Miðvikudaginn 29. mars 2006.
Nr. 138/2006.	Reykjavíkurborg (Jóhannes Karl Sveinsson hrl.) gegn Atafli hf. (Þórunn Guðmundsdóttir hrl.)

 

Kærumál. Res Judicata. Litis Pendens áhrif. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi.

 

A gerði tilboð í verk á vegum R og tveggja annarra aðila en tilboðið var metið ógilt.  Kærunefnd útboðsmála felldi þá ákvörðun úr gildi  með úrskurði og kvað jafnframt á um að R skyldi greiða A málskostnað fyrir nefndinni. Krafðist R þess í málinu að framangreindur úrskurður kærunefndarinnar yrði felldur úr gildi. Héraðsdómur vísaði kröfunni frá dómi að öðru leyti en því, sem varðaði ákvörðun kærunefndarinnar um málskostnað, á þeim grundvelli að A hefði gert kröfu í öðru máli um skaðabætur úr hendi R og samlagsaðila hans vegna framangreindra atvika og í því máli hefði R verið sýknað í héraðsdómi, þar sem tilboð A hefði verið ógilt frá upphafi. Dómi í því máli hafði verið áfrýjað en var ólokið fyrir Hæstarétti. Talið var að krafa R í máli þessu væri ekki sú sama og krafan sem A gerði í framangreindu skaðabótamáli og gæti ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki átt við. Þótti þar engu breyta þótt R hafi reist vörn sína í skaðabótamálinu meðal annars á þeirri málsástæðu að framangreindur úrskurður kærunefndar útboðsmála hefði verið haldinn slíkum annmörkum að ógildingu varðaði. Var talið að án tillits til þess hvort R yrði sýknaður af skaðabótakröfu A í því máli teldist hann hafa lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm í þessu máli. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

 

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Markús Sigurbjörnsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. mars 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. febrúar 2006, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var að hluta vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið í heild til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

Fyrir héraðsdómi beindi sóknaraðili máli þessu að Keflavíkurverktökum hf. Samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila fyrir Hæstarétti var nafni félagsins breytt 2. febrúar 2006 í Atafl hf.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var í nóvember 2003 efnt til útboðs vegna byggingar bílakjallara á lóðinni við Laugaveg 86-94 í Reykjavík, byggingarréttar fyrir hús, sem reist yrði á kjallara þessum, og endurnýjun Laugavegar milli Snorrabrautar og Barónsstígs. Samkvæmt útboðslýsingu átti verkkaupi að vera Bílastæðasjóður Reykjavíkur að því er varðaði áðurnefndan bílakjallara, en Gatnamálastofa Reykjavíkur vegna endurnýjunar Laugavegar. Þá voru Orkuveita Reykjavíkur og Landssími Íslands hf. jafnframt verkkaupar varðandi yfirferð og endurnýjun lagna í götustæðinu. Af hálfu verkkaupa hafði Innkaupastofnun Reykjavíkur umsjón með útboðinu. Endurnýjun götunnar hafði verið hönnuð á vegum sóknaraðila og var útboðið við það miðað, en bílakjallarinn var á hinn bóginn boðinn út með þeim skilmála að verktaki myndi annast hönnun og byggingu. Byggingarréttur fyrir hús á lóðinni átti síðan að falla í hlut þess, sem samið yrði við um verkið. Forval hafði farið fram í tengslum við útboðið og var fimm byggingarfélögum, þar á meðal varnaraðila, gefinn kostur á að bjóða í verkið. Tilboðum átti að skila í síðasta lagi 20. janúar 2004 og var þá opnaður sá hluti þeirra, sem varðaði tæknilegar úrlausnir bjóðenda. Dómnefnd, sem skipuð var fulltrúum fjögurra stofnana sóknaraðila, gegndi síðan því hlutverki að leggja mat á þessar úrlausnir og gefa þeim einkunn í skriflegri umsögn. Áskilið var í útboðslýsingu að tæknileg úrlausn hvers bjóðanda næði lágmarkseinkunn hjá dómnefnd, en tækist það ekki yrði hann dæmdur úr leik og verðtilboð hans ekki opnað. Niðurstöður dómnefndar voru kynntar á fundi með bjóðendum 24. febrúar 2004 og kom þá fram að tæknilegar úrlausnir þriggja þeirra hefðu náð tilskilinni lágmarkseinkunn, en úrlausnir tveggja bjóðenda á hinn bóginn ekki. Varnaraðili var annar þessara síðastnefndu bjóðenda og bar hann þegar fram mótmæli gegn áliti dómnefndarinnar. Þeim mótmælum var hafnað og voru verðtilboð bjóðendanna þriggja opnuð í framhaldi af því.

Með bréfi 27. febrúar 2004 til kærunefndar útboðsmála kærði varnaraðili ákvörðun Innkaupastofnunar Reykjavíkur að ógilda tilboð hans í framangreint verk. Krafðist hann þess að útboðið yrði ógilt með öllu og innkaupastofnuninni gert að bjóða verkið út á ný. Þá krafðist varnaraðili þess einnig að samningsgerð vegna útboðsins yrði stöðvuð þar til leyst hefði verið úr kæruefninu. Kærunefndin varð við síðastnefndri kröfu varnaraðila 6. mars 2004. Hún kvað síðan upp úrskurð 20. apríl sama ár, þar sem felld var úr gildi ákvörðun um að tilboð varnaraðila í verkið hafi verið ógilt og lagt fyrir Innkaupastofnun Reykjavíkur að „gefa öllum bjóðendum í útboðinu einkunn á ný“, auk þess sem henni var gert að greiða varnaraðila 300.000 krónur vegna kostnaðar af því að hafa uppi kæruna.

Að gengnum framangreindum úrskurði mun dómnefndin hafa komið saman og aftur lagt mat á tæknilegar úrlausnir þeirra, sem boðið höfðu í verkið. Urðu niðurstöður dómnefndarinnar þær sömu og í fyrra skiptið. Varnaraðili bar aftur fram kæru til kærunefndar útboðsmála 7. maí 2004, þar sem hann krafðist þess að hin nýja einkunnagjöf yrði ógilt og Innkaupastofnun Reykjavíkur gert að skipa nýja dómnefnd. Þá krafðist varnaraðili þess jafnframt að samningsgerð vegna útboðsins yrði stöðvuð, en frá þeirri kröfu féll hann 14. sama mánaðar, þar sem þegar hafði verið gengið til samninga við einn bjóðendanna. Þess í stað krafðist varnaraðili þess að kærunefndin léti uppi álit um skaðabótaskyldu Innkaupastofnunar Reykjavíkur gagnvart honum. Úrskurður kærunefndarinnar í því máli gekk 5. ágúst 2004. Var kveðið þar á um að ákvörðun Innkaupastofnunar Reykjavíkur um að skipa ekki nýja dómnefnd hafi verið ólögmæt, svo og að hún hafi orðið skaðabótaskyld við varnaraðila vegna kostnaðar hans af undirbúningi tilboðs og þátttöku í útboðinu. Þá var stofnuninni gert að greiða varnaraðila 200.000 krónur vegna kostnaðar hans af því að hafa uppi kæruna.

Varnaraðili höfðaði mál gegn sóknaraðila, Orkuveitu Reykjavíkur sf. og Landssíma Íslands hf. til heimtu skaðabóta að fjárhæð 11.654.963 krónur í samræmi við ákvæði fyrrgreinds úrskurðar kærunefndar útboðsmála um rétt hans til að fá bættan kostnað af undirbúningi tilboðs og þátttöku í útboði. Þá krafðist varnaraðili þess jafnframt að sóknaraðila yrði gert að greiða sér samtals 500.000 krónur vegna ákvæða úrskurða kærunefndarinnar um málskostnað. Síðastgreindri kröfu var vísað frá með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. október 2005, þar sem sóknaraðili og aðrir stefndu í málinu voru að öðru leyti sýknaðir af kröfum varnaraðila. Var niðurstaðan um sýknu þeirra reist á því að tilboð varnaraðila í verkið hafi verið í slíku ósamræmi við útboðsskilmála að það yrði að teljast hafa verið ógilt frá upphafi. Varnaraðili áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar 2. janúar 2006.

Eftir að varnaraðili hafði upphaflega höfðað framangreint mál höfðaði sóknaraðili mál þetta gegn honum 24. nóvember 2004. Dómkrafa sóknaraðila í málinu var sú að felldur yrði úr gildi úrskurður kærunefndar útboðsmála 20. apríl 2004, þar sem ákvörðun um að tilboð varnaraðila hafi verið ógilt var felld úr gildi. Í greinargerð, sem lögð var fram á dómþingi 13. janúar 2005, krafðist varnaraðili þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, en til vara að hann yrði sýknaður af kröfu sóknaraðila. Af fyrirliggjandi gögnum verður ekki annað ráðið en að mál þetta hafi verið látið hvíla þar til áðurnefndur dómur frá 11. október 2005 hafði gengið, en það var tekið til munnlegs málflutnings um frávísunarkröfu varnaraðila 10. febrúar 2006. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi að öðru leyti en varðandi ákvæði úrskurðar kærunefndar útboðsmála 20. apríl 2004 um skyldu sóknaraðila til að bæta varnaraðila kostnað af því að hafa uppi kæru til nefndarinnar.

II.

Dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. október 2005 í máli því, sem varnaraðili höfðaði gegn sóknaraðila, Orkuveitu Reykjavíkur sf. og Landssíma Íslands hf., var sem áður greinir áfrýjað til Hæstaréttar 2. janúar 2006. Því máli hefur ekki verið lokið hér fyrir dómi. Þegar af þeirri ástæðu kemur ekki til álita að héraðsdómur í því máli hafi þau áhrif gagnvart máli þessu, sem um ræðir í 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

Í málatilbúnaði aðilanna er miðað við það að varnaraðili hafi höfðað mál sitt, sem lokið var í héraði með dómi 11. október 2005, áður en sóknaraðili höfðaði mál þetta. Leggja verður þetta til grundvallar, þótt fyrirliggjandi gögn beri það ekki skýrlega með sér. Í málinu, sem varnaraðili höfðaði, krafðist hann skaðabóta úr hendi sóknaraðila og þeirra, sem áttu með honum aðilasamlag, svo og greiðslu vegna kostnaðar af rekstri mála fyrir kærunefnd útboðsmála. Í máli þessu krefst sóknaraðili á hinn bóginn þess að úrskurður kærunefndarinnar frá 20. apríl 2004 verði felldur úr gildi. Samkvæmt 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 verður eftir þingfestingu máls ekki krafist dóms um þær kröfur, sem þar eru gerðar, í öðru máli, en sé svo gert skal síðara málinu vísað frá dómi. Krafa sóknaraðila í þessu máli er samkvæmt framangreindu ekki sú sama og krafan, sem varnaraðili gerir á hendur honum í sínu máli. Ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 getur því ekki átt við um mál þetta og breytir þar engu þótt sóknaraðili hafi reist vörn sína í máli varnaraðila meðal annars á þeirri málsástæðu að úrskurður kærunefndar útboðsmála frá 20. apríl 2004 hafi verið haldinn slíkum annmörkum að ógildingu hans varði. Verður sóknaraðili jafnframt talinn hafa lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um kröfu sína í þessu máli án tillits til þess hvort hann verði sýknaður af kröfu varnaraðila um skaðabætur í því máli, sem nú er rekið fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Atafl hf., greiði sóknaraðila, Reykjavíkurborg, 200.000 krónur í kærumálskostnað.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. febrúar 2006.

I

             Mál þetta sem tekið var til úrskurðar 10. febrúar sl., að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefnanda, höfðaði Reykjavíkurborg f.h. Bílastæðasjóðs Reykjavíkur, kt. 501170-0119 og Gatnamálastofu Reykjavíkur, kt. 580302-3780, gegn Keflavíkurverktökum, kt. 411199-2169, Byggingu 551, Keflavíkurflugvelli, með stefnu birtri 24. nóvember 2004.

             Dómkröfur stefnanda eru að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar útboðsmála frá 20. apríl 2004 í máli nr. 10/2004, Keflavíkurverktakar hf. gegn Innkaupastofnun Reykjavíkur þar sem felld var úr gildi ákvörðun um að tilboð kæranda í alútboði bílakjallara byggingarreits og endurnýjun Laugavegar, auðkennt „0302/BÍL“ hafi verið ógilt. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

             Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmur til að greiða málskostnað.

             Stefndi krefst þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað í  frávísunarþætti málsins samkvæmt málskostnaðarreikningi verði málinu vísað frá dómi en að öðrum kosti bíði ákvörðun um málskostnað efnisdóms í málinu.

             Stefnandi mótmælir því að frávísunarkrafa stefnda verði tekin til greina og krefst þess að sér verði dæmdur málskostnaður að mati dómsins í frávísunarþætti málsins.

II

Hinn 20. apríl 2004 gekk úrskurður kærunefndar útboðsmála í málinu nr. 10/2004, Keflavíkurverktakar hf. gegn Innkaupastofnun Reykjavíkurborgar, og var úrskurðarorðið svohljóðandi:

 

„Felld er úr gildi ákvörðun um að tilboð kæranda í alútboði bílakjallara, byggingarreits og endurnýjun Laugavegar, auðkennt „0323/BÍL“, hafi verið ógilt.

             Lagt er fyrir kærða að gefa öllum bjóðendum í útboðinu einkunn á ný.

Kærði greiði kæranda kr. 300.000,- að meðtöldum virðisaukaskatti, fyrir að hafa kæruna uppi.“

Krafa stefnanda er sú að framangreindur úrskurður verði felldur úr gildi.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að með dómi héraðsdóms í málinu nr. E-2107/2005, Keflavíkurverktakar hf. gegn Reykjavíkurborg, Orkuveitu Reykjavíkur sf. og Landssíma Íslands hf., sem kveðinn var upp 11. október sl., sé komist að þeirri niðurstöðu að framangreindur úrskurður kærunefndar útboðsmála hafi verið rangur og niðurstaða í þeim dómi á því byggð. Þessi niðurstaða nái einnig til ákvörðunar nefndarinnar um kærumálskostnað. Af þessu leiði að dómsniðurstaða liggi fyrir um gildi þess úrskurðar sem stefnandi krefjist ógildingar á í þessu máli, bæði að formi og efni til, og hafi hún bindandi réttarverkanir. Allar réttarverkanir framangreinds úrskurðar séu hins vegar úr sögunni. Stefnandi hafi því ekki lengur lögvarða hagsmuni af efnisdómi um kröfu sína og eigi það að leiða til frávísunar málsins.

Málið nr. E-2107/2005 hafi upphaflega verið þingfest 21. október 2004 eða áður en stefnandi hafi höfðað þetta mál. Sýknukrafa stefnda í því máli hafi m.a. verið byggð á þeim röksemdum að kærunefnd útboðsmála hafi komist að rangri niðurstöðu í úrskurði sínum hinn 20. apríl 2004 og hafi dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að svo hafi verið. Í málinu nr. E-2107/2005 hafi stefnandi komið að öllum röksemdum sínum varðandi gildi úrskurðarins sem hafi verið þær sömu og hann byggi á í þessu máli. Stefnandi sé nú að krefjast dóms um sömu kröfur og á sömu forsendum og dómurinn hafi tekið afstöðu til í málinu nr. E-2107/2005 og eigi af þeim sökum að vísa málinu frá dómi samkvæmt 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991.

  Stefndi segir aðild stefnenda að kröfugerð í þessu máli ekki nógu skýra. Reykjavíkurborg höfði málið í nafni þeirra fyrirtækja sem ekki hafi átt aðild að úrskurði kærunefndarinnar, en Innkaupastofnun Reykjavíkur hafi verið kærð til nefndarinnar. Ekki verði séð að Bílastæðasjóður Reykjavíkur og Gatnamálastofa Reykjavíkur hafi hagsmuni fram yfir hina aðilana sem úrskurðinn hafi varðað, þ.e. Orkuveitu Reykjavíkur sf. og Landssíma Íslands hf. Því hafi verið nauðsynlegt að allir aðilarnir fjórir höfðuðu mál þetta sameiginlega samkvæmt ákvæðum 18. gr. laga nr. 91/1991.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að úrskurður kærunefndarinnar sé í gildi og hafi réttarverkanir, s.s. eins og þær að hægt sé að leggja á dagsektir sé ekki farið eftir niðurstöðum nefndarinnar um það að gefa bjóðendum nýja einkunn. Kæru til úrskurðarnefndarinnar hafi ekki verið beint að réttum aðilum og kærunefndin hafi farið út fyrir valdheimildir sínar, en engin afstaða hafi verið tekin til þessara álitaefna af þar til bærum aðilum. Það séu aðeins hliðaráhrif úrskurðarins sem komið hafi til kasta dómstóla og þar hafi ekki verið tekin afstaða til forms eða efnis úrskurðarins og ekki hvort hann sé í gildi eða ekki. Þá sé ljóst að enn hvíli sú skylda á stefnanda að greiða kærumálskostnað og hægt sé að fara í aðför hans vegna. Hagsmunir stefnanda af því að fá úrskurðinn felldan úr gildi séu því einstakir og verulegir og þar með lögvarðir. Innkaupastofnun Reykjavíkur hafi á sínum tíma annast útboðið fyrir fjóra aðila og hafi tveir þeirra verið þeir aðilar sem Reykjavíkurborg höfði málið fyrir. Hver þessara aðila hafi heimild til þess að krefjast dóms um það hvort úrskurðurinn sé rangur bæði að formi og efni. Reykjavíkurborg sé fjárhagslega ábyrg fyrir gerðum þeirra stofnana sem undir hana heyri og því skipti í sjálfu sér ekki máli fyrir hvaða stofnanir hún höfði málið.

III

Í dómi í málinu nr. E-2107/2005, Keflavíkurverktakar hf. gegn Reykjavíkurborg, Orkuveitu Reykjavíkur sf. og Landssíma Íslands hf., var komist að þeirri niðurstöðu að tilboð stefnda í þessu máli, Keflavíkurverktaka hf., hefði frá upphafi verið ógilt og skaðabótakröfum á hendur stefndu hafnað. Var m.a. með þessum hætti í dóminum tekin sú afstaða til úrskurðar kærunefndar útboðsmála frá 20. apríl 2004 að niðurstaða kærunefndarinnar væri ekki rétt, en hún var sú að fella úr gildi þá ákvörðun að tilboð kæranda í alútboði, auðkenndu 0323/BÍK, hefði verið ógilt og að kærði ætti að gefa öllum bjóðendum í útboðinu einkunn á ný. Hefur þannig í dómi verið tekin afstaða sem er jafngild því að úrskurður kærunefndarinnar að þessu leyti hafi verið felldur úr gildi og hefur úrskurðurinn því ekki lengur réttarverkanir um framangreind atriði. Þessi niðurstaða dómsins fól hins vegar ekki sjálfkrafa í sér niðurstöðu um það hvort kærði ætti að greiða kæranda kærumálskostnað þann sem úrskurðarnefndin ákvað. Þannig hefur krafa stefnanda um ógildingu úrskurðar kærunefndar útboðsmála, að frátaldri ákvörðuninni um kærumálskostnað, verið dæmd að efni til og ber samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 að vísa henni frá dómi. Hins vegar þykir stefnandi eiga rétt á því að fá efnisdóm um það hvort skylt sé að greiða kærumálskostnaðinn, sem er hægt að gera aðför fyrir samkvæmt 5. mgr. 81. gr. laga nr. 94/2001, og ljóst er að kæmi að lokum í hlut stefnanda að greiða að öllu óbreyttu. Að þessari niðurstöðu fenginni þykja ekki efni til að taka sérstaka afstöðu til þess fyrir hönd hvaða undirstofnunar sinnar Reykjavíkurborg var rétt að stefna í þessu máli. Rétt þykir að stefnandi greiði stefnda í þessum þætti málsins kr. 194.000 í málskostnað.

Friðgeir Björnsson héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð. 

Kröfu stefnanda, Reykjavíkurborgar f.h. Bílastæðasjóðs Reykjavíkur og Gatnamálastofu Reykjavíkur, er vísað frá dómi að öðru leyti en því sem hún varðar niðurstöðu kærunefndar útboðsmála um kærumálskostnað í úrskurði nefndarinnar, dags. 20. apríl 2004.

Stefnandi greiði stefnda, Keflavíkurverktökum hf., kr. 194.000 í málskostnað.