Fimmtudaginn 20. febrúar 2003.
Nr. 421/2002.	Jóhannes Sigfússon (Gylfi Thorlacius hrl.) gegn Tryggingastofnun ríkisins (Jón Steinar Gunnlaugsson hrl.)

 

Almannatryggingar. Slysatrygging. Íþróttir.

J slasaðist er hann tók þátt í knattspyrnumóti á vegum sýslumannsembættisins á Akureyri. Til leiks mættu bæði lögreglumenn sem voru á vakt og þeir sem ekki voru á vakt meðan mótið fór fram. Var varanleg örorka J metin 10% eftir slysið. T hafnaði beiðni J um bætur vegna slyssins. Í máli sem J höfðaði á hendur T af þessu tilefni krafðist hann að viðurkenndur yrði réttur sinn til bóta á grundvelli 22. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar, aðallega vegna slyss við vinnu, sbr. a. lið 1. mgr. 24. gr. laganna, en til vara slyss við íþróttaiðkun, sbr. e. lið sömu lagagreinar. Aðalkröfu J var hafnað á þeirri forsendu að hann hafi ekki verið í vinnu í skilningi tilvitnaðs ákvæðis er hann slasaðist. Skipti ekki máli að mótið var haldið á vegum sýslumannsembættisins og að í kjarasamningi lögreglumanna væri mælt fyrir um að lögreglumenn skyldu teljast að störfum er þeir stunduðu íþróttir o.fl. á vegum félaga lögreglumanna. Þá var varakröfu J hafnað með vísan til þess að umrætt ákvæði almannatryggingalaga nái aðeins til þeirra sem verða fyrir slysum við iðkun íþrótta undir handleiðslu þjálfara innan vébanda skipulagðra íþróttahreyfinga.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. september 2002. Hann krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til bóta samkvæmt 22. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss, sem hann varð fyrir 14. janúar 1999, aðallega vegna slyss við vinnu, sbr. a. lið 1. mgr. 24. gr. laganna, en til vara slyss við íþróttaiðkun, sbr. e. lið sömu lagagreinar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

 

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2002.

          Mál þetta, sem dómtekið var 29. maí sl., var höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 27. júní 2001.

          Stefnandi er Jóhannes Sigfússon, kt. 030563-34419, Grundargerði 7b, Akureyri.

          Stefndi er Tryggingastofnun ríkisins, kt. 660269-2669.

Dómkröfur stefnanda:

          Að viðurkenndur verði réttur stefnanda til bóta vegna slyss við vinnu skv. 22. grein, sbr. a lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss sem hann varð fyrir þann 14. janúar 1999.

          Til vara er þess krafist að viðurkenndur verði réttur stefnanda til bóta vegna slyss við íþróttaiðkun skv. 22. gr., sbr. e lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss sem hann varð fyrir þann 14. janúar 1999.

          Í báðum tilfellum er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda:

          Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr  hendi stefnanda að skaðlausu.

          Upphaflega krafðist stefndi frávísunar varakröfu stefnanda. Með úrskurði, uppkveðnum 30. janúar sl., var frávísunarkröfunni hafnað.

Málavextir

          Hinn 14. janúar 1999 var stefnandi að keppa í árlegri vaktakeppni í innanhússknattspyrnu á vegum sýslumannsembættisins á Akureyri. Keppnin var háð í íþróttasal KA-heimilisins að Dalsbraut á Akureyri á föstum æfingatíma lögregluembættisins en sýslumannsembættið greiddi fyrir leigu á salnum. Þátttakendur í keppninni voru starfsmenn embættisins og til leiks mættu bæði lögreglumenn sem voru á vakt og aðrir sem ekki voru á vakt meðan keppnin fór fram. Stefnandi var ekki á vakt þegar keppni þessi fór fram.

          Í keppninni slasaðist stefnandi á hægra hné er hann lenti í samstuði við annan leikmann.  Við áreksturinn fann stefnandi til mikils sársauka í hnénu og féll í gólfið. Hann var fluttur á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem búið var um hægra hné hans og hann boðaður til frekari rannsókna síðar. Við hnéspeglun þann 21. janúar 1999 kom í ljós að stefnandi var með slitið krossband í  hné. Þann 16. mars 1999 var gerð krossbandsaðgerð á stefnanda á bæklunardeild Fjórðungssjúkrahúss Austurlands og var stefnandi útskrifaður af sjúkrahúsinu 19. sama mánaðar. Eftir það var stefnandi í sjúkraþjálfun fram í júlí 1999. Hinn 22. maí 2000 skilaði Atli Þór Ólason dr.med. örorkumati stefnanda vegna slyss þessa. Niðurstaða læknisins var að stefnandi hefði hlotið 10% varanlega örorku vegna slyssins.

          Slysið var tilkynnt til Tryggingastofnunar ríkisins 24. janúar 1999. Í reit 12 á eyðublaði tilkynningarinnar var gerð grein fyrir dagsetningu slyssins, tíma og merkt við að slysið hefði orðið utan vinnutíma/í frítíma. Með bréfi stefnda, dags. 2. febrúar 1999, var umsókn stefnanda um slysbætur hafnað á þeirri forsendu að slys í frítíma falli ekki undir slysatryggingar almannatryggingalaga.

          Með bréfi yfirlögregluþjónsins á Akureyri, dags. 1. mars 1999, til stefnda var aðstaða stefnanda skýrð. Slysatryggingadeild stefnda hafnaði áfram umsókn stefnanda. Með bréfi, dags. 27. apríl 1999, kærði lögmaður stefnanda höfnun stefnda til tryggingaráðs. Úrskurðarnefnd almannatryggingalaga kvað upp úrskurð 14. júlí 1999 þar sem synjun stefnda var staðfest.

Málsástæður og rökstuðningur stefnanda

          Stefnandi byggir kröfu sína á því að við þátttöku í kappleik í innanhúss-knattspyrnu 14. janúar 1999 hafi hann talist vera í vinnu hjá embætti sýslumannsins á Akureyri þar sem hann hafi verið að sinna skyldu sem á honum hvíli sem lögreglumanni til að stunda líkamsæfingar. Stefnandi telji sig því eiga rétt til bóta samkvæmt III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar. Höfnun Tryggingastofnunar ríkisins á kröfu hans sé ólögmæt og ekki í samræmi við ákvæði laga og langa venju hjá stofnuninni.

          Í 22. gr. laga nr. 117/1993 komi fram að slysatryggingar laganna taki til slysa sem verði við vinnu og síðan sé  nánar kveðið á um hvenær maður teljist vera við vinnu. Í lögunum sé kveðið á um réttindi einstaklinga sem ákvarðist út frá mjög breytilegum aðstæðum. Sé ákvæðinu aðeins beitt eftir orðalagi þess og það túlkað þröngt sé ljóst að það taki alls ekki til allra þeirra starfa sem stefnanda beri sem lögreglumanni að inna af hendi en verulegur hluti af starfi lögreglumanna fari fram utan lögreglustöðva sem séu þeirra vinnustaður. Ekki sé því hægt að fallast á að lög nr. 117/1993 séu skýrð með jafnþröngum hætti og stefndi hafi gert í máli stefnanda heldur verði að túlka þau með tilliti til  þeirra réttinda og skyldna sem ríkissjóður hafi gengist undir gagnvart lögreglumönnum á grundvelli þeirrar sérstöðu sem starf þeirra hafi. Þegar lögreglumaður slasist við íþróttaiðkun á vegum embættis síns verði því að líta til þeirra sérstöku tengsla sem séu milli líkamsþjálfunar og starfs hans en þau séu frábrugðin því sem gerist hjá flestum öðrum starfsstéttum enda sé það hluti af starfsskyldum lögreglumanna að halda sér í góðu líkamlegu formi. Ástæðu fyrir þessum sérstöku skyldum lögreglumanna megi rekja til eðils starfs þeirra enda sé í lögreglulögum nr. 90/1996 að finna heimildir þeirra til að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna, sbr. 14. og 15. grein. Þessar skyldur sínar geti þeir aðeins framkvæmt ef þeir séu vel á sig komnir líkamlega enda beri skilyrði fyrir inngöngu í lögregluskólann í 38. gr. lögreglulaga merki um þær kröfur sem gerðar séu í þessum efnum. Til að gera lögreglumönnum kleift að uppfylla þessar starfsskyldur sínar hafi þeim verið uppálagt að stunda líkamsæfingar sem hluta af starfi sínu og verði að túlka ákvæði 22. gr. laganna í samræmi við þessar saðreyndir.

          Í 3. mgr. 22. greinar segi að slys teljist ekki verða við vinnu ef það hljótist af athöfnum slasaða sjálfs sem ekki standi í neinu sambandi við vinnuna. Íþróttakeppnin 14. janúar 1999 hafi verið skipulögð af íþróttafélagi sýslumannsembættisins á Akureyri sem hafi haldið utan um íþróttaiðkun lögreglumanna á vegum embættisins. Stefnandi hafi því verið að uppfylla starfsskyldu sína með þátttöku í umræddum kappleik og hafi keppnin verið í beinum tengslum við vinnu hans og hluti af starfsskyldum hans sem lögreglumanns.

          Þær sérstöku reglur, sem gildi um réttindi lögreglumanna vegna slysa við íþróttaæfingar, byggi á því mati ríkisvaldsins að mikilvægt sé að þeir sem gegna almennum löggæslustörfum séu í góðu líkamlegu ástandi. Lögreglumenn hafi því verið hvattir af vinnuveitendum sínum til að stunda reglulegar líkamsæfingar og ákvæði sett í kjarasamninga sem eigi að auðvelda lögrelgumönnum að uppfylla þessa starfsskyldu sína.

          Sýslumannsembættið á Akureyri hafi í þessum tilgangi tekið á leigu og greitt fyrir tíma í KA-heimilinu við Dalbraut. Þesssir íþróttatímar séu á fyrirfram ákveðnum dögum og því tilviljunum háð hvort þá beri upp á vaktadaga einstakra lögreglumanna eða frítíma þeirra. Þá verði íþróttaæfingum ekki alltaf viðkomið á vinnutíma vegna mikilla anna. Lögreglumenn hafi því mætt til íþróttaæfinga og keppni á vegum embættisins utan vakta þegar öðru hafi ekki verið við komið. Af þessu sé ljóst að það sé vinnuveitandi stefnanda og starfsmenn á hans vegum sem standi fyrir, skipuleggi og greiði kostnað vegna þeirra æfinga sem stefnandi hafi verið á þegar hann slasaðist. Þessi háttur sé hafður á líkamsæfingum lögreglumanna vegna fjárskorts embættanna og aðstöðuleysis.

          Í kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landsambands lögreglumanna sé kveðið á um starfsskyldur lögreglumanna og komi þar skýrt fram að lögreglumenn skuli teljast að störfum þegar þeir stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna, sbr. m.a. grein 7.5.2 í samningnum. Sú staðreynd að það sé sérstaklega tekið fram í kjarasamningi við íslenska ríkið að lögreglumenn skuli teljast að störfum við þessar aðstæður eigi sér þá einföldu skýringu að með því hafi verið ætlun að tryggja lögreglumönnum rétt til bóta úr slysatryggingu almannatrygginga ef þeir slösuðust við þessar aðstæður.

          Lögreglumenn séu eins og aðrir ríkisstarfsmenn slysatryggðir allan sólarhringinn en vegna þeirrar sérstöku skyldu sem vinnuveitandi þeirra, íslenska ríkið, hafi lagt á þá til líkamsæfinga, umfram aðra starfsmenn, sé það eðlileg krafa að þeir séu eðlilega tryggðir við framkvæmd þeirra skylduverka eins og annarra verkefna sem þeim sé gert að fást við.

          Tryggingastofnun ríkisins hafi um margra ára skeið viðurkennt íþróttaæfingar lögreglumanna sem hluta af vinnu þeirra og greitt bætur vegna slysa sem oðið hafa á íþróttaæfingum eins og þeirri sem stefnandi slasaðist á. Skyndileg breyting á afstöðu Tryggingastofnunar ríkisins sé órökstudd og ekki í samræmi við afgreiðslu mála annarra lögreglumanna sem slasast hafi við sambærilegar aðstæður og brjóti því gegn jafnræðisreglu stjónsýslulaga.

          Þá feli afstaða stefnda í sér að meðferð sambærilegra mála geti orðið mismunandi eftir því hvort viðkomandi lögreglumaður hafi verið vakt eða á frívakt þegar hann slasist á æfingu. Slík mismunun á réttarstöðu feli einnig í sér óheimila mismunun og brjóti gegn jafnræðisreglu.

          Verði ekki á það fallist að stefnandi eigi rétt til bóta úr almannatryggingum vegna þess að hann hafi verið að sinna starfsskyldum sínum þegar hann slasaðist þá sé þess krafist að viðurkenndur verði réttur hans til bóta skv. III. kafla laga nr. 117/1993 vegna íþróttaslyss. Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993 komi fram að slysatryggingar laganna taki til slysa sem verði við hvers konar íþróttaæfingar, íþróttasýningar og íþróttakeppni. Þá segi í e-lið 1. mgr. 24. gr. laganna að íþróttafólk sem taki þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur er æfingum, sýningum eða keppni og orðið er 16 ára, sé slysatryggt skv. ákvæðum laganna.

          Stefnandi hafi verið á skipulagðri íþróttaæfingu á vegum vinnuveitanda síns og íþróttafélags lögreglumanna á Akureyri þegar hann slasaðist. Æfingin hafi farið fram í umsjón yfirmanns og falist í keppni milli vakta embættis sýslumannsins á Akureyri. Þessar æfingar séu haldnar reglulega.

          Ekki verði annað séð en stefnandi eigi rétt til bóta eftir skýru orðalagi ákvæða 22. og 24. gr. almannatryggingalaga. Í lögunum komi fram að heimilt sé að kveða nánar á um gildissvið ákvæðisins en sú reglugerðarheimild muni ekki hafa verið nýtt. Því liggi beinast fyrir að skýra ákvæðið eftir orðanna hljóðan og þar sem stefnandi hafi án nokkurs vafa verið við íþróttaiðkun í samræmi við orðalag þess verði að fallst á kröfu hans um að viðurkenndur verði réttur til bóta skv. þessu ákvæði.

          Af hálfu stefnanda er vísað til laga nr. 117/1993, sérstaklega III. kafla. Þá er vísað til viðurkenndra meginreglna stjórnsýsluréttar um jafnræði, sbr. 11. gr. laga nr. 27/1993.

Málsástæður og rökstuðningur stefnda

          Að mati stefnda er slys það sem stefnandi varð fyrir ekki bótaskylt á grundvelli ákvæða í lögum nr. 117/1993. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

          Stefndi geti ekki svarað fyrir hugsanlegan samningsbundinn rétt stefnanda til greiðslu slysabóta á grundvelli kjarasamningsbundinnar slysatryggingar en þess misskilnings virðist gæta í stefnu að enginn munur sé á Tryggingastofnun ríkisins og fjármálaráðuneytinu að þessu leyti.

          Í 1. mgr. 22. gr. almannatryggingalaga segi að slysatryggingar taki til slysa við vinnu, iðnnám, björgunarstörf, hvers konar íþróttaæfingar, íþróttasýningar og íþróttakeppni enda sé sá sem fyrir slysi verður tryggður samkvæmt ákvæðum 24. eða 25. gr. Í 2. mgr. sé tilgreint  hvenær maður teljist vera við vinnu en það sé:

1.       Þegar hann sé á vinnustað á þeim tíma sem honum sé ætlað að vera að störfum, svo og í matar- og kaffitímum.

2.       Í sendiferð í þágu atvinnurekstrar o.s.frv.

                Í starfsemi stefnda hafi ákvæði þetta ávallt verið túlkað svo að sé aðili ekki í vinnunni, þ.e. ekki á vinnustað eða á vakt ef því er að skipta, þá njóti hann ekki þeirrar slysatryggingar sem 22. gr. mælir fyrir um. Ráðist sú túlkun af efni ákvæðisins sjálfs og lögskýringargögnum en taki ekki mið af þeim skyldum sem ríkisvaldið í rúmri merkingu kunni að hafa tekið á sig af einhverjum ástæðum gagnvart starfsmönnum sínum.

                Hafa verði í huga að t.d. fjármálaráðuneytinu væri alls óheimilt að leggja þá skyldu á Tryggingastofnun ríkisins að greiða tilteknum þjóðfélagshópi slysabætur þótt hann félli ekki undir skilyrði laga þar að lútandi. Hafi fjármálaráðuneytið tekið á sig skyldu til greiðslu bóta til lögreglumanna vegna slysa utan vinnutíma, þá beri fjármálaráðuneytið ábyrgð á efndum þeirrar skyldu en ekki stefndi í þessu máli. Stefndi mótmælir því sérstaklega að einhverjir utanaðkomandi aðilar geti fellt greiðsluskyldu á Tryggingastofnun ríkisins á grundvelli samninga sem stofnunin eigi enga aðild að.

                Ekki verði séð af kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna að sú skylda hvíli á lögreglumönnum að stunda líkamsæfingar. En hvernig sem því sé farið, er því mótmælt að rúm skilgreining í kjarasamningi á því hvenær lögreglumenn teljist vera í vinnu geti haft einhver áhrif á það hvort lögreglumaður eigi rétt til slysabóta á grundvelli ákvæða í almannatryggingalögum. Sé kjarasamningur fjármálaráðherra við Landssamband lögreglumanna skoðaður komi enda í ljós að ekki sé gert ráð fyrir því að slysabætur vegna slysa við íþróttaæfingar í frítíma fáist greiddar úr slysatryggingu almannatrygginga. Þannig segi í ákvæði 7.1.11.:

                "Lögreglumenn sem starfa í þjónustu ríkissjóðs, skulu slysatryggðir skv. almennum slysatryggingaskilmálum og í samræmi við slysatryggingu ríkisstarfsmanna með eftirfarandi viðbótarréttindum:

1.       9. gr. - aðrar takmarkanir á bótaskyldu-, a) og f) liður eru ekki undanþegnir bótaskyldu þegar lögreglumaður gegnir störfum.

2.       5. gr., -íþróttir og flugferðir-, verði ekki undanþegin bótaskyldu vegna íþróttaæfinga á vegum lögreglumanna svo og vegna íþróttakappleikja á vegum samtaka lögreglumanna.

          Ábyrgð þessi er í gildi meðan lögreglumaður er á launaskrá ríkisins og skal ríkissjóði frjálst að kaupa slíka tryggingu eða hafa ábyrgð í eigin hættu."

          Í lið 7.4.1. á dskj. 13  komi fram að ríkið bæti lögreglumanni þau útgjöld sem hann kunni að verða fyrir af völdum slyss á vinnustað og slysatryggingar almannatrygginga bæti ekki skv. 27. gr. laga nr. 117/193. Í lið 7.5.2 í kjarasamningi þar sem fjallað er um skaðabótaskyldu ríkissjóðs segi svo að lögreglumenn skuli teljast að störfum auk venjulegrar vinnuskyldu þegar þeir eru á leið í eða úr vinnu, sitja lögregluskóla og lögreglunámskeið eða stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna.

          Hér sé því gert ráð fyrir því að viðsemjandi Landssambands lögreglumanna kaupi þá viðbótartryggingarvernd sem lögreglumönnum beri réttur til samkvæmt framangreindu ákvæði eða hafi hana í eigin áhættu. Hvergi sé gert ráð fyrir því að lögreglumenn séu slysatryggðir þegar þeir séu ekki við störf í hefðbundnum skilningi þess orðs á grundvelli ákvæða almannatryggingalaga.

          Stefndi hafi fallist á að greiða slysabætur vegna slysa sem lögreglumenn verða fyrir við íþróttaæfingar ef:

1.       Slys verður í vinnutíma hins slasaða.

2.       Íþróttaæfing er stunduð með samþykki yfirmanns (hluti af starfsskyldum).

3.       Um er að ræða íþróttaæfingu á vegum lögreglunnar sem hluta af líkamsrækt þeirra.

          Engin breyting sé fyrirhuguð á þessari afstöðu en eins og gögn málsins beri með sér hafi stefnandi ekki uppfyllt framangreind skilyrði.

          Rýmri túlkun að þessu leyti eigi sér enga stoð í ákvæðum almannatryggingalaga né lögskýringargögnum með þeim. Væri málatilbúnaður stefnanda á rökum reistur gætu opinberar stofnanir og ráðuneyti fellt greiðsluskyldu á stefnda með því einu að veita tilteknum aðilum slík réttindi í samningum þeirra í millum. Slík niðurstaða fái engan veginn staðist enda myndu þau ótæpilegu útgjöld sem af því leiddu kippa rekstrargrundvelli algjörlega undan stefnda.

          Til frekari skýringar vísar stefndi m.a. til úrskurðar tryggingaráðs í máli nr. 298/1999. Þar var um að ræða lögreglumann sem slasaðist við íþróttaæfingu í frítíma sínum. Hinn slasaði hafði fengið annan lögreglumann til að sinna þeirri vakt sem hann átti að vera á þegar slysið varð. Umsókn um slysabætur hafi verið hafnað, m.a. af þeim sökum.

          Af hálfu stefnda er vakin athygli á bréfi aðalvarðstjóra lögreglunnar í Reykjavík, dags. 14. mars 1997. Þar geti að líta sérstaka staðfestingu lögreglunnar í Reykjavík á því að lögreglumenn sem starfi í almennri deild lögreglunnar þar í borg hafi heimild til að stunda íþróttaæfingar í vinnutíma að fengnu samþykki stjórnenda vaktanna. Þetta staðfesti þá framkvæmd sem ávallt hafi verið höfð til hliðsjónar vegna slysamála lögreglumanna, þ.e. að séu þeir á íþróttaæfingu í vinnutíma, samkvæmt samþykki yfirmanns sem staðfesti að umrædd íþróttaæfing teljist hluti af starfsskyldum viðkomandi lögreglumanns, þá fáist greiddar slysabætur, annars ekki.

          Úrskurður tryggingaráðs í máli nr. 137/1999 beri með sér að slasist lögreglumaður við íþróttaæfingu sem yfirmaður telur ekki vera hluta af starfsskyldum sé ekki um bótarétt að ræða frá stefnda og skipti þá engu hvernig réttindum lögreglumanna að þessu leyti er fyrir komið í kjarasamningum þeirra.

          Af hálfu stefnda er því mótmælt að synjun stefnda á beiðni stefnanda um slysabætur fari gegn langri venju hjá stefnda. Sambærilegt ákvæði og 1. mgr. 22. gr. almannatryggingalaga hafi verið í lögum allt frá því að slík lög voru fyrst sett hér á landi, þ.e. lög nr. 74/1937 um alþýðutryggingar. Hafi ákvæðið frá öndverðu verið túlkað svo að verði slys utan vinnutíma sé það ekki bótaskylt sem vinnuslys.

          Af hálfu stefnda er því mótmælt að synjun stefnda á greiðslu slysabóta til stefnanda feli í sér brot á jafnræðisreglu. Á dskj. 29-31 séu lögð fram dæmi um afgreiðslu á umsóknum þriggja lögreglumanna. Þeir BE og HS fengu greiddar slysabætur enda hafi þeir verið á vakt þegar slys varð. SA hafi fengið greiddar slysabætur enda þótt slys hafi átt sér stað í frítíma. Hér sé um mistök að ræða og hefði umræddur lögreglumaður ekki átt að fá greiddar slysabætur í þessu tilfelli. Ekki sé vitað um að fleiri hafi fengið greiddar slysabætur við þessar aðstæður heldur virðist vera um einangruð mistök að ræða. Bótaréttur verði ekki reistur á slíkum mistökum á grundvelli þess að um brot á jafnræði sé að ræða.

          Því er mótmælt að sú venjubundna aðferð Tryggingastofnunar að miða bótaskyldu við það hvort lögreglumaður hafi verið á vakt eða ekki brjóti í bága við jafnræðisreglur. Þegar meta skuli hvort lögreglumaður hafi verið við vinnu sína á ákveðnum tímapunkti hljóti eðlilegast og í raun eina tæka viðmiðunin að vera sú hvort viðkomandi lögreglumaður hafi verið á vakt.

          Af hálfu stefnda er vakin athygli á ákveðnum misskilningi sem fram komi hjá stefnanda við afgreiðslu málsins fyrir úrskurðarnefnd almannatrygginga. Þar komi fram af hálfu stefnanda að verði synjun um greiðslu slysabóta til hans staðfest feli það í sér að lögreglumaður sem grípi til lögregluaðgerða að eigin frumkvæði utan vinnutíma ætti ekki rétt á slysabótum. Þetta sé rangt því samkvæmt d-lið 1. mgr. 24. gr. almannatryggingalaga séu þeir slysatryggðir sem vinna að björgun manna úr lífsháska eða vörnum gegn yfirvofandi meiri háttar tjóni á verðmætum. Í mörgum tilfellum myndi lögreglumaður njóta slysatryggingar á grundvelli þessa ákvæðis. Að öðru leyti eigi sömu rök við hér og endranær að viðbótartryggingarvernd sú sem lögreglumenn njóti á grundvelli kjarasamnings síns, geti ekki haft nein áhrif á það hvernig ákvæði almanntryggingalaga eru túlkuð. Í því sambandi skipti máli að skv. kjarasamningi Landssambands lögreglumanna við fjármálaráðherra teljist lögreglumaður vera að störfum og því að fullu slysatryggður við framangreindar aðstæður. Verði því ekki séð að hagsmunir hans séu í neinu skertir þótt viðurkennd verði afstaða stefnda til þessa álitaefnis.

          Ástæða sé til að hafa í huga að ósannað sé að stefnandi hafi í raun orðið fyrir útgjöldum eða einhvers konar óbættu tjóni vegna slyssins sem hann varð fyrir. Í því sambandi bendir stefndi á þann rétt til greiðslna í veikindaforföllum sem leiði af ákvæði 2.8. í kjarasamningi lögreglumanna. Þá er einnig vakin athygli á að skv. 5. mgr. 28. gr. almannatryggingalaga renni dagpeningagreiðslur í slysaforföllum til vinnuveitanda ef hann hefur greitt hinum slasaða laun á þeim tíma. Verði ekki betur  séð af gögnum málsins en að þannig hátti til um mál stefnanda.  Með hliðsjón af þessu verði hvað sem öðru líður ekki séð að stefnandi eigi að svo stöddu rétt til frekari bóta frá stefnda.

          Einu raunverulegu málsástæðurnar sem stefnandi hafi fært fram í málinu séu þær að Landssamband lögreglumanna hafi samið við fjármálaráðuneytið um rétt til slysabóta. Stefndi gerir ekki ágreining við stefnanda um það en bendir á að slíkt geti ekki, án þess að eitthvað annað og meira komi til, fellt greiðsluskyldu á Tryggingastofnun ríkisins. Ekki hafi verið sýnt fram á neitt slíkt af hálfu stefnanda. Beri því að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnanda.

          Vegna varakröfu stefnanda um viðurkenningu réttar til bóta vegna slyss við íþróttaiðkun skv. 22. grein, sbr. e lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar er því hafnað af hálfu stefnda að e liður 24. gr. laga nr. 117/1993 eigi við í því tilfelli sem hér um ræðir. Fráleitt væri að túlka lagaákvæðið svo að allir þeir sem stunduðu íþróttir með einhverjum hætti væru tryggðir samkvæmt ákvæðinu enda slíkt í engu samræmi við markmið lagasetningarinnar. Lagaákvæðið hafi alla tíð verið túlkað svo að það eigi við um íþróttaiðkun sem stunduð sé á vegum íþróttafélaga þar sem fram fari skipulögð íþróttastarfsemi undir handleiðslu þjálfara. Á þessa túlkun hafi umboðsmaður Alþingis fallist í áliti sínu  nr. 2304/1997, dags. 5. ágúst 1999. Kappleikurinn sem hér um ræði hafi hvorki farið fram undir handleiðslu þjálfara né hafi hann verið á vegum íþróttafélags í skilningi laganna og í raun sé ósannað að nein ofangreind skilyrði séu uppfyllt í málinu.

          Í áliti umboðsmanns segi:

          "-- að ætlun löggjafans hafi verið sú að allir þeir sem stunda íþróttir sem skipulögð eru af hálfu íþróttahreyfingarinnaar séu slysatryggðir samkvæmt almannatryggingalögum."

          Íþróttasamband Íslands, ÍSÍ, sé æðsti aðili um frjálsa íþróttastarfsemi áhugamanna á landinu. Íþróttafélag lögreglumanna á Akureyri og Íþróttafélag sýslumannsembættisins á Akureyri séu hins vegar ekki innan ÍSÍ og falli því ekki innan skilgreiningar laganna. Beri því að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda.

          Af  hálfu stefnda er sýknukrafa fyrst og fremst reist á ákvæðum III. kafla almannatryggingalaga með síðari breytingum. Jafnframt er byggt á meginreglum fjármunaréttar um aðild að kröfusambandi. Krafa um málskostnað er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. aðallega 129. og 130. gr.

Niðurstaða

          Þá er stefnandi slasaðist í vaktakeppni í innanhússknattspyrnu hinn 14. janúar 1999 var hann ekki á vakt. Þegar af þeirri ástæðu telst stefnandi ekki hafa verið við vinnu í skilningi laga um almannatryggingar þá er hann slasaðist, sbr. a. og b. lið 22. gr. laga nr. 117/1993.

          Ekki skiptir máli í þessu sambandi að vaktakeppnin var skipulögð af  íþróttafélagi sýslumannsembættisins á Akureyri og þá ekki heldur ákvæði 7.5.2 í kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna. Í ákvæði þessu kemur fram að lögreglumenn skuli m.a. teljast að störfum þá er þeir stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Ákvæði í kjarasamningum skuldbindur aðila að hlutaðeigandi samningi en hefur ekki áhrif á réttindi samkvæmt lögum um almannatryggingar.

          Ekki hefur verið sýnt fram á að vinnuveitandi lögreglumanna hafi lagt á þá sérstakar skyldur til líkamsæfinga enda þótt ljóst megi vera að mikilvægt getur verið við framkvæmd starfa lögreglumanna að þeir séu vel á sig komnir.

          Af hálfu stefnanda er því haldið fram að synjun stefnda á viðurkenningu á bótarétti stefnanda vegna slyssins 14. jan. 1999 feli í sér brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.

          Meðal skjala málsins er úrskurður tryggingaráðs frá 5. mars 1999 þar sem staðfest var synjun slysatryggingadeildar stefnda á umsókn lögreglumanns um slysabætur vegna slyss sem umsækjandi varð fyrir við íþróttaæfingu á vegum íþróttafélags lögreglunnar á Ísafirði. Einnig hafa verið lagðir fram tveir úrskurðir úrskurðarnefndar almannatrygginga. Sá fyrri er dags. 14. júlí 1999. Þar var staðfest synjun slysatryggingadeildar stefnda á umsókn lögreglumanns um slysabætur vegna slyss sem umsækjandi varð fyrir í íþróttakeppni á vegum sýslumannsembættisins í Keflavík. Seinni úrskurðurinn er dags. 9. maí 2001. Þar voru atvik svipuð og í hinum tveim úrskurðunum og niðurstaða sú sama.

          Í greinargerð stefnda kemur fram að í einu tilviki hafi lögreglumaður fengið bætur enda þótt slys hafi átt sér stað í frítíma. Þar hafi verið um mistök að ræða.

          Ekki hefur verið sýnt fram á fleiri tilvik en þetta eina þar sem lögreglumenn, sem hafa slasast þegar þeir voru ekki í vinnu, hafi fengið bætur. Verður því ekki á það fallist með stefnanda að stefndi hafi með afgreiðslu sinni á erindi stefnanda brotið jafnræðisreglu.

          Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið er aðalkröfu stefnanda hafnað.

          Varakrafa stefnanda er á því byggð að stefnandi hafi verið á skipulagðri íþróttaæfingu á vegum vinnuveitanda síns og íþróttafélags lögreglumanna á Akureyri þá er hann slasaðist. Æfingin hafi farið fram í umsjón yfirmanns og falist í keppni milli vakta embættis sýslumannsins á Akureyri. Slík keppni sé haldin reglulega.           

          Í e lið 24. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um slysatryggingu íþróttafólks sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur er æfingum, sýningum eða keppni, og orðið er 16 ára. Í grein þessari segir jafnframt að með reglugerðarákvæði megi ákveða nánar gildissvið þessa ákvæðis. Ekki mun hafa orðið af setningu reglugerðar um þetta efni.

          Slysatryggingadeild stefnda hefur túlkað ákvæði þetta svo að ákvæðið næði til íþróttamanna sem orðnir eru 16 ára og að um sé að ræða reglubundna ástundun íþrótta hjá íþróttafélagi undir handleiðslu þjálfara, oftast með það að markmiði að taka þátt í keppni eða sýningum. Slys sem verða í íþróttatímum skóla, íþróttakeppni starfsmanna fyrirtækja, við ýmis konar þjálfun á eigin vegum eða í keyptum námskeiðum hjá hinum ýmsu aðilum sem slíka þjónustu selja hafi hins vegar ekki verið talin bótaskyld.

          Slys stefnanda varð í keppni starfsmanna sýslumannsembættisins á Akureyri og fellur samkvæmt því ekki undir það sem slysatryggingadeild stefnda hefur talið skilyrði bótaréttar. Þegar til þess er litið sem fram kemur í greinargerð með frumvarpi að almannatryggingalögum varðandi vanda íþróttahreyfingarinnar þykir sem ætlun löggjafans hafi með setningu framangreinds ákvæðis verið að tryggja að þeir sem yrðu fyrir slysum við iðkun íþrótta undir handleiðslu þjálfara innan vébanda skipulagðra íþróttahreyfinga, nytu tryggingar samkvæmt almannatryggingalögum.

          Því er ómótmælt að keppnin sem stefnandi slasaðist í hafi ekki farið fram undir handleiðslu þjálfara og ekki fór keppnin fram á vegum íþróttafélags í skilningi almannatryggingalaga. Ber því að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda.

          Eftir atvikum þykir rétt að fella málskostnað niður.

          Auður Þorbergsdóttir héraðsdómari dæmir málið.

D ó m s o r ð:

          Stefndi, Tryggingastofnun ríkisins, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Jóhannesar Sigfússonar, í máli þessu.

          Málskostnaður fellur niður.