Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Ingibjörg Benediktsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. maí 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. maí 2017, þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila 5. sama mánaðar um að varnaraðili skuli sæta nánar tilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að nálgunarbanninu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Fallist er á með héraðsdómi að fullnægt sé skilyrðum a. liðar 4. gr. og 6. gr. laga nr. 85/2011 til að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði segir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, Halldórs Kr. Þorsteinssonar héraðsdómslögmanns, 186.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur  23. maí 2017.

                Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti ákvörðun sína, dags. 5. maí sl. þess efnis að X verði gert að sæta nálgunarbanni í 6 mánuði, þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við heimili A, kt. [...] að [...] í [...], á svæði sem afmarkast við 50 m radíus umhverfis íbúð hennar, mælt frá miðju, nálgist hana á almannafæri, hringi í heima, vinnu eða farsíma A eða hafi samband við hana með öðrum sambærilegum hætti.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að þann 19. apríl sl. hafi A lagt fram beiðni til lögreglu um að X yrði gert að sæta nálgunarbanni gagnvart sér þannig að honum verði bannað að koma í nálægð við heimili hennar að [...] í [...] eða hafa samband við hana með nokkrum hætti. Hafi hún gert þetta vegna ítrekaðs ónæðis af hálfu X, bæði með því að hann hafi að undanförnu hringt látlaust í hana og sent henni hundruð skilaboða í gegnum sms auk þess sem hann hafi komið á heimili hennar og haft uppi hótanir í hennar garð.

Í ljósi ofangreinds hafi lögreglustjóri talið að skilyrði 4. gr. laga nr. 85/2011 séu uppfyllt en X sé talinn hafa raskað friði brotaþola með ofangreindri háttsemi í skilningi 4. gr. laganna. Þegar litið sé til fyrri sögu þeirra sé talin hætta á að X muni halda áfram að áreita A með sambærilegum hætti fái hann að athafna sig ótakmarkað áfram að þessu leyti. Sé ekki talið sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standa.

Með vísan til framangreinds og framlagðra gagna sé ítrekað að krafan nái fram að ganga.

Niðurstaða:

Í máli þessu er krafist staðfestingar á ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 5. maí sl. þar sem varnaraðila var gert að sæta nálgunarbanni í sex mánuði gagnvart A. Jafnframt var þar lagt bann við því að varnaraðili veitti A eftirför, nálgaðist hana á almannafæri eða setti sig í samband við hana með öðrum hætti. Ákvörðun þessi var birt fyrir varnaraðila 17. maí sl. og krafa um staðfestingu barst dómnum 19. maí eða innan tilskilins frests samkvæmt 12. gr. laga nr. 85/2011.

 Ákvörðun lögreglustjóra byggist 4. gr. laga nr. 85/2011. Samkvæmt því ákvæði er heimilt að beita nálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að viðkomandi hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða hætta er á því að viðkomandi brjóti þannig gegn brotaþola, sbr. 4. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili

Samkvæmt orðalagi a-liðar 4. gr. laga nr. 85/2011 er það ekki skilyrði fyrir beitingu nálgunarbanns að sá sem því sætir hafi framið refsivert brot heldur má einnig beita þessu úrræði ef viðkomandi hefur „raskað á annan hátt friði brotaþola“  eða „hætta er á að viðkomandi brjóti gegn brotaþola“ samkvæmt a-lið 4. gr. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 85/2011 segir að við mat á því hvort hætta verði talin á því að maður muni fremja refsivert brot eða á annan hátt raska friði brotaþola verði að líta til fyrri háttsemi þess manns sem krafan beinist gegn og samskipta hans við þann sem vernda á með banninu. Er þá tiltekið að fyrri „hótanir, ögranir og önnur samskipti sem veitt geta rökstudda vísbendingu það sem er í vændum“ komi til álita við matið. Að sama skapi verði að gera þá kröfu að ekki sé „nægjanlegt til að beitt verði nálgunarbanni að búast megi við smávægilegum ama af hálfu þess sem óskað er að banninu sæti“.

Af 6. gr. laga nr. 85/2011 leiðir þó að nálgunarbanni verður aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til. Við mat á því hvort tilefni sé til að beita nálgunarbanni samkvæmt framangreindu skal samkvæmt 2. mgr. 6. gr. sömu laga líta til þess hvort sakborningur hafi áður þurft að sæta nálgunarbanni og/eða brottvísun af heimili, sem og þess hvort háttsemi hans á fyrri stigum hafi verið þannig háttað að hætta sé talin á að hann muni fremja háttsemi sem lýst er í 4. gr. Í athugasemdum við ákvæði 6. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 85/2011 er forsendum matsins m.a. þannig lýst að við það sé heimilt að líta til sömu atriða og nefnd eru í skýringum við 4. gr. frumvarpsins en við það mat geti það haft sérstaka þýðingu hvort viðkomandi hafi áður verið gert að sæta nálgunarbanni eða hvort öðrum úrræðum hafi áður verið beitt í stað þess að beita nálgunarbanni eða brottvísun. 

Gögnin sem urðu til þess að lögreglustjóri ákvað að varnaraðili skyldi sæta nálgunarbanni 5. maí sl. hafa verið lögð fyrir dóminn. Af þeim gögnum verður ráðið að A hafi fyrst tilkynnt um símaónæði af hálfu varnaraðila 10. maí 2016 sem hafi lofað að hætta þegar lögregla hafði samband við hann. Þá kemur fram í gögnum málsins að A hafi leitað til lögreglu 16. janúar 2017 vegna langavarandi ónæðis, auk ofbeldis og hótana af hálfu varnaraðila og það hafi verið tekin lögregluskýrsla af varnaraðila 25. janúar 2017. Samkvæmt gögnum málsins sendi varnaraðili A rúmlega 240 textaskilaboð úr einu símanúmeri dagana 25. – 29. nóvember 2016

Í dagbók lögreglu er síðan fært 30. janúar 2017 að A hafi kvartað við lögreglu vegna aukins áreitis varnaraðila. Í kjölfarið var haldinn fundur með A og varnaraðila að viðstöddum fulltrúa lögreglu og barnayfirvalda 1. febrúar 2017 þar sem rætt var um hvernig ætti að hátta eðlilegum samskipti A og varnaraðila, einkum í tengslum við umgengni um dóttur þeirra. Í bókun í dagbók lögreglu er fært að í augnablikinu sé gengið út frá því að A og varnaraðili séu fullorðnir og skynsamir einstaklingar sem megi bæði hitta þá sem þau vilja og hvorugt eigi að skipta sér af lífi hins, hversu ósátt sem viðkomandi er. Í bókuninni segir jafnframt að „ótilkynntar heimsóknir“ og símtöl og öðrum dögum en barn þeirra sé að koma eða fara séu bönnuð.

Í gögnum málsins kemur fram að A hafi síðan haft samband við lögreglu vegna áreitis varnaraðila þann 24. apríl 2017 og að lögreglan hafi haft afskipti af varnaraðila sem hafi verið mjög æstur og sagt A vera í slagtogi við dópista. Þá kemur fram gögnum málsins að varnaraðili hafi oftsinnis hringt í A og sent henni textaskilaboð. Þannig hringdi hann alls 271 sinni í A úr tveimur símanúmerum á 8 daga tímabili, þ.e. frá 18. – 24. apríl 2017, auk þess að senda henni rúmlega 40 textaskilaboð á sama tímabili.

Í lögregluskýrslu sem tekin var af A 25. apríl sl. kemur fram að varnaraðili hafi allt frá því að þau slitu samvistir fyrir tveimur árum leitast við að stjórna því hvernig hún hagaði lífi sínu, m.a. hvaða fólk hún mætti hitta. Varnaraðili hafi auk þess elt hana og fylgst með henni alla daga og haft í hótunum um að drepa hana. Í skýrslutöku af varnaraðila sem tekin var sama dag þvertók varnaraðili fyrir að hafa haft í hótunum við A. Þar kom hins vegar fram að hann væri ósáttur við þann félagsskap sem A sækti í og það hefði leitt hann til að reyna „að gæta A“ og „passa upp á“ hana og dóttur sína. Í skýrslu varnaraðila kemur einnig fram að kannski hafi hann „gert mistök“ en A hafi lagt það í vana sinn að „pirra“ hann. Í skýrslutöku viðurkenndi varnaraðili að hafa verið „oft pirraður“ og að „A [ætti] mjög auðvelt með að gera hann pirraðan“. Auk þess sé fólk sem hann vildi ekki að dóttir sín umgengist væri að kenna A „að gera sig pirraðan til þess að geta komið þessu nálgunarbanni á“. 

Í ljósi alls þess sem að framan er verður að telja nægilega fram komið að varnaraðili hafi um nokkurt skeið raskað friði með A með endurteknum símhringingum og textaskilaboðum. Af gögnum málsins kemur jafnframt fram að varnaraðili hafi þegar fengið tilmæli lögreglu um að láta af símaónæði gagnvart A og því að koma í ótilkynntar heimsóknir til hennar sem ekki tengjast umgengni hans við barn þeirra án þess að þau tilmæli hafi borið tilætlaðan árangur. Gögn málsins bera þess enn fremur merki að varnaraðili vilji hlutast til um það hverja A umgangist og fá vitneskju um hvar hún  haldi sig þrátt fyrir að langt sé um liðið síðan þau slitu samvistir.

Með vísan til þess að sem að framan er rakið fellst dómurinn á varnaraðili hafi raskað friði A með slíkum hætti að telja megi að henni hafi stafað verulegur ami af samskiptum hans við hana og skilyrði a-liðar 4. gr. laga nr. 85/2011 fyrir því að beita nálgunarbanni séu þannig uppfyllt. Þá telur dómurinn að þegar haft er í huga að varnaraðili hefur ekki látið af ónæði sínu gagnvart A þrátt fyrir ítrekuð tilmæli þar um þá verði friðhelgi hennar ekki vernduð með öðrum og vægari hætti. Þykir umfang nálgunarbannsins hæfilega ákveðin í ákvörðun lögreglustjóra.

Kjartan Bjarni Björgvinsson héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Staðfest er ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 5. maí 2017 um að varnaraðila, X, kt. [...] verði gert að sæta nálgunarbanni í 6 mánuði, þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda við heimili A kt. [...] að [...], á svæði sem afmarkast við 50 m radíus umhverfis íbúð hennar, mælt frá miðju, nálgist hana á almannafæri, hringi í heima, vinnu eða farsíma A eða hafi samband við hana með öðrum sambærilegum hætti.

Þóknun verjanda varnaraðila, 150.000 krónur skal greidd úr ríkissjóði.