Þriðjudaginn 2. mars 2010.
Nr. 86/2010.	Ríkislögreglustjórinn (Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari) gegn X og Y (Arnar Þór Stefánsson hdl.)

 

Kærumál. Haldlagning. Frávísun frá Hæstarétti.

 

X og Y kærðu úrskurð héraðsdóms þar  sem fallist var á kröfu ríkislögreglustjórans um haldlagningu á inneignum á bankareikningum hjá sænskum banka í eigu þeirra og tveggja einstaklinga. Með bréfi ríkislögreglustjórans var upplýst að sænskum yfirvöldum hafi verið send réttarbeiðni með ósk um liðsinni þeirra við að framfylgja hinum kærða úrskurði en þau hafi hafnað beiðninni. Talið var að þar sem  úrskurðinum yrði ekki framfylgt stæði á eins og um ræðir í 4. mgr., sbr. 3. mgr., 192. gr. laga nr. 88/2008. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 12. febrúar 2010 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2010 þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um haldlagningu á inneignum á nánar tilgreindum bankareikningum í eigu varnaraðila og fleiri hjá Skandinaviska Enskilda Banken, Stokkhólmi í Svíþjóð. Kæruheimild er í g. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar haldlagningu sóknaraðila á fyrrnefndum inneignum þeirra. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar úr ríkissjóði.

Sóknaraðili krefst þess nú að máli þessu verði vísað frá Hæstarétti.

Með bréfi ríkislögreglustjóra til Hæstaréttar 25. febrúar 2010 er upplýst að efnahagsbrotadeild hans hafi sent sænskum yfirvöldum réttarbeiðni með ósk um liðsinni þeirra við að framfylgja hinum kærða úrskurði. Sænsk yfirvöld hafi hafnað beiðninni og verði hinum kærða úrskurði því ekki framfylgt. Stendur þannig eins á og um ræðir í 4. mgr., sbr. 3. mgr., 192. gr. laga nr. 88/2008 og ber að vísa máli þessu frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður varnaraðila, X og Y, 100.000 krónur til hvors greiðist úr ríkissjóði.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar2010.

Í greinargerð ríkislögreglustjóra kemur fram að þann 19. nóvember 2009 hafi efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra borist kæra frá Fjármálaeftirlitinu um meint brot gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum á grundvelli þeirra. Seðlabankinn tilkynnti meint brot til Fjármálaeftirlitsins sem í kjölfarið kærði málin til efnahagsbrotadeildar.

Efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjórans rannsakar nú meint brot félagsins X og einstaklinga því tengdu vegna gruns um að hafa stundað ólöglega milligöngu um gjaldeyrisviðskipti. Samkvæmt 8. gr. laga nr. 87/1992, um gjaldeyrismál er öðrum en Seðlabanka Íslands óheimilt að hafa milligöngu um gjaldeyrisviðskipti og versla með erlendan gjaldeyri, nema hafa til þess heimild í lögum eða samkvæmt ákvæðum í alþjóðlegum samningum sem Ísland er aðili að eða fengið til þess leyfi frá Seðlabankanum.

Seðlabanki Íslands hefur einnig takmarkað fjármagnsflutninga til og frá Íslandi. Samkvæmt ákvæði 4. mgr. 1. gr. reglna um gjaldeyrismál nr. 1130/2008, sbr. 1. mgr. bráðabirgðaákvæði I í lögum um gjaldeyrismál nr. 87/1992 eru gjaldeyrisviðskipti vegna fjármagnshreyfinga milli landa með úttektum af reikningum í íslenskum krónum í fjármálafyrirtækjum hér á landi eða Seðlabanka Íslands óheimil. Felur þetta í sér að öll gjaldeyrisviðskipti hér á landi vegna slíkra fjármagnshreyfinga á milli innlendra og erlendra aðila séu óheimil.

Vegna mismunar á gengi íslensku krónunnar hjá Seðlabanka Íslands og á aflandsmarkaði hafi borið á því að innlendir útflytjendur hafi ekki skilað gjaldeyri í samræmi við settar reglur heldur skipt honum í íslenskar krónur á aflandsmarkaði. Kærðu í máli þessu liggja undir grun um að hafa hagnast gífurlega með því að hafa ólöglega milligöngu, fyrir útflytjendur og aðra eigendur gjaldeyris, um skipti á erlendum gjaldeyri í íslenskar krónur á aflandsmarkaði. Hagnaður af þessum viðskiptum er gríðarlegur enda hefur mismunur á gengi ISK hjá Seðlabankanum annars vegar og á aflandsmarkaði hins vegar numið tugum prósenta þegar mestur munur var á. Brot sín eru kærðu taldir hafa framið með því að taka við greiðslum erlendis í erlendum gjaldeyri inn á bankareikninga í nafni X, sem þeir síðan eru taldir hafa skipt yfir í ISK á aflandsgengi í viðkomandi bönkum. ISK voru síðan millifærðar inn á reikninga þessara aðila í íslenskum bönkum en millifærðar þaðan til sömu aðila eða tengdra aðila. Með þessu högnuðust útflytjendurnir umtalsvert með því að þeir fengu fleiri krónur fyrir þann erlenda gjaldeyri sem þeir fengu fyrir útfluttar vörur og þjónustu. Kærðu og fyrirtækið X eru talin hafa fengið umtalsverða þóknun fyrir milligöngu sína sem var ólögleg þar sem þeir höfðu ekki leyfi til slíkra viðskipta. Brot kærðu voru fullframin á Íslandi þar sem útflytjendurnir fengu ISK sínar afhentar með millifærslu inn á reikninga sína hér á landi.

Af gögnum málsins megi sjá að X gaf þær skýringar þegar það opnaði bankareikning hér á landi að það væri nauðsynlegt til að „eiga í viðskiptum við íslenska aðila og þarf til hægðarauka að opna bankareikninga hér á landi“ eins og fram kemur í beiðni þess um skráningu íslenskarar kennitölu. Í gögnum málsins má einnig sjá að á SWIFT skeytum, þar sem peningar eru millifærðir frá SEB Bankanum inn á reikninga í X í íslensku bönkunum, eru gefnar þær skýringar að innborganir séu vegna gjaldeyrisviðskipta félagsins. 

X er skráð í Svíþjóð. Stjórnarmenn félagsins samkvæmt upplýsingum frá Svíþjóð eru B frá Sviss og C. Við nánari skoðun hefur komið í ljós að þeir starfa hjá fyrirtæki sem heitir D sem býður upp á þá þjónustu að vera í stjórn fyrirtækja fyrir félög. X hefur skráð heimilisfang sitt hjá D þar sem B og C starfa. Efnahagsbrotadeild hefur grunsemdir um að C og B séu eingöngu leppar í stjórn félagsins en raunveruleg stjórn er í höndum kærðu. E var í stjórn félagsins um tíma og er með prókúru á reikningum félagsins bæði hérlendis og erlendis. Þá liggur sá grunur hjá efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra að starfsemi félagsins X sé í [...] og kærðu séu með starfstöðvar þar. Þá má sjá á bankagögnum frá Íslandsbanka að félagið X er með skráð póstheimilisfang á [...].

E stofnaði bankareikninga á nafni X hér á landi og er prókúruhafi á reikningum félagsins hérlendis. Þann 10. ágúst sl. fengu þeir kærðu F, G og H aðgang að netbanka X hjá Landsbanka Íslands hf. Þá hefur efnahagsbrotadeild einnig borist þær upplýsingar frá Svíþjóð að E, G og H hafi aðgang að netbanka og auðkennislyklum á reikningum X hjá bankanum SEB  í Svíþjóð. Verið er að rannsaka raunverulegt eignarhald og raunverulega framkvæmdastjórn á fyrirtækinu og nánari tengsl þeirra E, F, G og H, en þeir allir starfa fyrir fyrirtækið og eru með aðgang að reikningum þess.

Samkvæmt upplýsingum úr Þjóðskrá eru þeir kærðu allir skráðir til heimilis í Bretlandi. Jafnframt hafa þeir slitið samvistum við eiginkonur sínar eða sambýlismaka á árinu 2009, sem er þó að öllum líkindum tilkomið vegna skráningu á búsetu þeirra erlendis en konur þeirra eru búsettar hérlendis. Efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra hefur rökstuddan grun um að þeir kærðu séu búsettir og starfi hérlendis.

Fyrirliggjandi er að á tímabilinu frá 25. mars til 5. október 2009 berast X verulegar fjárhæðir í ISK inn á reikninga í eigu félagsins hjá Íslandsbanka hf. og Landsbanka Íslands hf. sem nemur ISK 13.144.698.368. Stærstur hluti þessa eða ISK 11.450.870.918 bárust í 100 millifærslum frá SEB Bankanum í Svíþjóð inn á bankareikning Landsbanka Íslands hf. Af innlendum bankareikningum X hjá íslenskum bönkum má sjá að félagið greiðir til í það minnsta 95 aðila í 731 útborgun samtals að fjárhæð ISK 13.071.394.042. Af bankagögnum má einnig sjá að kærðu E, G, F og H fengu samtals ISK 142.500.000 greitt inn á sína persónulega reikninga hér á landi frá X. Þá bendir einnig til þess að um miðlun fjármagns sé að ræða þegar litið er til þess að eingöngu eru innborganir frá 12 aðilum inn á reikninga félagsins en útborganir til 95 mótaðila ásamt hlutfallslega litlum mun á inn- og útflæði reikninga.

Rökstuddur grunur er um að sakborningar geymi ávinning, hafi umbreytt honum í annan gjaldmiðil eða eftir atvikum leyni ávinningi X af brotum þeirra og félagsins á reikningum hjá SEB bankanum í Svíþjóð. Slíkt er sjálfstætt refsilagabrot gegn 264. gr. almennra hegningarlaga. Innistæður á reikningum félagsins eru taldar ávinningur sakborninga og vitorðsmanna þeirra sem geti verið grundvöllur refsiábyrgðar og upptöku ávinningsins.

Af reikningsyfirlitum sakborninga á Íslandi verður ekki séð að þeir hafi nema í litlum mæli flutt til Íslands ávinning af brotum sínum heldur kunni hann að vera staðsettur erlendis og þá líklega á reikningum félagsins hjá SEB bankanum.

Til að tryggja upptöku ávinnings setti efnahagsbrotadeild fram ósk um liðsinni sænskra yfirvalda við að kyrrsetja eigur X í Svíþjóð. Beiðnin var sett fram sem liður í tryggingarráðstöfun til að tryggja að fjármunum verði ekki skotið undan og þeir verði til taks þegar að fullnustuhæfur dómur um upptöku, greiðslu sakarkostnaðar og sekta liggur fyrir. X á litlar eignir á Íslandi sama gegnir um sakborninga og er því nauðsynlegt að innistæður verði haldlagðar á reikningum X, Y, E og H í Svíþjóð. Sænsk yfirvöld hafa nú hafnað beiðni efnahagsbrotadeildar á grundvelli tvöfaldrar refsinæmi en þar í landi eru meint sakarefni í máli þessu ekki refsiverð.

Miðað við þá veltu sem rakin er að framan og millifærðar hafa verið frá erlendum bönkum og eru líklegar til að endurspegla andvirði þeirra gjaldeyrisviðskipta sem félagið hefur staðið fyrir og nemur rúmum ISK 13.000.000.000, nemur áætlaður hagnaður af viðskiptunum ISK 1.695.000.000 miðað við að gengismunurinn sé að meðaltali 15% sem er varlega áætlað.

Á þessari stundu er erfitt að fastsetja hver endanleg krafa um upptöku ávinnings kann að verða enda ræðst hún af niðurstöðu rannsóknar málsins en verður að telja æskilegt, sé það mögulegt að tryggja fjármuni sem nemur í það minnsta ISK 1.000.000.000 eða allt að  1.700.000.000.

Félagið Y er stofnað af tveimur sakborningum þeim G og E í maí 2009. Í nóvember 2009 virðist sem X komi inn í félagið en þeir G og E fari úr félaginu. Fyrirsvarsmaður félagins er C sem er einnig skráður fyrirsvarsmaður X. Eins og áður hefur komið fram, telur efnahagsbrotadeild að C sé eingöngu leppur fyrir félagið en raunveruleg stjórn sé í höndum kærðu.

Við skoðun á bankagögnum á reikningum X í Svíþjóð hafa komið í ljós millifærslur með háum fjárhæðum frá félaginu X samtals fjárhæð EUR 1.600.000. Ein færsla að fjárhæð 100.000,00 EUR þann 10. júní 2010 og þrjár færslur, hver að fjárhæð EUR 500.000,00 þann 19. október, 26. október og 28. október 2010. Vegna tengsla félaganna X og Y ásamt því að verulegar fjárhæðir hafa verið millifærðar af reikningum X yfir á reikninga í eigu Y er nauðsynlegt að haldlagning á innistæðum nái einnig til félagsins Y.

Forsendur og niðurstaða

Með greinargerð sinni hefur lögregla sýnt fram á að grunur hennar um brot gegn gjaldeyrislögum og reglum settum á grundvelli þeirra er rökstuddur.  Er skýrt að haldlagning er nú nauðsynlegur þáttur við rannsókn málsins til að tryggð verði möguleg upptökukrafa.  Verður því fallist á kröfu lögreglu með vísan til 68. og 69. gr. laga nr. 88/2008. 

Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

ÚRSKURÐARORÐ

Ríkislögreglustjóra er heimiluð haldlagning til tryggingar upptöku ávinnings, á inneignum á eftirtöldum bankareikningum hjá SEB (Skandinaviska Enskilda Banken) í Stokkhólmi allt að fjárhæð kr. 1.695.000.000:

Bankareikningar skráðir á X:

Reikningsnúmer                  Innistæða 29. janúar 2010

[...]                                         602.357,56 SEK

[...]                                         305.528,92 EUR

[...]                                         560.000,00 ISK

[...]                                         43,93 GBP

[...]                                         28.895,91 USD

[...]                                         0,00 NOK

[...]                                         0,00 DKK

[...]                                         32.000,00 CAD

Bankareikningar skráðir á Y:

Reikningsnúmer                  Innistæða 29. janúar 2010

[...]                                         7.426 SEK

[...]                                         0,00 ISK

[...]                                         153.401,63 EUR

[...]                                         210.900,00 USD

[...]                                         0,00 NOK

[...]                                         0,00 GBP

[...]                                         0,00 DKK

[...]                                         0,00 CAD

[...]                                         0,00 EUR

Bankareikningar skráðir á H, kt. [...]:

Reikningsnúmer                  Innistæða 29. janúar 2010

[...]                                         254.195,66 SEK

[...]                                         159.731,84 EUR

Bankareikningar skráðir á E, kt. [...] (E):

Reikningsnúmer                  Innistæða 29. janúar 2010

[...]                                         -850 SEK

[...]                                         311,57 EUR

[...]                                         0,00 USD

[...]                                         97.695,43 GBP

[...]                                         0,00 ISK