyjum um dómkvaðningu matsmanns.