Mánudaginn 29. september 2014.
Nr. 635/2014.	Lögreglustjórinn á Suðurnesjum (Vilhjálmur Reyr Þórhallsson fulltrúi) gegn X  (Leifur Runólfsson hdl.)

Kærumál. Gæsluvarðhald. Útlendingar. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 7. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga og b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. september 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. september 2014, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 24. október 2014 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. september 2014.

                Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur í dag krafist þess fyrir Héraðsdómi Reykjaness að útlendingur sem kveðst heita X, f.d. [...], verði með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 24. október 2014, kl. 16:00, eða þar til að kærða verður vísað brott af landinu.

                Kröfu sína byggir lögreglustjóri á b lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/ 2008 um meðferð sakamála og 7. mgr. 29. gr. útlendingalaga nr. 96/2002, sbr. lög nr. 86/2008. Krafan er reist á því að kærði sé undir grun um brot á 2. mgr. 218. gr., 233. gr., 244. gr. og 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og lögum um útlendinga nr. 96/2002, sbr. lög nr. 86/2008.

                Kærði mótmælir kröfunni og krefst þess aðallega henni verið hafnað en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími.

Í greinargerð lögreglustjórans á Suðurnesjum segir að hinn 11. september 2014 hafi  [...] fangaverðir komið með kærða til landsins í því skyni að afhenda hann íslenskum yfirvöldum á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar.Þá hafi íslenskum yfirvöldum borist tilkynning frá yfirvöldum í [...] um frestun á framkvæmd flutnings á ætlaðri eiginkonu kærða og tveimur barnungum drengjum hans þar sem þau finnast ekki.

Upphaf málsins sé að þann 13. maí 2011 hafi Fjölskyldu- og félagsþjónustan í [...] tekið á móti útlendingi og fjölskyldu hans sem óskuðu hælis og hafi kærði sagst heita Y. Í samskiptum félagsþjónustunnar og kærða hafi fljótlega komið í ljós erfiðleikar sem hafi stigmagnast jafnt og þétt og loks leitt til þess að þann 29. apríl s.l. hafi kærði verið lagður inn á geðdeild Landspítalans vegna gruns um að hann væri haldin alvarlegum geðsjúkdómi. Þá hafi kærði einnig ítrekað lent upp á kannt við aðra hælisleitendur í [...] og aðra aðila sem komi að málefnum hælisleitenda í [...].

Fyrir liggi að Útlendingastofnun hafi ákvarðað brottvísun hans af landinu og hafi Innanríkisráðuneytið staðfest þá ákvörðun með úrskurði sínum og hafi jafnframt úrskurðað að beiðni hans um frestun réttaráhrifa væri vísað frá ráðuneytinu þar sem hann hafi yfirgefið  Ísland að eigin frumkvæði. Yfirgaf kærði landið þann 20. maí sl. að eigin frumkvæði ásamt fjölskyldu sinni þrátt fyrir að lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefði birt fyrir honum ákvörðun þess efnis að hann skyldi halda sig á ákveðnu svæði og sinna tilkynningaskyldu, sbr. meðfylgjandi ákvörðun dags. 16. maí sl. og ábendingar Hæstaréttar í dómi nr. 327/2014.

Þann 10. maí sl. hafi lögreglustjórinn á Suðurnesjum gert kröfu þess efnis að kærði skyldi sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 6. júní 2014 kl. 16:00, mál dómsins nr. R-152/2014. Hafi lögreglustjóri byggt kröfu sína á því að kærði hefði sýnt af sér hegðun sem gæfi til kynna að af honum stafaði hætta og að hann kunni að grípa til frekara ofbeldis eða hótana um ofbeldi gengi hann laus. Fallist hafi verið á kröfu lögreglustjóra í héraðsdómi en kærði hafi kært úrskurðinn og hann verið felldur úr gildi í Hæstarétti, sbr. dóm réttarins nr. 327/2014. Vísist nánar til þess dóms en dómurinn taldi að fullnægt væri skilyrði 7. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002 en hafnaði kröfu lögreglustjóra á þeim forsendum að ekki hefði verið lagt fyrir kærða að halda sig á ákveðnu svæði áður en látið yrði reyna á gæsluvarðhald.

Kærði var úrskurðaður í gæsluvarðhald þann 12. september sl. sbr. úrskurð dómsins nr. R-351/2014 sem staðfestur var í Hæstarétti Íslands í dómi nr. 606/2014. Þann 19. september s.l. var kærði úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald, sbr. úrskurð dómsins í máli nr. R-367/2014, sem staðfestur var í Hæstarétti Íslands í dómi nr. 621/2014.

Síðdegis þann 9. maí 2014 hafi kærði verið útskrifaður af geðdeild Landspítalans þar sem starfsmenn Landspítalans töldu öryggi starfsmanna og sjúklinga deildarinn í hættu vegna veru hans á deildinni.

Í greinargerð lögreglu er afskiptum hennar af málefnum kærða lýst með eftirfarandi hætti:

Lögreglumál nr. 008-2013-[...], brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga

Í málinu var kærði kærður til lögreglu vegna meintrar líkamsárásar gegn hælisleitandanum A, f.d. [...], þann 11.08.2013. Atvik málsins hafi verið þau að kærði hafi lent í átökum við framangreindan aðila á heimili aðilans. Hafi þeir báðir hlotið nokkra áverka í slagsmálunum. Málið hafi verið fellt niður af ákæruvaldinu á grundvelli 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 þar sem sönnunarstaðan í málinu hafi verið talin vera með þeim hætti að ekki væri unnt að fullyrða hvor hefði ráðist á hvorn. Þó hafi verið ljóst skv. framburði kærða og aðilans og gögnum málsins að átök höfðu átt sér stað en þeim hafi ekki borið saman um það hvers vegna og hver hefði átt frumkvæðið af þeim.

Lögreglumál nr. 008-2013-[...], fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt

Þann 12. ágúst 2013, barst lögreglu tilkynning um aðila sem væri með hníf við bensínstöð [...] í [...]. Kærði kom skömmu síðar komið á lögreglustöðina og kvaðst hann hafa lent í útistöðum við menn á þeim stað sem lögreglu hafði skömmu áður borist tilkynning um. Enginn hnífur fannst á kærða við komu hans á lögreglustöðina. Var kærða í kjölfarið bent á að fara til síns heima og halda sig þar. Skömmu síðar rákust lögreglumenn á kærða þar sem hann kvaðst ekki vera á leið heim til sín heldur á gistiheimili í bænum og ekki viljað fylgja fyrirmælum lögreglu um að halda heim á leið og hafi hann því verið handtekinn og færður á lögreglustöðina þar sem hann hafi verið vistaður í fangaklefa. Reyndi kærði ítrekað að skaða sig í fangaklefanum. Þá kvartaði hann undan því að fá ekki að taka líf sitt. Var kallað eftir lækni á lögreglustöðina sem tók þá ákvörðun að svipta kærða sjálfræði og var hann í kjölfarið fluttur á geðdeild Landspítalans en útskrifaður daginn eftir.

Lögreglumál nr. 007-2013-[...], 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga

Þann 1. nóvember 2013 barst lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu tilkynning um yfirstandandi slagsmál í [...] þar sem hnífum hafi verið beitt. Í málinu var kærði handtekinn ásamt öðrum manni vegna slagsmála sem höfðu brotist út á milli kærða og félaga hans og tveggja annarra manna. Hafi annar árásarþolanna verið stunginn í tvígang með hníf af samverkamanni kærða.

Lögreglumál nr. 007-2013-[...], 244. gr. almennra hegningarlaga

Þann 6. desember 2013 barst lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu tilkynning vegna tveggja manna sem voru staðnir að þjófnaði í verslun [...] í [...]. Var um að ræða kærða ásamt öðrum aðila. Höfðu þeir íþróttatöskur meðferðis sem voru fullar af meintu þýfi. Þá fundust jafnframt hnífar á þeim. Kvaðst samverkamaður kærða hafa hnífinn meðferðis til að verja sig en kærði kvaðst hafa hnífinn meðferðis til að gera að fiski.

Lögreglumál nr. 008-2014-[...], 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga

Þann 30. janúar 2014 var lögreglu tilkynnt um líkamsárás þar sem kærði var grunaður um að hafa ráðist á hælisleitanda í [...]. Samkvæmt lýsingum vitna var um að ræða kærða og hafi hann gengið harkalega í skrokk á brotaþola og sparkað m.a. í höfuð hans. Svo virðist sem árásin hafi verið algerlega tilefnislaus.

Lögreglumál nr. 008-2014-[...], fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt og 233. g. almennra hegningarlaga

Þann 24. mars 2014 barst lögreglu beiðni um aðstoð frá Félagsþjónustu [...] vegna kærða og fjölskyldu hans. Ekkert hafi heyrst frá kærða í nokkrar vikur og hann ekki sinnt fyrirspurnum félagsþjónustunnar. Þá höfðu börn kærða ekki farið í leikskóla í nokkurn tíma. Knúði lögregla dyra en fékk ekki svar þó augljóst væri að einhver væri á heimilinu. Kallaði lögregla þá til lásasmið sem opnaði fyrir lögreglu. Kom þá til átaka við kærða. Var kærði handtekinn og færður á lögreglustöð. Við afskiptin hótaði kærði starfsmanni félagsþjónustunnar líkamsmeiðingum sem lagði fram kæru á hendur honum.

Lögreglumál nr. 008-2014-[...], 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga

Þann 11. apríl 2014 hafi barst lögreglu ósk um aðstoð frá Félagsþjónustunni í [...] vegna kærða. Við könnun stafsmanna Félagsþjónustunnar á högum hans og fjölskyldu hans kom í ljós að kærði var í hungurverkfalli. Við skoðun á húsnæði fjölskyldunnar kom í ljós að töluverð eignaspjöll höfðu verið unnin á íbúðinni. Sófa hafði verið hent út, skemmdir unnar á útidyrahurð, eldhúsinnréttingu, baðinnréttingu, útveggja klæðningu o.fl. Var áætlað tjón vegna eignaspjallanna kr. 1.423.779-. Lagði eigandi húsnæðisins fram kæru hjá lögreglu vegna eignaspjallanna.

Lögreglumál nr. 008-2014-[...], eftirlit lögreglu með heimilisaðstæðum hjá kærða

Vegna þeirra atvika sem á undan höfðu gengið, einkum yfirlýsinga kærða um hungurverkfall hóf lögregla daglegt eftirlit með kærða og fjölskyldu hans. Var sú ákvörðun tekin af lögreglu í samráði við félagsmálayfirvöld og Útlendingastofnun. Hófst eftirlitið þann 16. apríl s.l. og stóð til 29. apríl s.m. er kærði var lagður inn á geðdeild. Eftirlitið fór í upphafi vel fram og var kærði samvinnufús. Eftir því sem leið á eftirlitið var breyting á þeirri samvinnu. Þann 29. apríl s.l. barst lögreglu ósk um aðstoð frá félagsmálayfirvöldum í [...] þar sem til stóð að fara inn í íbúðina til að laga leka í eldhúsi. Við skoðun á íbúðinni mátti sjá að búið var að vinna miklar skemmdir á íbúðinni til viðbótar við þær skemmdir sem kærðar höfðu verið í lögreglumáli nr. 008-2014-[...]. Þá kom starfsmaður félagsþjónustunnar einnig að logandi sprittkerti á blaðabunka

Lögreglumál nr. 008-2014-[...], 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga

Í þágu ofangreinds máls, vegna tilkynningar starfsmanns Félagsþjónustunnar um meint eignaspjöll og hugsanlega tilraun til íkveikju var kærði handtekinn og vistaður í fangaklefa. Er lögregla kom að kærða skömmu síðar í fangaklefanum hefði hann reynt að bíta sig í úlnliðinn við púls þannig að úr blæddi. Skömmu síðar var svo komið að kærða þar sem hann hafði vafið teppi utan um hálsinn á sér og hert að. Hóf hann svo að skalla höfði sínu í veggi fangaklefans. Var kærði færður á geðdeild.

Vist Y á geðdeild

Í fyrstu var grunur um alvarlegt geðrof hjá kærða. Eftir því sem leið á dvöl hans töldu læknar að kærði væri ekki geðveikur í þeim skilningi að nauðsynlegt væri að nauðungarvista hann lengur en til 12. maí 2014. Eftir nokkra daga á geðdeild var kærði farinn að sýna af sér ógnandi hegðun í garð starfsfólks og sjúklinga. Af þeim sökum var lögregla kölluð til þann 9. maí s.l. Hafði kærði ekki viljað sætta sig ekki við þann kvöldmat sem honum hafi staðið til boða og gripið gítar sem hann hafi sveiflað í kringum sig uns hann hafi kastað honum í áttina að stafsmanni deildarinnar. Hafi gítarinn lent á vegg skammt frá starfsmanninum og brotnað. Hafi atvikið verið litið alvarlegum augum og starfsmenn deildarinnar ekki treyst sér til að vista kærða lengur af ótta við hann.

Samkvæmt upplýsingum frá Interpol í [...] sé kærði þekktur af þarlendum lögregluyfirvöldum vegna ofbeldismála. Sé hann  þekktur af þarlendum yfirvöldum undir öðru nafni og öðrum fæðingardegi, skv. upplýsingum frá [...] lögreglunni sé kærði þekktur þar í landi undir nafninu Z, f.d. [...]. Hafi samanburður á fingraförum leitt í ljós að um sama aðilann væri að ræða þrátt fyrir mismunandi nöfn og fæðingardag.

Fyrir skömmu hafi íslensk yfirvöld fengið staðfestingu frá Interpol í [...] að Y héti raunverulega X, fd. [...], ríkisborgari [...]. Hann hafi breytt nafni sínu 10.02.2004 en heitið áður Z og hafði sömu kennitölu. Þá hafi jafnframt komið fram í þeim upplýsingum að hann hefði kvænst B, fd. [...] sem hefði fengið við það tilefni nafnið C. Talið er að hún gangi undir nafninu D, fd. [...] í Evrópu. Þá hafi komið fram í upplýsingunum að þann 08.05.2014 hefði hann lagt fram fæðingavottorð fyrir son sinn, E, fd. [...] en talið sé að barnið gangi undir nafninu F, fd. [...] í Evrópu.

Þann 12. september sl. hafi lögreglumenn frá embætti Ríkislögreglustjóra farið í [...] sendiráðið í Reykjavík til að afla ferðskilríkja fyrir X. Í viðtali við starfsmann sendiráðsins hafi komið fram að X hafði komið í sendiráðið fyrir um ári síðan (2013). Hann hafi afhent starfsmönnum þar ljósrit af vegabréfi sínu nr. [...], með nafninu X, fd. [...]. útgáfudagur [...]. Starfsmaður sendiráðsins gat ekki staðfest að ljósritið væri af raunverulegu vegabréfi. Alþjóðadeild fékk afrit af þessu ljósriti og fylgir það gögnum málsins. Í þeim viðtölum sem kærði hefur átt við starfsmenn félagsþjónustunnar í [...], starfsmenn Útlendingastofnunar og við lögreglu hafi kærði hvorki greint frá því að hann gangi undir öðru nafni í [...] né að hann hafi komist í kast við þarlend löggæsluyfirvöld vegna ofbeldismála. Þá hafi hann borið um það við fyrirtöku gæsluvarðhaldskröfunnar þann 12. september sl. að hann héti Y og hann hefði aldrei heyrt X nafnsins getið. Með vísan til framangreinds sé það mat lögreglustjórans á Suðurnesjum að rökstuddur grunur sé fyrir því að Y hafi vísvitandi gefið hérlendum yfirvöldum rangar upplýsingar um það hver hann er í þeim tilgangi að leyna fortíðinni sinni.

Kröfu þessa byggir lögreglustjóri á 7. mgr. gr. 29. gr. útlendingalaga nr. 96/2002 og b. lið 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Af framansögðu og með vísan til gagna málsins telur lögregla rökstuddan grun til að ætla að kærði gefi rangar upplýsingar um hver hann er og hann hafi sýnt af sér hegðun sem gefi til kynna að af honum stafi hætta og kunni að grípa til frekari ofbeldis eða hótana um ofbeldi gangi hann laus. Þá er jafnframt vísað til meðfylgjandi hættumats greiningardeildar Ríkislögreglustjóra. Sé það jafnframt mat lögreglustjóra að ætla megi að kærði muni reyna að komast úr landi eða leynast ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn eða fullnustu refsingar, enda hafi hann sýnt það að hann virði ekki tilkynningaskyldu. Þá hafi kærði borið um það í framburðarskýrslu að vilja yfirgefa landið. Með vísan til alls framangreinds, dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 606/2014 og 621/2014, gagna málsins, 7. mgr. 29. gr. útlendingalaga nr. 96/2002, sbr. lög nr. 86/2008 og b liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála telur lögreglustjóri nauðsynlegt að kærða verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til föstudagsins 24. október 2014, kl. 16:00.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið og gögnum málsins er kærði undir rökstuddum grun um ýmis brot sem fangelsisrefsing er lögð við. Má ætla að hann reyni að koma sér úr landi eða leynast ellegar koma sér með öðrum hætti undan hugsanlegri málsókn eða refsingu gangi hann laus. Þá er rökstuddur grunur um að kærði gefi rangar upplýsingar um hver hann er og að hætta stafi af honum. Að öllu þessu virtu og með vísan til 7. mgr. 29. gr. útlendingalaga nr. 96/2002, með síðari breytingum, og b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er fallist á kröfu lögreglustjóra um að kærði sæti gæsluvarðhaldi. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fallast á kröfu lögreglustjóra um gæsluvarðhald í fjórar vikur eða uns dómur verður kveðinn upp í máli hans eða honum vísað brott af landi.

Úrskurð þennan kveður upp Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Útlendingar sá sem kveðst heita X  skal sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 24. október 2014, kl. 16:00.