Fimmtudaginn 12. nóvember 2015.
Nr. 183/2015.	Ákæruvaldið (Hulda Elsa Björgvinsdóttir saksóknari) gegn X (Sigurður Sigurjónsson hrl.)

Útivist. Ómerking héraðsdóms.

Héraðsdómur í máli ákæruvaldsins á hendur X var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar sökum þess að ekki voru uppfyllt skilyrði til að fella dóm á málið eftir ákvæðum 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, svo sem gert hafði verið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 20. febrúar 2015 af hálfu ákæruvaldsins og krefst þess aðallega að ákærða verði sakfelld samkvæmt ákæru og henni gerð refsing, en til vara að héraðsdómur verði ómerktur.

Ákærða krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að sér verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa.

Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi 8. september 2013, þar sem ákærðu var gefið að sök að hafa brotið gegn 81. gr., sbr. 3. og 4. tölulið 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga, sbr. 1. mgr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012, með því að hafa 18. maí 2013 smyglað nánar tilteknum lyfjatöflum inn í fangelsið að Litla-Hrauni. Ákærða mætti ekki við þingfestingu málsins 17. október 2013, en það gerði á hinn bóginn nafngreindur lögmaður, sem sagði hana hafa forföll, svo og að hún óskaði eftir að hann yrði skipaður verjandi hennar í málinu. Það var gert og málinu frestað að því búnu til 7. nóvember 2013. Í þinghaldi þann dag mætti ákærða heldur ekki og kvaðst verjandinn ekki hafa náð til hennar. Var þá bókað að dómari teldi framlögð gögn nægileg og ekki þörf á frekari sönnunarfærslu. Samkvæmt 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála væri málið dómtekið á þeim grunni, en í fyrirkalli, sem birt hafði verið fyrir ákærðu, hafði þess verið getið að ef hún mætti ekki til þinghalds yrði hún að búast við að fjarvist hennar yrði metin til jafns við að hún viðurkenndi brotið og að dómur yrði lagður á málið að henni fjarstaddri, sbr. 1. mgr. 155. gr. sömu laga. Dómur gekk í málinu 5. desember 2013, þar sem ákærða var sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar, sem kvað upp dóm 18. desember 2014 í málinu sem var nr. 259/2014. Þar sagði meðal annars: „Eins og fyrr greinir kom ákærða ekki fyrir héraðsdóm í áðurgreindum þinghöldum 17. október og 7. nóvember 2013. Hins vegar var mættur þar af hennar hálfu lögmaður sem skipaður var verjandi hennar að hennar ósk. Af þessum sökum varð ekki útivist af hálfu ákærðu. Þegar af þeirri ástæðu voru ekki skilyrði til að fella dóm á málið eftir ákvæðum 161. gr. laga nr. 88/2008. Verður því að fallast á kröfu ákæruvaldsins um að héraðsdómur verði ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 7. nóvember 2013 og vísa málinu heim í hérað til nýrrar meðferðar.“

Málið var tekið fyrir að nýju í héraði 15. janúar 2015 og sótti þá þing fulltrúi ákæruvaldsins ásamt verjanda ákærðu, en hún mætti á hinn bóginn ekki. Var bókað eftir verjandanum að hann hafi rætt við ákærðu, sem vissi um þinghaldið en væri búsett í öðrum landshluta. Sagði síðan eftirfarandi í þingbók: „Afstaða ákærðu sé sú að hún játi háttsemi rétt lýst í ákæru en telji háttsemi sína ekki vera refsiverða. Verjandi kveður ákærðu hafa falið sér að koma þessari afstöðu á framfæri við dóminn. Er nú farið með mál þetta samkvæmt 161. gr. laga nr. 88/2008 og sætir það hvorki andmælum af hálfu sækjanda né verjanda.“ Sækjanda og verjanda hafi verið gefinn kostur á að tjá sig, sem þeir hafi gert um lagaatriði og viðurlög, en að því loknu var málið dómtekið. Með hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp 4. febrúar 2015, var ákærða sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Svo sem greinir hér að framan var fyrri héraðsdómur í máli þessu ómerktur með dómi Hæstaréttar 18. desember 2014 á þeirri forsendu að ekki hafi verið skilyrði til að fara með það eftir ákvæðum 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008, enda hafi ákærðu að ósk hennar verið skipaður verjandi, hann hafi sótt þinghöld og útivist því ekki orðið af hennar hálfu. Að þessu leyti var málið í öllum atriðum í sama horfi þegar það var tekið fyrir á nýjan leik í héraði 15. janúar 2015 og því engin skilyrði þá frekar en fyrr til að það sætti meðferð eftir nefndu lagaákvæði. Óhjákvæmilegt er af þessum sökum að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu enn á ný heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði verður látin bíða nýs efnisdóms í málinu, en allur áfrýjunarkostnaður verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur ásamt meðferð málsins í þinghaldi 15. janúar 2015 og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu, Sigurðar Sigurjónssonar hæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Suðurlands 4. febrúar 2015.

Mál þetta er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi dagsettri 8. september 2013 á hendur X, kt. [...], [...], [...]

„fyrir brot á lögum um fullnustu refsinga

með því að hafa um hádegisbil laugardaginn 18. maí 2013 smyglað inn í fangelsið að Litla Hrauni á Eyrarbakka 244 lyfjatöflum er innihéldu vefaukandi sterann Metandróstenólón sem ákærða faldi upp [sic.] í leggöngum sínum en framvísaði til fangavarða í fangelsinu umrætt sinn, en ákærðu var ljóst eða mátti vera ljóst að óheimilt var með öllu að koma með framangreindar lyfjatöflur í fangelsið á þennan máta.

Telst háttsemi ákærðu varða við 81. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 49, 2005 sbr. 3. og 4. tl. 1. mgr. 52. gr. sömu laga sbr. 1. mgr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 sem birtar voru í B-deild Stjórnartíðinda þann 26. janúar 2012.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Mál þetta var þingfest 17. október 2013. Sótti þá þing vegna ákærðu Sigurður Sigurjónsson hrl. sem ákærða hafði óskað eftir að yrði skipaður verjandi sinn. Var lögmaðurinn skipaður verjandi ákærðu. Var málið dómtekið 7. nóvember 2013 og kveðinn upp í því dómur 5. desember s. á.

Með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 18. desember 2014 í málinu nr. 259/2014 var dómur héraðsdóms ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 7. nóvember 2013 og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar.

Málið var tekið fyrir á ný 15. janúar 2015 og sótti þá skipaður verjandi ákærðu þing og upplýsti að hann hefði rætt við ákærðu fyrir þinghaldið, hún sé nú búsett á [...] og að hún vissi um þinghaldið. Kvað verjandi ákærðu afstöðu hennar vera þá að hún telji háttsemi sinni rétt lýst í ákæru, en telji háttsemina ekki refsiverða. Kvað verjandinn ákærðu hafa falið sér að koma þessu á framfæri við dóminn. Var málið tekið til dóms skv. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en við birtingu ákæru og fyrirkalls 2. október 2013 var þess getið í fyrirkalli að fjarvist ákærðu kynni að verða metin til jafns við það að hún viðurkenndi að hafa framið brot það sem hún væri ákærð fyrir og dómur yrði lagður á málið að henni fjarstaddri. Sætti þetta hvorki andmælum af hálfu sækjanda né verjanda. 

Í rannsóknargögnum kemur fram að í lögregluskýrslu hafi ákærða viðurkennt að hafa ætlað að smygla töflunum inn í fangelsið til bróður síns en hún hafi verið beðin um þetta og fengið töflurnar afhentar af sér ókunnum manni.  Hún hafi ekki gert sér grein fyrir að þetta „væri svona alvarlegt brot“ og hefði aldrei gert þetta ef hún hefði vitað að „þetta væri lögreglumál“.  Þá kemur jafnframt fram að töflurnar hafi verið efnagreindar hjá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði og hafi töflurnar innihaldið metandróstenólón en það sé vefaukandi steri og falli undir 6. gr. reglugerðar nr. 212/1998 um innflutning einstaklinga á lyfjum til eigin nota.

Um málavexti vísast að öðru leyti til ákæruskjals og þykir nægilega sannað að ákærða hafi komið með umræddar töflur í fangelsið, faldar í líkama sínum.

Niðurstaða

Í ákæru er háttsemi ákærða talin varða við 81. gr. laga nr. 49/2005, sbr. 3. og 4.tl. 1. mgr. 52. gr. sömu laga sbr. 1. mgr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012.

Í 81. gr. laga nr. 49/2005 segir að „Sá sem smyglar eða reynir að smygla til fanga munum eða efnum sem getið er í 1. mgr. 52. gr. og hann veit eða má vita að fanga er óheimilt að hafa í fangelsi skal sæta sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum.“ 

Í 1. mgr. 52. gr. laganna segir að „Forstöðumaður fangelsis tekur ákvörðun um leit í klefa fanga ef grunur leikur á að þar sé að finna muni eða efni sem: 1. refsivert er að hafa í vörslum sínum, 2. hafa orðið til við refsiverðan verknað,   3. smyglað hefur verið inn í fangelsið, 4. fanga er óheimilt að hafa í vörslum sínum eða í klefa samkvæmt reglum fangelsis.”

Í refsiákvæði því sem vísað er til í ákærunni, þ.e. 81. gr. laga nr. 49/2005 er ekki efnisregla um að refsivert sé að smygla í fangelsi lyfjum eða öðrum tilgreindum hlutum.  Efnislega vísar ákvæðið um innihald sitt til 52. gr. laganna. 

Ekki er heldur að finna slíka reglu í 3. eða 4. tl. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005, sem vísað er til í ákæru og í 81. gr. laganna. 

Í 3. tl. 52. gr. segir að bannað sé að hafa í vörslum sínum hluti sem smyglað hefur verið inn í fangelsið, en fyrir liggur að nefndum töflum hafði ekki verið smyglað inn í fangelsið áður en ákærða kom með þær og verður því ekki talið að ákærða hafi gerst brotleg samkvæmt ákvæðinu. 

Í 4. tl. 52. gr. er vísað til muna sem fanga sé óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsis. Í reglum fangelsa nr. 54/2010, sem settar eru af Fangelsismálastofnun ríkisins 10. janúar 2012, kemur fram í 1. mgr. 8. gr. að óheimilt sé fanga að afla sér, veita viðtöku eða aðstoða aðra fanga við að komast yfir hvað eina sem bannað sé að nota í fangelsinu svo sem m.a. lyf önnur en þau sem ávísað sé af fangelsislæknum og taka beri á lyfjatíma.  Efnisinnihald ákvæðis 4. tl. 52. gr. laga nr. 49/2005 ræðst þannig í raun af reglum fangelsa.  Það er álit dómsins að löggjafinn geti ekki framselt Fangelsismálastofnun ríkisins það vald að ákveða í raun hvaða háttsemi sé refsiverð.  Breytir í því efni engu að téðar reglur hafi verið birta í B-deild Stjórnartíðinda. Má um þetta m.a. vísa til dóma Hæstaréttar í málunum nr. 238/2000 og 236/2004. Er þannig ekki fyrir hendi gild refsiheimild sem byggja má á refsingu fyrir þá háttsemi sem lýst er í ákæru í málinu, sbr. 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. einnig 1. og 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en reglur fangelsa eru ekki gild refsiheimild.  

Verður því að sýkna ákærðu af því að hafa brotið gegn téðum ákvæðum laga nr. 49/2005.

Samkvæmt framansögðu ber að sýkna ákærðu af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Ber að fenginni þessari niðurstöðu að ákveða að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, sbr. 218. gr. laga nr. 88/2008, en um er að tefla kr. 31.573 sem er kostnaður vegna matsgerðar og rannsóknar á lyfjum.  Þá ber að ákveða að þóknun  skipaðs verjanda ákærðu, Sigurðar Sigurjónssonar hrl. greiðist úr ríkissjóði en þóknunin er hæfilega ákveðin kr. 150.000 að meðtöldum virðisaukaskatti og er þá jafnframt litið til fyrri meðferðar málsins fyrir héraðsdómi.

                Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærða, X, skal vera sýkn af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda ákærðu, Sigurðar Sigurjónssonar hrl., kr. 150.000.