Föstudaginn 15. mars 2013.
Nr. 163/2013.	Lögreglustjórinn á Selfossi (Ólafur Helgi Kjartansson lögreglustjóri) gegn X (Sigurður Jónsson hrl.)

Kærumál. Nálgunarbann.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X sætti nálgunarbanni, þannig að lagt yrði bann við því að hann veitti Y, A, B og C eftirför, heimsækti eða setti sig með öðru móti í samband við þau, svo sem með símtölum eða tölvupósti eða með öðrum hætti, þó þannig að nálgunarbannið skyldi standa í sex mánuði en ekki þrjá. Kröfu lögreglustjóra um að X yrði jafnframt bannað að koma á þann stað sem Y, A, B og C kæmu til með að búa á, á meðan tímabili nálgunarbannsins stæði, var hins vegar hafnað, þar sem ekki kom fram með skýrum hætti í ákvörðun lögreglustjóra til hvaða staða eða svæða X væri bannað að koma á. 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. mars 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 11. mars 2013, þar sem varnaraðila var gert að sæta nálgunarbanni eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili, sbr. 1. gr. laga nr. 39/2012. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni í samræmi við ákvörðun lögreglustjóra 7. mars 2013.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 11. mars 2013. Hann krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi „og breytt á þann veg að ákvörðun um nálgunarbann sem lögreglustjórinn á Selfossi tók þann 7. mars 2013 þess efnis að [varnaraðila] verði gert að sæta nálgunarbanni verði að öllu leyti felld úr gildi.“ Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni þannig að lagt verði bann við því að hann veiti Y, A, B og C eftirför, heimsæki eða setji sig með öðru móti í samband við þau, eins og nánar greinir í dómsorði. Að teknu tilliti til atvika málsins, þar á meðal eðlis þeirra brota sem varnaraðili er grunaður um, er fallist á kröfu sóknaraðila um að nálgunarbann skuli standa í sex mánuði í stað þriggja, svo sem ákveðið var í hinum kærða úrskurði. Úrskurðurinn verður að öðru leyti staðfestur með vísan til forsendna hans.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Dómsorð:

Varnaraðila, X, er gert að sæta nálgunarbanni í sex mánuði frá 7. mars 2013 að telja, þannig að lagt verði bann við því að hann veiti  Y, A, B og C eftirför, heimsæki eða setji sig með öðru móti í samband við þau, svo sem með símtölum, tölvupósti eða öðrum hætti.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Sigurðar Jónssonar hæstaréttarlögmanns, fyrir Hæstarétti, 125.500 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 11. mars 2013.

Lögreglustjórinn á Selfossi hefur krafist þess að staðfest verði ákvörðun um nálgunarbann sem lögreglustjóri tók þann 7. mars sl., þess efnis að „X, kt. [...], verði gert að sæta nálgunarbanni, sbr. 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011, frá og með deginum í dag 7. mars 2013 í sex mánuði þannig að lagt verði bann við því að veita eftirför,  heimsækja eða vera með öðru móti í sambandi við Y, kt. [...], A, kt. [...], B, kt. [...] og C, kt. [...], svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti. Ennfremur að bann þetta ná [sic] til þess staðar þar sem Y, kt. [...], A, kt. [...], B [sic], kt. [...] og C, koma til með að búa á, á meðan á tímabili nálgunarbanns stendur.“  

Krafan, sem barst dóminum klukkan 9:00 föstudaginn 8. mars sl., var lögð fram og tekin fyrir á dómþingi klukkan 8:00 mánudaginn 11. sama mánaðar. Gefið var út útivistarfyrirkall þar sem dómari taldi að afstaða varnaraðila til kröfunnar lægi nægilega fyrir í gögnum sem fylgdu kröfu lögreglustjóra. Í fyrirkallinu var tekið fram að fjarvist varnaraðila yrði metin til jafns við afstöðu hans við meðferð málsins hjá lögreglustjóra og að úrskurður kynni að ganga um málið þótt hann sæki ekki þing. Tilnefndur verjandi varnaraðila Sigurður Jónsson hrl., sótti þing og var skipaður verjandi varnaraðila. Varnaraðili mótmælti kröfunni en krafðist þess til vara að nálgunarbanni yrði markaður skemmri tími.  Verjandi krafðist þóknunar.

Af hálfu brotaþolans Y, sótti þing Jónína Guðmundsdóttir hdl., og var hún skipaður réttargæslumaður brotaþola. Af hálfu brotaþolanna A, B og C sótti þing Torfi Ragnar Sigurðsson hrl., sem skipaður var réttargæslumaður þeirra. Réttargæslumenn kröfðust báðir þóknunar. 

Í kröfu lögreglustjóra segir að krafan sé sett fram þar sem rökstuddur grunur liggi fyrir um að varnaraðili hafi um árabil beitt eiginkonu sína, Y, og þrjú börn þeirra, þau A, B og C, grófu líkamlegu og andlegu ofbeldi og veruleg hætta sé talin á að hann muni brjóta á ný gegn þeim. Í kröfugerð lögreglustjóra kemur fram að skýrsla hafi verið tekið af brotaþolunum fjórum. Þau hafi öll lýst langvarandi og grófu líkamlegu og andlegu ofbeldi af hálfu varnaraðila. Að mati lögreglu er framburður þeirra trúverðugur enda sé hann að nokkru marki samhljóða. Segir að brotaþolar lýsi sömu atvikum þar sem ofbeldi muni hafa átt sér stað, eða kannist við að það muni hafa átt sér stað og séu lýsingar þeirra svipaðar. Tekið er fram að framburður varnaraðila hjá lögreglu sé að mestu í andstöðu við framburð brotaþola. Fram kemur að Velferðarnefnd Árnesþings hafi áður haft afskipti af heimilinu vegna gruns um ofbeldi gagnvart börnunum.

Að mati lögreglustjóra séu því uppfyllt skilyrði 4. gr. laga nr. 85/2011, og krafan sett fram þar sem rökstuddur grunur liggi fyrir að varnaraðili hafi beitt brotaþola líkamlegu og andlegu ofbeldi og veruleg hætta sé talin á að hann muni brjóta gegn brotaþolum á ný verði hann ekki látinn sæta nálgunarbanni. Að mati lögreglustjóra munu vægari úrræði ekki tryggja öryggi þeirra, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 85/2011. Með vísan til þess er þess krafist að framangreind ákvörðun lögreglustjóra verði staðfest.

Lögreglustjórinn á Selfossi ber ákvörðun um nálgunarbann á hendur X frá 7. mars sl., undir dóminn til staðfestingar, en ákvörðunin var birt varnaraðila síðdegis fyrrgreindan dag. Ákvörðun lögreglustjóra er tvíþætt. Annars vegar er lagt bann við því að varnaraðili veitti brotaþolum frá og með 7. mars sl., í sex mánuði, eftirför, heimsæki eða verði með öðru móti í sambandi við þá svo sem með símtölum, tölvupósti eða öðrum hætti. Hins vegar nær nálgunarbannið til þess staðar þar sem Y, A, B og C koma til með að búa á, á meðan á tímabili nálgunarbanns stendur.

Nálgunarbann er skilgreint í 1. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011, þannig að með nálgunarbanni  sé átt við þau tilvik þegar manni er bannað að koma á tiltekinn stað eða svæði, veita eftirför, heimsækja eða setja sig með öðru móti í samband við annan mann. Nálgunarbann er því í eðli sínu íþyngjandi ákvörðun. Í ákvörðun lögreglustjórans á Selfossi er staður eða svæði sem bannið á að taka til ekki tilgreint þó dvalarstaðir brotaþola liggi fyrir. Hins vegar segir í ákvörðuninni að bannið skuli ná til þess staðar þar sem brotaþolar komi til með að búa á, á meðan á tímabili nálgunarbanns stendur. Tilgangur nálgunarbanns er veita þolendum ofbeldis og ofsókna vernd og fyrirbyggja frekari brot. Samkvæmt 4. mgr. 66. gr. Stjórnarskrá Íslands nr. 33/1994 er heimilt að setja meginreglunni um að menn skuli vera frjálsir ferða sinna takmarkanir með lögum. Slíkar takmarkanir eru heimilar samkvæmt lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011, að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Samkvæmt 232. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 varðar það refsingu ef maður brýtur gegn nálgunarbanni eða brottvísun af heimili samkvæmt lögum nr. 85/2011. Með vísan til þess og þar sem í nálgunarbanni felst tímabundin skerðing á ferðafrelsi varnaraðila verður að gera þá kröfu að í ákvörðun lögreglustjóra um nálgunarbann komi fram með skýrum hætti til hvaða staða eða svæða varnaraðila sé bannað að koma á.  Með vísan til ofanritaðs er það niðurstaða dómsins að vegna formgalla á ákvörðun lögreglustjóra að þessu leyti verði að fella úr gildi ákvörðun lögreglustjórans á Selfossi að því er varðar bann við að X komi á þann stað sem Y, A, B og C koma til með að búa á, á meðan tímabili nálgunarbanns stendur.

Kemur þá til skoðunar sú ákvörðun lögreglustjóra að leggja bann við að varnaraðili veiti brotaþolunum, Y, A, B og C, frá og með 7. mars sl., í sex mánuði, eftirför, heimsæki eða verði með öðru móti í sambandi við þau svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti.

Lögreglan á Selfossi rannsakar ætlað áralangt ofbeldi varnaraðila gegn eiginkonu og þremur börnum. Fyrir dóminn hafa verið lögð afrit rannsóknargagna vegna þeirra atvika sem nálgunarbannið byggir á.  Meðal gagna málsins er samantekt úr hljóðrituðum framburði vitnanna Y, eiginkonu varnaraðila, og A, elstu dóttur þeirra hjóna. Báðar lýsa þær líkamlegu ofbeldi sem þær hafa orðið fyrir inni á heimilinu af hálfu varnaraðila yfir langan tíma. Þær lýsa einnig atlögu varnaraðila að eiginkonunni, A, á heimili þeirra fyrir um þremur mánuðum síðan. Í samantekt af framburði A kemur fram að varnaraðili hafi fyrir nokkrum vikum reynt að aka á hana þar sem hún var að ganga yfir gangbraut á Austurvegi á Selfossi, en henni hafi tekist að hlaupa undan bifreiðinni. Þá er einnig samantekt af yfirheyrslum sem fram fór fyrir dómi í Barnahúsi þann 5. mars sl., af vitnunum B og C, auk þess sem dómurinn hefur undir höndum upptöku af þeim yfirheyrslum í hljóð og mynd. Vitnið B lýsti því að varnaraðili hafi m.a. lamið hana og kýlt í maga. Þá lýsti vitnið tilteknu atviki þar sem varnaraðili hafi barið hana með ryksuguröri. Vitnið C lýsti því að varnaraðili hafi veitt honum högg með krepptum hnefa í öxl og maga í gegnum árin. Þá kvaðst vitnið hafa orðið vitni af ætlaðri atlögu varnaraðila að vitninu B með ryksuguröri. Vitnið C greindi frá ánægjulegum samskiptum við varnaraðila þegar brotaþoli heimsótti hann stuttu fyrir yfirheyrsluna. Í samantekt lögreglu af framburði varnaraðila kemur fram að hann neiti öllum sakargiftum.  Við meðferð málsins fyrir dómi kom fram að varnaraðili hafi ekki hótað, áreitt eða raskað friði brotaþola þann tíma sem þeir hafa dvalið utan heimilisins. Jafnframt kom fram að ákvörðun um nálgunarbann hafi verið birt varnaraðila í beinu framhaldi af yfirheyrslu lögreglu þar sem honum var kynnt kæruefni og framburður brotaþola.  Fram kom að brotaþolinn A hræddist viðbrögð varnaraðila í kjölfar kæru á hendur honum.

Afstaða varnaraðila til kröfu um nálgunarbann og brottvísun af heimili kemur fram í upplýsingaskýrslu lögreglu. Þar hafnar varnaraðili öllum slíkum kröfum og vísar í fyrsta lagi til þess að ekkert liggi fyrir um að hann hafi valdið konu sinni eða börnum tjóni né að þeim stafi nokkur hætta af nærveru hans. Í öðru lagi búi hann nú einn á heimilinu og ekkert liggi fyrir um hvenær eiginkona og börnin komi aftur heim. Í þriðja lagi vísar varnaraðili til meðalhófsreglu 6. gr. laga nr. 85/2011.  Þá vísar verjandi varnaraðila til barnalaga nr. 76/2003, um gagnkvæman rétt varnaraðila og barna hans til samvista og umgengni.  

Lögregla hefur til rannsóknar ætlað líkamlegt og andlegt ofbeldi varnaraðila í  garð eiginkonu og barna um einhvern tíma. Í 4. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, er samkvæmt a. lið 1. gr. nefndrar greinar, heimilt að beita nálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola, eða, samkvæmt b. lið sömu greinar, að hætta sé á að viðkomandi muni brjóta gegn brotaþola samkvæmt a. lið áðurnefndrar lagagreinar. Samkvæmt 6. gr. laganna nr. 85/2011, verður nálgunarbanni aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti.

Með vísan til þess sem fram kemur í framburði brotaþola er fallist á það með lögreglustjóra að varnaraðili sé undir rökstuddum grun um að hafa framið refsiverð brot gegn brotaþolum. Þá er fallist á það með lögreglustjóra að hætta sé á að varnaraðili haldi áfram að brjóta gegn brotaþola. Til úrlausnar á ágreiningi um samvistir og umgengni við börn sín nýtur varnaraðili úrræða samkvæmt barnalögum nr. 76/2003.  Þykja því uppfyllt skilyrði 4. og 6. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili, til þess að staðfesta ákvörðun lögreglustjóra að því leyti að bann sé lagt við því að varnaraðili veiti brotaþolunum, Y, A, B og C, eftirför, heimsæki eða verði með öðru móti í sambandi við þá, svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti, þó með þeirri breytingu að rétt þykir að stytta tímalengd nálgunarbannsins eins og nánar greinir í úrskurðarorði. 

Með vísan til 3. mgr. 38. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011, skal sakarkostnaður málsins greiðast úr ríkissjóði, en það er þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Sigurðar Jónssonar hrl., sem þykir hæfileg 112.950 krónur. Þá greiðist þóknun skipaðra réttargæslumanna einnig úr ríkissjóði sem hér segir: Þóknun réttargæslumanns Y, Jónínu Guðmundsdóttur hdl., þykir hæfilega ákveðið 112.950 krónur og 14.100 krónur í ferðakostnað. Þóknun réttargæslumanns A, B og C, Torfa Ragnars Sigurðssonar hrl., þykir hæfilega ákveðin 112.950 krónur. Þóknun verjanda og réttargæslumanna er tilgreind að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ragnheiður Thorlacius héraðsdómari kvað upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

X er gert að sæta nálgunarbanni í þrjá mánuði frá 7. mars 2013 að telja, þannig að lagt er bann við því að hann veiti Y, A, B og C eftirför, heimsæki eða setji sig með öðru móti í samband við þau, svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti.  

Ákvörðun lögreglustjórans á Selfossi er felld úr gildi að því er varðar bann við að X komi á þann stað sem Y, A, B og C koma til með að búa á, á meðan tímabili nálgunarbanns stendur.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Sigurðar Jónssonar hrl., 112.950 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti greiðist úr ríkissjóði. Þóknun réttargæslumanns Y, Jónínu Guðmundsdóttur, hdl., 112.950 krónur og 11.400 krónur í ferðakostnað og þóknun réttargæslumanns A, B og C, Torfa Ragnars Sigurðssonar hrl., 112.950 krónur greiðist úr ríkissjóði. Í báðum tilvikum er þóknun réttargæslumanna tilgreind að meðtöldum virðisaukaskatti.