Mánudaginn 27. september 2010.
Nr. 545/2010.	Ákæruvaldið (enginn) gegn A B C og D (Ragnar Aðalsteinsson hrl.)

Kærumál. Kæruheimild. Frávísun máls frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur, þar sem hafnað var kröfu A, B, C og D um að ákæru í máli ákæruvaldsins gegn þeim og fimm öðrum mönnum, yrði vísað frá dómi. Þar sem heimild brast til kæru úrskurðarins var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 17. september 2010, sem barst réttinum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2010, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að ákæru í máli, sem sóknaraðili hefur höfðað gegn varnaraðilum og fimm öðrum mönnum, yrði vísað frá dómi. Um kæruheimild vísa varnaraðilar til a liðar 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þeir krefjast frávísunar málsins frá héraðsdómi og málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Um kæruheimildir gilda ákvæði 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Úrskurður héraðsdómara, þar sem synjað er um frávísun opinbers máls, fellur ekki undir neina af kæruheimildum ákvæðisins. Brestur þannig heimild til kæru úrskurðarins og verður málinu því sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður dæmist ekki.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2010.

Verjandi A, C, B og D hefur í þinghaldi 29. júní sl. krafist þess. að ákæru í máli þessu verði vísað frá dómi þar sem hinn setti ríkissaksóknari sé vanhæfur til þess að fara með málið.  Er vísað til þess að hinn 19. desember 2008 hafi skrifstofustjóri alþingis krafist þess, að fram færi opinber rannsókn á atburðum í Alþingishúsinu 8. desember 2008 en þá hefðu þeir, sem hugðust fara á þingpalla þann dag, gerst sekir við 100. gr., 106. gr., 107. gr., 118. gr., 122. gr. og 231. gr. almennra hegningarlaga.  Þá er bent á það að aðstoðarsaksóknari hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu hafi í bréfi með rannsóknargögnunum 7. október 2009 til ríkissaksóknara sagt að sakarefni málsins kunni að varða við 1. og. 2. mgr. 106. gr., 2. mgr. 122. gr. og 119. gr. laganna.  Settur ríkissaksóknari hafi hins vegar ekki talið rétt að taka tillit til niðurstaðna aðstoðarsaksóknarans, en reitt sig þess í stað á kæru skrifstofustjóra alþingis.  Hafi verið farið eftir henni í einu og öllu að því undanteknu að ekki hafi verið ákært vegna brota á 118. gr.  Settur ríkissaksóknari hafi neitað verjandanum um afrit af greinargerð aðstoðarsaksóknarans, sem fylgdi fyrrnefndu bréfi frá 7. október 2009 og því liggi ekki fyrir hvers vegna aðstoðarsaksóknarinn hafi mælt með miklu takmarkaðri saksókn en raun hafi orðið.  Þá sé þess að geta sé í þessu samhengi að með tölvupósti 18. febrúar 2010 hafi settur ríkissaksóknari óskað eftir því við skrifstofustjóra alþingis, að hann sendi skriflega staðfestingu á því, að kært væri fyrir húsbrot skv. 231. gr. almennra hegningarlaga  en ekki hafi að áliti setts saksóknara komið nægilega skýrt fram af hálfu alþingis að kært væri fyrir húsbrot og settur ríkissaksóknari því talið sig þurfa frekari vitnanna við frá skrifstofu alþingis.  Skrifstofustjórinn hafi svarað samdægurs og sagt það vilja sinn fyrir hönd skrifstofu alþingis, að ákært yrði fyrir brot á 231. gr. hegningarlaganna.  Allt þetta hafi gefið verjandanum tilefni til þess að kanna hvort eitthvert það samband kynni að vera á milli alþingis og setts ríkissaksóknara, sem gæti skýrt framangreint.  Hafi þá komið í ljós að alþingi hafi hinn 11. ágúst 2009 kosið þann sem settur hafi verið ríkissaksóknari í málinu til þess að sitja í stjórn seðlabanka Íslands.  Settur ríkissaksóknari sé þannig í ákveðnum trúnaðartengslum við kærandann og meintan brotaþola, alþingi Íslendinga, og verði ekki komið við réttlátri málsmeðferð vegna þessa.  Séu þessi tengsl þess efnis sem segi í g-lið 1. mgr. 6. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 26. gr. sömu laga, þ.e. að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður, (önnur en þau sem talin séu upp í stafliðum a-f) sem leiði til þess að draga megi óhlutdrægni setts ríkissaksóknara í efa.  Þetta vanhæfi hans leiði til þess að dómara sé að eigin frumkvæði eða samkvæmt kröfu aðila skylt að vísa málinu frá dómi, sbr. 5. mgr. 26. gr. laga um meðferð sakamála.  Hafa verði hér í huga að alþingi sé að áliti ákæruvalds bæði kærandi og brotaþoli og hafi í ákærunni verið tekið tillit til þeirrar brotaheimfærslu sem skrifstofa alþingis hafði óskað.

Af hálfu ákæruvaldsins hefur kröfu þessari verið mótmælt og þess krafist að málið fái meðferð fyrir dóminum eftir efni sínu.  Það að alþingi hafi kosið hinn setta ríkissaksóknara til þess að sitja í bankaráði seðlabanka Íslands í samræmi við 26. gr. laga um bankann nr. 36, 2001 geri ríkissaksóknarann ekki sjálfkrafa vanhæfan.  Bendir ákæruvaldið á það að g-liður 1. mgr. 6. gr. sakamálalaga sé matskennd hæfisregla og ráðist vanhæfi  ekki af tilteknum sýnilegum tengslum heldur öðrum atvikum eða aðstæðum eins og þar segi.  Við þessar aðstæður verði að athuga hvort málsaðili hafi réttmæta eða sanngjarna ástæðu til að tortryggja óhlutdrægni manns í þessari stöðu.  Þá er bent á að það sé það meginhlutverk bankaráðsins samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laganna um bankann að hafa eftirlit með því að bankinn starfi í samræmi við lög sem um starfsemina gilda.  Þá segi í 1. mgr. 1. gr. laganna að seðlabanki Íslands sé sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins.  Í 26. gr. seðlabankalaganna segi að kjósa skuli sjö menn í bankaráð að loknum kosningum til alþingis. Hinn setti saksóknari hafi verið kosinn í ráðið með hlutbundinni kosningu af alþingi en samkvæmt 28. gr. laganna um bankann sé það hlutverk bankaráðsins að hafa eftirlit með því að Seðlabanki Íslands starfi í samræmi við lög sem um starfsemina gilda.  Hljóti það að teljast langsótt að ætla að hver sá sem hefur hlotið kosningu til starfa af einhverju tagi af hendi alþingis sé vanhæfur til að fara með eða sækja mál fyrir dómi þegar alþingi á í hlut.  Alþingi kjósi hóp fólks til setu í stjórnum, nefndum og ráðum án þess að við það skapist sérstök tengsl fólksins við alþingi sem stofnun.  Séu hvorki starfstengsl né vinnusamband a milli bankaráðsmanna og alþingis og geti þessi aðstaða því ekki gefið neina réttmæta ástæðu til þess að draga megi óhlutdrægni ríkissaksóknarans í efa.

Niðurstaða.

Mál þetta varðar ætlað brot ákærðu og fimm annarra „gegn alþingi, gegn valdstjórninni, almannafriði og allsherjarreglu og húsbrot“.  Eins og fram er komið var Lára V. Júlíusdóttir, sem er starfandi hæstaréttarlögmaður, kjörin til þess af alþingi í ágúst í fyrra að sitja í bankaráði seðlabanka Íslands.  Hún var svo sett til þess að fara með ákæruvald í þessu máli samkvæmt sérstöku skipunarbréfi dómsmálaráðherra 25. janúar sl.  

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga um seðlabanka Íslands skal alþingi kjósa sjö menn hlutbundinni kosningu í bankaráð bankans að loknum hverjum alþingiskosningum.  Umboð ráðsmanna er tímabundið og fylgir kjörtímabili alþingis.  Hafa má hér í huga að eftir að atvik málsins urðu var kosið til alþingis og sá þingmeirihluti sem kaus hæstaréttarlögmanninn til setu í bankaráði var annar en sá sem ríkti á alþingi þegar málsatvikin gerðust.  Eins og áður kom fram er seðlabanki Íslands sjálfstæð stofnun.  Þá er hlutverk bankaráðsins þannig skilgreint í 28. gr. laganna um bankann að því er fyrst og fremst ætlað að hafa eftirlit með því að bankinn starfi samkvæmt seðlabankalögunum en samkvæmt 23. og 24. gr. laganna fara bankastjórn og peningastefnunefnd að öðru leyti með stjórn bankans, þ.e. að koma fram þeim meginmarkmiði bankans að stuðla að stöðugu verðlagi í landinu, sbr. 3. gr. laganna, og loks að móta stefnu í peningamálum, sbr. 24. gr. laganna.  Samkvæmt g-lið 1. mgr. 6. gr., sbr. 26. gr. laga um meðferð sakamála telst ríkissaksóknari vera vanhæfur til þess að fara með mál ef fyrir hendi eru atvik eða aðstæður, önnur en greinir í öðrum stafliðum málsgreinarinnar, sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. 

Óumdeilanlega eru tengsl milli alþingis og þess manns sem settur hefur verið til þess að vera ríkissaksóknari í málinu.  Þau tengsl eru þó ekki önnur eða frekari en svo að þingið hafði kosið hann til þess að sitja í seðlabankaráði allnokkru áður en vitað var að dómsmálaráðherra þyrfti að setja mann í málið í stað hins reglulega ríkissaksóknara.  Þá er ljóst að bankaráðið er óháð alþingi í störfum sínum og starfsvið þess er ekki á sviði hagstjórnar og peningamála, þ.e.a.s. málefna sem alþingi lætur sig varða.  Verður ekki séð að tengsl hins setta saksóknara við alþingi séu meiri en t.d. tengsl dómara við handhafa framkvæmdavaldsins, sem hefur sett hann eða skipað til starfans, þegar hann þarf að skera úr málum sem þann valdsmann varða.  Það er því álit dómsins að ekki einasta valdi atvik þessi og ástæður því ekki að hægt sé með réttu að draga í efa óhlutdrægni hins setta ríkissaksóknara heldur sé það einnig bersýnilegt að þau geri það ekki.  

Samkvæmt þessu ber að synja kröfu ákærðu A, C, B og D um það að vísa beri ákærunni í málinu frá dómi.

Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Synjað kröfu ákærðu A, C, B og D um það að vísa beri ákærunni í málinu frá dómi.