Fimmtudaginn 28. september 2006.
Nr. 502/2006.	Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Lára V. Júlíusdóttir hrl.) gegn A (Sigurður Sigurjónsson hrl.)

 

Kærumál. Börn. Dómsátt. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi.

B krafðist ógildingar á skilyrði í dómsátt, en með gerð hennar höfðu B og A komið sér saman um að A skyldi afsala sér forsjá yfir tveimur börnum sínum gegn því að þeim yrði ekki ráðstafað til fyrrum sambúðarmanns hennar. Í héraði var fallist á kröfu A um frávísun málsins með vísan til þeirrar málsástæðu að hún hefði aldrei fallist á að afsala sér forsjánni ef skilyrðið hefði ekki verið hluti sáttarinnar. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á að þessi málsástæða, sem talið var að varðaði efni málsins, gæti leitt til frávísunar þess, þar sem A hefði formlega heimild til að höfða málið með þeirri dómkröfu sem hann gerði. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru, sem móttekin var í Héraðsdómi Reykjavíkur 12. september 2006 og barst Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. september 2006, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði gerðu aðilar með sér dómsátt 2. febrúar 2005 þar sem varnaraðili samþykkti að sóknaraðili tæki við forsjá tveggja barna hennar með því skilyrði að þeim yrði ekki komið fyrir hjá fyrrverandi sambúðarmanni hennar. Með skilyrðinu virðist sóknaraðili hafa lofað að haga ákvörðun, sem tekin yrði á grundvelli 2. mgr. 67. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, þannig að börnunum yrði ekki ráðstafað til fyrrum sambúðarmanns varnaraðila, en samkvæmt umræddu ákvæði ber að velja fósturforeldra af kostgæfni og með tilliti til þarfa og hagsmuna barns. Með málsókninni freistar sóknaraðili þess að fá skilyrðið ógilt varðandi annað barnið, þar sem nú sé talið að það þjóni best hagsmunum og þörfum þess að því verði ráðstafað í fóstur til fyrrum sambúðarmanns varnaraðila. Í þessu sambandi vísar sóknaraðili til 1. mgr. 110. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en þar segir að höfða megi dómsmál til að fá dómsátt ógilta að hluta eða öllu leyti.

 Varnaraðili byggir kröfu sína um staðfestingu hins kærða úrskurðar aðallega á því að hún hefði alls ekki gengið til sáttargerðarinnar og afsalað sér forsjá barnanna tveggja ef skilyrðið, sem sóknaraðili vill ógilda með málsókn sinni, hefði ekki verið hluti sáttarinnar. Ekki verður fallist á að þessi málsástæða geti leitt til frávísunar málsins. Sóknaraðili nýtur samkvæmt 1. mgr. 110. gr. laga nr. 91/1991 formlegrar heimildar til að höfða málið með þeirri dómkröfu sem hann gerir. Framangreind málsástæða varnaraðila varðar hins vegar efni málsins.

Ekki verður fallist á sjónarmið varnaraðila að staðfesta beri hinn kærða frávísunarúrskurð vegna vanreifunar stefnukröfunnar.

Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður ógiltur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. september 2006.

Mál þetta var tekið til úrskurðar 23. ágúst s.l. að loknum flutningi um frávísunarkröfu stefndu. 

Stefnandi er Reykjavíkurborg vegna barnaverndarnefndar Reykjavíkur.

Stefnda er A, óstaðsett í hús í Reykjavík.

Dómkröfur

Stefnandi gerir þær dómkröfur að ógilt verði að hluta til dómsátt frá 2. febrúar 2005 í héraðsdómsmálinu nr. E-[...], Reykjavíkurborg vegna Barnaverndar­nefndar Reykjavíkur gegn A og fellt niður það skilyrði í dómsáttinni að barninu B verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum, C, [kt.].

Stefnda krefst þess aðallega að máli þessu verði vísað frá dómi.

Til vara krefst stefnda þess að hún verði sýknuð af dómkröfu stefnanda.  Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu í báðum tilvikum að viðbættum 24,5% virðisaukaskatti eins og mál þetta væri eigi rekið sem gjafsóknarmál.  Stefnda hyggst sækja um gjafsóknarleyfí vegna málarekstursins gegn henni. Farið er fram á að ekki verði úrskurðað um málskostnað fyrr en gjafsóknarleyfi liggur fyrir.

Málavextir

Stefnandi kveðst höfða mál þetta til að fylgja eftir ákvörðun barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá 14. júlí 2006 til ógildingar dómsáttar sem gerð var 2. febrúar 2005 í héraðsdómsmálinu nr. [...], Reykjavíkurborg vegna barnaverndarnefndar Reykjavíkur gegn A, en dómsáttin var svohljóðandi:  „Stefnda veitir samþykki sitt fyrir því að Barnaverndarnefnd Reykjavíkur taki við forsjá barna hennar, B, [kt.] og D, [kt.], með því skilyrði að börnunum verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður þeirra, C, [kt.].“

Með dómsáttinni afsalaði stefnda forsjá barna sinna, B og D til stefnanda, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, með því skilyrði að þeim yrði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum, C.   Í framhaldi af dómsáttinni var börnunum komið fyrir hjá móðurömmu sinni, E og sambýlismanni hennar, F. Kærunefnd barnaverndarmála hratt ákvörðun barnaverndarnefndar varðandi ráðstöfun barnanna hjá ömmu sinni og eiginmanni hennar með tveimur úrskurðum, vegna D með úrskurði uppkveðnum 10. maí 2006 og vegna B með úrskurði uppkveðnum 22. júní 2006.

Með úrskurði sínum 22. júní 2006 í máli nr. 22/2005, C, [kt.], gegn barnaverndarnefnd Reykjavíkur vegna ráðstöfunar B, [kt.], komst nefndin að þeirri niðurstöðu að það þjónaði hagsmunum B best að vistast hjá C.  Nefndin vísaði máli B aftur til meðferðar barnaverndarnefndar að nýju, þar sem hlutast þyrfti til um að ógilda dómsáttina eða gera aðrar þær ráðstafanir sem gerðu nefndinni kleift að fela C fóstur B.  Á fundi barnaverndarnefndar Reykjavíkur 14. júlí 2006 var bókað það mat nefndarinnar, miðað við þá stöðu sem er í málinu nú, að það þjóni hagsmunum drengsins best að fara í fóstur til fyrrum uppeldisföður síns, C. Taldi nefndin það verða minnsta röskun fyrir drenginn nú þegar fóstursamningi við móðurömmu og sambýlismann hennar hefði verið rift samkvæmt úrskurði kærunefndar barnaverndarmála. Ekki var ágreiningur um fósturráðstöfun nefndarinnar vegna stúlkunnar D.

Stefnandi kveður mál þetta höfðað til að fylgja eftir þessari ákvörðun nefndarinnar, en þar sem dómsátt um forsjárráðstöfun móður hafi verið skilyrt með þeim hætti sem greint hefur verið frá, verði ekki hjá því komist að fá dómsáttina ógilta að því leyti, og að fellt verði niður það skilyrði að B verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum, C.

Í greinargerð stefndu kemur fram að það hafi verið afdráttarlaust skilyrði af hennar hálfu við afsal á forsjá barnanna til stefnanda að þeim yrði ekki ráðstafað til uppeldisföður síns, C.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveður mál þetta höfðað á grundvelli 1. mgr. 110. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafíst sé ógildingar á dómsátt frá 2. febrúar 2005 í héraðsdómsmálinu nr. E-[...], Reykjavíkurborg vegna barnaverndarnefndar Reykjavíkur gegn A frá 2. febrúar 2005 að hluta til og fellt verði niður það skilyrði í dómsáttinni að barninu B verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum, C, [kt.].

Sé niðurfelling þessa skilyrðis nauðsynleg svo hægt sé að koma B í fóstur til C. Að mati kærunefndar barnaverndarmála svo og barnaverndarnefndar Reykjavíkur sé sú ráðstöfun barninu fyrir bestu.

Barnið hafi búið við mikið óöryggi fyrstu æviár sín og hafi ítrekað þurft að þola fósturrof.  Sálfræðipróf bendi til að drengurinn virðist viðkvæmur fyrir hvers kyns öryggisleysi og hafi sýnt einkenni þess að taka tengslaraskanir mjög nærri sér.  Faðir barnanna, C, hafi þá verið aðalumönnunaraðili drengsins um hríð og þyki honum greinilega vænt um öll börnin og leggi sig fram um að skilja þau og mæta þörfum þeirra.  Það sé mat kærunefndar barnaverndarmála að afar brýnt sé að fóstri B verði hagað með þeim hætti að sem minnst hætta sé á að tengsl hans við umönnunaraðila rofni aftur.

C hafi verið metinn hæfur sem fósturfaðir drengsins og hann sé sá eini faðir sem drengurinn þekki.  Hann hafi annast uppeldi hans fyrstu æviár drengsins og líti á hann sem sitt barn.  Hann hafi barist mjög fyrir því að fá að taka drenginn í fóstur og virðist bera hagsmuni hans fyrir brjósti framar öðru.  Hann hafi að mati kærunefndar barnaverndarmála til að bera þá þrautseigju og úthald sem þurfi til að mæta þörfum drengsins og vilja til að hlíta þeim fyrirmælum sem barnaverndanefnd setji hverju sinni um fóstrið, þar á meðal um umgengni við nánustu ættingja drengsins.

Málsástæður stefndu varðandi frávísunarkröfu

Frávísunarkrafa stefndu byggir í fyrsta lagi á því, að kröfugerð í stefnu sé óskýr og að krafan sé ódómtæk eins og hún sé sett fram.

Byggt er á því að skilyrði dómsáttarinnar frá 2. febrúar 2005, þ.e. að börnunum B og D verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum C, sé ekki hægt að ógilda með einhliða hætti af hálfu stefnanda því stefnda hafi afsalað sér forsjánni með þessu skilyrði.  Barnaverndarnefnd Reykjavíkur hafi sjálf staðið að gerð þessarar dómsáttar og með fullum vilja og vitund starfsmanna nefndarinnar.  Eins og sátt þessi liggi fyrir þá sé sáttin samningur milli málsaðila.  Það sé því ekki tæk krafa samkvæmt réttarfari að ógilda sáttina að hluta, þar sem skilyrðið sé enn til staðar og frá því verði ekki vikið.  Ljóst sé að aldrei hefði verið gengið að dómsátt í máli barnaverndarnefndar Reykjavíkur gegn stefndu án þessa skilyrðis, enda hafi stefnda alla tíð lagt mikla áherslu á að börn hennar verði ekki vistuð hjá nefndum C. Verði skilyrði þetta ógilt sé ljóst að forsendur fyrir dómsáttinni, í heild sinni, muni bresta.  Samkvæmt 110. gr. laga um meðferð einkamála sé unnt að ógilda dómsáttir að hluta.  Skilja verði ákvæðið svo, samkvæmt greinargerð með lögunum, að með því sé átt við að unnt sé að ógilda að hluta til dómsáttir, sem kveði á um röð efnda og þá sérstaklega á sviði fjármunaréttar.  Í áðurnefndri dómsátt í þessu máli sé aðeins um að ræða eitt afmarkað atriði, sem sé háð ákveðnu skilyrði og verði það skilyrði ekki ógilt eitt og sér með dómi.

Í öðru lagi byggir stefnda frávísunarkröfu sína á því, að vanreifað sé í stefnu á hvaða hátt það þjóni hagsmunum drengsins B best að ógilda dómsáttina að hluta til þess að koma honum í fóstur hjá uppeldisföður hans, C.

Niðurstaða

Mál þetta er rekið sem flýtimeðferðarmál í samræmi við ákvæði 123. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Gjafsóknarleyfi hefur ekki verið lagt fram í málinu.  Þrátt fyrir fyrirvara í greinargerð stefndu um að ekki verði úrskurðað í málinu fyrr en gjafsóknarleyfi liggi fyrir, var málið lagt í úrskurð dómsins hinn 23. ágúst sl. að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefndu.  Verður því að líta svo á að fallið hafi verið frá umræddum fyrirvara í greinargerð stefndu.

Fyrir liggur að barnaverndarnefnd Reykjavíkur höfðaði mál á hendur stefndu, A, sem lauk með sátt 2. febrúar 2005.  Samkvæmt sáttinni féllst stefnda á að barnaverndarnefnd Reykjavíkur taki við forsjá barna hennar með því skilyrði að börnunum verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður þeirra, C. 

Eins og rakið er hér að framan er það mat stefnanda nú, eftir að fóstursamningi við móðurömmu barnanna og sambýlismann hennar hefur verið rift, að það þjóni best hagsmunum B að honum verði komið í fóstur hjá fyrrum uppeldisföður sínum.  Hefur stefnandi því höfðað mál þetta til ógildingar á hluta þeirrar sáttar er gerð var í fyrra máli aðila hinn 2. febrúar 2005 og gerir þær kröfur að fellt verði niður það skilyrði í dómsáttinni að barninu B verði ekki komið fyrir hjá uppeldisföður sínum, C.

Enda þótt heimilt sé, samkvæmt 1. mgr. 110. gr. laga nr. 91/1991, að höfða mál til að fá dómsátt ógilta að hluta þykir ljóst, eins og gerð umræddrar sáttar er háttað, að sáttin er ein órjúfanleg heild og skilyrði það er stefnda setti var forsenda þess að hún var reiðubúin að afsala sér forsjá barna sinna í hendur stefnanda.  Verði sá hluti sáttarinnar ógiltur eru forsendur fyrir dómsáttinni því brostnar.  Krafa stefnanda eins og hún er fram sett telst því ódómtæk og ber því að vísa máli þessu frá dómi.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefndu málskostnað sem ákveðst 180.000 krónur.

Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Reykjavíkurborg vegna barnaverndarnefndar Reykjavíkur, greiði stefndu, A, 180.000 krónur í málskostnað.