Mánudaginn 15. desember 2008.
Nr. 658/2008.	A (Friðjón Örn Friðjónsson hrl.) gegn B (Andri Árnason hrl.)

 

Kærumál. Faðerni. Börn. Mannerfðafræðileg rannsókn.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að mannerfðafræðileg rannsókn mætti fara fram á lífsýnum úr C, látnum föður A, til sönnunarfærslu í faðernismáli, sem B rak á hendur A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut máli þessu til Hæstaréttar með kæru 26. nóvember 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. nóvember 2008, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að mannerfðafræðileg rannsókn mætti fara fram á lífssýnum úr C, látnum föður sóknaraðila, sem er að finna á Lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði, og blóðsýni úr varnaraðila, til staðfestingar á faðerni hennar. Hafnað var að svo stöddu kröfu um að sóknaraðila yrði gert að gangast undir mannerfðafræðilega rannsókn. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar mannerfðafræðilega rannsókn á lífsýnum úr látnum föður hans, en sættir sig við niðurstöðu hins kærða úrskurðar að öðru leyti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Af skýrslum fyrir héraðsdómi er ljóst að móðir varnaraðila hefur í vitna viðurvist staðhæft að C heitinn væri faðir varnaraðila. Eru því uppfyllt skilyrði 2. mgr. 10. gr. barnalaga. Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um það atriði sem kæran varðar, en að öðru leyti er úrskurðurinn ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti..

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður. Samkvæmt 11. gr. barnalaga skal greiða þóknun lögmanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, en þóknunin er ákveðin eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar að fram megi fara mannerfðafræðileg rannsókn, til staðfestingar á faðerni varnaraðila, B, á lífsýnum úr C, sem er að finna á Lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Þóknun lögmanns varnaraðila, Andra Árnasonar hæstaréttarlögmanns, fyrir flutning málsins fyrir Hæstarétti, 150.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. nóvember 2008.

Mál þetta var tekið til úrskurðar 20. október sl.

Stefnandi er B, [...], Reykjavík.

Stefndi er A, [...], Mosfellsbæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að þola að C, kt. [...], verði dæmdur faðir stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Í þinghaldi 16. apríl sl. setti lögmaður stefnanda fram þá kröfu að fram fari mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum frá C og blóðsýni verði tekin úr stefnanda og stefnda A til mannerfðafræðilegrar rannsóknar.  Lögmaður stefnanda gat ekki upplýst hvort lífsýni frá C væru til staðar.  Lögmaður stefnda mótmælti kröfu stefnanda á þeirri forsendu að ekki séu lagaskilyrði til þess að mannerfðafræðileg rannsókn fari fram samkvæmt 15. gr. laga nr. 76/2003.  Dómari taldi rétt, áður en lengra er haldið, að kannað yrði hvort lífsýni frá C sé til staðar.

Með bréfi, dags. 6. maí 2008, til Lífsýnasafns Landspítala háskólasjúkrahúss óskaði dómari málsins eftir því að kannað yrði hvort lífsýni úr C væri til, og ef svo væri, hvort það væri nothæft til mannerfðafræðilegrar rannsóknar.

Í bréfi formanns Lífsýnasafns, dags. 13. maí 2008, var staðfest að tvö sýni hefðu fundist frá þessum einstaklingi og ætti annaðhvort að nægja til framkvæmdar mannerfðafræðilegrar rannsóknar.

Í þinghaldi 19. maí 2008 ítrekaði stefnandi kröfu sína um að fram fari mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýni C og blóðsýni frá stefnanda.  Stefndi mótmælti kröfunni sem fyrr. Stefnandi lýsti því yfir að hann óskaði að leiða fram vitni til stuðnings kröfu sinni.

Hinn 20 október sl. fór fram munnlegur málflutningur um þetta ágreiningsefni. Stefnandi krafðist þess að fram fari mannerfðafræðileg rannsókn á grundvelli lífsýna frá C og blóðsýnis úr stefnanda og stefnda A. Krafist var málskostnaðar í þessum þætti málsins.

Stefndi gerði þá kröfu að þessari kröfu stefnanda verði hafnað og krafðist hann málskostnaðar í þessum þætti málsins.

Stefnandi kom fyrir dóminn til skýrslugjafar og jafnframt vitnin D, fósturfaðir stefnanda, E og F.

Stefnandi bar fyrir dómi að móðir hennar hefði átt í sambandi við C sem leitt hafi til að hún varð ófrísk af henni. Slitnað hafi upp úr því sambandi og hafi C ekkert viljað vita af barninu. Móður hennar hafi flust vestur á firði og þar hafi hún kynnst D, sem síðar varð eiginmaður hennar, hafi hún verið orðin ófrísk af henni þegar kynni þeirra hófust. Hafi D verið skráður faðir hennar. Bar stefnandi að þegar hún var 5 ára hafi móðir hennar sagt sér að D væri faðir hennar. Kveðst hún muna eftir því að móðir hennar hafi í eitt skipti farið með hana suður til að hitta D. Hún hafi hins vegar heyrt að hann hafi oft komið vestur til að hitta hana, en hún muni ekki eftir því.

Árið 1981, þegar hún var 21 árs og búin að eignast eitt barn, þá hafi sambýlismaður hennar dáið. Þá hafi henni dottið í hug að hringja í D. Henni hafi sárnað viðbrögð  hans og hafi ekki orðið úr að þau hittust. Eftir lát móður hennar, eða  árið 1992, hafi hún skrifað D bréf. Eftir það hafi D haft samband við hana og þau farið að hittast þannig að hann sótti hana í vinnu og þau fengu sér bíltúr saman. Hafi hann beðið sig að segja engum frá þessu. Hann hafi ekki neitað því að vera faðir hennar en beðið hana að segja ekki frá fundum þeirra. Þegar móðir D hafi látist hafi hann hringt í hana og tilkynnt henni að amma hennar væri látin. Hafi hann sagt henni að hún mætti koma í jarðarför hennar en ekki heilsa neinum og ekki koma í erfidrykkjuna og það hafi hún gert. Þegar hún var 34 ára hafi G, eiginkona C, hringt í sig og boðið sér í heimsókn. Hafi G langað til að fá faðernið á hreint. Hafi hún viljað hafa samband við hana en eiginkona A hafi lagst gegn því. Hún hafi verið boðin í mat til þeirra og hún boðið þeim í mat. Ekki hafi hún samt mátt skýra frá þessu út í frá. Síðan hafi komið tímabil þar sem þessi samskipti féllu niður, en G hafi alltaf sent henni jólakort. Lýsti stefnandi því að í sínum  huga væri G mjög góð kona.

Stefnandi kvaðst hafa verið tilbúin að afsala sér erfðarétti eftir C ef hún fengi faðernið á hreint en þegar henni hafi verið meinað að koma í jarðarförina hans hafi hún skipt um skoðun.

Stefnandi kvað móður sína og D, eiginmann hennar, alltaf hafa talað um að C væri faðir hennar. Amma hennar og afi einnig.

D bóndi bar fyrir dómi að hefði verið giftur H, móður stefnanda. Hann bar að þegar H kom vestur, þar sem hann bjó, hafi kynni þeirra hafist. Þegar þau kynntust hafi H verið gengin 3 mánuði með barn. H hafi sagt honum strax að C væri faðir barnsins. D hafi vitað að hún gekk með barn og hafi jafnframt vitað að hún taldi C föður barnsins. D kvað þau H hafi ákveðið að eyða lífinu saman og hafi  þau jafnframt ákveðið að hann myndi taka að sér skyldur gagnvart barninu. Hafi B verið skráð hans barn að ósk H.

D kvað C hafi komið vestur a.m.k. tvisvar sinnum. Hafi farið vel á með þeim. Ekki hafi verið rætt um það að hann væri faðir B en H hafi farið með B suður þegar hún var 6 ára til að láta hana sjá pabba sinn og segja henni frá því að C væri faðir hennar. Það hafi aldrei neitt annað komið til greina en að hún fengi að vita hver faðir hennar væri. Það hafi jafnframt verið altalað í sveitinni hvernig þessu var háttað.

E bar fyrir dómi að hún hefði farið í sveit til H og D. Hafi hún verið þar í 4 ár. Síðar hafi hún trúlofast bróður D. Hún hafi fyrst komið þeirra 1964. Þá hafi B verið smá stelpa. E kvaðst í fyrstu ekki hafa verið meðvituð um að D væri ekki faðir B en H hafi sagt henni að D væri ekki faðir B. Hafi hún jafnframt skýrt henni frá því að C væri faðir hennar. Kvaðst hún muna eftir því að C hefði komið vestur. Um erindi hans þangað vissi hún ekki.

E bar fyrir dómi að hún hefði verið gift kona og búið að [...] Húsinu fylgdi bílskúr sem C hefði fengið að vera í með bíla. Síðan hafi þessi stúlka, H, komið og þau hafi verið eitthvað saman. Hún hafi boðið henni inn í kaffi meðan hún beið eftir C. Þetta hafi verið árið 1959, síðla hausts. Hafi þetta verið í þrjú til fjögur skipti. Síðan hafi hún hitt H nokkrum árum seinna af tilviljun. Þá hafi H sagt henni að hún ætti dóttur með C sem héti B. Ekki kvaðst hún hafa verið í sambandi við C á þessum árum. E kvaðst hafa skilið við mann sinn. Árið 1999 hafi fyrrverandi eiginmaður hennar látist og þá hafi  C hringt til að láta sig vita að hann væri dáinn. Síðan hafi hann hringt nokkrum sinnum eftir það. Árið 1968 hafi hún farið suður með son sinn og þá hafi C viljað að þau hittust og það hafi orðið úr. Fóru þau í heimsókn til systur hennar. Þá hafi hann sagt henni, með stolti, að hann ætti dóttur með H. Hún hafi sagt honum að hún vissi þetta því hún hefði hitt H áður. C hefði jafnframt sagt henni að hann hefði heimsótt H og dóttur sína.

Fyrir liggur, samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 24. maí 2007, að D er ekki faðir stefnanda. Þegar virtir eru framburðir þeirra aðila sem skýrslu gáfu fyrir dómi, og raktir eru hér að framan, þykir sýnt fram á að móðir stefnanda hafi, í vitna viðurvist, lýst því yfir að C væri faðir stefnanda. Af því þykir verða leitt að C og móðir stefnanda hafi haft samfarir á getnaðartíma stefnanda. Telja verður því að uppfyllt sé ákvæði 2. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003. Ber því að taka til greina kröfu stefnanda um að mannerfðafræðileg rannsókn fari fram á lífsýnum úr C og blóðsýni úr stefnanda til staðfestingar á faðerni stefnanda. Ekki þykir sýnt fram á að nauðsynlegt sé, til að staðfesta faðerni stefnanda, að stefndi gangist undir slíka rannsókn, enda liggur fyrir að nothæft lífsýni úr C er til staðar, eins og áður er rakið. Ber því, að svo stöddu, að hafna kröfu stefnanda um að A verði gert að gangast undir mannerfðafræðilega rannsókn.

Ákvörðun málskostnaðar bíður efnisdóms í málinu.

Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð

Mannerfðafræðileg rannsókn, til staðfestingar á faðerni stefnanda, má fara fram á lífsýnum úr C, sem er að finna á Lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði, og blóðsýni úr stefnanda.

Hafnað er að svo stöddu kröfu um að stefnda, A, verði gert að gangast undir mannerfðafræðilega rannsókn.

Ákvörðun málskostnaðar bíður efnisdóms.