Þriðjudaginn 17. mars 2015.
Nr. 205/2015.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir saksóknari) gegn X (Guðmundur St. Ragnarsson hdl.)

Kærumál. Skýrslugjöf. Vitni.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Á um að X yrði gert að víkja úr þinghaldi á meðan vitni gæfi skýrslu þar sem talið var að nærvera hans við skýrslugjöfina gæti orðið því sérstaklega íþyngjandi og haft áhrif á framburð þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Karl Axelsson settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. mars 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. mars 2015, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að víkja úr þinghaldi á meðan tiltekið vitni gæfi skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. mars 2015.

                Mál þetta er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 2. janúar síðastliðinn, á hendur X, kennitala [...] „fyrir nauðgun og líkamsárás, með því að hafa að morgni [...]. nóvember 2013, að [...], Reykjavík, haft samræði við A, gegn vilja hennar, en ákærði notfærði sér það að A gat ekki spornað við samræðinu sökum svefndrunga og ölvunar. Þá kýldi ákærði A í hnakka hennar í kjölfar þess að hún vaknaði, með þeim afleiðingum að hún hlaut kúlu aftan á hnakka og aðra kúlu ofarlega á hnakka vinstra megin og þreifieymsli á vinstri kjálkabeini.

                Telst brot þetta varða við 2. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“ 

                Einkaréttarkrafa brotaþola er tilgreind í ákærunni. 

                Í máli þessu er ákærða gefin að sök nauðgun og líkamsárás gagnvart brotaþola. Í þinghaldi í málinu 12. febrúar síðastliðinn var ákveðið að aðalmeðferð færi fram 13. mars nk. Með tölvubréfi til dómara 20. febrúar síðastliðinn krafðist réttargæslumaður þess fyrir hönd brotaþola að ákærða yrði gert að víkja úr dómsal á meðan brotaþoli gefur skýrslu við aðalmeðferð málsins. Með tölvupósti 25. febrúar síðastliðinn tók ákærandi undir þá kröfu. Ákærði hafnaði kröfunni í tölvubréfi 20. febrúar síðastliðinn. Við svo búið var boðað til þinghalds í málinu og var framangreind krafa brotaþola tekin til úrskurðar 9. mars síðastliðinn eftir að málflytjendur höfðu tjáð sig um hana.

                Brotaþoli byggir kröfu sína á 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og vísar til vottorðs B sálfræðings á Landspítala - Landakoti um alvarlegar afleiðingar sem atburður sá sem ákært er út af hafi haft á brotaþola. Er vísað til þess að ákærði hafi brotið mjög alvarlega gegn brotaþola og muni nærvera ákærða í dómsal verða brotaþola þungbær og myndi hafa áhrif á framburð hennar fyrir dómi. 

Ákærði vísar til 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og til 1. mgr. og d. liðar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu máli sínu til stuðnings, sbr. lög nr. 62/1994. Þá vísar ákærði til meginreglunnar um réttláta málsmeðferð sem í felist réttur ákærða til að vera viðstaddur öll þinghöld í málinu. Allar undantekningar frá þeirri reglu verði að skýra þröngt og verulega ríkar ástæður verði að standa til þess að vikið sé frá þeirri reglu. Ákærði hafnar því að framangreind sjónarmið 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 séu uppi í máli þessu og vísar til þess að fyrirliggjandi vottorð eða úttekt á andlegum högum meints brotaþola í málinu sé miklu fremur yfirlýsing heldur en einhvers konar greining á ástandi brotaþola. Meira þurfi til að koma heldur en að rétt sé ymprað á högum brotaþola í málinu. Ekki sé boðlegt í réttarríki að ákærða sé gert að fara í annað herbergi og hlusta þar á skýrslutöku.

Í máli þessu hefur verið lagt fram vottorð B sálfræðings, dagsett 6. mars síðastliðinn. Þar kemur fram að sálfræðingurinn hafi hitt brotaþola þrisvar sinnum, 15. nóvember 2013, 19. febrúar 2014 og 6. mars 2015. Lagt hafi verið mat á andlega líðan brotaþola og henni veittur sálrænn stuðningur. Nýtt mat á líðan hennar sýni alvarleg áfallastreitueinkenni sem megi rekja til meintrar nauðgunar [...]. nóvember 2013. Hafi þau einkenni aukist eftir því sem nær dregur að málið verði tekið fyrir og sé hún nú óvinnufær vegna svefnleysis og annarra kvíða- og depurðareinkenna. Megi leiða líkur að því að þurfi hún að bera vitni í nærveru ætlaðs geranda í málinu þá sé veruleg hætta á að hún upplifi sterkar neikvæðar tilfinningar og hugsanlegar endurupplifanir sem gætu skert getu hennar til að greina frá reynslu sinni. Það er mat sálfræðingsins að slík reynsla gæti valdið raunverulegu bakslagi og hægt á bata hennar. Mikilvægt sé því að brotaþoli verði ekki sett í þær aðstæður. 

Í 1. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir að ákærða sé bæði rétt og skylt að koma fyrir dóm til skýrslugjafar eftir að mál hefur verið höfðað gegn honum. Þá kemur fram í 2. málslið 1. mgr. 166. gr. sömu laga að ákærði eigi rétt á að vera við aðalmeðferð máls. Þó hafi dómari heimild til að ákveða að ákærði víki af þingi meðan vitni gefur skýrslu í máli. Samkvæmt 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 getur dómari að kröfu ákæranda eða vitnis ákveðið að ákærða verði vikið úr þinghaldi meðan það gefur skýrslu telji dómari að nærvera ákærða geti orðið vitninu sérstaklega til þyngingar og haft áhrif á framburð þess.

Það er meginregla sakamálaréttarfars að ákærði eigi þess kost að vera viðstaddur aðalmeðferð og önnur þinghöld í máli sem höfðað hefur verið gegn honum. Um það vitna fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmálans, svo og tilvitnuð ákvæði laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Slík ákvæði ber að skýra þröngt og þurfa því ríkar ástæður að vera fyrir hendi til að unnt sé að víkja frá þessari meginreglu. Þarf nærvera ákærða að vera sérstaklega til íþyngingar fyrir þann sem gefa á skýrslu.

Ákærði í málinu er borinn alvarlegum sökum af brotaþola. Samkvæmt vottorði B sálfræðings um andlega hagi brotaþola þykir ljóst að nærvera ákærða við skýrslugjöf geti orðið brotaþola sérstaklega íþyngjandi og einnig haft áhrif á framburð hennar. Að þessu virtu er það niðurstaða dómsins að hagsmunir brotaþola af því að geta eins og á stendur gefið skýrslu án nærveru ákærða vegi þyngra en hagsmunir ákærða af því að vera viðstaddur skýrslugjöf brotaþola. Því er fallist á kröfu brotaþola og skal ákærði víkja úr þinghaldi á meðan brotaþoli gefur skýrslu við aðalmeðferð í málinu. Þess verður gætt að ákærði geti fylgst með skýrslutökunni um leið og hún fer fram og jafnframt að lagðar verði fyrir brotaþola þær spurningar sem ákærði kann að óska eftir að lagðar verði fyrir hana, sbr. 3. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Jón Höskuldsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.  

Úrskurðarorð:

                Ákærði, X, skal víkja úr þinghaldi meðan brotaþolinn, A, gefur skýrslu.