Miðvikudaginn 18. febrúar 2015.
Nr. 119/2015.	Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu (Jón H. B. Snorrason saksóknari) gegn X (Snorri Sturluson hdl.)

Kærumál. Nálgunarbann.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi sú ákvörðun L að X skyldi sæta nálgunarbanni á grundvelli laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Féllst Hæstiréttur á með L að skilyrðum 4. gr. laga nr. 85/2011 væri fullnægt og að friðhelgi brotaþola yrði ekki vernduð með öðrum og vægari hætti en beitingu nálgunarbanns. Var því ákvörðun L um að X skyldi sæta nálgunarbanni í 6 mánuði staðfest.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Guðrún Erlendsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. febrúar 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. febrúar 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að staðfest yrði ákvörðun hans 8. sama mánaðar um að varnaraðila yrði gert að sæta nálgunarbanni í sex mánuði gagnvart A. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Sóknaraðili krefst þess að staðfest verði framangreind ákvörðun um að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni í sex mánuði þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við heimili A og barna þeirra B og C að [...], á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis húsið. Jafnframt að lagt verði bann við því að varnaraðili veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með öðrum hætti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar en til vara að nálgunarbanninu verði markaður skemmri tími.

 Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði kom varnaraðili inn á heimili fyrrverandi eiginkonu sinnar, A, í lok september 2013 og réðst að henni og stjúpdóttur sinni. Var varnaraðili ákærður fyrir líkamsmeiðingar og sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. og 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur [...]. Í kjölfar atviksins í lok september 2013 var varnaraðila gert að sæta nálgunarbanni í 12 mánuði og var það staðfest með úrskurði héraðsdóms [...] október sama ár.

 Aðfararnótt 8. febrúar 2015 barst lögreglu tilkynning um ofbeldi á heimili A að [...]. Í íbúðinni var A í miklu uppnámi og með glóðarauga. Þar var einnig varnaraðili sem A sagði að væri þar óboðinn. Varnaraðili viðurkenndi að hafa beitt A ofbeldi nokkrum dögum áður og sagði hún að frá áramótum hefði hann gengið í tvígang í skrokk á henni. Sagði hún að varnaraðili væri mikið á heimilinu, stundum með hennar leyfi þar sem sonur þeirra leitaði mikið í pabba sinn og henni þætti þá erfitt að vísa honum út, en stundum kæmi hann gegn vilja hennar og fengist ekki til að fara.

Samkvæmt 4. gr. laga nr. 85/2011 er heimilt að beita nálgunarbanni ef  rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða hætta er á að viðkomandi brjóti gegn brotaþola. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna skal nálgunarbanni aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Við mat á því er heimilt samkvæmt 2. mgr. 6. gr. að líta til þess hvort sakborningur hafi áður þurft að sæta nálgunarbanni sem og þess hvort háttsemi hans á fyrri stigum hafi verið þannig að hætta sé talin á að hann muni gerast brotlegur á þann hátt sem lýst er í 4. gr.

Ljóst er af gögnum málsins að varnaraðili er undir rökstuddum grun um að hafa á ný beitt brotaþola ofbeldi og að hann hefur með háttsemi sinni raskað heimilisfriði brotaþola og barna hennar og þau orðið fyrir ónæði og vanlíðan af hans hálfu. Þá hefur varnaraðili áður þurft að sæta nálgunarbanni gagnvart sömu einstaklingum auk þess sem hann hefur verið dæmdur til fangelsisvistar vegna ofbeldisbrots gegn A og stjúpdótturinni á heimili þeirra.

Að framangreindu virtu er fallist á það með sóknaraðila að fullnægt sé skilyrðum 4. gr. laga nr. 85/2011 til að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni á þann veg sem greinir í dómsorði. Er ekki talið sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standa, en nálgunarbanninu er einungis beint að brotaþola og takmarkar ekki möguleika varnaraðila til að hitta börn sín, vilji þau það.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Dómsorð

Staðfest er ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 8. febrúar 2015 um að varnaraðili, X, skuli sæta nálgunarbanni samkvæmt a. og b. liðum 1. mgr. 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili í 6 mánuði þannig að lagt er bann við því að hann komi á eða í námunda við heimili A og barna þeirra, B og C, að [...] á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis húsið. Jafnframt er lagt bann við því að varnaraðili veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með öðrum hætti.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, Snorra Sturlusonar héraðsdómslögmanns, 124.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. febrúar 2015.

Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti ákvörðun lögreglustjóra frá 8. febrúar sl. þess efnis að X kt. [...] verði gert að sæta nálgunarbanni í 6 mánuði þannig að lagt er bann við því að hann komi á eða í námunda við heimili A og barna þeirra, B kt. [...] og C kt. [...], að [...] á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis húsið. Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með öðrum hætti.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að forsaga málsins sé sú að X og A séu fyrrum hjón. Í byrjun september 2013 hafi A lagt fram kæru á hendur X vegna áralangs andlegs og líkamlegs ofbeldis en þá hafi þau verið skilin. Í kjölfar skilnaðar þeirra hafi A orðið fyrir miklu ónæði og áreiti af hálfu X og hafi hann ítrekað komið að heimili hennar gegn hennar vilja og valdið þar uppnámi.

Þá hafi X ráðist inn á heimili A í lok september 2013. Hafi hann brotið upp hurð og slagbrand, sem verið hafi fyrir hurðinni, með sleggju og ráðist þar á bæði A og dóttur hennar D. Hafi X verið ákærður í kjölfarið þar sem honum hafi verið gefið að sök annars vegar líkamsárásir með því að hafa veist að A og hrækt á hana, rifið í hár hennar og slegið hana og fyrir að hafa kýlt hana í höfuð og maga eftir að hún hafi fallið á gólf íbúðarinnar. Þá hafi ákærði reynt að bíta A í andlitið. Hinsvegar fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa veist að D, rifið í hár hennar og kýlt hana í andlitið, hrint henni í gólfið og fyrir að hafa að minnsta kosti tvívegis sparkað í höfuð hennar þar sem hún hafi legið á gólfi íbúðarinnar. Afleiðingar líkamsárásarinnar hafi orðið þær að D hlaut fjölmarga yfirborðsáverka á höfði og andliti, þar á meðal bólgu undir hægra auga, tvær kúlur í hársverði og sár neðan við nef. Þá hafi hún hlotið þreifieymsli yfir andlitsbeinum og hryggjartindum. Hafi X hlotið 2 ára fangelsisdóm fyrir árásina með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. 747/2014. Hafi dóminum verið áfrýjað til Hæstaréttar.

Aðfaranótt 8. febrúar sl. hafi lögreglu borist tilkynning um ofbeldi á heimili A að [...], mál [...]. Þegar lögregla hafi komið á vettvang hafi bæði X og A verið áberandi ölvuð. Hafi A verið í uppnámi inni í herbergi, með glóðarauga og í blautum bol. Hafi A sagt að X væri óboðinn inni á heimili hennar og hefði þeim lent saman og hún vildi hann út af heimilinu. X hafi neitað að hafa beitt nokkru ofbeldi en meðan lögregla hafi verið á vettvangi hafi hann sofnað ölvunarsvefni og náðist því lítið að ræða við hann. Þá hafi einnig verið á heimilinu B sonur þeirra, en hann sé 14 ára gamall. Hafi hann skýrt lögreglu frá því að foreldrar hans hefðu verið að rífast og hann því farið að móður sinni og tekið af henni bjór sem hún hafi verið að drekka. Hún hafi reiðst og sparkað í hann og hann þá hellt yfir hana bjórnum. Sagði hann A aldrei hafa veist að sér áður og ekki hafi mátt sjá áverka á B eftir þetta. Þegar B hafi verið spurður út í áverka móður sinnar, hafi hann sagt að faðir hans hefði ekki beitt hana ofbeldi. Hún hefði dottið einhverjum dögum áður. Sökum ölvunarástands A og X hafi þau í framhaldi bæði verið handtekin vegna málsins.

Þegar A hafi verið yfirheyrð á lögreglustöð hafi hún skýrt frá því að X hefði verið óboðinn inni á heimili hennar og þeim hafi lent saman. Upphaflega hafi  hún haldið því fram að X hefði hellt yfir hana bjórnum en þegar borið hafi verið  undir hana framburður B hafi hún ekki viljað draga framburð hans í efa en kvaðst ekki muna eftir að hafa sparkað í hann. Aðspurð um áverka í andliti hafi hún sagt að X hefði ráðist á sig nokkrum dögum áður og hefði B orðið vitni að því. Hafi hún sagt að frá áramótum hefði X gengið í tvígang í skrokk á henni. Hafi hún sagt að X væri mikið á heimilinu, stundum með hennar leyfi þar sem B leiti mikið í pabba sinn og henni fyndist þá erfitt að vísa honum út, en stundum kæmi X gegn hennar vilja. Laugardagskvöldið [...] febrúar hafi hún ekki viljað hafa hann á heimilinu en hann hafi ekki farið. Hafi C dóttir þeirra sem er 12 ára því farið út af heimilinu og gist hjá afa sínum og ömmu því hún vilji ekki umgangast pabba sinn og óttast hann.

Rætt hafi verið við foreldra A, E og F, sem staðfesti að þau hafi sótt C á heimili A eftir að X hafi komið þangað. Hafi þau skýrt frá því að C vilji ekki umgangast föður sinn eða hafa hann inni á heimilinu. Hafi B og F sagt að B sonur A tæki hinsvegar afstöðu með föður sínum og kenndi móður sinni um ástandið á heimilinu og því að faðir hans væri á leið í fangelsi.

X hafi verið yfirheyrður vegna málsins og hafi hann neitað því að hafa verið á heimili A í leyfisleysi en viðurkennt að hafa nokkrum dögum áður kreist höfuð A en sagðist ekki skilja hvernig hún hafi hlotið glóðarauga eftir það. Hafi hann sagt það rétt sem A haldi fram að B sonur þeirra hefði orðið vitni að þeirri árás. Hafi X viðurkennt að hafa í nokkur skipti beitt A ofbeldi. Hafi  hann ekki kannast við að A hafi hellt bjór yfir B né að hún hafi sparkað í hann. Þá hafi X kannast við að C dóttir hans vilji ekki vera á heimili A þegar hann komi þangað.

Þau gögn sem lögregla hafi undir höndum beri með sér að A stafi mikil ógn af X og ljóst sé að hún og börn þeirra hafi undanfarið orðið fyrir miklu ónæði og vanlíðan af hans hálfu en með háttsemi sinni hafi X raskað mjög heimilisfriði þeirra.

Þau gögn sem liggi til grundvallar ákvörðun lögreglustjóra séu samkvæmt framansögðu mál lögreglu nr. [...] frá [...] febrúar sl., dómur Héraðsdóms Reykjavíkur nr. 747/2014 þar sem X hafi hlotið dóm fyrir að beita A og dóttur hennar ofbeldi og fyrri úrskurður héraðsdóms Reykjavíkur um nálgunarbann nr. [...] sem byggi á málum lögreglunnar nr. [...], [...], [...] og [...]:

Það sé mat lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu að samkvæmt framansögðu séu skilyrði 1 og 2 töluliðar 4. gr. laga nr. 85/2011 uppfyllt en kærði liggi undir sterkum grun um að hafa beitt A ofbeldi. Talin sé hætta á að X haldi áfram að raska friði A og barna hennar í skilningi ákvæðisins njóti hann fulls athafnafrelsis. Þá sé ljóst að hann hafi valdið fjölskyldunni mikilli vanlíðan. Ekki sé talið sennilegt að friðhelgi A verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standi.

Með vísan til framangreinds og framlagðra gagna sé ítrekað að krafan nái fram að ganga.

Niðurstaða

                Sóknaraðili krefst staðfestingar á ákvörðun sinni frá 8. febrúar sl. um að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni gagnvart brotaþola í sex mánuði. Í 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili eru tilgreind skilyrði slíkra aðgerða en þau eru að rökstuddur grunur sé um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða hætta sé á að viðkomandi brjóti á þennan hátt gegn brotaþola.

                Varnaraðili er fyrrverandi eiginmaður brotaþola og eiga þau tvö börn saman, 12 ára telpu og 14 ára dreng. Þann 28. september 2013 beitti varnaraðili brotaþola og stjúpdóttur sína ofbeldi á heimili brotaþola. Í kjölfarið, þann 8. október var honum gert að sæta nálgunarbanni í 12 mánuði gagnvart brotaþola og börnum hennar en það nálgunarbann rann því út í október sl. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur uppkveðnum 3. desember 2014 var varnaraðili sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. gagnvart brotaþola. Þeim dómi hefur varnaraðili nú áfrýjað.

                Lögreglan var kvödd á heimili brotaþola aðfaranótt 8. febrúar sl. en tilkynnt var um ofbeldi. Þar voru varnaraðili og brotaþoli bæði ofurölvi. Rætt var við son brotaþola á vettvangi en hann lýsti atvikum og staðhæfði að varnaraðili hefði ekki beitt brotaþola ofbeldi umrætt sinn en þau hefðu rifist. Hafi hann viljað skakka leikinn, tekið bjór af brotaþola og hellt yfir hana, en þá hafi brotaþoli sparkað í kviðinn á honum. Hann tók þó fyrir að hún hefði áður beitt hann ofbeldi en kvað hana breytast í sinn garð þegar hún drykki áfengi.

                Tekin var skýrsla af brotaþola og bar hún að nokkru fyrir sig minnisleysi um atvik en kvað varnaraðila hafa verið í óleyfi á heimilinu umrætt sinn og þeim hefði lent saman. Hún kvað varnaraðila tvívegis hafa beitt hana ofbeldi frá áramótum og benti á áverka á andliti sínu því til sönnunar. Kvað hún son þeirra hafa orðið vitni af því en sjálfur neitaði hann að hafa séð þegar atvikið átti sér stað og kvað föður sinn ekki eiga þar sök á.

                Samkvæmt því er fram kemur í skýrslu foreldra brotaþola kom varnaraðili á heimilið fyrst á föstudeginum 6. febrúar sl. en þá hafi brotaþoli hleypt honum inn. Hann mun svo hafa farið aftur en þá hafi þau sótt dóttur brotaþola sem hafi viljað fara til þeirra. Varnaraðili hafi síðan komið aftur en þá hafi sonur hans hleypt honum inn. Kemur þetta heim og saman við það sem fram kom í skýrslu varnaraðila hjá lögreglu en hann kvað brotaþola ekki hafa óskað eftir því að hann færi þaðan brott. Í skýrslu sinni viðurkenndi varnaraðili að hann hefði beitt brotaþola ofbeldi nokkrum sinnum á nokkurra ára tímabili. Aðspurður nefndi hann tiltekið tilvik þar sem hann hefði „kreist höfuð“ brotaþola og hefði sonur þeirra verið vitni af atvikinu.    

                Eins og fram hefur komið liggur fyrir að varnaraðili hefur vanið komur sínar á heimili brotaþola og dvalið þar á tímum með hennar leyfi. Fram kemur í skýrslu hans að hann hafi haft lykla að íbúðinni. Ekki liggur með öllu ljóst fyrir hvenær þær heimsóknir byrjuðu. Brotaþoli kvaðst hafa átt erfitt með að sporna gegn þessum heimsóknum og hafi þær oft verið gegn hennar vilja. Spili þar inní að hún kenni í brjósti um hann auk þess sem sonur hennar vilji umgangast föður sinn og brotaþoli hafi átt bágt með að standa gegn því. Svo virðist sem engar reglur hafi verið settar á milli aðila um fyrirkomulag umgengninnar, eftir atvikum með aðkomu sýslumanns. Ljóst er að komur varnaraðila raska við ákveðnar aðstæður heimilisfriði brotaþola og barna hennar þó að einnig verði ráðið að þar komi til fleiri hlutir svo sem áfengisneysla þeirra beggja. Þá verður að öðru leyti ráðið af gögnum málsins að brotaþoli geti ekki hjálparlaust sett varnaraðila mörk. Verður því að telja að skilyrði 4. gr. séu uppfyllt að því leyti að rökstuddur grunur sé um að varnaraðili hafi raskað friði brotaþola með öðrum hætti en refsiverðu broti. Leiðir það hins vegar ekki sjálfkrafa til þess að fallast beri á beiðni um nálgunarbann.

Í þessu sambandi verður að líta til 6. gr. laga nr. 85/2011 en þar segir að nálgunarbanni verði aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Skal þess þá gætt að ekki verði farið strangar í sakirnar en nauðsyn krefur. Þá segir í 2. mgr.  að við það mat sé heimilt að líta til þess hvort sakborningur hafi áður þurft að sæta nálgunarbanni eða brottvísun af heimili sem og þess hvort háttsemi hans á fyrri stigum hafi verið þannig háttað að hætta sé talin á að hann fremji háttsemi sem lýst sé í 4. gr.

Eins og rakið hefur verið liggur fyrir að varnaraðili var dæmdur fyrir ofbeldisbrot gegn brotaþola. Þá hefur hann áður sætt nálgunarbanni gagnvart henni. Hann hefur viðurkennt að hafa síðan þá beitt hana ofbeldi með nánar tilgreindum hætti á heimili hennar í eitt skipti eftir það. Sjálf hefur hún sagt frá tveimur tilvikum. Engar skráðar upplýsingar liggja þó fyrir í gögnum málsins um þau atvik. Þá hafa engar tilkynningar borist lögreglu eftir 28. september 2013, t.d. um að varnaraðili hafi komið inn óboðinn með því að nota lykil, dvalið þar gegn hennar vilja eða krafist inngöngu gegn hennar vilja. Þó kom fram hjá brotaþola í skýrslu lögreglu að hann hefði brotið gegn nálgunarbanninu á sínum tíma með því að koma á eða í námunda við heimilið og með því að hafa samskipti við hana og börnin sín í síma. Þá kvaðst hún margsinnis hafa beðið hann um að koma ekki á heimilið og hafi hún m.a. sent honum skilaboð í síma þess efnis. Þau gögn liggja þó ekki fyrir. Hvað varðar það tilvik er átti sér stað aðfaranótt 8. febrúar sl. eru atvik afar óljós en í ljósi framburðar sonar brotaþola þykir ósannað að varnaraðili hafi beitt brotaþola ofbeldi umrætt sinn.

Með hliðsjón af því sem rakið hefur verið og að virtri meðalhófsreglu 6. gr. laga nr. 85/2011 telur dómurinn sennilegt að vægari úrræði en nálgunarbann kunni að leiða til sömu niðurstöðu, t.d. með því að varnaraðila verði settur skýr rammi um umgengni við börn sín utan heimilis brotaþola en á það hefur ekki verið látið reyna eins og æskilegt hefði verið.  Einu trúverðugu skýringarnar sem liggja fyrir um að  varnaraðili eigi erindi á heimili brotaþola, og brotaþoli hefur staðfest, tengjast umgengni hans við sameiginleg börn þeirra, einkum son þeirra, en til þess er að líta að slík umgengni skal almennt fara utan heimilis hins foreldrisins. Í þessu sambandi er því vísað til úrræða 46. og 47. gr. laga nr. barnalaga nr. 76/2003 sem kveður á um úrskurð sýslumanns um umgengni.

Að ofangreindu virtu er kröfu sóknaraðila um staðfestingu nálgunarbanns gegn varnaraðila hafnað.

                Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Snorra Sturlusonar hdl., sem ákveðst 100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Einnig greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Sveins Andra Sveinssonar hrl., 80.000 krónur. Við ákvörðun þóknunar lögmanna er tekið tillit til virðisaukaskatts.

Sigríður Hjaltested héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Felld er úr gildi ákvörðun lögreglustjóra frá 7. febrúar sl. sem birt var degi síðar um að varnaraðila, X, verði gert að sæta nálgunarbanni í 6 mánuði, skv. 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili.

                Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Snorra Sturlusonar hdl., sem ákveðst 100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Einnig greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Sveins Andra Sveinssonar hrl., 80.000 krónur.