Fimmtudaginn 7. október 2010.
Nr. 70/2010.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir  vararíkissaksóknari) gegn            Páli Skúlasyni (Ásgeir Þór Árnason hrl.)

 

Umboðssvik.

P var ákærður fyrir umboðssvik, en til vara skilasvik, með því að hafa í maí 2007 misnotað aðstöðu sína með því að selja N ehf. í heimildarleysi sumarhúsalóð í Grímsnesi í eigu A, en P var skráður þinglýstur eigandi lóðarinnar við söluna. Með kaupsamningi í ágúst 1988 hafði P selt A og B umrædda lóð, sem síðar kom í hlut A við skilnað þeirra hjóna. A og B láðist að þinglýsa eignarréttindum sínum og hélst í veðmálabókum skráning P sem eigandi lóðarinnar.  Í málinu bar P því við að kaupsamningurinn hafi ekki verið efndur að fullu og hafi hann því litið svo á að hann væri úr gildi fallinn vegna fyrningar þegar hann gaf út afsalið til N ehf. í maí 2007. Talið var að við kaupsamningsgerðina 1988 hefðu A og B öðlast eignarrétt yfir sumarhúsalóðinni og skipti í því sambandi ekki máli hvort kaupverð væri að fullu greitt. Kaupin hefðu verið tilkynnt Fasteignamati ríkisins og A og B  verið skráð eigendur lóðarinnar og greitt opinber gjöld af fasteigninni. Þá hefi A greitt fyrir framkvæmdir vegna vatnsveitu og vegalagningar sem ráðist var í vegna lóðarinnar. Talið var að háttsemi P  miðaði að ólögmætri auðgun á kostnað A, sem við þetta tapaði eignarrétti sínum yfir lóðinni. Var P sakfelldur fyrir brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að P, sem var starfandi lögmaður, hafði á sínum tíma annast alla samningagerð fyrir A og B í málinu og báru þau því við að hafa í einu og öllu fylgt leiðbeiningum hans og talið að tryggilega hefði verið frá kaupunum gengið. Svo hafi hins vegar ekki verið raunin og hafi P misnotað þá aðstöðu þegar færi gafst til. Brotavilji P hafi verið einbeittur og leitt til þess að A hafi orðið fyrir tilfinnanlegu tjóni við missi eignarréttar síns yfir lóðinni. Var refsing P talin hæfilega ákveðin fangelsi í 8 mánuði, þar af 5 mánuðir skilorðsbundnir.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson og  Garðar Gíslason.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. febrúar 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjum. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann sýknu, en að því frágengnu að refsing verði felld niður en ella milduð.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða og heimfærslu brots hans til refsiákvæðis.

Við ákvörðun refsingar ákærða ber að líta til þess að brotavilji hans var einbeittur og leiddi til þess að fyrri eigandi lóðarinnar, A, varð fyrir tilfinnanlegu tjóni við missi eignarréttar síns yfir lóðinni. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er refsing ákærða ákveðin fangelsi í 8 mánuði, en rétt er að fresta fullnustu 5 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 55/1922.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Páll Skúlason, sæti fangelsi í 8 mánuði, en fresta skal fullnustu 5 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 55/1922. 

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 273.226 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Ásgeirs Þórs Árnasonar hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. janúar 2010.

Málið er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 2. október 2009, á hendur Páli Skúlasyni, kt. 300740-2199, fyrir umboðssvik, til vara skilasvik, með því að hafa í maí 2007 misnotað aðstöðu sína, sem þinglýstur eigandi að sumarhúsalóð nr. [...] í landi [...], eign A, kt. [...], með því að selja hana í heimildarleysi félaginu C., kt. [...], með afsali dagsettu 27. maí 2007, þrátt fyrir eignarréttindi A, en ákærði seldi A og B, kt. [...], lóðina með kaupsamningi 5. ágúst 1988.

Háttsemi ákærða telst varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 2. tl. 250. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að ákærði verði sýknaður af ákæru. Til þrautavara er þess krafist að refsing fari ekki fram úr sektum og að komi til fangelsisrefsingar þá verði hún að öllu leyti skilorðsbundin.  Loks krefst verjandi hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa.

Við aðalmeðferð málsins óskaði sækjandi eftir því að leiðrétta ákæru að því leyti að sumarhúsalóðin sem um ræðir sé nr. [...] í landi [...].

Málsatvik

Með bréfi, dagsettu 28. ágúst 2007, barst lögreglu kæra H héraðsdómslögmanns, fyrir hönd A, á hendur ákærða fyrir auðgunarbrot. Í kæru er rakið að kærandi hafi ásamt fyrrverandi eiginmanni sínum, B, með kaupsamningi 5. ágúst 1988 keypt af ákærða sumarhúsalóð nr. [...] í landi [...]. Hefðu eigendaskiptin verið tilkynnt Fasteignamati ríkisins, en svo virtist sem kaupsamningi hafi ekki verið þinglýst. Árið 1998 hefði A slitið hjúskap við eiginmann sinn og lóðin komið í hennar hlut með skilnaðarsamningi. Hefðu eigendaskiptin verið skráð hjá Fasteignamati ríkisins. Hefði A greitt öll opinber gjöld af lóðinni frá 1988. Fasteignaseðill til greiðslu á gjöldum hefði hins vegar ekki borist árið 2007. Við eftirgrennslan hefði komið í ljós að A var ekki lengur skráð sem eigandi að lóðinni, heldur ákærði. Hefðu þær skýringar fengist frá sveitarfélaginu að þetta stafaði af misræmi í skráningu á eignarhaldi, en ákærði væri enn skráður eigandi lóðarinnar þar sem kaupsamningi hefði ekki verið þinglýst. Við frekari eftirgrennslan hefði komið í ljós að ákærði hefði selt einkahlutafélaginu C lóðina, en það félag svo selt D lóðina.

Meðal gagna málsins er afrit kaupsamnings vegna sumarhúsalóðarinnar nr. [...] í landi [...] frá 5. ágúst 1988. Kemur þar fram að ákærði selji A og B lóðina. Kaupverð lóðarinnar sé 300.000 krónur. Skuli 150.000 krónur greiðast við undirskrift kaupsamnings, en eftirstöðvarnar með þremur 50.000 króna greiðslum 1. febrúar, 1. mars og 1. apríl 1989. Samningurinn sé gerður með fyrirvara um samþykki hreppsnefndar [...]hrepps og Jarðanefndar [...]sýslu. Muni seljandi gefa út afsal til kaupenda þegar kaupverð hafi verið að fullu greitt. Einnig liggur fyrir afrit bréfs A og B, dagsett 17. október 1988, til hreppsnefndar [...]hrepps, þar sem tilkynnt er um eigendaskipti. Tilkynningu til jarðanefndar er hins vegar ekki að finna í gögnum málsins.

Þá liggur fyrir afrit afsals, dagsetts 21. maí 2007, þar sem kemur fram að ákærði afsali C lóðinni. Skjalið ber með sér að hafa verið afhent til þinglýsingar 27. júlí 2007. Loks liggur fyrir afrit afsals C til D vegna lóðarinnar, dagsett 1. ágúst 2007, sem ber með sér að hafa verið afhent til þinglýsingar 2. ágúst 2007.    

Meðal gagna málsins er yfirlit Fasteignamats ríkisins, dagsett 20. febrúar 2008, um eigendaskráningu lóðarinnar [...], landnr. [...]. Kemur þar fram að ákærði hafi verið skráður eigandi lóðarinnar í skrám fasteignamatsins til 9. maí 1989. Frá þeim degi hafi B og A verið skráð eigendur samkvæmt kaupsamningi, dagsettum 5. ágúst 1988. Frá árinu 2000 hafi A ein verið skráð eigandi lóðarinnar. Frá 19. maí 2006 hafi ákærði verið skráður eigandi samkvæmt skráningu sýslumannsins á [...] um þinglýstan eiganda eignarinnar. D hafi verið skráð eigandi frá 7. ágúst 2007 samkvæmt afsali dagsettu 1. ágúst 2007. 

Þá eru í gögnum málsins afrit af skattframtölum ákærða fyrir árin 2004 til 2007. Ekki er getið um lóðina í skattframtölum ákærða fyrir árin 2004 og 2005. Í skattframtali fyrir árið 2006 er lóðin hins vegar talin með eignum ákærða. Þá er gerð grein fyrir sölu lóðarinnar til C í skattframtali fyrir árið 2007 og söluverð þar sagt 1.200.000 krónur.  

       A höfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur ákærða, C og D og krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hennar að sumarhúsalóðinni. Í niðurstöðu héraðsdóms kemur fram að það ylti á 29. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 hvort A teldist hafa glatað rétti sínum til lóðarinnar, þar sem þinglýsingarbækur hefðu ekki geymt heimildir um réttindi hennar þegar D þinglýsti samningi sínum. Kæmi því aðeins til skoðunar hvort D hefði verið grandlaus um réttindi A er hún samdi við C og þinglýsti rétti þeim sem hún teldi sig hafa fengið. Var talið að grandleysi hefði ekki verið afsannað og því hefði hún með þinglýsingu réttar síns rýmt rétti A. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 29. október 2009, í málinu nr. 333/2008.

       Við skýrslutökur við meðferð fyrrgreinds dómsmáls kom fram hjá ákærða að hann hefði talið sig vera lögmætan eiganda lóðarinnar þar sem A og B hefðu ekki staðið skil á umsömdum greiðslum kaupverðs. Hefðu þau greitt samtals 200.000 krónur af kaupverði lóðarinnar, sem hefði verið um 70% kaupverðs. Við yfirheyrslu hjá lögreglu 12. maí 2009 var ákærða kynnt kæruefnið og hann spurður út í það sem hefði komið fram hjá honum í skýrslutökum fyrir dómi í einkamálinu. Sagðist ákærði hafa reynt að innheimta eftirstöðvar kaupverðs lóðarinnar, sem hefði numið 100.000 krónum. Hefði hann gengið eftir greiðslu við B, en hann ekki getað staðið í skilum. Þremur til fjórum árum síðar hefði hann fregnað að lóðin hefði komið í hlut A við skilnað. Hefði hann þá haft samband við hana og óskað eftir því að þau hittust til að ræða þetta mál, en hún hefði hafnað því. Sagðist ákærði ekki minnast þess að vakin hefði verið athygli hans á því að A teldi sig eiganda sumarhúsalóðarinnar áður en hann seldi C lóðina. Hann hefði álitið lóðina vera sína eign þar sem kaupsamningurinn við B og A væri löngu fyrndur.

       Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði játaði að hafa selt B og A umrædda sumarhúsalóð samkvæmt kaupsamningi dagsettum 5. ágúst 1988 og að hafa síðar selt C lóðina með afsali dagsettu 21. maí 2007. Sagði ákærði að B og A hefðu ekki efnt kaupsamninginn og hefði hann því litið svo á að samningurinn væri fallinn úr gildi vegna fyrningar. Tæplega helmingur kaupverðsins hefði ekki fengist greiddur, eða ríflega 100.000 krónur. Spurður hvort hann hefði reynt að innheimta eftirstöðvar kaupverðsins sagðist ákærði einhvern tímann hafa hringt til A vegna þessa, en hann myndi ekki hvað þeim fór á milli. Hann hefði haft vitneskju um skilnað þeirra hjóna og að hún „tæki yfir þennan kröfurétt“. Þá sagðist ákærði hafa hringt til A árið 2006 vegna þess að hann hefði viljað leysa lóðina til sín. Hann hefði boðist til að endurgreiða henni það sem hefði verið greitt af kaupverðinu. Hann sagðist hins vegar ekki minnast þess að hafa haft samband við B á árunum 1991 eða 1992 og óskað eftir því að fá að kaupa lóðina til baka.

Ákærði sagðist ekki hafa getið um lóðina á skattframtali á tímabili, en hann hefði gert það árið sem hann seldi C hana. Þá hefði hann greitt fasteignagjöld vegna lóðarinnar á árunum 2006 og 2007.

Aðspurður sagðist ákærði ekki muna eftir því að B hefði haft sambandi við hann í mars eða apríl 2007 vegna þessa máls. Þá sagðist hann ekki minnast þess sérstaklega að hafa ritað gjaldkera félags sumarhúsaeigenda á svæðinu bréf í mars 2007 og óskað eftir því að greiða félagsgjöld vegna lóðarinnar.

Ákærði sagði einhvern á vegum C hafa hringt til sín og spurt hvort hann ætti lóðir á þessu svæði. Hann hefði sagst eiga þarna tvær lóðir og hefði félagið gert tilboð í þær. Endanlegt söluverð lóðanna tveggja til C hefði verið eitthvað nálægt 8 milljónum króna.

Ákærði kannaðist við undirskrift sína á afriti kaupsamnings frá 5. ágúst 1988, sem er meðal gagna málsins. Hann þekkti jafnframt efni samningsins og staðfesti að fjárhæðir og gjalddagar væru þar réttilega tilgreind.

       Vitnið A sagði þau B hafa keypt lóðina sem um ræðir af ákærða í ágúst 1988 með þeim kaupsamningi sem liggur fyrir í málinu. Helmingur kaupverðsins, 150.000 krónur, hefði verið greitt á skrifstofu ákærða við undirritun kaupsamningsins, en aðrar greiðslur á tilgreindum gjalddögum. Fullyrti vitnið að þessar greiðslur hefðu verið inntar af hendi. Hins vegar hefði ekki verið gefið út afsal vegna lóðarinnar. Ákærði hefði beðið þau um að fara með kaupsamninginn í Fasteignamat ríkisins, því að hann vildi losna við að greiða fasteignagjöld. Þau hefðu gert eins og ákærði sagði vegna þess að þau hefðu treyst honum. Hann væri lögfræðingur og hefði sagst vera vanur fasteignaviðskiptum. Þau hefðu ekki afhent kaupsamninginn til þinglýsingar. Hins vegar hefðu þau þegar í stað farið að greiða fasteignagjöld vegna lóðarinnar. Þá hefðu þau gengið í félag landeigenda sem stofnað var á svæðinu og greitt gjöld til þess. Þau hefðu greitt fyrir framkvæmdir vegna vatnsveitu og vegalagningar og annað slíkt, en skipulag hefði nýlega verið samþykkt þegar þau eignuðust lóðina.  

Vitnið sagðist hafa verið ein skráð eigandi lóðarinnar frá árinu 2000 eftir skilnað þeirra hjóna. Í apríl 2007 hefði borið svo við að hún hefði ekki fengið sendan  greiðsluseðil vegna fasteignagjalda. Hún hefði haft samband við skrifstofu [...]hrepps og spurst fyrir um þetta, en þá verið sagt að lóðin væri nú skráð á nafn ákærða. Hefði hún fengið þetta staðfest hjá Fasteignamati ríkisins. Vitnið sagði þau fyrrverandi eiginmann sinn hafa leitað að gögnum um viðskiptin um lóðina, en ekkert fundið. Þá hefði B haft samband við ákærða, sem hefði vísað á lögmann sinn, I, sem hann sagði annast öll þessi mál fyrir sig. Sá lögmaður hefði hins vegar engu viljað svara þeim. Hefðu þau þá leitað aðstoðar H lögmanns.

Vitnið sagði ákærða hafa haft samband við þau B árið 1991 eða 1992 og óskað eftir því að kaupa landið af þeim aftur, en hann hefði sagst hafa áhugasaman kaupanda. Þau hefðu hins vegar hafnað þeirri umleitan. Hún vísaði því á bug að ákærði hefði haft samband við hana á árinu 2006 vegna þessa máls.

Aðspurð sagðist vitnið ekki muna hvort kaup lóðarinnar voru tilkynnt til Jarðanefndar [...]sýslu. Sagðist hún ekki hafa vitað að sú nefnd væri til.

Vitnið sagðist hafa litið svo á að þau hefðu fengið lóðina afhenta við undirritun kaupsamningsins. Sumarið eftir hefðu þau hafist handa við að gróðursetja trjáplöntur til uppeldis á lóðinni og hefðu þau ræktað landið síðan.

       Vitnið B staðfesti að framlagt afrit væri af kaupsamningnum sem þau A gerðu við ákærða um kaup á lóðinni 5. ágúst 1988. Vitnið sagði að allar greiðslur samkvæmt kaupsamningnum hefðu verið inntar af hendi á þar tilteknum gjalddögum. Hins vegar hefði hann ekki í fórum sínum staðfestingar vegna þessara greiðslna. Hann minnti að greiðslurnar hefðu verið inntar af hendi á skrifstofu ákærða við Klapparstíg og að greitt hefði verið með ávísunum.

Vitnið sagði ákærða hafa haft samband við sig á árunum 1991 eða 1992 og spurt hvort lóðin væri til sölu. Þau hjónin hefðu sagt svo ekki vera.

Vitnið sagðist ekki minnast þess að afsal hefði verið gefið út vegna lóðarinnar, þótt kaupverðið hefði verið greitt að fullu. Ákærði hefði annast alla samningsgerð vegna málsins. Þá gat vitnið ekki útskýrt hvers vegna kaupsamningnum var ekki þinglýst. Sagði hann þau hjónin hafa álitið tryggilega gengið frá málum af hálfu ákærða. Þeim hefði þegar í stað farið að berast greiðsluseðlar fyrir fasteignagjöldum vegna lóðarinnar. Lóðin hefði síðan fallið í hlut A við skilnað þeirra hjóna.

Vitnið sagðist hafa haft samband við ákærða í mars eða apríl 2007, eftir að hann fékk símtal frá A sem skýrði honum frá því að ákærði væri þá skráður eigandi að lóðinni. Hefði hann talið að um misskilning væri að ræða og hringt til ákærða. Ákærði hefði hins vegar farið undan í flæmingi og vísað á lögmann sinn.

Aðspurður sagðist vitnið vera [...] að mennt og starfa sem [...]. Ákærði hefði farið fram á það við hann að hann aflaði auglýsinga í tímaritið Skjöld, sem ákærði gaf út. Það hefði hins vegar ekki tengst kaupum á lóðinni að neinu leyti. Vitnið sagði það ekki hafa komið til greina af sinni hálfu að afla auglýsinga fyrir tímarit ákærða.

Vitnið sagðist hafa litið svo á að þau A hefðu fengið lóðina afhenta við kaupsamningsgerð. Þau hefðu fljótlega farið að gróðursetja plöntur á henni.

Vitnið sagðist ekki muna hvort tilkynnt hefði verið um kaup lóðarinnar til Jarðanefndar [...]sýslu. Þá sagðist vitnið ekki muna hvort gerð hefði verið skiptayfirlýsing vegna lóðarinnar þegar gengið var frá skilnaðarsamningi þeirra hjóna.

Vitnið I sagði H lögmann hafa hringt til sín í apríl 2007 og spurt hvort hann væri að vinna að máli fyrir ákærða vegna einhverrar lóðar. Hefði hann neitað því, en samþykkt að H sendi honum skjöl vegna málsins. Áður hefði ákærði verið búinn að ræða þetta mál lítillega við hann. Hefði ákærði þá komið á skrifstofu hans án þess að gera boð á undan sér og farið að segja honum að hann ætti í vandræðum vegna lóðar í [...]landinu, sem hann hefði selt manni að nafni B. Hefði B þessi greitt 150.000 krónur fyrir lóðina, en hann hefði mátt greiða afgang kaupverðsins með því að útvega auglýsingar í tímarit ákærða sem héti Skjöldur. Vitnið sagðist ekki vita hvort ákærði hefði haft í hyggju að reyna að innheimta eftirstöðvar kaupverðsins eða rifta kaupunum. Hann hefði sagt ákærða að ef hann ætlaði að gera eitthvað í þessu máli yrði hann að finna kaupsamninginn. Þegar H hringdi skömmu síðar sagðist vitnið hafa talið að ákærði hefði sagt honum að hann ætlaði að annast þetta mál fyrir sig og því leyft honum að senda sér gögn. Hann hefði haldið að ákærði myndi koma aftur, en það hefði hann ekki gert.   

Vitnið sagðist hafa komið að málum þegar C seldi D lóðina sem um ræðir. Félagið hefði keypt lóðir af erfingjunum að landi [...] og hefði E, forsvarsmaður félagsins, leitað eftir því við þá ákærða báða að kaupa af þeim fleiri lóðir. Þá hefði eigandi lóðar nr. [...] á svæðinu falið vitninu að leita eftir kaupum á lóð nr. [...], sem var í eigu D. Sagðist vitnið hafa rætt við D og boðið henni lóð sem hann átti sjálfur og peningagreiðslu á milli, sem átti að koma frá kaupandanum. D hefði hafnað þessu tilboði, en sagst vilja lóð „ofan vegar“ sem kallað væri þarna á svæðinu. Hefði vitnið þá leitað eftir því við E hvort hann hefði eignast slíka lóð. Svo hefði reynst vera því að E hefði þá verið búinn að kaupa lóðina sem um ræðir í máli þessu af ákærða. Hefði vitnið haft milligöngu um að D fengi þá lóð í stað lóðarinnar nr. [...]. Kaupin hefðu átt sér stað sumarið 2007. Taldi vitnið að C hefði fengið greiddar 7 eða 7 ½ milljón króna fyrir lóðina nr. [...].

Vitnið sagðist ekki hafa vitað að lóðin sem C seldi D í umrætt sinn hefði verið sú sama og ákærði hefði verið að ræða um við hann, sem fyrr getur. Þá hefði ekkert komið fram í samtali þeirra H um hvaða lóð væri að ræða. Vitnið sagðist ekki hafa skoðað gögnin sem H sendi honum vegna málsins.

       Vitnið E sagðist hafa leitað eftir því við ákærða hvort hann hefði lóðir til sölu. Hefði hann keypt tvær lóðir af ákærða í maí 2007 og greitt honum samtals um 8 milljónir króna fyrir. Önnur lóðin hefði verið sú sem um ræðir í máli þessu. Sú lóð hefði verið „seld áfram“ til þriðja aðila þá um sumarið.

       Vitnið D sagði I hafa hringt til sín og spurt hana hvort sumarhúsalóðin nr. [...], sem var í hennar eigu, væri föl. Hún hefði neitað því. I hefði þá boðið henni aðra lóð sem hann átti í skiptum. Vitnið sagðist hafa hafnað þessu, en sagt að ef hann ætti lóð „fyrir ofan veg“ væri hún tilbúin að skoða það. Einhverjum dögum síðar hefði I haft símasamband á ný og spurt hvort þau hjónin hefðu áhuga á að taka lóð nr. [...] í skiptum. Þau hefðu skoðað lóðina, litist vel á hana og sagt I að þau væru reiðubúin að hafa skipti á lóðunum. Vitnið sagðist ekkert hafa vitað um tilvist C á þessum tíma. Hún hefði fengið þær upplýsingar frá Fasteignamati ríkisins að ákærði væri skráður eigandi lóðarinnar. Einhverjum dögum síðar hefði I hringt til hennar aftur og sagt henni að ákærði hefði verið búinn að selja þessu félagi lóðina, en að það breytti engu um þeirra viðskipti. Vitnið sagðist einfaldlega hafa haft skipti á lóðunum. Hún hefði afsalað sér sinni lóð og fengið hina í staðinn. Hún hefði ekkert fengið greitt á milli og vissi ekki hver hefði greitt C fyrir lóðina sem hún afsalaði sér.

       Vitnið F, lögfræðingur hjá Fasteignaskrá Íslands, sagði að unnið hefði verið að því um skeið á vegum stofnunarinnar að samræma skráningu í þinglýsingabækur og fasteignaskrá, þ.m.t. eigendaskráningu. Hefði verið vinnuregla að senda þeim, sem ekki voru þinglýstir eigendur, heldur skráðir sem slíkir hjá fasteignamatinu, bréf þar sem þeim var bent á að þinglýsa eignarheimildum sínum. Ef það var ekki gert innan ákveðins frests var nafn þinglýsts eiganda fært í fasteignaskrána. Vitnið sagðist ekki geta staðfest að A hefði borist slíkt bréf.

       Vitnið G, gjaldkeri sumarhúsafélagsins að [...], sagði A hafa verið eiganda að landi nr. [...] þegar hún hóf störf árið 2002. Hefði A greitt öll gjöld sem átti að greiða, sem og kostnað vegna vegaframkvæmda sem ráðist var í. Vitnið staðfesti að hafa borist bréf frá ákærða, dagsett 6. mars 2007, þar sem kom fram að hann væri þinglýstur eigandi lóðarinnar og ætti því að greiða gjöld af henni. Sagði vitnið að hún hefði ekki vitað það fyrr að einhver annar en A væri eigandi lóðarinnar.

Vitnið H gerði grein fyrir aðkomu sinni að málinu og hvernig staðið var að kæru. Vitnið staðfesti að hafa unnið skilnaðarsamning fyrir A og B. Sagði vitnið að ekki hefði verið útbúin sérstök skiptayfirlýsing vegna sumarhúsalóðarinnar sem getið er í samningnum. Ekki eru efni til að rekja framburð vitnisins frekar.

Niðurstaða

Í ákæru er ranglega tilgreint að lóðin sem um ræðir sé nr. [...] í landi [...], en ekki nr. [...], svo sem gögn málsins bera með sér að rétt sé. Þykir þetta ekki standa í vegi fyrir því að dæmt verði um sakarefnið, enda var vörn ákærða ekki áfátt vegna þessa, sbr. 2. málslið 1. mgr. 180. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. 

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins og vísar til röksemda sem raktar eru í greinargerð verjanda sem lögð var fram í málinu. Með úrskurði, uppkveðnum 2. desember sl., hafnaði dómurinn þeirri kröfu ákærða og kemur hún því ekki til frekari skoðunar.

Fyrir liggur að ákærði seldi A og B lóðina nr. [...] í landi [...] með kaupsamningi 5. ágúst 1988 og að lóðin kom síðar í hlut A við skilnað þeirra hjóna. Ákærði hefur borið því við að kaupsamningurinn hafi ekki verið efndur af hálfu B og A og hafi hann því litið svo á að samningurinn væri fallinn úr gildi vegna fyrningar.

A og B hafa borið að kaupsamningur þeirra við ákærða hafi verið að fullu efndur, en gögn því til staðfestingar hafa ekki verið lögð fram í málinu. Ákærði bar við aðalmeðferð málsins að af 300.000 krónum, sem var umsamið kaupverð, hefðu ekki fengist greiddar ríflega 100.000 krónur. Samkvæmt þessu verður því slegið föstu að A og B hafi greitt ákærða a.m.k. rúmlega helming kaupverðsins.

Við kaupsamningsgerð öðluðust kaupendur eignarrétt yfir sumarhúsalóðinni. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort kaupverð var að fullu greitt. Þá breytir engu í þessu sambandi hvort aðilaskiptin voru tilkynnt Jarðanefnd [...]sýslu. Kaupin voru tilkynnt Fasteignamati ríkisins og A og B skráð eigendur lóðarinnar. Greiddu þau opinber gjöld af fasteigninni frá þeim tíma og verður afhending hennar við það miðuð. Þá greiddi A fyrir framkvæmdir vegna vatnsveitu og vegalagningar sem ráðist var í. Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að kaupendur hefðu ekki innt kaupverðið af hendi að fullu liggur fyrir að ákærði nýtti ekki vanefndaúrræði sem honum voru heimil, svo sem að krefjast réttra efnda kaupsamningsins, eða riftunar. Þar sem A og B láðist að þinglýsa eignarréttindum sínum hélst í veðmálabókum skráning ákærða sem eiganda lóðarinnar. Með þessu komst ákærði í þá aðstöðu að ráðstafa eigninni þótt án heimildar réttmæts eiganda væri. Þessa aðstöðu misnotaði ákærði þegar hann seldi C lóðina með afsali 21. maí 2007 og hagnaðist um leið sem kaupverðinu nam. Miðaði háttsemi hans að ólögmætri auðgun á kostnað A, sem við þetta tapaði eignarrétti sínum yfir lóðinni. Samkvæmt framansögðu verður ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru og telst háttsemi hans varða við 249. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði er fæddur í júlí 1940 og hefur hann ekki sætt refsingu svo vitað sé. Ákærði er starfandi lögmaður. Fram er komið í málinu að hann annaðist alla samningsgerð vegna kaupa A og B á sumarhúsalóðinni. Hafa þau borið að þau hafi í einu og öllu fylgt leiðbeiningum ákærða í málinu og að þau hefðu talið tryggilega frá kaupunum gengið. Svo reyndist ekki vera og misnotaði ákærði þá aðstöðu þegar færi gafst til. Með broti sínu hefur ákærði valdið A umtalsverðu fjárhagstjóni. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 6 mánuði, en rétt þykir að ákveða að fresta skuli fullnustu þriggja mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði verður dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ásgeirs Þórs Árnasonar hæstaréttarlögmanns, 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Karl Ingi Vilbergsson aðstoðarsaksóknari.

Ragnheiður Harðardóttir settur héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, Páll Skúlason, sæti fangelsi í 6 mánuði, en fresta skal fulln­ustu þriggja mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ásgeirs Þórs Árnasonar hæstaréttarlögmanns, 400.000 krónur.

                      

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 2009.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 27. nóvember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 2. október sl., á hendur Páli Skúlasyni, kt. 300740-2199, Prestastíg 9, Reykjavík, fyrir umboðssvik, til vara fyrir skilasvik, með því að hafa í maí 2007, misnotað aðstöðu sína, sem þinglýstur eigandi að sumarhúsalóð nr. [...] í landi [...], eign A, kt. [...], með því að selja hana í heimildarleysi félaginu C, kt. [...], með afsali dagsettu 27. maí 2007, þrátt fyrir eignarréttindi A, en ákærði seldi A og B, kt. [...], lóðina með kaupsamningi 5. ágúst 1988.

Háttsemi ákærða telst varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 2. tölulið 250. gr. almennra hegningarlaga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærða krefst þess að málinu verði vísað frá dómi og að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

Upphaf máls þessa var það að með bréfi, dagsettu 28. ágúst 2007, barst lögreglu kæra H héraðsdómslögmanns, fyrir hönd A, á hendur ákærða fyrir meint auðgunarbrot. Í kæru er rakið að kærandi hefði ásamt fyrrverandi eiginmanni sínum, með kaupsamningi dagsettum 5. ágúst 1988, keypt af ákærða sumarbústaðalóð í landi [...]. Hefðu eigendaskiptin verið tilkynnt Fasteignamati ríkisins, en svo virtist sem kaupsamningi hafi ekki verið þinglýst. Árið 1998 hefði kærandi slitið hjúskap við eiginmann sinn og lóðin komið í hennar hlut með skilnaðarsamningi. Hefðu eigendaskiptin verið skráð hjá Fasteignamati ríkisins. Hefði kærandi greitt öll opinber gjöld af lóðinni frá 1988. Fasteignaseðill til greiðslu á gjöldum hefði hins vegar ekki borist árið 2007. Við eftirgrennslan hefði komið í ljós að kærandi var ekki lengur skráð sem eigandi að lóðinni, heldur ákærði. Hefðu þær skýringar fengist frá sveitarfélaginu að þetta stafaði af misræmi í skráningu á eignarhaldi, en ákærði væri enn skráður eigandi lóðarinnar þar sem kaupsamningi hefði ekki verið þinglýst. Frekari eftirgrennslan hefði leitt í ljós að ákærði hefði selt lóðina til C, sem hefði selt lóðina aftur til D.

Samkvæmt gögnum málsins var afsal vegna lóðarinnar til C dagsett 21. maí 2007, en afhent til þinglýsingar 27. júlí 2007. Afsal C til D er dagsett 1. ágúst 2007 og var það afhent til þinglýsingar 2. ágúst 2007. 

Kærandi höfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur ákærða, C og D og krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hennar að lóðinni. Héraðsdómur taldi að það ylti á 29. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 hvort kærandi teldist hafa glatað rétti sínum til lóðarinnar, þar sem þinglýsingarbækur hefðu ekki geymt heimildir um réttindi hennar þegar D þinglýsti samningi sínum. Kæmi því aðeins til skoðunar hvort stefnda D hefði verið grandlaus um réttindi kæranda er hún samdi við C og þinglýsti rétti þeim sem hún teldi sig hafa fengið. Var talið að grandleysi hefði ekki verið afsannað og því hefði hún með þinglýsingu réttar síns rýmt rétti kæranda. Var niðurstaða héraðsdóm staðfest með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 29. október 2009, í málinu nr. 333/2008.

Sem fyrr segir höfðaði lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu mál á hendur ákærða 2. október sl., aðallega fyrir umboðssvik, en til vara fyrir skilasvik. Neitaði ákærði sök við þingfestingu málsins 5. nóvember sl. Með greinargerð verjanda ákærða, sem barst dóminum 20. nóvember sl., var krafist frávísunar málsins. Verður nú gert grein fyrir kröfum ákærða að þessu leyti, afstöðu ákæruvaldsins og niðurstöðu dómsins þar að lútandi.

Í fyrsta lagi krefst ákærði frávísunar þar sem ákæruvaldið hafi lagt fram í málinu öll málsskjöl úr fyrrgreindu einkamáli, sem kærandi höfðaði gegn ákærða og tveimur öðrum aðilum, vegna sama sakarefnis og ákæra í máli þessu lýtur að. Telur ákærði að ákærandi hafi með framlagningu þessarar gagna ekki gætt að reglu 3. mgr. 134. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sem kveði á um að ákæruvaldinu sé óheimilt að leggja fram gögn sem hafa að geyma framburð ákærða. Framlagning á framburði ákærða fyrir héraðsdómi stríði því stórkostlega gegn meginreglu 111. gr. laga nr. 88/2008 um að sönnunarfærsla fari fram fyrir dóminum. Sé því ljóst að ákærði fái ekki við málsmeðferðina notið þeirra réttinda sakborninga, sem fyrir er mælt í 70. gr. stjórnarskrár, sbr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og meginreglur laga um meðferð sakamála. Vísar ákærði til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 92/2007 í þessu sambandi. Sé að mati ákærða óhjákvæmilegt að vísa málinu frá dómi.

Af hálfu ákæruvaldsins er bent á að í málinu hafi farið fram lögreglurannsókn, sem m.a. hafi falist í því að aflað var gagna úr þessu tiltekna einkamáli, enda varðaði það mál sakarefnið. Þegar ákærði var yfirheyrður af lögreglu 12. maí sl. hafi honum í upphafi verið kynnt sakarefnið á grundvelli gagna sem lágu fyrir í málinu. Í þeirri kynningu hefði verið vísað til framburðar ákærða fyrir dómi í einkamálinu. Þannig væru þessi gögn orðinn hluti af rannsóknargögnum lögreglu, sem ákæra grundvallist á. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008 beri ákæruvaldinu skylda til að leggja fram þau gögn sem ákæra styðst við. Nauðsynlegt hafi verið að bera framburð ákærða í einkamálinu undir hann við lögreglurannsóknina í því skyni að varpa ljósi á málið. Hins vegar gildi sú meginregla að sönnunarfærsla í sakamálum skuli vera milliliðalaus. Muni ákærði og vitni koma fyrir dóm til skýrslugjafar og verði dómur reistur á því sem kemur fram við aðalmeðferð málsins. Þá sé það mat ákæruvaldsins að framburður ákærða fyrir dómi í einkamáli teljist ekki frásögn utan réttar í skilningi 3. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008.

Niðurstaða

Samkvæmt 2. mgr. 134. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 leggur ákærandi fram þau skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn sem aflað hefur verið við rannsókn og sönnunargildi hafa að hans mati, þar á meðal þau sem hafa að geyma framburð ákærða og vitna fyrir dómi og hjá lögreglu. Samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar er að öðru leyti óheimilt að leggja fram skjöl eða annars konar gögn ef þau hafa að geyma framburð ákærða eða annarra sem skylt er að koma fyrir dóm sem vitni. Verður ákvæði 2. mgr. 134. gr. skilið svo að ákæranda sé heimilt að leggja fram gögn um framburð ákærðs manns fyrir dómi í tengslum við lögreglurannsókn málsins, s.s. við fyrirtökur vegna gæsluvarðhalds. Það er þó mat dómsins að framburður ákærða fyrir dómi í títtnefndu einkamáli, sem borinn var undir hann við lögregluyfirheyrslu og hann spurður um, teljist með því hluti af rannsóknargögnum málsins. Fram er komið að framburður ákærða að þessu leyti hefur sönnunargildi í málinu að mati ákæruvaldsins. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir hins vegar á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Í samræmi við meginregluna um milliliðalausa málsmeðferð verður dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð málsins fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008, þar með talið framburði ákærða við aðalmeðferð málins. Þær meginreglur réttarfarsins sem hér greinir felast í 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. og d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Verður ekki talið að atvik sem ákærði nefnir valdi því að mál hans njóti ekki réttlátrar meðferðar fyrir dómi. Er synjað kröfu ákærða um að vísa málinu frá dómi af þessari ástæðu.

Í öðru lagi er frávísunarkrafa ákærða reist á því að samkvæmt framlögðum tölvupóstsamskiptum fulltrúa lögreglustjóra og lögmanns kæranda, sé ljóst að lögmaðurinn hafi haft afskipti af þeirri ákvörðun handahafa ákæruvaldsins að gefa út ákæru í málinu. Sé það andstætt þeirri meginreglu að ákæruvaldið sé sjálfstætt í störfum sínum og taki ekki við fyrirmælum frá öðrum, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008.

Af hálfu ákæruvalds er því haldið fram að ekkert komi fram í nefndum tölvubréfum sem bendi til þess að lögmaður kæranda hafi komið að ákvörðun um saksókn í málinu.

Niðurstaða

       Tölvubréf þau sem um ræðir liggja fyrir í málinu. Er um að ræða bréf sem lögmaður kæranda hefur ritað sækjanda málsins í því skyni að óska upplýsinga um framgang þess og svarbréf sækjanda. Af þessum bréfaskiptum verður ekki ráðið að lögmaðurinn hafi með einum eða öðrum hætti komið að ákvörðun um saksókn í málinu. Er kröfu ákærða um frávísun hafnað.

Í þriðja lagi krefst ákærði frávísunar málsins þar sem kaupsamningur um sumarbústaðalóðina frá 5. ágúst 1988 hafi ekki verið lagður fram í frumriti, heldur hafi verið lagt fram óstaðfest ljósrit af kaupsamningi með þessari dagsetningu. Augljóst sé að vísa verði málinu frá dómi þar sem aðalsönnunargagn ákæruvaldsins sé ekki til. Ákærði eigi ekki að hlíta því að vera dreginn fyrir dóm í sakamáli þegar þannig hátti til.

 Af hálfu ákæruvaldsins er á það bent að óumdeilt sé í málinu að ákærði seldi kæranda og eiginmanni hennar lóðina í samræmi við kaupsamninginn. Ekki sé efast um það í málinu að samningurinn hafi verið gerður. Takist ekki sönnun um að kaupin hafi átt sér stað horfi það til sýknu en ekki frávísunar.

Niðurstaða

Að mati dómsins lýtur málsástæða ákærða raunverulega að efni málsins, en ekki formi. Ákæruvaldið ber sönnunarbyrði um að kaupin sem um ræðir hafi átt sér stað. Takist ekki sönnun um sekt ákærða myndi það leiða til sýknu, en ekki frávísunar. Er hafnað kröfu ákærða um frávísun á þessum grunni.

Ragnheiður Harðardóttir settur héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Frávísunarkröfu ákærða, Páls Skúlasonar, er hafnað.

Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms í málinu.