Miðvikudaginn 15. september 2004.
Nr. 379/2004.	Ríkislögreglustjóri (Þórir Oddson vararíkislögreglustjóri) gegn X (Guðmundur Óli Björgvinsson hdl.)

 

Kærumál. Útlendingar. Gæsluvarðhald.

Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi var felldur úr gildi þar sem ekki þótti alveg nægilega sýnt fram á að nauðsyn væri á gæsluvarðhaldi á grundvelli 6. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga eða á grundvelli 5. mgr. 33. gr. sömu laga þar sem ekki væru tiltækar aðrar léttbærari aðgerðir til að tryggja framkvæmd ákvörðunar um að X skyldi yfirgefa landið.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. september 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. september 2004, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 24. september 2004 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

 Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur.

Eins og fram kemur í gögnum málsins er talið að varnaraðili hafi komið hingað til lands 26. ágúst 2004. Gaf hann sig fram hjá lögreglu þremur dögum síðar og sótti um hæli hér á landi en þá umsókn mun hann hafa dregið til baka síðar sama dag. Þá kveðst hann hafa framvísað fölsuðu vegabréfi við komu til landsins sem hann hafi síðan týnt. Mun hann hafa neitað að segja lögreglunni nægileg deili á sér. Varnaraðila hefur verið gert að tilkynna sig hjá lögreglu daglega á tilteknum tíma. Í kjölfar þess að varnaraðili tilkynnti sig ekki 7. september sl. hjá lögreglu mun honum þess vegna hafa verið veitt aðvörun af lögreglunni síðar næsta dag. Sinnti hann tilkynningarskyldu sinni eftir það. Samkvæmt gögnum málsins munu sýni af fingraförum varnaraðila hafa verið send utan í því skyni að bera kennsl á hann. Við þá rannsókn hefur ekkert komið í ljós. Hinn 10. september sl. var varnaraðila birt ákvörðun sýslumannsins á Akureyri 30. ágúst 2004 um að honum væri vísað frá landi á þeim grundvelli að hann fullnægði ekki íslenskum reglum um vegabréf og vegabréfsáritanir, sbr. a. lið 1. mgr. 18. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Varnaraðili unir þeirri niðurstöðu. Hann hefur frá þeim degi sætt gæsluvarðhaldi. Kveður sóknaraðili það meðal annars vera óviðunandi með öllu „að innan samfélagsins séu menn sem engar upplýsingar eru um. Standa ríkir almannahagsmunir til þess að slíkir menn séu ekki meðal almennra borgara ... Þá er einnig ljóst að án frekari atbeina hans verður ekki unnt að staðreyna hver hann er, afla ferðaskilríkja og framfylgja ákvörðun íslenskra stjórnvalda um að færa hann úr landi.“

Með vísan til þess sem rakið er hér að framan hefur ekki verið alveg nægilega sýnt fram á að nú sé nauðsyn á gæsluvarðhaldi á grundvelli 6. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002, eða á grundvelli 5. mgr. 33. gr. sömu laga þar sem ekki séu tiltækar aðrar léttbærari aðgerðir til að tryggja framkvæmd ákvörðunar um brottvísun varnaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. september 2004.

          Ríkislögreglustjóri hefur krafist þess að með vísan til 29. gr. og 33. gr. útlendingalaga nr. 96/2002 sbr. og til laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 eftir því sem við á, er þess krafist að ofangreindum einstaklingi sem kveðst heita X verði með úrskurði gert að sæta gæsluvarðhaldi í allt að 14 daga frá föstudeginum 10. september til föstudagsins 24. september 2004 kl. 16.

          Í greinargerð ríkislögreglustjóra kemur fram að um sé að ræða einstakling sem hafi komið til landsins þann 26. ágúst sl. með ferjunni Norrænu til Seyðisfjarðar án gildra ferðaskilríkja og án gilds vegabréfs. Hann hafi gefið sig fram við lögregluna á Akureyri sunnudaginn 29. ágúst sl. og sótt um hæli. Hann hafi dregið umsókn sína til baka síðar sama dag eftir að honum hafi verið kynntar þær reglur sem gildi um hælismeðferð.  Frá þessum tíma sé hann því útlendingur í ólöglegri dvöl á Íslandi og fyrir liggi að flytja hann úr landi og til síns heimalands sbr. ákvörðun sýslumannsins á Akureyri dags. 30 ágúst 2004 um frávísun frá Íslandi.

          Hann hafi upplýst lögregluna á Akureyri um að hann hafi framvísað fölsuðu pólsku vegabréfi við komu til landsins en hafi týnt vegabréfinu á leið sinni frá Seyðisfirði til Akureyrar. Við yfirheyrslu hjá lögreglu hafi hann gefið upp að hann héti X, fæddur [...], og væri ríkisborgari Kazakstan en hafi engin skilríki í fórum sínum sem staðfesti þetta. Hann kveðst hafa yfirgefið heimaland sitt Kazakstan tíu ára gamall og búið í Moskvu í mörg ár. Hann segist hafa búið í Rússlandi og Póllandi árum saman en hann hafi búið og unnið ólöglega í Bretlandi undanfarin þrjú ár.

          Ríkislögreglustjórinn kveðst ítrekað hafa óskað eftir því að maðurinn aðstoðaði íslensk yfirvöld við að útvega ferðaskilríki með því að hafa samband við uppgefið heimaland sitt, veitti frekari upplýsingar um ættmenni sín, búsetu og fæðingarstað. Hann hafi hins vegar alfarið neitað að veita frekari atbeina sinn til að upplýsa hver hann sé og hafi þar með brotið gegn skýlausri skyldu sinni samkvæmt 1. mgr. 29. og 2. mgr. 33. gr. útlendingalaganna. Samkvæmt 57. gr. laganna varði slíkt brot sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum.

          Samkvæmt munnlegu samkomulagi ríkislögreglustjóra, dómsmálaráðuneytis og Félagsþjónustunnar í Reykjanesbæ hafi maðurinn dvalist á [...] í Reykjanesbæ frá þriðjudeginum 31. ágúst en Félagsþjónustan sé með skriflegan samning við Útlendingastofnun um  vistun hælisleitenda.

          Með vísan til 6. mgr. 29. hafi manninum verið gert að tilkynna sig daglega hjá lögreglunni í Keflavík. Hann hafi ekki sinnt þessu til fullnustu og hafi verið áminntur þann 8. september vegna þessa.

          Ríkislögreglustjórinn hafi sent fyrirspurnir til allra landa í Evrópu, Rússlands og Kazakstan en fram til þessa hafi einungis borist neikvæð svör og því sé ekki vitað hver maðurinn er og því  ekki unnt að kanna hugsanlegan sakaferil hans. 

          Í dvöl sinni [...] í Reykjanesbæ hafi háttsemi hans verið með þeim hætti að forsvarmenn heimilisins og Félagsþjónustu Reykjanesbæjar telji sér ekki fært að hýsa hann og þjónusta lengur og vilji að maðurinn verði færður úr bænum enda hvíli engin lagaskylda á þessum aðilum að annast hann. Hann hafi ítrekað verið til vandræða og m.a. hótað öðrum dvalargestum. 

          Í b.-lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 birtist viðhorf löggjafans til þess er hér á landi finnist maður sem ekki hafi hér landvistarleyfi. Megi af þessu ákvæði ráða það að óásættanlegt þykir með öllu, að innan samfélagsins séu menn sem engar upplýsingar séu um. Standi ríkir almannahagsmunir til þess að slíkir menn séu ekki á meðal almennra borgara.

          Ríkislögreglustjórinn beri ábyrgð á framkvæmd frávísunar og verði hún ekki framkvæmd án gildra ferðaskilríkja. Skilríkjalausum einstaklingum sé ekki heimiluð koma til landsins nema um hælisleitendur sé að ræða enda lúti samræmdar reglur Schengen-ríkjanna um landamæraeftirlit fyrst og fremst að sannprófun ferðaskilríkja og svo að tryggja þjóðaröryggi og allsherjarreglu. 

          Atburðir 11. september 2001 og síðari þróun í heiminum hafi leitt til þess að almennt viðbúnaðarstig lögreglu sé hvarvetna hærra nú en áður og allt almennt hættumat sé með öðrum hætti. Meðan ekki sé vitað hver þessi einstaklingur sé verði hann að teljast vera ógn við almannahagsmuni.

          Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. og 2. mgr. 33. gr. útlendingalaganna beri útlendingi skylda til að upplýsa hver hann sé og að afla ferðaskilríkja. Þá sé sérstaklega tekið fram í 6. mgr. 29. gr. og í 5. mgr. 33. að í slíkum tilvikum sé unnt að úrskurða útlendinga í gæsluvarðhald enda verði önnur þvingunarúrræði að teljast ófullnægjandi við þessar aðstæður.

          Ríkislögreglustjóri hafi nú þegar beitt vægari úrræðum en umræddur maður hafi ekki sinnt fortakslausum skyldum sínum um tilkynningarskyldu og ekki orðið við kröfum um að aðstoða við öflun ferðaskilríkja. Auk þess hafi fyrirspurnir ríkislögreglustjóra til erlendra lögregluyfirvalda ekki borið árangur og í ljósi háttsemi hans í dvöl hans í Reykjanesbæ verði að telja að þessi leið sé fullreynd og ekki ásættanleg að slíkur einstaklingur sé frjáls ferða sinna innan um almenna borgara. Þá sé einnig ljóst að án frekari atbeina hans verði ekki unnt staðreyna hver hann sé, afla ferðaskilríkja og framfylgja ákvörðun íslenskra stjórnvalda um að færa hann úr landi.   

          Þá sé rétt að benda á að gæsluvarðhald, að fullnægðum öllum skilyrðum, geti ekki talist ósanngjörn ráðstöfun hér þar sem umræddur einstaklingur eigi enga fjölskyldu hér á landi  heldur sé þvert á móti stefnt að því að færa hann tilbaka til fjölskyldu sinnar í heimalandi sínu.

          Með vísan til ofanritaðs telji ríkislögreglustjórinn nauðsynlegt að krefjast þess að ofangreindum einstaklingi sem kveðst heita X verði úrskurðaður í gæsluvarðhald í allt að 14 daga frá föstudeginum 10. september til föstudagsins 24. september 2004 kl. 16.

          Mætti kom fyrir dóminn og kvaðst vera fæddur í Kazakstan en að hafa síðast búið í London.

          Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. og 2. mgr. 33. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002 er útlendingi skylt að upplýsa hver hann er og afla sér gildra ferðaskilríkja. Brot gegn þessum ákvæðum getur varðað sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum. Án löglegra ferðaskilríkja er ekki unnt að vísa viðkomandi úr landi en í gögnum málsins kemur fram að sýslumaðurinn á Akureyri vísaði mætta frá Íslandi með ákvörðun dagsettri 30. ágúst sl. Það verður að teljast andstætt þjóðfélagshagsmunum að hann geti dvalist hér á landi án þess að nokkuð sé vitað um hver hann er.

          Samkvæmt 6. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002 er heimilt að úrskurða útlending í gæsluvarðhald ef hann neitar að gefa upp hver hann er og hefur ekki orðið við tilmælum um að tilkynna sig til lögreglu. Fram er komið að mætti hefur ekki sinnt tilkynningarskyldu sinni að öllu leyti og ekki heldur viljað upplýsa um það hver hann er. Þrátt fyrir eftirgrennslan lögreglu hefur ekki tekist að upplýsa hvaðan mætti er eða staðreyna hver hann er. Eins og mál þetta er vaxið og með vísan til rannsóknargagna verður að teljast ófullnægjandi að vægari úrræði samkvæmt 3. mgr. 33. gr. eða farbann komi til álita. Eðli málsins samkvæmt telst það ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun að gera mætta að sæta gæsluvarðhaldi eins og hér stendur á og önnur þvingunarúrræði sbr. 7. mgr. 33. gr. laganna eiga ekki við. Verður að telja nauðsynlegt að mætti sæti gæsluvarðhaldi með vísan til 5. mgr. 33. gr. laganna. Verður krafa ríkislögreglustjóra því tekin til greina eins og nánar greinir í úrskurðarorði.  

Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð

          Mætti, X, skal sæta gæsluvarðhaldi í allt að 14 daga frá deginum í dag til  föstudagsins 24. september 2004 kl. 16.00.