Fimmtudaginn 16. febrúar 2006.
Nr. 404/2005.	Ákæruvaldið (Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari) gegn X (Jónatan Sveinsson hrl.)

 

Iðnaðarlög. Atvinnuréttindi.

X, sem var ítalskur ríkisborgari, var ákærður fyrir brot gegn iðnaðarlögum með því að hafa starfað að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið rafiðnaði, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum. Samkvæmt reglugerð um löggiltar iðngreinar var rafiðnaður ekki meðal slíkra greina, en það var á hinn bóginn rafvirkjun. Í héraðsdómi var talið unnt með stoð í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 að fella dóm á málið eins og iðngreinin hefði verið tilgreind sem rafvirkjun í ákæru. Hæstiréttur taldi að með því hefði verið farið út fyrir heimild ákvæðisins, auk þess sem varhugavert væri að slá því föstu að vörn hefði ekki orðið áfátt vegna þessa, enda yrði ekki séð að málflytjendum hefði í héraði gefist kostur á að tjá sig um þetta efni. Var því talið óhjákvæmilegt við úrlausn málsins að horfa aðeins til orðalags ákæru. Þar sem að háttsemin sem þar var lýst gat ekki fallið undir það ákvæði iðnaðarlaga sem X var borinn sökum um að hafa brotið gegn var talið óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Guðrún Erlendsdóttir og Markús Sigurbjörnsson.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2005 að fengnu áfrýjunarleyfi í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Mál þetta var höfðað með ákæru sýslumannsins á Seyðisfirði 10. febrúar 2005, þar sem ákærða, sem er ítalskur ríkisborgari í þjónustu verktakafélagsins Impregilo S.p.A., var gefið að sök brot gegn iðnaðarlögum nr. 42/1978 með áorðnum breytingum með því að hafa starfað „við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið rafiðnaði, sem verkstjóri í rafmagnsdeild, síðan 10. desember 2003, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.“

Í 1. gr. reglugerðar nr. 940/1999 um löggiltar iðngreinar, sem sett var með stoð í 1. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga, er rafiðnaður ekki meðal slíkra greina, en það er á hinn bóginn rafvirkjun. Í hinum áfrýjaða dómi taldi héraðsdómari unnt með stoð í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að fella dóm á málið eins og heiti þeirrar iðngreinar, sem það varðar, hefði verið tilgreint á sama hátt og í fyrrnefndu ákvæði reglugerðar nr. 940/1999. Með því var farið út fyrir þá heimild, sem fram kemur í 2. málslið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 til að dæma ákærða áfall þótt aukaatriði brots séu ekki skýrt eða rétt greind í ákæru, auk þess sem varhugavert var að slá því föstu, svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi, að vörn hafi ekki orðið áfátt vegna þessa, enda verður ekki séð að málflytjendum hafi í héraði gefist kostur á að tjá sig um þetta efni. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt við úrlausn málsins að horfa aðeins til þess orðalags, sem fram kemur í ákæru. Háttsemin, sem þar er lýst eftir orðanna hljóðan, getur ekki átt undir 6. tölulið 1. mgr. 15. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga, sem ákærði er borinn sökum um að hafa brotið gegn. Vegna þessa annmarka á ákærunni er óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærða á báðum dómstigum, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, í héraði, Þórarins V. Þórarinssonar héraðsdómslögmanns, og fyrir Hæstarétti, Jónatans Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur handa hvorum.

 

 

Dómur Héraðsdóms Austurlands 16. júní 2005.

Málið, sem tekið var til dóms 19. maí sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Seyðisfirði, útgefinni 10. febrúar 2005 á hendur X, kt. [...], Laugarási við Kárahnjúka, Fljótsdalshéraði “fyrir brot á iðnaðarlögum, með því að hafa starfað við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið rafiðnaði, sem verkstjóri í rafmagnsdeild, síðan 10. desember 2003, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.

Telst þetta varða við 6. tl. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 3. mgr. 2. gr. sömu laga, sbr. einnig reglugerð nr. 495/2001.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

             Verjandi ákærða krefst þess að hann verði sýknaður. Þá krefst verjandinn málsvarnalauna úr ríkissjóði.

I.

Miðvikudaginn 19. janúar 2005 gaf X, ákærði í máli þessu, skýrslu hjá lögreglunni á Seyðisfirði. Samkvæmt því sem fram kemur í skýrslunni var ástæða þess að ákærði var boðaður til skýrslutöku sú að lögreglu höfðu borist upplýsingar um að ákærði hafi verið við störf við Kárahnjúka síðan 10. desember 2003 og á þeim tíma starfað við rafiðn án þess að hafa öðlast viðurkenningu til slíkra starfa hér á landi í samræmi við ákvæði 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42 frá 1987.

Við skýrslutökuna kvaðst ákærði vera verkstjóri í rafmagnsdeild við virkjunarframkvæmdirnar við Kárahnjúka og hafa hafið störf hjá Impregilio 10. desember 2003. Undir hans stjórn vinni 8 menn við rafiðnaðarstörf. Yfirmaður hans sé A. Hann hafi lokið þriggja ára námi á Ítalíu í rafvirkjun og hafi heimild til að starfa sem rafvirki þar án þess að hafa yfirmann. Hann hafi ekki sótt um viðurkenningu starfsréttinda sinna hér þar sem honum hafi ekki verið kunnugt um að hann þyrfti þess. Rafmenn á Akureyri taki út verkin og séu ábyrgir gagnvart rafmagnseftirliti hér á landi.

Í málinu liggur frammi verktakasamningur á milli Rafmanna og Impregilio dagsettur 27. janúar 2005. Samkvæmt 1. gr. samningsins taka Rafmenn að sér rafverktöku í Kárahnjúkum, Kar 11 og 14 fyrir Impregilio. B löggildingu samkvæmt reglugerð um raforkuvirki og A löggildingu til reksturs rafveitu Impregilio þ.e. bæði háspennu og lágspennu dreifikerfi sem rekið er samkvæmt öryggisstjórnunarkerfi Rafmanna. Þá bera Rafmenn ábyrgð á raforkuvirkjum á svæðinu og taka á sig skyldur gagnvart löggildingarstofu.

Samkvæmt því sem fram kemur í upplýsingaskýrslu lögreglu lá enginn skriflegur samningur fyrir á milli Rafmanna og Impregilio fyrr en 27. janúar 2005. Hins vegar hafi Rafmenn verið búnir að samþykkja rafverktöku fyrir Impregilio með munnlegu samkomulagi og muni staðfesting þess efnis hafa verið send löggildingarstofu í ágúst 2003 að sögn fulltrúa Rafmanna. Hafi Löggildingarsofa staðfest að í ágúst 2003 hafi borist tilkynning þar sem Rafmenn hafi tilkynnt að þeir önnuðust rafverktöku fyrir Impregilio. Tilkynningin er meðal gagna málsins.

Í yfirlýsingu starfsmannadeildar Impregilio kemur fram að ákærði, sem sé ítalskur ríkisborgari, starfi fyrir fyrirtækið á Ítalíu og að hann hafi frá 10. desember 2003 verið staðsettur hérna tímabundið í tólf plús tólf mánuði í útibúi fyrirtækisins á Íslandi í samræmi við reglur Evrópubandalagsins. Hann hafi einungis unnið, sem starfsmaður fyrirtækisins, á vinnusvæði Kárahnjúkavirkjunar. Hann sé ábyrgur fyrir framkvæmd og verkstjórn hóps af þeirra starfsmönnum sem vinni við uppsetningu og viðhald á rafbúnaði fyrir gangaborvélar, við gangagerð þeirra í aðgöngum 3, og heyri beint undir yfirmann rafmagnsdeildar frá Rafmönnum, sem séu faglegir ábyrgðarmenn fyrir rafmagnsvinnu á virkjanasvæðinu gagnvart íslenskum rafiðnaðaryfirvöldum samkvæmt samningi þar um.

Framburðir ákærða og vitna fyrir dómi.

Við skýrslutöku fyrir dómi kvaðst ákærði vera rafvirki og vera yfirmaður átta manna í rafmagnsdeild við Addit III sem líka séu rafvirkjar. Starfið felist í skipulagningu og því að hann segi verkamönnum fyrir um það hvernig eigi að vinna. Þá sjái hann um aðföng og að gera við þær vélar sem bili á eins fljótlegan hátt og unnt sé.  Starfsmaður frá Rafmönnum taki út verkin og segi til um hvort hleypa megi straumi á. Hann sé menntaður rafvirki og hafi unnið hér síðan 10. desember 2003. Hann hafi ekki sótt um staðfestingu lögreglustjóra á starfsréttindum sínum.

Vitnið B kvað það sína túlkun að þar sem í samningi um kaup og kjör við virkjunarframkæmdirnar í launaflokk I-1 væri talað um iðnaðarmenn sem ekki uppfylla skilyrði fyrir launaflokk I-2, þ.e. er iðnaðarmenn með sveinspróf og a.m.k. 3 ára starfsreynslu, sé átt við þá sem sem eru iðnaðarmenntaðir eða með mikla starfsreynslu en ekki með íslensk réttindi. Hún myndi flokka ákærða, sem starfi sem rafvirki undir þá skilgreiningu.

II.

Ákærða í máli þessu, sem er ítalskur ríkisborgari, er gefið að sök brot á iðnaðarlögum nr. 42/1978 með því að hafa starfað við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið rafiðnaði, sem verkstjóri í rafmagnsdeild eins og nánar er lýst í ákæru, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.

Rafiðnaður er ekki meðal löggiltra iðngreina samkvæmt reglugerð nr. 940/1999 um löggiltar iðngreinar. Af verknaðarlýsingu í ákæru þykir hins vegar ljóst að með rafiðnaði sé átt við rafvirkjun sem er löggilt iðngrein. Þykir þessi ágalli á ákæru ekki valda því að dómur verði ekki lagður á málið enda hefur vörnum ekki orðið áfátt vegna þessa, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991.

Samkvæmt 1. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 taka þau til rekstrar hvers konar iðnaðar í atvinnuskyni, bæði handiðnaðar og verksmiðjuiðnaðar.

Fyrir liggur að ákærði vann starf það sem lýst er í ákæru. Samkvæmt því og lýsingu ákærða á starfi sínu og yfirlýsingu Impregilio um störf ákærða í þágu félagsins þykir ljóst að starf ákærða er rafvirkjun og því iðnaðarstarf í skilningi iðnaðarlaganna. Verktakasamningur á milli Impregilio og Rafmanna þykir engu breyta þar um.

Í 1. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga er kveðið á um að enginn megi reka iðnað í atvinnuskyni á Íslandi eða í íslenskri landhelgi, nema hann hafi fengið til þess leyfi samkvæmt lögunum.

Til að uppfylla skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið um réttindi ríkisborgara eða lögaðila í aðildarríkjunum til að taka upp störf í iðnaði hér á landi á grundvelli starfsreynslu var með breytingarlögum nr. 40/1997 gerð breyting á iðnaðarlögum nr. 42/1978. Við 2. gr. laganna bættust 2. og 3. mgr. Í 2. mgr. er kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði laganna hafi ríkisborgarar eða lögaðilar aðildarríkjanna rétt til að starfa í iðnaði á grundvelli skuldbindinga Íslands um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki. Rétturinn nær einnig til ríkisborgara eða lögaðila aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu í öðru aðildarríki stofnsamningsins eftir gildistöku breytingarlaga nr. 76/2002. Þá er í 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga kveðið á um að ráðherra geti kveðið nánar á um þennan rétt í reglugerð.

  Í 3. mgr. er síðan kveðið á um að lögreglustjórar skuli staðfesta réttmæti gagna um starf og starfsþjálfun eftir að viðkomandi félagi iðnaðarmanna, m.a. landssamtökum meistara og sveina, hefur verið gefinn kostur á að segja álit sitt. Er slík staðfesting lögreglustjóra ígildi leyfis til starfa í iðnaði.

Ágreiningur er um hvernig skýra beri orðin “starfa í iðnaði” í 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga. Heldur verjandi ákærða því fram að ákvæðið eigi ekki við um launþega í iðnaði heldur einugis þá sem starfa sjálfstætt eða reka iðnað.

Í athugasemdum við frumvarp til breytingarlaga 40/1997 segir að verði frumvarpið samþykkt, geti ríkisborgarar EES-ríkja öðlast rétt til starfa í iðngreinum á grundvelli starfsreynslu og starfsþjálfunar. Viðkomandi geti þó ekki titlað sig sveina eða meistara. Þá þykir mega geta þessa að í umsögn fjárlagaskrifstofu, Fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur fram að áformuð breyting miði að því að þrátt fyrir ákvæði 2. gr. iðnaðarlaga, hafi ríkisborgarar eða lögaðilar aðildarríkja að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið rétt til að reka hér iðnað og starfa sjálfstætt eða sem launþegar í iðnaði á grundvelli skuldbindinga um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki.

Með hliðsjón af skuldbindingum þeim sem verið var að efna með lögfestingu ákvæðis 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga, orðalagi ákvæðisins og tilvitnuðum athugasemdum þykir ljóst að skýra beri orðin “starfa í iðnaði” í ákvæðinu þannig að það taki til allra starfa í löggiltum iðngreinum hvort sem þau eru unnin af  launþegum eða sjálfstætt starfandi. Gildir ákvæðið þannig um ákærða þó að hann sé launamaður.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga má enginn reka iðnað hér á landi í atvinnuskyni nema hann hafi fengið til þess leyfi samkvæmt lögunum. Þó að í 2. mgr. 2. gr. laganna sé ekki kveðið á um að þeir sem málgreinin gildir um skuli afla sér staðfestingar samkvæmt 3. mgr. greinarinnar til að öðlast rétt til starfa hér í iðnaði, verður ekki fram hjá því litið að í áðurnefndri 2. mgr. kemur fram að í reglugerð geti ráðherra kveðið nánar á um rétt þeirra til að starfa hér. Það hefur ráðherra gert með reglugerð nr. 495/2001 um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki sem innleiðir tilskipun Evrópusambandsins nr. 1999/42/EB með breytingum og viðbótum að svo miklu leyti sem hún tekur til starfa í iðnaði. Af ákvæði 1. ml. 3. gr. reglugerðarinnar sem kveður á um að færa skuli fyrir lögreglustjóra hér á landi sönnur um starf og starfsþjálfun í öðru EES-ríki í samræmi við viðkomandi gerðir og ákvæði 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga um staðfestingu lögreglustjóra á réttmæti gagna um starf og starfsþjálfun, er ljóst að staðfesting lögreglustjóra er ígildi leyfis og skilyrði fyrir því að réttur sá til starfa sem 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga kveður á um verði virkur. Af því leiðir að þeim sem greinin tekur til er óheimilt að starfa hér á landi nema staðfesting lögreglustjóra skv. 3. mgr. 2. gr. liggi fyrir.

Frá þeirri meginreglu 3. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga að þeir einir hafi rétt til iðnaðarstarfa í iðngreinum sem reknar eru sem handiðnaður og löggiltar hafa verið í reglugerð iðnaðarráðherra, hafi meistarar, sveinar og nemendur í greininni er m.a. gerð sú undantekning, sem hér kemur til álita, að óiðnlærðir menn megi vinna að iðnaðarstörfum í sveitum, kauptúnum og þorpum með færri íbúa en 100.

Fyrir liggur að mannvirki Kárahnjúkavirkjunar eru byggð á svæðum sem tilheyra Fljótsdalshreppi og Norður-Héraði sem sameinaðist þann 1. nóvember 2004 Austur-Héraði og Fellahreppi þannig að til varð sveitarfélagið Fljótsdalshérað. Þá liggur fyrir að mikill fjöldi þeirra manna sem starfar á virkjanasvæðinu býr að Laugarási á Fljótsdalshéraði við Kárahnjúka og að samkvæmt íbúaskrá Hagstofu Íslands voru 372 með lögheimili þar hinn 1. desember 2004. Ljóst þykir því að undantekningar ákvæðið um heimild ófaglærðra til iðnaðarstarfa í byggðum þar sem íbúar eru færri en 100 getur ekki átt hér við.

Það varðar sektum samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga ef ríkisborgari eða lögaðili aðildarríkis að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eða að stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu starfar hér án þess að staðfesting skv. 3. mgr. 2. gr. liggi fyrir. Þar sem að í ákvæðinu era ð finna sjálfstæða verknaðarlýsingu brots þykir þar vera um að ræða nægilega skýra refsiheimild að samrýmanleg sé 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar.

Fyrir liggur að ákærði, sem er ítalskur ríkisborgari, starfar við löggilta iðngrein eins og áður greinir án þess að hafa aflað sér staðfestingar lögreglustjóra á starfsréttindum sínum, sbr. 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga og hefur því ekki öðlast rétt til að starfa í iðnaði hér á landi. Hefur ákærði með því gerst brotlegur við ákvæði 6. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. lög nr. 40/1997 og 76/2002.

Þykir refsing ákærða, sem ekki hefur sætt refsingu svo kunnugt sé, hæfilega ákveðin 50.000 króna sekt til ríkissjóðs sem greiðist innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en ella sæti ákærði fangelsi í 4 daga.

             Þá ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans Þórarins V. Þórarinssonar hdl. 90.000 krónur.

Þorgerður Erlendsdóttir dómstjóri kveður upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Dómsorð

Ákærði, X, greiði 50.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæti ella fangelsi í 4 daga.

Ákærði greiði allan sakarkostnað þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Þórarins V. Þórarinssonar hdl., 90.000 krónur.