Föstudaginn 6. mars 2009.
Nr. 63/2009.	Ákæruvaldið (Sigríður Elsa Kjartansdóttir, saksóknari) gegn X (Brynjólfur Eyvindsson hdl.)

 

Kærumál. Framsal sakamanns. Sératkvæði.

X kærði úrskurð héraðsdóms, um að staðfesta ákvörðun dómsmálaráðherra frá 18. desember 2008 um að framselja X til Póllands. Í gögnum málsins kom fram að hér á landi væru til rannsóknar hjá lögreglu fjögur mál á hendur X fyrir refsiverð brot. Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 13/1984 segir að ekki sé heimilt að framselja mann ef hér á landi er til meðferðar mál fyrir annan verknað en þann, sem hann óskast framseldur fyrir, og sem getur varðað minnst tveggja ára fangelsi. Í skýringum með þessari grein í athugasemdum sem fylgdu framvarpi því er síðar varð að lögum nr. 13/1984 segir að efnislega séu ákvæði greinarinnar samhljóða 6. gr. laga nr. 7/1962 um framsal sakamanna til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar. Með samanburði við það ákvæði voru orðin ,,meðferðar mál“ í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 13/1984 skýrð svo að skilyrði væri að gefin hefði verið út ákæra á hendur þeim sem framsalskrafa tekur til. Þá var skilyrðið um að tveggja ára hið minnsta liggi við brot skýrt til samræmis við skýringu á 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984, að vísað sé til refsiramma þess brot, sem um ræðir. Samkvæmt þessu var talið að 1. mgr. 10. gr. laganna stæði ekki í vegi fyrir því að á kröfu um framsal yrði fallist. Var því fallist á úrskurð héraðsdóms, um að staðfesta ákvörðun dómsmálaráðherra frá 18. desember 2008 um að framselja X til Póllands.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. febrúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. og 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. febrúar 2009, þar sem staðfest var ákvörðun dómsmálaráðherra 18. desember 2008, um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá er krafist kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Tilefni máls þessa er beiðni pólskra dómsmálayfirvalda um framsal á varnaraðila, sem er pólskur ríkisborgari, til ,,fullnustu fjögurra refsidóma“ vegna brota sem hann framdi í Póllandi. Dómsmálaráðuneytið féllst með ákvörðun 18. desember 2008 á beiðnina og var sú ákvörðun staðfest í hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakmálum er heimilt eftir reglum laganna að framselja þann, sem dæmdur hefur verið fyrir refsiverðan verknað í erlendu ríki. Svo sem áréttað er í dómi Hæstaréttar 10. desember 2007 í málinu nr. 634/2007 verður framsal sakamanns, gegn vilja hans, að byggjast á skýrri lagaheimild. 

Fallist er á með héraðsdómara að brot þau sem varnaraðili hefur verið sakfelldur fyrir í Póllandi gætu varðað fangelsi í meira en eitt ár samkvæmt íslenskum lögum og uppfylli því skilyrði 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984 eins og það ákvæði var skýrt í framangreindum dómi Hæstaréttar. Einnig er fallist á að skilyrðum 1. tl. 3. mgr. 3. gr. laganna sé fullnægt. 

Í greinargerð sóknaraðila til Hæstaréttar og bréfi 26. febrúar 2009 til réttarins kemur fram að hér á landi séu til rannsóknar hjá lögreglu fjögur mál á hendur varnaraðila fyrir refsiverð brot. Um sé að ræða tvö þjófnaðarbrot, þar sem annað snerti „smávægilegan þjófnað í verslun“, hótunarbrot og meintan innflutning á töluverðu magni af amfetamíni, sem varðað geti við 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 13/1984 segir að ekki sé heimilt að framselja mann ef hér á landi er til meðferðar mál fyrir annan verknað en þann, sem hann óskast framseldur fyrir, og sem getur varðað minnst tveggja ára fangelsi. Í skýringum með þessari grein í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því er síðar varð að lögum nr. 13/1984 segir að efnislega séu ákvæði greinarinnar samhljóða 6. gr. laga nr. 7/1962 um framsal sakamanna til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar. Með samanburði við það ákvæði verða orðin ,,meðferðar mál“ í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 13/1984 skýrð svo að sá, sem framsalskrafa tekur til, sé ,,undir saksókn“ hér á landi, það er að ákæra hafi verið gefin út á hendur honum. Þá verður skilyrðið um að tveggja ára fangelsi hið minnsta liggi við broti skýrt svo, til samræmis við framangreinda skýringu á 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984, að vísað sé til refsiramma þess brots, sem um ræðir. Stendur þannig 1. mgr. 10. gr. laganna því ekki í vegi að á kröfu um framsal verði fallist. Með þessum athugasemdum verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist allur sakarkostnaður málsins úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila.

Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 311.250 krónur.

 

Sératkvæði

Ólafs Barkar Þorvaldssonar

Í greinargerð sóknaraðila til Hæstaréttar 11. febrúar 2009 kemur fram að til rannsóknar séu hjá lögreglu fjögur mál á hendur varnaraðila fyrir refsiverð brot. Um sé að ræða fjársvik, „smávægilegan þjófnað í verslun“ og tvö hótunarbrot. Í bréfi sóknaraðila til réttarins 26. febrúar 2009 segir meðal annars:  „Þær breytingar hafa orðið frá því að fyrri greinargerð ríkissaksóknara var send að tvö af fjórum óloknum málum hafa verið felld niður með vísan til 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Þessi mál vörðuðu meint fjársvik annars vegar og hótanir í garð fyrrum eiginkonu varnaraðila og fjölskyldu hennar hins vegar. Þá hafa bæst við tvö ný mál nú í febrúar. Annað málið varðar innflutning á töluverðu magni af amfetamíni, þ.e. meint brot gegn 173. gr. a. almennra hegningarlaga og þjófnaðarbrot.“ Samkvæmt gögnum málsins verður helst ráðið að þrátt fyrir að tvö mál hafi verið felld niður þá sé varnaraðili enn undir grun um þjófnað og að hafa hótað manni með því að leggja hníf að kinn og hálsi mannsins, auk þeirra tveggja mála sem fyrr er getið.

Í máli þessu er til meðferðar stjórnvaldsákvörðun sem telst íþyngjandi fyrir varnaraðila, en hann hefur andmælt kröfu um framsal. Í 10. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum er lagt bann við að framselja mann ef hér á landi er til meðferðar mál fyrir annan verknað en þann sem hann óskast framseldur fyrir og sem getur varðað minnst 2 ára fangelsi. Fallast má á með meirihluta dómenda að leiða megi líkur að því að til hafi staðið að hafa ákvæði 10. gr. laga nr. 13/1984 sama efnis og 6. gr. laga nr. 7/1962 um framsal sakamanna til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar. Hins vegar varð það ekki niðurstaðan samkvæmt lagatextanum þar sem í 1. mgr. 10. gr. eru notuð orðin „til meðferðar mál“ en í 6. gr. laga nr. 7/1962 orðin „undir saksókn“. Auk þess má líta til annarra ákvæða laga 13/1984 þar sem fram kemur að erlent ríki getur óskað eftir framsali „til meðferðar máls“ án þess að málið sé komið á það stig að viðkomandi maður sé undir saksókn í því landi, sbr. 3. gr. og 12. gr. laganna. Þá tel ég heldur ekki að rétt sé að skýra orðalag í 10. gr. laganna „sem getur varðað minnst 2 ára fangelsi“ á þá lund að miða skuli við refsiákvæði þar sem lægri mörk refsiramma eru tilgreind að lágmarki tvö ár. Vísast um þessa niðurstöðu mína einnig til dóms Hæstaréttar 12. nóvember 2007 í máli nr. 569/2007. Samkvæmt framansögðu tel ég ekki vera skilyrði fyrir framsali varnaraðila og að fella beri ákvörðun dómsmálaráðherra úr gildi. Ég er hins vegar sammála niðurstöðu meirihluta dómenda um sakarkostnað.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. febrúar 2009.

Með kröfu, sem dagsett er 16. janúar 2009 og þingfest var 22. sama mánaðar, hefur ríkissaksóknari krafist þess að staðfest verði ákvörðun dómsmálaráðuneytisins 18. desember 2008 um það að fallast á beiðni pólskra dómsmálayfirvalda um að fram­selja varnaraðila X, kt. [...], til Póllands.

Dómkröfur varnaraðila eru að fyrrgreind ákvörðun dómsmálaráðuneytisins frá 18. desember 2008 verði felld úr gildi. Þá er krafist málsvarnarlauna úr hendi ríkis­sjóðs. 

Málið var tekið til úrskurðar 29. janúar sl.

II.

Varnaraðili er pólskur ríkisborgari, fæddur 24. mars 1983, með lögheimili á [...] en búsettur í Reykjavík. Með bréfi, dags. 3. júlí 2008, barst dóms- og kirkju­málaráðuneytinu beiðni pólska dómsmálaráðuneytisins um framsal varnaraðila, X, til Póllands til fullnustu fjögurra refsidóma. Var fram­sals­beiðnin byggð á eftirfarandi fjórum dómum Héraðsdómsins í Gdynia:

1.                    Dómi uppkveðnum 1. október 2002 þar sem varnaraðili var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 284. gr. pólskra hegningarlaga, með því að hafa 3. janúar 2002 með ólögmætum hætti slegið eign sinni á farsíma af gerðinni Nokia 3310 og dæmdur til að gegna samfélagsþjónustu í 4 mánuði. Samkvæmt gögnum málsins hefur varnaraðili lokið dæmdri samfélagsþjónustu að fullu.

2.                    Dómi uppkveðnum hinn 18. febrúar 2003 þar sem varnaraðili var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 279. gr., sbr. 1. mgr. 13. gr. pólskra hegningarlaga með því að hafa 12. apríl 2001 reynt að brjótast inn í tvö kjallaraherbergi í félagi við aðra en verið stöðvaður af lögreglu. Varnaraðili var dæmdur til að sæta fangelsi í 8 mánuði, skilorðsbundið í 3 ár, og til greiðslu sektar.

3.                    Dómi uppkveðnum hinn 16. maí 2003 þar sem varnaraðili var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 279. gr. pólskra hegningarlaga með því að hafa 19. júlí 2000, í félagi við annan mann, brotist inn í bifreið og stolið þaðan hljómtækjum. Varnaraðili var dæmdur til að sæta fangelsi í 14 mánuði, skilorðsbundið í 4 ár.

4.                    Dómi uppkveðnum hinn 22. ágúst 2003 þar sem varnaraðili var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. pólskra fíkniefnalaga með því að hafa 27. apríl 2001 haft í vörslum sínum 0,67 gr af marihuana og var dæmdur til að gegna sam­félags­þjónustu í 5 mánuði. Samkvæmt gögnum málsins hefur varnaraðili lokið dæmdri samfélagsþjónustu að fullu.

Þá liggur fyrir refsiákvörðun héraðsdómstólsins í Gdynia frá 26. júlí 2006 vegna nokkurra brota varnaraðila, þ.á m. þeirra sem talin eru upp í töluliðum 1-4. Var refsing vegna skilorðsdómanna ákveðin 1 ár og 6 mánaða fangelsi. Endurrit dómanna fylgir. Fram kemur í gögnunum að varnaraðili á eftir að afplána 1 ár, tvo mánuði og 22 daga af refsingunni. Þá fylgir endurrit ákvörðunar héraðsdómstólsins í Gdynia dags 1. desember 2006 þess efnis að handtökuskipun skuli gefin út á hendur varnaraðila.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu kynnti varnaraðila framsalsbeiðnina 23. júlí 2008. Samkvæmt lögregluskýrslu kannaðist varnaraðili við að framsalsbeiðnin ætti við hann. Hann kannaðist jafnframt við umrædda dóma en sagðist ekki vita af hverju ákveðið hafi verið að hann skyldi afplána þá tvo skilorðsdóma sem hann hlaut. Hann hafnaði framsalsbeiðninni.

Að fenginni umsögn ríkissaksóknara með bréfi 13. ágúst 2008, um að uppfyllt væru skilyrði framsals samkvæmt I. kafla laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, ákvað dómsmálaráðherra hinn 7. október 2008 að fallast á beiðni um framsal varnaraðila.

Lögreglustjórinn á Akureyri kynnti varnaraðili þá ákvörðun hinn 20. október 2008 og með bréfi sem barst ríkissaksóknara sama dag krafðist verjandi varnaraðila úr­skurðar héraðsdóms um hvort skilyrði laga um framsal væru fyrir hendi.

Gögn málsins voru í kjölfarið send Héraðsdómi Reykjavíkur ásamt greinargerð ríkis­saksóknara þann 10. nóvember sl. Ákveðið var að taka málið fyrir 14. s.m. Deg­inum áður, eða 13. nóvember sl. var kveðinn upp í Hæstarétti dómur í máli nr. 607/2008 þar sem felld var úr gildi ákvörðun dómsmálaráðuneytis um framsal. Þar sem málavextir í máli varnaraðila voru taldir með svipuðum hætti afturkallaði dóms­mála­ráðuneytið upphaflega ákvörðun sína um framsal með bréfi dags. 20. nóvember og óskaði í framhaldinu eftir viðbótargögnum frá Póllandi. Þau gögn bárust ráðu­neytinu 18. desember sl. Þar kemur fram að þann 10. janúar 2006 var varnaraðili dæmdur í sex mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir gripdeild sem hann framdi 30. nóvember 2004. Þá fylgir afrit af ákvörðun héraðsdómstólsins í Gdynia frá 16. maí 2006 þar sem kveðið er á um að varnaraðili skuli afplána dóminn frá 16. maí 2003 þar sem hann hafi rofið skilorð dómsins sbr. dóminn frá 10. janúar 2006. Sama dag, þ.e. 16. maí 2006, var tekin önnur ákvörðun þess efnis að varnaraðili skuli einnig afplána dóm­inn frá 18. febrúar 2003 með sömu rökum og er ljósrit þeirrar ákvörðunar meðal gagna málsins.

Dómsmálaráðherra tók þá nýja ákvörðun um að verða við framsalsbeiðninni þann 18. desember sl. Varnaraðila var kynnt sú ákvörðun þann 7. desember sl. og næsta dag barst ríkissaksóknara kæra varnaraðila þar sem hann óskaði eftir endur­skoðun dómstóla á ákvörðun ráðherra.

III.

Um skilyrði framsals samkvæmt I. kafla laga nr. 13/1984 vísar sóknaraðili til um­sagnar ríkissaksóknara frá 18. desember 2008 en þar kemur meðal annars fram að brot þau sem varnaraðili hafi verið sakfelldur fyrir gæti varðað við m.a. 244. gr. al­mennra hegningarlaga nr. 19/1940 og gæti samkvæmt því varðað fangelsi allt að 6 árum. Þá væru brotin ófyrnd, sbr. 3. tölul. 1. mgr. 81. gr. sömu laga. Að mati sókn­ar­aðila séu þannig uppfyllt skilyrði framsals, sbr. einkum 1. og 3. mgr. 3. gr. og 9. gr. laga nr. 13/1984. Jafnframt þyki fullnægt skilyrðum II. kafla laganna um form fram­salsbeiðninnar.

Varnaraðili byggir kröfu sína um heimild til málskots á 14. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum.

Varnaraðili kveður ákvörðun dómsmálaráðuneytisins um að verða við fram­sals­kröfu ekki standast ákvæði 1. tl. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984 þar sem einungis liggi fyrir ákvörðun um að fella niður skilorðsbindingu dóms sem liggi framsali til grund­vallar en ekki dómur.

Dómurinn frá 10. janúar 2006, sé skilorðsbundinn, og því hafi refsing samkvæmt honum átt að falla niður 11. janúar 2008. Ekki liggi fyrir að varnaraðili hafi brotið skilorð þess dóms sem ekki hafi tekið á skilorðsbindingu fyrri dóma eins og gera beri samkvæmt íslenskum rétti. Dæmd refsing varnaraðila sé því fallin niður samkvæmt íslenskum lögum og því beri að synja um framsal varnaraðila, sbr. 9. gr. laga nr. 13/1984.

Þá byggir varnaraðili á að hann eigi hér ólokið þremur málum, tveggja vegna hót­ana og eins vegna fjársvika, en refsing vegna hvers máls geti varðað allt að tveggja ára fangelsi. Því sé framsal ekki heimilt, sbr. 2. ml. 1. mgr. 10. gr. laga 13/1984, sbr. og Hrd. 569/2007.

Loks er á því byggt að persónulegir hagir varnaraðila séu með þeim hætti, þ.e. hann eigi hér tvö ung börn og eitt á leiðinni með núverandi sambýliskonu, að rétt sé að synja um framsal af mannúðarástæðum, sbr. 7. gr. laga nr. 13/1984.

IV.

Í 1. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum kemur fram að þann sem í erlendu ríki er grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsi­verðan verknað sé heimilt að framselja samkvæmt lögunum.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. er framsal á manni aðeins heimilt ef verknaður eða sam­bærilegur verknaður getur varðað fangelsi í meira en 1 ár samkvæmt íslenskum lögum.

Samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 3. gr. laganna er heimilt að framselja mann til fulln­ustu á dómi ef refsing samkvæmt dóminum er minnst fjögurra mánaða fangelsi. Báðir dóm­arnir sem um ræðir uppfylla þetta skilyrði laganna og brotin eru ófyrnd samkvæmt íslenskum lögum.

Refsingar samkvæmt dómum þeim sem framsals er krafist vegna uppfylla bæði hvað varðar refsiramma og dæmda refsingu skilyrði tilvitnaðrar 1. og 3. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984.

Dómarnir svo og ákvörðun héraðsdómstólsins í Gdynia frá 16. maí 2006, um að varnaraðili skuli afplána dóminn frá 16. maí 2003, lágu fyrir er ákvörðunin var tekin. Þá var lögð fyrir dóminn ákvörðun dagsett sama dag um að varnaraðili skuli einnig afplána dóminn frá 18. febrúar 2003. Um það hvernig skilorð er fellt niður fer eftir pólskum lögum. Eru ákvarðanirnar því fullnægjandi grundvöllur afplánunar dómanna.

Í 10. gr. laga nr. 13/1984 er lagt bann við því að framselja mann ef hér á landi er til meðferðar mál fyrir annan verknað en þann sem hann óskast framseldur fyrir og sem getur varðað minnst 2 ára fangelsi. Varnaraðili hefur lagt fram þrjár lög­reglu­skýrslur allar dagsettar 27. janúar 2009 þar sem fram kemur að hann hefur tvívegis verið kærður fyrir hótanir og einu sinni fyrir fjársvik. Brot gegn 233. gr. al­mennra hegn­ingarlaga varðar sektum eða fangelsi allt að tveimur árum og brot gegn 248. gr. sömu laga varða fangelsi allt að 6 árum. Þar sem ekki liggur 2 ára fangelsi hið minnsta við þessum brotum verður framsalsbeiðni ekki hafnað á grundvelli til­vitn­aðrar 10. gr. laga nr. 13/1984.

Samkvæmt 7. gr. laga nr. 13/1984 er heimilt að synja um framsal manns ef mann­úðarástæður mæla með því, svo sem aldur, heilsufar eða aðrar persónulegar aðstæður. Fellst dómurinn ekki á að hagir varnaraðila, eins og þeim er lýst, séu með þeim hætti að þetta ákvæði laganna taki til hans.

Þegar allt framangreint er virt eru uppfyllt skilyrði um framsal á varnaraðila og er staðfest ákvörðun dómsmálaráðherra 18. desember 2008 eins og nánar greinir í úr­skurð­arorði.

Með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist þóknun skipaðs verjanda varnar­aðila úr ríkissjóði og með hliðsjón af umfangi málsins þykir þóknun verjanda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðin 230.400 krónur.

Þorgerður Erlendsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun dómsmálaráðherra frá 18. desember 2008, um að framselja varnar­aðila, X, kt. ...], til Póllands, er staðfest. 

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðs­dóms­lögmanns, 230.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.