Fimmtudaginn 10. maí 2007.
Nr. 545/2006.	Ákæruvaldið (Björn Þorvaldsson settur saksóknari) gegn Snorra Birgi Snorrasyni (Ólafur Eiríksson hrl.)

 

Staðgreiðsla opinberra gjalda.

S var sakfelldur fyrir að hafa sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í einkahlutafélagi borið ábyrgð á því að staðin væru skil á skilagreinum og staðgreiðslu opinberra gjalda af launum starfsmanna á nánar tilgreindum tímabilum. S brást þeim skyldum sakir stórfellds hirðuleysis og var hann sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Með hliðsjón af atvikum máls var refsing S ákveðin 1.500.000 króna sekt.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 26. september 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu en þyngingar á refsingu.   

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara mildunar refsingar.

Við meðferð málsins í héraði féll ákæruvaldið frá því að heimfæra háttsemi ákærða undir 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og átti héraðsdómari því ekki að taka afstöðu til þess hvort ákærði hefði brotið gegn því lagaákvæði. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða. Með hliðsjón af atvikum máls verður refsing ákærða ákveðin 1.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs sem ákærða ber að greiða innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæta ella fangelsi í 48 daga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

         Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

         Ákærði, Snorri Birgir Snorrason, greiði 1.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 48 daga.

         Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

         Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 365.085 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ólafs Eiríkssonar hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2006.

Ríkislögreglustjórinn höfðaði málið með ákæru útgefinni 31. ágúst 2005 á hendur ákærðu, X [kennitala], Y [kennitala] og Snorra Birgi Snorrasyni, kt. 210863-3629, Urðarstíg 11a, Reykjavík, til refsingar fyrir eftir­greind brot á lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

A.

Á hendur ákærðu öllum fyrir brot framin í rekstri A ehf.

1.

Fyrir brot á lögum um virðisaukaskatt.

Ákærða Y, sem stjórnarformanni með prókúruumboð frá 13. mars 2002 til 11. september 2002 fyrir A ehf., [kennitala], sem úrskurðað var gjaldþrota 4. júlí 2003, er gefið að sök að hafa brotið gegn lögum um virðis­­aukaskatt með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Toll­stjóranum í Reykjavík skil á virðisaukaskatti, sem innheimtur hafði verið í nafni einka­­­­hluta­félagsins á árinu 2002, samtals að fjárhæð krónur 2.827.378 og sundurliðast sem hér segir: 

Uppgjörstímabil:

Árið 2002

janúar-febrúar                                kr.                                1.567.745               

mars-apríl                                kr.                                1.259.633                                kr.                                 2.827.378

Samtals:                                                                                                                                                 kr.                                2.827.378

2.

Fyrir brot á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Ákærða Snorra Birgi, sem stjórnarmanni og framkvæmdastjóra með prókúru­umboð frá 10. mars 2000 til 21. janúar 2002, ákærðu X, sem stjórnarfor­manni með prókúruumboð frá 5. júlí 2000 til 13. mars 2002 og ákærða Y, í stöðu þeirri sem lýst er hér að framan og hann gegndi hjá A ehf., er gefið að sök að hafa brotið gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á skilagreinum stað­greiðslu opinberra gjalda vegna október, nóvember og desember 2001 og janúar til og með október 2002 og að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Toll­stjóranum í Reykjavík skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins á árunum 2001 og 2002, samtals að fjár­hæð krónur 7.066.002 og sundurliðast sem hér segir:

Greiðslutímabil:

Árið 2001

október                                kr.                                 378.475

nóvember                                kr.                                381.385

desember                                kr.                                718.092                                kr.                                 1.477.952

Árið 2002

janúar                                kr.                                862.786

febrúar                                kr.                                676.418

mars                                kr.                                576.874

apríl                                kr.                                766.545

maí                                 kr.                                761.353

júní                                kr.                                482.148

júlí                                kr.                                405.872

ágúst                                kr.                                421.579

september                                kr.                                460.666

október                                kr.                                 173.809                                kr.                                5.588.050

Samtals:                                                                                                                                                 kr.                                7.066.002

B.

Á hendur ákærða Y fyrir brot framin í rekstri B ehf.

1.

Fyrir brot á lögum um virðisaukaskatt.

Ákærða, sem stjórnarmanni með prókúruumboð frá 1. desember 2001 til 11. september 2002 fyrir B ehf., [kennitala], sem úrskurðað var gjald­þrota 13. desember 2002, er gefið að sök að hafa brotið gegn lögum um virðisauka­skatt með því að hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á skilagreinum virðis­­aukaskatts vegna tímabilanna janúar-febrúar og mars-apríl 2002 og að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á virðisauka­skatti, sem innheimtur hafði verið í nafni einkahlutafélagsins á árinu 2002, samtals að fjárhæð krónur 3.005.496 og sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2002

janúar-febrúar                         kr.             623.432

mars-apríl                                 kr.             798.816

maí-júní                                    kr.             1.583.248                                      kr.                     3.005.496

Samtals:                                                                                 kr.                                3.005.496

2.

Fyrir brot á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Ákærða er gefið að sök að hafa, í stöðu þeirri sem lýst er hér að framan og hann gegndi hjá B ehf., brotið gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á skilagreinum staðgreiðslu opin­berra gjalda vegna janúar til og með ágúst 2002 og að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins á árinu 2002, sam­tals að fjárhæð krónur 3.165.667 og sundurliðast sem hér segir:

Greiðslutímabil:

Árið 2002

janúar                                kr.                                254.640

febrúar                                kr.                                310.762

mars                                kr.                                362.359

apríl                                kr.                                400.651

maí                                kr.                                422.038

júní                                kr.                                509.859

júlí                                kr.                                464.597

ágúst                                kr.                                440.761                                kr.                                3.165.667

Samtals:                                                                                                                                                 kr.                                3.165.667

C.

Í ákæru er háttsemi samkvæmt 1. tölulið A og B kafla talin varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. Háttsemi samkvæmt 2. tölulið beggja ákærukafla er talin varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Ákærðu X og Snorri Birgir krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara að þau verði sýknuð af refsikröfu ákæruvaldsins, en ellegar dæmd til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Ákærði Y krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Um A kafla ákæru.

I.

Ákærði Snorri Birgir Snorrason stofnaði A ehf. 10. mars 2000. Í stofnfundargerð og tilkynningu til hlutafélagaskrár, sem henni barst 29. sama mánaðar, kemur fram að ákærði sitji einn í aðalstjórn, sé fram­kvæmda­­stjóri og fari með prókúru fyrir einkahlutafélagið, en tilgangur þess sé einkum veitinga­starf­semi og innflutningur og sala mat­væla. Með tilkynningu til hlutafélaga­skrár 6. júlí 2000 var sam­þykktum félagsins breytt og hlutafé aukið. Samhliða því var ákærða X kosin stjórnarformaður frá 5. júlí að telja, en ákærði Snorri Birgir með­stjórnandi. Með tilkynningu 21. janúar 2002, sem barst hluta­­félaga­skrá 31. sama mánaðar, var tilkynnt um nýja aðalstjórn félagsins, en hana skipuðu ákærða X sem formaður og C sem stjórnar­maður. Frá sama tíma var til­kynnt að ákærði Snorri Birgir léti af störfum sem stjórnarmaður og fram­kvæmda­­stjóri. Jafnframt var prókúra hans afturkölluð. Í tilkynningunni kemur fram að nýr framkvæmdastjóri hafi ekki verið ráðinn, en ákærða X sé áfram prókúru­hafi félagsins, ásamt C frá og með tilgreindum degi. Sama dag lét D af störfum sem stjórnarmaður. Með tilkynningu 13. mars 2002, sem barst hlutafélagaskrá 4. apríl sama ár, var enn tilkynnt um nýja stjórn félagsins, en hún væri eftirleiðis skipuð ákærða Y sem aðal­manni og prókúru­hafa. Frá sama tíma var fellt niður prókúru­umboð ákærðu X og C. Hinn 11. september 2002 tilkynnti ákærði Y til hluta­félaga­skrár að hann væri frá sama tíma genginn úr stjórn félagsins. Bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta 4. júlí 2003.

Hinn 23. október 2003 hóf Skattrannsóknarstjóri ríkisins rannsókn á skilum félagsins á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda vegna áranna 2001-2002 og inn­heimtum virðisaukaskatti árið 2002. Umrædd rannsókn þótti leiða í ljós brot ákærðu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um virðisaukaskatt og eftir atvikum almennum hegningarlögum og var málið því sent Ríkislögreglustjóranum til opinberrar rann­sóknar 5. maí 2004.

II.

Ákærða X greindi frá því undir lögreglurannsókn málsins að meðákærði Snorri Birgir hefði verið aðaleigandi A ehf., stjórnarformaður og fram­kvæmda­stjóri þegar hún hefði komið að rekstri félagsins og verið kosin formaður stjórnar 5. júlí 2000. Starfsemi félagsins hefði fyrst og fremst lotið að rekstri veitinga­staðar við [...] í Reykjavík. Meðákærði hefði svo veikst í byrjun desember 2001 og ákærða þá haldið rekstrinum gangandi í fjarveru hans, ásamt C, E og F, en þær hefðu allar verið með­eigendur að fyrirtækinu. Að sögn ákærðu hefðu þær þó ekki tekið við eigin­legum rekstri félagsins og ekki haft umsjón með fjármálastjórn þess, heldur aðeins haldið öllu í horfi á meðan unnið hefði verið að því að finna nýjan rekstraraðila. Í kjöl­far þessa hefði meðákærði Y keypt hlut meðákærða Snorra í félaginu og þær fjórar í framhaldi selt honum hver sinn hlut. Ákærða sagði með­ákærða Snorra hafa borið ábyrgð á daglegum rekstri félagsins og þar með skilum á virðis­auka­­skatti og staðgreiðslu opinberra gjalda á greiðslu- og upp­gjörs­tíma­­bilum frá október 2001 til og með janúar 2002. Um vangoldna skatta og gjöld eftir þann tíma vísaði ákærða á nýja eigendur fyrirtækisins og benti á að hún hefði þá verið gengin úr stjórn félagsins.

Ákærði Snorri Birgir greindi lögreglu frá því að hann hefði veikst í október 2001 og þá farið í leyfi frá störfum framkvæmdastjóra í samráði við stjórn félagsins. Frá þeim tíma hefði enginn framkvæmdastjóri verið starfandi í fyrirtækinu fyrr en nýir eigendur hefðu tekið við rekstri þess í janúar 2002. Í millitíðinni hefðu meðeigendur hans, með­ákærða X, C, E og F, haldið fyrirtækinu gangandi. Að sögn ákærða hefði það átt að vera tíma­­­bundið ástand, en þegar komið hefði á daginn að veikindi hans voru alvarlegri en talið hefði verið í fyrstu hefði hann tekið ákvörðun um að selja meðákærða Y 51% hlut sinn í félaginu. Konurnar fjórar hefðu í kjölfarið gert slíkt hið sama. Ákærði kvaðst af framangreindum ástæðum ekki hafa borið ábyrgð á skilum vörslu­­skatta eða opin­berra gjalda á uppgjörs- og greiðslutíma­­bilum frá október 2001 til og með janúar 2002, enda hefði hann ekki sinnt daglegum rekstri félagsins á þeim tíma. Jafnframt sagðist hann ekki geta bent á neinn, sem tekið hefði við þeirri ábyrgð. Ákærði kvaðst ekkert geta tjáð sig um vangoldna skatta og gjöld eftir janúar 2002.

Ákærði Y greindi lögreglu frá því að hann og G hefðu keypt A ehf. af meðákærðu og C, E og F og tekið við rekstri félagsins 13. mars 2002. Frá þeim tíma sagðist ákærði bera ábyrgð á vangoldnum vörslu­­sköttum og opin­berum gjöldum, en fyrri vanskil væru honum óvið­komandi. Ákærði sagði enga ákvörðun hafa verið tekna um að greiða ekki þessi gjöld eftir 13. mars. Hins vegar hefði staða félagsins verið til muna verri en áætlað hefði verið við kaupin og því engir peningar til að standa skil á staðgreiðslu eða virðisauka­skatti, en öllum tiltæku fé hefði verið ráðstafað til að halda rekstrinum gangandi. Að sögn ákærða hefði ekki verið ráðinn fram­kvæmda­stjóri hjá fyrirtækinu eftir 13. mars og hann setið einn í aðalstjórn. Ákærði kvaðst hafa hætt afskiptum af rekstri félagsins í ágúst 2002 og sagt sig formlega úr stjórn 11. september. Hann taldi sig því ekki bera ábyrgð á neinum vanskilum eftir júlímánuð það ár.

III.

Við yfirheyrslurnar hjá lögreglu var ákærðu kynnt að ætluð brot vörðuðu hvert þeirra með mismunandi hætti með tilliti til tímabila ætlaðra vanskila, en í því sambandi var miðað við gögn frá hlutafélagaskrá um skráningu ákærða Snorra Birgis sem fram­kvæmdastjóra einkahlutafélagsins og setu hans og meðákærðu í stjórn. Samhliða voru lögð fyrir ákærðu yfirlit Ríkislögreglustjórans um afdregna en vangoldna stað­greiðslu opin­­berra gjalda af launum starfsmanna og yfirlit um innheimtan og skila­skyldan virðis­auka­skatt, hvoru tveggja ásamt sundurliðunum vegna einstakra greiðslu- og upp­gjörs­tíma­bila og að teknu tilliti til innborgana eftir eindaga. Voru þau gögn grundvölluð ýmist á skilagreinum og/eða launa­seðlum vegna stað­­greiðslunnar, virðisaukaskattsskýrslum og saman­burði við bókhald félagsins. Ákærðu mótmæltu ekki þeim gögnum tölulega og gerðu ekki athugasemdir við upplýsingar úr hlutafélagaskrá.

Eftir útgáfu ákæru óskuðu ákærðu eftir nánari tilgreiningu ákæruvaldsins á því hver væri talin ábyrgð þeirra hvers og eins á vangoldinni staðgreiðslu opinberra gjalda sam­kvæmt 2. tölulið A kafla. Var slík samantekt um ætlaða refsiábyrgð ákærðu lögð fram í málinu 9. nóvember 2005. Samkvæmt henni er ákærða X lýst ábyrg fyrir van­skilum á skilagreinum og staðgreiðslu fyrir greiðslutímabilin október 2001 til og með janúar 2002, ákærði Snorri Birgir fyrir sömu tímabil, að janúar undanskildum og ákærði Y fyrir tímabilin frá febrúar 2002 til og með október sama ár. 

IV.

Meðal gagna málsins eru tveir kaupsamningar, dagsettir 20. janúar og 10. mars 2002, sem ákærði Snorri Birgir lagði fram. Í hinum fyrri, sem ljóst er að ekki kom til efnda á, er kveðið á um sölu ákærða á 57,1427 % hlut sínum í félaginu til með­ákærðu X og áðurnefndra þriggja kvenna. Þar segir meðal annars að kaupendur hafi kynnt sér fjárhagsstöðu félagsins, sem upplýst hafi verið um á hluthafa- og stjórnarfundi 12. janúar 2002. Einnig kemur fram að ákærði hafi gegnt stöðu fram­kvæmdastjóra frá stofnun félagsins, en láti af störfum frá greindum degi, þótt hann haldi launum út janúar­mánuð. Í því sambandi er þess getið sérstaklega að ákærði hafi verið í veikinda­orlofi frá 14. desember 2001. Samningur þess er undirritaður af seljanda og kaupendum og vottaður af D héraðsdómslögmanni. Í seinni samningnum er kveðið á um kaup og sölu á sama hlut ákærða til meðákærða Y. Þar segir meðal annars að seljandi ábyrgist að skuldir einkahlutafélagsins muni einungis samanstanda af venjulegum við­skipta­skuldum, sem tengjast rekstrinum og af skuldum, sem kaupanda hafi verið kynnt á sérstöku yfirliti. Í samningnum er ekki getið um vangoldna skuld á stað­­­greiðslu opin­berra gjalda. Samningur þess er undirritaður af seljanda og kaupanda og vottaður af H héraðsdómslögmanni.

V.

Þá liggja frammi tvær fundargerðir, annars vegar stjórnarfundar 26. september 2001 og hins vegar hluthafafundar 13. mars 2002. Í hvorugri er minnst á skuldir vegna virðis­auka­skatts eða annarra opinberra gjalda. Í þeirri fyrri er bókað að ákærða X og D muni ganga úr stjórn félagsins og hlutahafafundur kjósa nýja stjórnar­menn í staðinn, en undir þá fundargerð rita ákærða, meðákærði Snorri Birgir og nefndur D. Í hinni síðari er bókað að ákærði Y hafi keypt hluti með­ákærðu 10. mars 2002, sem og hluti C, E og F og eigi upp frá því 90 % hlut í félaginu. Sömu aðilar undirrita þá fundargerð, að ákærða Snorra Birgi undanskildum.

VI.

Fyrir dómi mótmælti ákærði Snorri Birgir ekki fjárhæðum van­goldinnar stað­greiðslu opinberra gjalda í 2. tölulið A kafla ákærunnar, en neitaði engu síður sök, þar sem hann hefði ekkert haft með ákvarðanatöku og fjármálastjórn einka­hluta­félagsins að gera frá því í nóvember 2001. Bar ákærði fyrir sig erfið veikindi vegna streitu og hás blóð­þrýstings, sem hefðu byrjað að há honum í starfi framkvæmda­stjóra í nóvember og orðið þess valdandi að hann hefði verið rúmfastur meira og minna frá sama tíma. Sökum þessa hefði verið ákveðið að hann færi frá og að allir aðrir myndu leggjast á eitt um að halda rekstrinum gangandi. Ákærði kvaðst ekki geta bent á neinn ákveðinn, sem hefði tekið við ábyrgð á daglegum rekstri, en sagði meðeigendur sína og starfsmenn hafa lagst á eitt við að reyna að bjarga fyrirtækinu. Í máli ákærða kom fram að I hefði séð um gerð skilagreina vegna staðgreiðslunnar og annast greiðslur á þeim fjármunum á meðan hann hefði verið starfandi framkvæmdastjóri. Þau skil hefðu ávallt verið í lagi og kynnt fyrir stjórn á fundum hennar. Að sögn ákærða hefði hann í kjöl­far nefndra veikinda ákveðið að breyta um lífsstíl, draga sig út úr rekstrinum og selja hlut sinn í félaginu. Ákærði kvaðst hafa selt hlutinn 20. janúar 2002, en sá samningur hefði fallið úr gildi með samningnum við með­ákærða Y 10. mars sama ár. Ákærði hélt því fram að honum hefði verið sagt upp störfum með símskeyti í desember 2001 og aðeins fengið greidd laun framkvæmdastjóra til 15. þess mánaðar.

Ákærða X mótmælti ekki tilgreindum fjárhæðum van­goldinnar stað­greiðslu opinberra gjalda á tímabilinu frá október 2001 til og með janúar 2002, en sagðist engu síður neita sök. Hún þrætti ekki fyrir að hafa verið skráður stjórnar­for­maður félagsins á þeim tíma og að hún hefði komið að daglegum rekstri eftir að með­ákærði Snorri Birgir hefði veikst, í desember 2001 að hennar sögn. Ákærða greindi frá því að hún, C, E og F, hefðu hver átt sinn 10 % hlut í félaginu. Í kjölfar veikinda meðákærða hefðu þær reynt að finna nýjan rekstraraðila að fyrirtækinu og í framhaldi ákveðið að kaupa hlut hans í janúar 2002, en fram til þess tíma hefðu þær sameinast um að halda rekstrinum í við­unandi horfi. Sá kaupsamningur, 20. janúar, hefði hins vegar fallið um sjálfan sig. Ákærða sagðist á þessu tímabili hafa komið aftur inn í stjórn, en hún hefði áður hætt sem stjórnarformaður 26. september 2001. Hún kvað meðákærða Snorra Birgi engu síður hafa borið óskipta ábyrgð á gerð skilagreina og staðgreiðsluskilum frá október 2001 til og með janúar 2002, enda hefði hann verið framkvæmdastjóri félagsins, en fram kom hjá ákærðu að I hefði annast dag­legan rekstur fyrirtækisins í umboði meðákærða, eftir að hann hefði veikst. Ákærða kvaðst aldrei hafa haft prókúru fyrir tékkareikning félagsins, aldrei hafa komið að greiðslu reikninga eða launa­útreikningi og aldrei útfyllt skilagreinar vegna staðgreiðslu af launum starfsmanna.

Ákærði Y greindi frá því að hann og G hefðu keypt einkahlutafélagið í mars 2002. Frá 13. þess mánaðar hefði hann gegnt stöðu fram­kvæmda­stjóra og borið fulla ábyrgð á öllum vanskilum á virðisaukaskatti og stað­greiðslu opinberra gjalda, til mánaðamóta júlí-ágúst 2002, en þá hefði hann hætt form­legum afskiptum af rekstri félagsins. Ákærði sagði að fljótlega eftir kaupin hefði komið í ljós að fjárhagsstaða fyrirtækisins hefði verið til muna verri en upplýst hefði verið af hálfu seljenda og reksturinn því vonlítill. Að sögn ákærða hefði því verið betra að hætta rekstrinum á þeim tímapunkti. Engu síður hefði verið ákveðið að halda honum áfram og reyna að bjarga fyrirtækinu. Þær vonir hefðu hins vegar brugðist og kenndi ákærði því meðal annars um að ferðamannastraumur hefði minnkað verulega í kjölfar árásar á tvíbura­turnana í New York. Ákærði dró ekki dul á að hvorki hefði verið skilað skila­greinum vegna staðgreiðslunnar, né heldur hefðu verið staðin skil á henni eða virðis­aukaskatti eftir að hann hefði keypt félagið. Ástæðuna sagði hann einfaldlega vera þá, að engir peningar hefðu verið til fyrir umræddum greiðslum, en allt tiltækt fé hefði verið notað í að viðhalda rekstrinum og fyrirtækið verið rekið eingöngu á daglegri veltu. Ákærði mótmælti ekki A kafla ákæru tölulega að því er hann eigi að varða samkvæmt sérstöku yfirliti ákæruvaldsins, en benti á að framlögð gögn sýndu að einka­hlutafélagið hefði fengið endurgreiddar verulegar fjárhæðir í ofgreiddan virðisauka­skatt vegna tíma­bilsins janúar-febrúar 2002, sem hefði verið ráðstafað upp í skuld félagsins fyrir sama tímabil.  

C bar fyrir dómi að hún hefði gengið í stjórn einkahluta­félagsins í janúar 2002, en áður hefði hún komið að rekstri fyrirtækisins vegna veikinda ákærða Snorra Birgis. C kvað aldrei hafa verið fjallað um vanskil á vörslu­sköttum eða öðrum opinberum gjöldum á fundum félagsins og gat þess að í janúar 2002 hefði verið samið um að hún, ákærða X, E og F myndu kaupa hlut ákærða Snorra Birgis í félaginu. Hún kvaðst ekki vita hver hefði borið ábyrgð á daglegri stjórn fyrirtækisins á þessu tímabili, en taldi að sami starfskraftur hefði ávallt annast gerð skilagreina vegna staðgreiðslunnar. Hins vegar hefði enginn einn ákveðinn aðili borið ábyrgð á rekstrinum. C vildi þó ekki meina að stjórnleysi hefði ríkt innan félagsins eftir að ákærði Snorri Birgir hefði veikst og gat þess um hlut ákærðu X að hún hefði séð um auglýsinga­starf­semi og að leita að væntanlegum kaupanda að fyrirtækinu. Aðspurð kvaðst C ekki minnast þess að ákærða Snorra Birgi hefði verið sagt upp störfum fram­kvæmda­stjóra með símskeyti í desember 2001.

E bar fyrir dómi að hún hefði átt 10 % hlut í félaginu, en sér vitan­­lega hefði hún aldrei verið skráð í stjórn þess. Hún kvað ákærða Snorra Birgi hafa veikst alvarlega, líklega í desember 2001 og í kjölfar þess hefði hún tekið þátt í því að reyna að selja félagið. Að sögn E hefði enginn í raun borið ábyrgð á dag­legum rekstri og fjármálastjórn félagsins eftir að ákærði hefði veikst. Bókari hefði þó séð um sitt og E gengið í það að reyna að finna kaupanda að rekstrinum. Hún kvaðst aldrei hafa verið upplýst um vangreidd opinber gjöld og sagðist ekki vita til þess að ákærða Snorra Birgi hefði verið sagt upp störfum í desember 2001.

D bar fyrir dómi að hann hefði gengið úr stjórn félagsins 26. september 2001, þótt ekki hefði verið gengið formlega frá því fyrr en í janúar 2002. Hann hefði þó verið félaginu innan handar, ekki síst eftir að ákærði Snorri Birgir hefði veikst, líklega um miðjan nóvember eða í desember 2001, en frá sama tíma hefði ákærði ekkert komið að stjórn félagsins og í raun hætt sem framkvæmdastjóri. Í kjöl­far þessa hefði I hringt í ákærðu X og í framhaldi hefðu hún og D gengið á fund ákærða Snorra Birgis, sem búið hefði í íbúð fyrir ofan veitingastaðinn A, en þar í sömu íbúð hefði skrifstofa félagsins verið til húsa. Ákærði hefði verið rúm­fastur og borið sig illa. D bar að á þeim tíma­punkti hefði ákærði augljóslega verið ófær um að gegna störfum framkvæmdastjóra. Sökum þessa hefðu hann og ákærða X falið I að annast áfram skil á opin­berum gjöldum og þau lagt áherslu á að staðið væri í skilum. Að sögn D hefði verkaskipting innan fyrirtækisins þó ekki verið skýr frá því að ákærði Snorri Birgir hefði lagst í kör, en menn hefðu verið að reyna að halda utan um reksturinn, meta stöðuna í fjarveru framkvæmdastjórans og halda fyrir­tækinu gangandi.

I bar fyrir dómi að hún hefði verið ráðin í 60 % starf hjá einka­hlutafélaginu og hún séð um bókhald, launaútreikning starfsmanna, gerð skila­greina vegna staðgreiðslu opinberra gjalda af launum og skil þeirra gjalda, sem og virðis­­­auka­skatts, þegar ákærði Snorri Birgir hefði beðið hana um það. Hún hefði að öðru leyti ekki komið að fjármálum félagsins og aldrei tekið ákvörðun um hvort og hvernig bæri að greiða vörsluskatta eða önnur opinber gjöld. Að sögn I hefði hún litið á ákærða Snorra Birgi sem yfirmann sinn til áramóta 2000-2001, en þá hefði hann verið orðinn veikur. Ákærði hefði þó verið á stjái og haft samskipti við vitnið í tengslum við störf hennar, enda hefði skrif­stofa vitnisins verið í íbúð ákærða. Að sögn I hefði hún látið vita af því í desember 2001 að ákærði væri orðinn mjög veikur og lægi alltaf fyrir. Í framhaldi hefðu „stelpurnar“ fjórar tekið við sem hennar yfir­menn í janúar 2002, en af þeim taldi hún ákærðu X hafa verið í fyrirsvari fyrir hópinn. Ákærði Y hefði svo tekið við rekstri félagsins í mars sama ár. I kvað vanskil á stað­greiðslu opinberra gjalda hafa byrjað í kjölfar veikinda ákærða Snorra Birgis, en sagðist ekki kunna skýringu á ástæðum þeirra van­skila. Þó hefði hún vitað að rekstur fyrir­tækisins hefði gengið illa á þessum tíma og engir haldbærir peningar verið til staðar til greiðslu slíkra gjalda.

J bar fyrir dómi að hann hefði unnið hjá einkahluta­félaginu frá því á árinu 2002, haft prókúru fyrir tékkhefti félagsins fram til 11. september sama ár og séð um að greiða þá reikninga og gjöld, sem stjórnin hefði lagt fyrir hann að borga. Að sögn J hefði ákærði Y verið yfirmaður hans á þessum tíma og fyrirmælin frá honum verið skýr um að greiða þær skuldir og gjöld sem þyrfti til að halda fyrirtækinu á floti.

G bar fyrir dómi að hann hefði komið lítillega að rekstri A ásamt ákærða Y og fleirum, en þeir félagar hefðu keypt reksturinn af upphaflegum eigendum fyrirtækisins. Skömmu síðar hefði komið í ljós að rekstrargrundvöllur hefði verið í molum og áframhaldandi rekstur von­laus. Sökum þessa hefðu lögmælt skil á vörslusköttum og öðrum opinberum gjöldum ekki farið fram, enda hefði reksturinn ekki borið slík gjöld. G bar að rangar upp­lýsingar um stöðu félagsins við kaupin mætti rekja til ákærða Snorra Birgis, en „stelpurnar“ hefðu lítið vitað um fjárhagsstöðuna. Að sögn G hefði H héraðsdómslög­maður séð um að „véla þetta í gegn“. Þótt G hefði lítið komið að rekstrinum kvaðst hann síðar hafa þurft að axla ábyrgð á ýmsum fjár­hags­­legum skuldbindingum félagsins.  

VII.

Ákærðu kröfðust frávísunar málsins frá dómi við munnlegan málflutning og byggðu þá kröfu fyrst og fremst á því að ákæra sé svo óskýr að efnisdómur verði ekki réttilega á hana lagður. Var í því sambandi vísað til c-liðar 1. mgr. 116. gr. og 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og bent á að í 2. tölulið A kafla ákæru væri ekki tilgreint nægjanlega fyrir hvað greiðslutímabil hvert og eitt þeirra væri ákært fyrir van­skil á staðgreiðslu opinberra gjalda af launum starfsmanna A ehf. Á þau sjónarmið verður ekki fallist. Í fyrsta lagi telur dómurinn ljóst af ákæru fyrir hvað greiðslutímabil ákærðu eru hvert og eitt borin sökum, en við þetta bætist að ákæru­­valdið lagði 9. nóvember 2005 fram skriflega samantekt á þeim tímabilum van­skila, sem hvert ákærðu er talið bera ábyrgð á. Hlaut málið efnismeðferð samkvæmt því og var vörn ákærðu í engu áfátt af þeim sökum. Á hinn bóginn þykir umrædd saman­­tekt þess eðlis að hún bindi hér ákæruvaldið varðandi sakar­giftir á hendur ákærðu hverju fyrir sig og á þann veg að þau verða ekki dæmd til frekari refsiábyrgðar en þar er tilgreint, sbr. 117. gr. téðra laga, enda var yfirlýsing þess efnis staðfest sérstaklega með bókun í þinghaldi 29. mars 2006. Samrýmist sú ályktun 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 8. gr. laga nr. 97/1995 og 1. mgr. og a- og b-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem veitt var laga­­gildi hér á landi með lögum nr. 62/1994.

VIII.

Samkvæmt 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer félagsstjórn með mál­efni félags og ber ábyrgð á því að skipulag þess og starfsemi sé ávallt í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara félagsstjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur félagsins, en skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum, sem félagsstjórn hefur gefið. Stjórnin skal annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins, óháð því hvort framkvæmdastjóri hafi verið ráðinn.

Ákærði Snorri Birgir var stofnandi A ehf., skráður fram­kvæmdastjóri, stjórnarmaður og með prókúruumboð frá stofnun einkahlutafélagsins til 21. janúar 2002, en samkvæmt tilkynningu til hluta­félagaskrár lét ákærði af störfum þann dag að ákvörðun hlut­hafa­fundar. Fram til þess tíma var ákærði stærsti hlut­hafinn í félaginu, en hann seldi tæp­lega 60 % hlut sinn í mars 2002. Ákærði hefur borið því við að hann hafi hætt afskiptum af daglegum rekstri félagsins vegna veikinda og því geti hann ekki borið refsiábyrgð á van­skilum skilagreina og van­goldinni stað­greiðslu opin­­berra gjalda á greiðslu­tíma­bilunum október til og með desember 2001.

Sam­kvæmt 20. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda var gjald­dagi fjár, sem félagið hélt eftir eða bar að halda eftir af launum starfsmanna, 1. hvers mánaðar eftir greiðslu launanna og eindagi 14 dögum síðar. Lokafrestur til að skila lög­­boðnum gjöldum hvers mánaðar um sig var því 15. nóvember, 15. desember og 15. janúar.  

Ákærði hefur engin gögn lagt fram um eðli og tímalengd umræddra veikinda, en fyrir dómi kvað hann þau hafa stafað af streitu og háum blóðþrýstingi. Honum hefur verið missaga um hvenær veikindin hafi byrjað. Hjá lögreglu kvaðst hann hafa farið í veikindaleyfi frá störfum framkvæmdastjóra í október 2001, en fyrir dómi sagði hann þetta hafa gerst í nóvember. Þá liggur frammi kaupsamningur 20. janúar 2002, undir­ritaður af ákærða, þar sem hann staðfestir að hann hafi farið í veikindaorlof 14. desember og látið af störfum framkvæmdastjóra 20. janúar. Þegar að þessu virtu er lítið hald í framburði ákærða um upphafstíma og alvarleika veikindanna. Með­ákærða X og flest vitni hafa borið að veikindi ákærða hafi fyrst verið bersýnileg í desember 2001, en samkvæmt vætti I, sem annaðist gerð skilagreina og skil á staðgreiðslu í umboði ákærða og vann í nánu sam­starfi við hann, leit hún á ákærða sem yfirmann sinn til áramóta 2000-2001 og hafði til þess tíma samskipti við hann vegna starfa sinna að fjármálum félagsins. Af vitnisburði I er ljóst að hún vissi að rekstur félagsins hefði gengið illa á umræddu tímabili og engir haldbærir peningar verið til staðar til greiðslu slíkra gjalda.

Samkvæmt framansögðu er ekkert fram komið í málinu, sem bendir til þess að ákærði hafi verið óhæfur til ákvarðanatöku eða eftirlits með fjármálastjórn félagsins fram til áramóta 2001-2002 eða að þannig hafi verið ástatt um ákærða að hann gæti ekki, vegna nefndra veikinda, borið þá ábyrgð stjórnarmanns að tryggja að meðferð fjár­muna og starfsemi félagsins væri í réttu horfi. Á hinn bóginn má ráða af framburði ákærða fyrir dómi að áhyggjur af slæmri stöðu félagsins hafi lagt hann í rúmið. Sjálfur gerði ákærði engar ráðstafanir til að segja störfum sínum lausum fyrr en í janúar 2002. Fram til þess tíma er ljóst að ákærði var í aðstöðu til að fylgjast gjörla með fjárhag félagsins og vissi eða mátti vita um þau vanskil á opinberum gjöldum, sem ákæra á hendur honum lýtur að. Að þessu virtu og með hliðsjón af hæstaréttardómum 25. september 1997 í máli nr. 136/1997, 14. október 1999 í máli nr. 242/1999 og 23. nóvember 2000 í máli nr. 277/2000 þykir engum vafa undirorpið að ákærði hafi, sem fram­kvæmda­stjóri og stjórnar­maður í einkahlutafélaginu, borið ábyrgð á því að staðin væru skil á skila­greinum staðgreiðslu opinberra gjalda vegna október, nóvember og desember 2001 og að staðgreiðslu af launum starfsmanna fyrir sömu tímabil, samtals 1.477.952 krónur, væri skilað til innheimtumanns á réttum ein­daga hverju sinni. Ákærði brást þeim skyldum fyrir sakir stórfellds hirðuleysis og ber því að sakfella hann fyrir brot á 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995. Þar sem ekki er um stórkostleg brot að ræða í skilningi téðs laga­ákvæðis skal ákærði hins vegar sýkn af broti gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningar­laga 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Ákærða X var kosin stjórnarformaður einkahlutafélagsins 5. júlí 2000 og endurkjörin á hluthafafundi 21. janúar 2002. Á greindu tímabili og fram til 13. mars 2002 var hún skráður stjórnarformaður samkvæmt hlutafélagaskrá og hafði prókúru­umboð frá félagsstjórn. Af gögnum málsins verður einnig ráðið að ákærða hafi átt 10 % hlutafjár. Ákærðu er gefin að sök refsiábyrgð á van­skilum skilagreina og van­goldinni stað­greiðslu opinberra gjalda af launum starfs­manna félagsins á greiðslu­tíma­bilunum október 2001 til og með janúar 2002, en eindagi staðgreiðsluskila vegna greiddra launa fyrir janúarmánuð var 15. febrúar. Ákærða hefur borið því við að hún hafi hætt stjórnarformennsku 26. september 2001, ekki komið að rekstri félagsins aftur fyrr en í desember sama ár og þá aðeins til að freista þess að bjarga rekstrinum, án nokkurrar ábyrgðar á fjármálastjórn þess. Af þessum sökum geti hún ekki borið ábyrgð á framan­greindum vanskilum. Rök ákærðu eru hláleg. Sem stjórnarformaður gat hún ekki leyst sig undan þeirri ábyrgð, sem kveðið er á um í 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, nema með því að segja þeim starfa lausum og tilkynna það form­lega til stjórnar félagsins, sbr. 1. mgr. 40. gr. sömu laga. Áform ákærðu um að hætta í stjórn 26. september 2001 breyta hér engu, enda hvorki tilkynningu fyrir að fara né heldur var kjörinn annar stjórnarformaður í hennar stað. Af framburði ákærðu og vitna er ljóst að fjárhagsstaða félagsins var afar bágborin þegar hún kom að rekstri þess með beinum hætti. Ákærðu hlaut að vera sú staða ljós og var því skylda hennar til að standa skil á skilagreinum og staðgreiðslu fyrir nefnd tímabil enn ríkari en ella. Ákærða hafði aðgang að skrifstofu félagsins, þar sem ætla verður að gögn vegna rekstrarins hafi verið geymd, en þar bjó meðákærði Snorri Birgir og I vann á sama stað að bókhaldi félagsins. Ákærða var því í góðri aðstöðu til að fylgjast með því hvaða tekjum reksturinn skilaði. Sem stjórnar­for­manni bar henni og að afla sér vitneskju um reksturinn, þar á meðal hvort félagið stæði í skilum með greiðslu opinberra gjalda starfsmanna, svo og að annast um að starf­semi félagsins væri almennt í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laganna um einka­hluta­félög.  

Samkvæmt framansögðu og með vísan til fyrrnefndra þriggja hæstaréttardóma leikur enginn vafi á því að ákærða hafi, sem stjórnarformaður í einkahlutafélaginu, borið ábyrgð á því að staðin væru skil á skila­greinum staðgreiðslu opinberra gjalda á tímabilinu frá október 2001 til og með janúar 2002 og að staðgreiðslu af launum starfsmanna fyrir sömu tímabil, samtals 2.340.738 krónur, væri skilað til innheimtu­manns á réttum ein­daga hverju sinni. Ákærða brást þeim skyldum fyrir sakir stórfellds hirðuleysis og ber því að sakfella hana fyrir brot á 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995. Með hliðsjón af verknaðar­lýsingu 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og vísan til hæstaréttardóms 30. september 1999 í máli nr. 193/1999 verður ekki fallist á að brot ákærðu séu stórfelld eða sakir miklar í skilningi 2. mgr. 30. gr. stað­­greiðslulaganna og ber því að sýkna hana af broti gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningar­laga, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Ákærði Y sker sig að því leyti frá meðákærðu að hann hefur aldrei skorast undan því að bera ábyrgð á vanskilum skilagreina vegna staðgreiðslu opin­berra gjalda, vangoldinni staðgreiðslu af launum starfsmanna félagsins eða ógreiddum vörslusköttum eftir að hann tók við rekstri félagsins 13. mars 2002. Í ákæru eru honum gefin að sök slík vanskil vegna staðgreiðslunnar á greiðslu­tíma­bilum frá febrúar 2002 til og með október sama ár, en eindagi fyrstu greiðslna var 15. mars 2002. Vanskil á virðisaukaskatti eru hins vegar vegna uppgjörstímabilanna janúar-febrúar og mars-apríl 2002, en samkvæmt 24. gr. laga nr. 50/1988 um virðis­auka­skatt bar að standa skil á innheimtum skatti vegna fyrrnefnds tímabils í síðasta lagi 5. apríl og vegna hins síðara 5. júní 2002. Í málinu liggur fyrir að ákærði var kjörinn stjórnarformaður á hluthafafundi 13. mars 2002 og fór einn með prókúru félagsins frá sama tíma, enda var ekki ráðinn framkvæmdastjóri til að deila þeirri ábyrgð, sem kveðið er á um í 44. gr. einkahlutafélagalaga. Þess í stað ákvað ákærði að fara einn með formlega stjórn og ábyrgð á daglegum rekstri félagsins og bar frá sama tíma ábyrgð á því að starfsemi þess og skil á opinberum gjöldum og vörslusköttum væru í réttu og góðu horfi. Undan þeirri ábyrgð losnaði ákærði ekki fyrr en eftir 15. nóvember 2002, sbr. 2. mgr. 40. gr. laga um einkahlutafélög. Ákærði er því bersýni­lega sannur að sök um brot á 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opin­berra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995, sem og um brot á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995. Vegna fjárhæða nefndra van­skila, samtals 7.552.642 krónur, teljast brot ákærða stórfelld í skilningi téðra laga, sem og 1., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. Ber að sakfella ákærða samkvæmt því.

Um B kafla ákæru.

I.

Samhliða fyrrnefndri skattransókn á málefnum A ehf. tók Skattrannsóknarstjóri til athugunar skil B ehf. á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda og innheimtum virðisaukaskatti á árinu 2002, en einkahlutafélagið, sem hafði með höndum rekstur veitingahúss, var úrskurðað gjaldþrota 13. desember sama ár. Var sá liður í könnun skattyfir­valda einnig sendur Ríkislögreglustjóranum til opin­berrar rann­sóknar 5. maí 2004.

Meðal gagna frá Skattrannsóknarstjóra er tilkynning til hlutafélagaskrár 1. desember 2001, sem ber með sér að á hluthafafundi B ehf. þann dag hafi ákærði Y verið kjörinn stjórnarmaður í aðalstjórn og fari frá sama tíma einn með prókúru­umboð fyrir félagið. Á þeirri skipan varð ekki breyting fyrr en 11. september 2002, en þann dag tilkynnti ákærði til hlutafélagaskrár að hann segði sig úr stjórn félagsins. Þá liggur fyrir í sömu gögnum að ákærði stóð ekki á lögmæltum tíma skil á virðis­auka­skattsskýrslum og skilagreinum vegna afdreginnar staðgreiðslu fyrir þau gjaldatímabil, sem ákært er út af í B kafla ákæru, en þeim var þó skilað til inn­heimtumanns í júlí, ágúst og september 2002, án nokkurra greiðslna.

II.

Ákærði Y hefur viðurkennt við rannsókn málsins og meðferð fyrir dómi að hafa, sem stjórnarformaður, starfandi framkvæmdastjóri og prókúruhafi B ehf., borið ábyrgð á vanskilum á innheimtum virðisaukaskatti í rekstri einka­­hlutafélagsins á þeim uppgjörstímabilum, sem nefnd eru í 1. tölulið B kafla ákæru, samtals að fjárhæð krónur 3.005.496. Ákærði hefur sömuleiðis viðurkennt að hafa vanrækt að standa réttilega skil á skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda af launum starfsmanna á þeim greiðslu­tímabilum, sem tilgreind eru í 2. tölulið B kafla, sem og að hafa ekki greitt samsvarandi staðgreiðslu, samtals að fjárhæð krónur 3.165.667. Fyrir dómi dró ákærði ekki dul á að honum hefði verið kunnugt um fjármálastöðu félagsins á greindu tímabili og bar að rekstrargrundvöllur fyrirtækisins hefði verið vonlítill þegar hann hefði yfirtekið reksturinn, ekki aðeins í ljósi óvæntrar og slæmrar stöðu A ehf., sem hann hefði keypt á svipuðum tíma, heldur einnig vegna fyrrnefndrar árásar á tvíburaturnana í New York 11. september 2001, sem hefði eyðilagt rekstrargrundvöll félagsins árið eftir. Sökum þessa hvoru tveggja hefði dag­legur rekstur félagsins verið í járnum á árinu 2002 og haldbært reiðufé aðeins hrokkið til greiðslu helstu viðskiptareikninga og útborgaðs hluta launa starfs­manna. Ákærði þrætti ekki fyrir að hafa verið stjórnarformaður og starfandi fram­kvæmdastjóri til þess tíma er hann hefði sagt þeim störfum lausum 11. september 2002.

Ákærða voru undir rekstri málsins kynntar forsendur fyrir þeim tölulegu niður­stöðum Ríkislögreglustjórans, sem teknar eru upp í B kafla ákærunnar. Ákærði hreyfði ekki mótmælum við þeim, en fyrir dómi benti hann á að umrætt einkahlutafélag hefði fengið umtalsverðar fjárhæðir endurgreiddar vegna ofgreidds virðisaukaskatts, sem ráð­­stafað hefði verið upp í eldri skuldir og ættu að koma til frádráttar vangoldnum skatti við refsiákvörðun í málinu.

III.

Ákærði hefur aldrei skorast undan ábyrgð á því að virðisaukaskattsskýrslum og inn­heimtum virðisaukaskatti í rekstri B ehf. fyrir uppgjörstímabilin janúar-febrúar, mars-apríl og maí-júní 2002 hafi ekki verið skilað til innheimtumanns á réttum eindaga hverju sinni, en samkvæmt 24. gr. laga nr. 50/1988 um virðis­auka­skatt bar að standa skil á innheimtum skatti vegna síðastnefnds tímabils í síðasta lagi 5. ágúst 2002. Sem stjórnarformaður og starfandi framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins hefur ákærði heldur ekki skorast undan ábyrgð á vanskilum skilagreina vegna stað­greiðslu opin­berra gjalda og vangoldinni staðgreiðslu af launum starfsmanna félagsins á þeim greiðslutímabilum, sem tilgreind eru í 2. tölulið B kafla, en samkvæmt 20. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda var eindagi staðgreiðsluskila vegna ágúst­mánaðar 15. september 2002. Breytir engu um ábyrgð ákærða á réttum skilum þeirra gjalda þótt hann hafi sagt sig úr stjórn félagsins 11. september, enda bar hann áfram ábyrgð á skilum eftir þann dag sem síðasti stjórnarmaður félagsins, sbr. 44. gr. og 2. mgr. 40. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.  

Með hliðsjón af framansögðu og vísan til fyrrnefndra hæstaréttardóma í málum nr. 136/1997, 242/1999 og 277/2000 er ákærði bersýnilega sannur að brotum gegn 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opin­berra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995, sem og um brot á 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995, svo sem honum er gefið að sök í B kafla ákæru, en brotin verða rakin til stórkostlegs hirðu­leysis ákærða í rekstri einkahlutafélagsins. Vegna fjárhæða nefndra van­skila, samtals 6.171.163 krónur, teljast brot ákærða stórfelld í skilningi téðra laga, sem og 1., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. Ber að sakfella ákærða samkvæmt því.

C kafli – refsing og önnur viðurlög.

I.

Samkvæmt sakavottorðum ákærðu hafa þau ýmist aldrei orðið uppvís að refsi­verðri háttsemi eða um svo smávægileg brot og gömul er að ræða að ekki skiptir máli við ákvörðun refsingar nú. Ber að horfa til þessa þegar refsing er ákveðin.

Með 1. gr. laga nr. 134/2005 um breytingu á lögum um staðgreiðslu opin­berra gjalda nr. 45/1987, og fleiri lögum, var fésektarlágmarki 2. mgr. 30. gr. stað­greiðslu­laganna breytt. Þar sem dómstólum bar áður að ákvarða hinum seka fésekt er næmi aldrei lægri en tvöfaldri skattfjárhæð og allt að tífaldri þeirri fjárhæð, sem hann van­rækti að halda eftir eða standa skil á til innheimtumanns á réttum eindögum, var sett heimild í við­komandi lög til að hverfa frá umræddu fésektarlágmarki í þeim tilvikum þegar brot hins ákærða hefur einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri stað­greiðslu samkvæmt skilagreinum, enda hafi verið staðin skil á veru­­legum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.

Samsvarandi breyting var gerð á 1. mgr. 40. gr. laganna um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 134/2005, þannig að umrætt fésektar­lágmark eigi heldur ekki við í þeim tilvikum þegar brot á lagagreininni hefur einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber að ákvarða refsingu á hendur ákærðu í samræmi við 2. mgr. 30. gr. staðgreiðslulaga og 1. mgr. 40. gr. virðisaukaskattslaga, svo breyttar.

Brot ákærðu Snorra Birgis og X fólust meðal annars í stórfelldri van­rækslu á því að fylgjast með hvort A ehf. stæði í skilum með afhendingu skilagreina og uppgjöri á staðgreiðslu opinberra gjalda á réttum eindögum, en sú ábyrgð þeirra að annast um að starf­semi félagsins væri almennt í réttu og góðu horfi er samkvæmt framansögðu augljós, sbr. og 44. gr. laga nr. 138/1994 um einka­hluta­félög. Fyrir liggur að skilagreinum var aldrei skilað til innheimtumanns vegna greiðslu­tímabilanna október, nóvember og desember 2001 eða vegna janúar 2002 og samkvæmt gögnum málsins hafa engar greiðslur borist inn á staðgreiðsluskuld félagsins, að frátöldum 27.774 krónum, sem komu til skulda­jafnaðar löngu eftir eindaga á móti van­goldinni staðgreiðslu fyrir október, nóvember og desember. Að þessu virtu er ljóst að ekki verður horfið frá fésektarlágmarki 2. mgr. 30. gr. stað­greiðslu­­laganna í tilviki ákærðu, nema því aðeins að þau eigi sér, annað eða bæði, miklar málsbætur að öðru leyti. Þótt ekkert liggi fyrir um að ákærðu hafi hagnast persónulega á brotum sínum var ábyrgð þeirra rík og hefur hvorugt þeirra viljað axla hana undir rannsókn og rekstri málsins, en þvert á móti borið af sér alla sök og vísað ábyrgðinni yfir á aðra. Þykja ákærðu því ekki eiga sér sérstakar málsbætur í skilningi laga nr. 134/2005.

Samkvæmt framansögðu þykir refsing ákærða Snorra Birgis hæfilega ákveðin 2.000.000 króna sekt í ríkissjóð og refsing ákærðu X 3.500.000 króna sekt í ríkissjóð. Sektirnar skulu ákærðu greiða innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en ella sæti ákærði Snorri Birgir fangelsi í 60 daga og ákærða X fangelsi í 80 daga. 

  Brot ákærða Y voru framin í rekstri tveggja einkahlutafélaga, sem hann stýrði á þeim tímabilum, sem ákæra á hendur honum lýtur að. Brotin fólust annars vegar í vanskilum á innheimtum virðisauka­skatti í rekstri A ehf. fyrir uppgjörstímabilin janúar-febrúar og mars-apríl 2002 og vanskilum á skila­greinum og staðgreiðslu opinberra gjalda af launum starfsmanna félagsins fyrir greiðslu­tímabilin febrúar til og með október 2002.

Gögn málsins bera með sér að áður en ákæra var gefin út í málinu bárust inn­heimtu­manni greiðslur í formi endurgreidds virðisauka­skatts til félagsins, samtals að fjárhæð 857.241 krónur, sem ráðstafað var með skuldajöfnuði upp í 1.567.745 króna van­goldinn virðis­auka­skatt fyrir tímabilið janúar-febrúar 2002. Með hliðsjón af hæsta­réttar­­dómum 30. mars 2006 í málum nr. 428/2005 og nr. 469/2005 og hæstaréttardómi 11. apríl 2006 í máli nr. 338/2005 ber að líta svo á umrædd innborgun teljist veruleg í skilningi 3. gr. laga 134/2005 og komi til lækkunar á höfuðstól skuldar vegna þessa gjalda­tímabils. Stendur þá eftir 710.504 króna ógreiddur virðisaukaskattur á tíma­bilinu, sem og 1.259.633 krónur vegna mars-apríl 2002, eða samtals 1.970.137 krónur samkvæmt 1. tölulið A kafla ákæru. Umrædd innborgun nær ekki þriðjungi heildar­skuldar félagsins á virðisaukaskattinum og telst því ekki, framar því sem áður segir, veruleg greiðsla á skattskuldinni í skilningi 3. gr. laga nr. 134/2005.

Gögn málsins bera með sér að skuld félagsins vegna ógreiddrar staðgreiðslu af launum starfsmanna á gjaldatímabilinum febrúar til október 2002 nemur 4.725.264 krónum, sbr. 2. töluliður A kafla ákæru. Hafa engar greiðslur borist inn á þá skuld. Er því ljóst að ekki verður horfið frá fésektarlágmarki 2. mgr. 30. gr. stað­greiðslu­­laga með áorðnum breytingum, nema því aðeins að ákærði eigi sér miklar málsbætur að öðru leyti.

Í annan stað fólust brot ákærða Y í vanrækslu á lögmæltum skilum virðis­aukaskattsskýrslna og skilagreina vegna staðgreiðslu opinberra gjalda, sem og vanskilum á innheimtum virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu, hvoru tveggja í rekstri B ehf., sbr. B kafli ákæru.

Af gögnum málsins er ljóst að engar greiðslur hafa borist inn á skuld vegna van­greiddrar staðgreiðslu, sem nemur 3.165.667 krónum. Kemur því ekki til álita að hverfa frá fésektarlágmarki 2. mgr. 30. gr. stað­greiðslu­­laga með áorðnum breytingum, nema því aðeins að ákærði eigi sér miklar málsbætur að öðru leyti.

Gögn málsins bera á hinn bóginn með sér að áður en ákæra var gefin út hafi innheimtumanni borist greiðslur í formi endurgreidds virðisauka­skatts til félagsins, sem ráðstafað hafi verið með skuldajöfnuði upp í van­goldinn virðis­auka­skatt fyrir gjalda­tímbilin janúar-febrúar, mars-apríl og maí-júní 2002. Sömu gögnum ber ekki saman um hvort ráðstafað hafi verið 228.278 krónum eða 277.868 krónum upp í skuld vegna janúar-febrúar. Nýtur ákærði hagræðis af þeim vafa. Samkvæmt því koma 277.868 krónur til lækkunar á 623.432 króna höfuðstól þess gjaldatímabils. Þá koma 337.896 krónur til lækkunar á 798.816 króna höfuðstól vegna mars-apríl og 267.250 krónur vegna 1.583.248 króna vangreidds höfuðstóls virðisaukskatts á tímabilinu maí-júní. Með hliðsjón af fyrrnefndum, nýföllnum hæsta­réttar­dómum ber að líta svo á umræddar innborganir á fyrstu tvö gjaldatímabilin séu verulegar í skilningi 3. gr. laga 134/2005 og komi til lækkunar á höfuðstól skuldar vegna þeirra tímabila. Stendur þá eftir 345.564 króna ógreiddur virðisaukaskattur vegna fyrra tímabilsins og 460.920 króna skattur vegna hins síðara. Innborgunin vegna tímabilsins maí-júní lækkar höfuð­stól þess ógreidda virðisaukaskatts í 1.315.998 krónur og telst því um óverulega greiðslu að ræða. Umræddar innborganir ná ekki þriðjungi heildar­skuldar félagsins á van­goldnum virðisaukaskatti samkvæmt 1. tölulið B kafla ákærunar og teljast því ekki, framar því sem áður segir, veruleg greiðsla á skattskuldinni í skilningi 3. gr. laga nr. 134/2005.

Við ákvörðun refsingar ákærða Y má auk framanritaðs líta til greiðrar játningar hans fyrir dómi, óháð því hvort hann hafi sjálfur talið sig bera ábyrgð á stjórnun beggja einkahlutafélaga eftir að hann hætti afskiptum ef rekstri og sagði sig úr stjórn þeirra. Á hinn bóginn gildir hið sama hér og við ákvörðun refsingar meðákærðu að brot ákærða fólust í stórfelldri vanrækslu á því að fylgjast með því að félögin stæðu í skilum með opinber gjöld og að starfsemi þeirra væri almennt í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einka­hluta­félög, en sú ábyrgð ákærða var ríkari en ella í ljósi þess að hann fór einn með fyrirsvar félaganna á þeim tíma­bilum, sem ákæra á hendur honum lýtur að. Þótt ekki liggi fyrir að ákærði hafi hagnast persónulega á brotum sínum og ljóst sé að rekstur beggja félaga hafi verið honum afar þungur í skauti þá teljast þær málsbætur ekki slíkar að falli undir niðurlagsákvæði 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005.

Samkvæmt framansögðu og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða Y hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði og verður hún bundin skilorði eins og í dómsorði segir. Jafnframt greiði ákærði 22.000.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en ella komi hennar í stað fangelsi í sjö mánuði.

II.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 2. mgr. 165. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærðu til að greiða hvert um sig máls­varnarlaun skipaðs verjanda síns. Því greiði ákærði Snorri Birgir laun Bjarnfreðs Ólafssonar héraðsdómslögmanns, ákærða X laun Halldórs Þ. Birgis­sonar hæstaréttarlögmanns og ákærði Y laun Björgvins Þorsteins­sonar hæsta­réttarlögmanns. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til fjölda þinghalda og tvískiptrar aðalmeðferðar þykja málsvarnarlaun til hvers verjanda um sig hæfilega ákveðin 600.000 krónur, að meðtöldum virðisauka­skatti.

Björn Þorvaldsson fulltrúi Ríkislögreglustjórans sótti málið af hálfu ákæruvaldsins.

Dómari tók við málinu 1. febrúar 2006, en fyrir þann tíma hafði hann engin afskipti af meðferð þess. Málið var fyrst dómtekið 26. apríl, en vegna anna dómara varð dómur ekki kveðinn upp innan tilskilins tímafrests. Var málið því endurupptekið í dag og dóm­tekið að nýju, í kjölfar yfirlýsinga sækjanda og verjenda um að þeir hefðu engu við fyrri mála­tilbúnað sinn að bæta og legðu málið aftur í dóm.

DÓMSORÐ:

Ákærða X greiði 3.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en sæti ella fangelsi í 80 daga. 

Ákærði Snorri Birgir Snorrason greiði 2.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en sæti ella fangelsi í 60 daga.  

Ákærði Y sæti fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá dóms­birtingu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Jafnframt greiði ákærði 22.000.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en sæti ella fangelsi í sjö mánuði.

Ákærða X greiði 600.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Halldórs Þ. Birgissonar hæstaréttarlögmanns.

Ákærði Snorri Birgir greiði 600.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Bjarnfreðs Ólafssonar héraðsdómslögmanns.

Ákærði Y greiði 600.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Björgvins Þorsteinssonar hæstaréttarlögmanns.