Miðvikudaginn 10. febrúar 2010.
Nr. 17/2010.	Innheimtustofnun sveitarfélaga (Sigurður Sigurjónsson hrl.) gegn Frederik A. Jónssyni (enginn)

Kærumál. Aðfararbeiðni. Úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.

I kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns um að endursenda aðfararbeiðni hans og leggja fyrir sýslumann að taka beiðnina til efnismeðferðar. Sýslumaður endursendi beiðnina með vísan til 2. mgr. 17. gr. laga nr. 90/1989, en samkvæmt því ákvæði verður aðfararbeiðni endursend telji sýslumaður tiltekin formskilyrði, sbr. 1. mgr., ekki uppfyllt. Taldi hann að krafa I væri fyrnd. Þar sem sú forsenda hafi varðað efni máls en ekki form var talið að sýslumaður hafi ekki haft heimild til að endursenda beiðnina af sjálfsdáðum, heldur hafi honum borið að taka hana til efnismeðferðar. Af þessum sökum var ákvörðun sýslumanns felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. desember 2009 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. janúar 2010. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 16. desember 2009, þar sem staðfest var sú ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 18. september 2009 að endursenda aðfararbeiðni í málinu nr. 033-2008-01809. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir sýslumanninn á Selfossi að taka aðfararbeiðni sóknaraðila 3. september 2008 á hendur varnaraðila til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Aðfararbeiðni sóknaraðila var endursend frá sýslumanninum á Selfossi með vísan til 2. mgr. 17. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt því ákvæði verður beiðni endursend telji sýslumaður ágalla vera á málstað gerðarbeiðanda sem valdi því að aðfarar verði synjað vegna fyrirmæla 1. mgr. sömu greinar þar sem fjallað er hvort aðfararbeiðni sé í lögmætu formi. Sýslumaður endursendi beiðnina á þeirri forsendu að krafa gerðarbeiðanda væri fyrnd. Sú forsenda varðaði efni máls en ekki form og hafði sýslumaður því ekki heimild til að endursenda beiðnina af sjálfsdáðum, heldur bar honum að taka hana til efnismeðferðar. Af þessum sökum verður ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 18. september 2009 um að endursenda aðfararbeiðni sóknaraðila felld úr gildi.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 18. september 2009 um að endursenda aðfararbeiðni í málinu nr. 033-2008-01809 er felld úr gildi.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 16. desember 2009.

Sóknaraðili er Innheimtustofnun sveitarfélaga, kt. 530372-0229, Lágmúla 9, Reykjavík, og varnaraðili er Frederik  A. Jónsson, kt. 300650-7919, Gauksrima 23, 800 Selfossi.

Með bréfi, dagsettu 20. október sl. og mótteknu 22. október sl., krafðist sóknaraðili þess að felld yrði úr gildi sú ákvörðun sýslumannsins á Selfossi þann 18. september sl. að endursenda fjárnámsbeiðni í málinu nr. 033-2008-01809 og að lagt yrði fyrir sýslumann að taka beiðnina til efnismeðferðar.

Varnaraðili krefst þess að ákvörðun sýslumannsins á Selfossi verði staðfest. Þá krefst varnaraðili þess að sóknaraðila verði gert að greiða sér málsvarnarlaun ásamt virðisaukaskatti.

Málið var þingfest þann 4. nóvember sl. Af hálfu varnaraðila var greinargerð skilað þann 18. nóvember sl. Þá sendi sýslumaðurinn inn athugasemdir þann 30. nóvember sl. Þann 11. desember sl. fór fram munnlegur málflutningur. Flutti varnaraðili mál sitt sjálfur og var honum leiðbeint af dómara um formsatriði en varnaraðili er ólöglærður. Var málið að því loknu tekið til úrskurðar.

Málavextir.

Þann 3. september 2008 ritaði sóknaraðili aðfararbeiðni og sendi sýslumanninum á Selfossi. Gerðarþoli var varnaraðili í máli þessu. Var óskað eftir því við sýslumann að hann gerði fjárnám hjá gerðarþola fyrir skuld samtals að fjárhæð 3.337.843 krónur. Kvað gerðarbeiðandi skuldina vera vegna vangoldinna meðlaga sem meðlagsgreiðanda væri skylt að endurgreiða Innheimtustofnun sveitarfélaga, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 54 frá 1971. Var skuldin sögð fyrir tímabilið 8. desember 1985 til 12. júní 2008. Þá var vísað til þess að krafan nyti lögtaksréttar skv. 2. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1974, sbr. 10. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Með aðfararbeiðninni fylgdi skilnaðarleyfisbréf þar sem kveðið var á um meðlagsskyldu, greiðsluyfirlit, greiðsluáskorun til gerðarþola og birtingarvottorð.

Með bréfi, dagsettu 18. september 2009, endursendi sýslumaðurinn á Selfossi gerðarbeiðanda fjárnámsbeiðnina með vísan til 2. mgr. 17. gr. laga nr. 90/1989 og var ástæða þess sögð vera sú að samkvæmt greiðsluyfirliti frá Innheimtustofnun sveitarfélaga, sem fylgt hafði aðfararbeiðninni, hefði síðasta greiðsla verið innt af hendi þann 25. nóvember 1997 en greiðsluáskorun verið birt á lögheimili gerðarþola 23. júní 2008. Var vísað til 1. ml. 6. gr. fyrningarlaga nr. 105/2007 þar sem fyrningarfrestur á meðlagskröfum var tíu ár. Kvað sýslumaðurinn því ekki skilyrði til að verða við beiðni gerðarbeiðanda.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila.

Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt 18. gr. laga um aðför skuli beiðni um aðför ekki árituð um móttökudag og auðkennd númeri fyrr en staðreynt hefur verið að beiðnin fullnægi skilyrðum 1. mgr. 17. gr. laganna. Í þessu máli hafi aðfararbeiðnin verið árituð um móttökudag þann 10. september 2008 og auðkennd með númeri. Því hefði sýslumanni borið að ljúka gerðinni án ástæðulauss dráttar og verið óheimilt að endursenda beiðnina ári síðar. Þá falli ákvörðun sýslumanns um að endursenda beiðnina ekki undir 17. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Þá hafi beiðnin legið athugasemdalaus hjá embættinu og gerðarþoli ekki verið boðaður til aðfararinnar á þeim tíma. Þá sé sú meginregla í kröfurétti að menn verði að bera fyrir sig fyrningu á kröfum til þess að hún öðlist réttaráhrif. Þá sé tilvísun sýslumanns til 1. ml. 6. gr. fyrningarlaga nr. 105/2007 röng þar sem sérákvæði um fyrningu eigi við um kröfur gerðarbeiðanda, sbr. 10. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Þá gæti misskilnings hjá sýslumanni um að ekkert geti rofið fyrningu kröfunnar nema greiðsla inn á hana og er bent á að fjölmargt geti rofið fyrningu kröfu samkvæmt almennum reglum og nægi þá að vísa m.a. til fyrrnefndra laga um fyrningu en IV. kafli þeirra laga fjalli um slit fyrningar. Vísar sóknaraðili til meðfylgjandi yfirlits yfir aðgerðir gagnvart gerðarþola, sérstaklega varðandi greiðsluáskoranir er beint var til gerðarþola og árangurslausra aðfarargerða, en sýslumaðurinn í Reykjavík hefði gert árangurslaust fjárnám hjá gerðarþola samkvæmt kröfu gerðarbeiðanda 1. júlí 2003. Þá mótmælir sóknaraðili því harðlega að aðfararbeiðnin hafi verið endursend án þess að kannað hafi verið hvort fyrir hendi séu aðstæður er rofið hafi fyrningu kröfunnar, án þess að gerðarbeiðanda hafi verið veitt færi á að koma að athugasemdum sínum. 

Sóknaraðili vísar til laga nr. 90/1989 um aðför, laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 105/2007 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili, sem er ólöglærður og flutti mál sitt sjálfur, krafðist þess í greinargerð að kröfu sóknaraðila yrði vísað frá á þeim grunni að hann vísaði til rangra laga um fyrningu. Fyrir dóminum krafðist hann þess að ákvörðun sýslumanns yrði staðfest þar sem krafa sóknaraðila væri fyrnd.

Sóknaraðili krefst þess að sýslumannsins á Selfossi verði gert að taka til efnismeðferðar fjárnámsbeiðni í máli nr. 033-2008-01809. Heimild sína til að bera kæru sína undir héraðsdóm byggir hann á 14. kafla laga nr. 90/1985. Í 4. mgr. 86. gr. laga nr. 90/1989 segir að sá sem krefjist úrlausnar héraðsdómara um ákvörðun sýslumanns, skuli án tafar senda héraðsdómara málsgögn skv. 3. mgr., en þar segir að sýslumaður skuli afhenda þeim, sem krefst úrlausnar héraðsdómara, staðfest ljósrit gagna og eftirrit úr gerðabók varðandi aðfarargerðina svo fljótt sem við verður komið. Sýslumaður endursendi beiðni sóknaraðila með bréfi dagsettu 18. september 2009 en kæra sóknaraðila barst dóminum ekki fyrr en 22. október 2009. Ekki liggur fyrir hvenær sóknaraðila barst bréf sýslumanns og verður málinu því ekki vísað frá ex officio, þar sem ekki er ljóst hvort skilyrði 4. mgr. 86. gr. laganna sé uppfyllt og verður sóknaraðili látinn njóta þess vafa. Þá hefur sóknaraðili sent dóminum gögn án þess að þau hafi verið staðfest af sýslumanni sbr. 3. mgr. 86. gr. Við flutning málsins kom fram að sóknaraðili hafi sent dóminum gögn sem ekki lágu fyrir í gögnum sýslumanns og samrýmist það upptalningu gagna í aðfararbeiðni sóknaraðila. Hefur ekki verið gerður ágreiningur um það fyrir dóminum.

Samkvæmt aðfararbeiðin sóknaraðila fylgdi meðlagsákvörðun, greiðsluyfirlit, greiðsluáskorun og birtingarvottorð með beiðninni til sýslumanns. Samkvæmt 17. gr. laga nr. 90/1989 um aðför ber sýslumanni að kanna hvort aðfararbeiðni uppfylli skilyrði 1. mgr. Í greinargerð með ákvæðinu segir að könnun sýslumanns beinist að formi en ekki að efnislegu réttmæti krafna gerðarbeiðanda. Í niðurlagi 1. mgr. 17. gr. laganna segir svo að ef beiðnin og aðfararheimildin séu í lögmætu formi, synji sýslumaður ekki af sjálfsdáðum um aðför, nema aðfararheimild verði ekki fullnægt samkvæmt efni sínu.

Ekki er tekið undir þau sjónarmið sóknaraðila að sýslumanni beri að taka aðfararbeiðni til efnismeðferðar eftir að hann hefur móttekið beiðnina með áritun og gefið henni númer. Eðli málsins samkvæmt fá allar aðfararbeiðnir móttökustimpil og númer til að hægt sé að skrá þær í aðfarakerfi sýslumanns og bíða könnunar samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laganna. Er þeirri málsástæðu sóknaraðila um að sýslumanni hafi þess vegna borið að taka beiðni hans til efnislegrar meðferðar hafnað.

Sóknaraðili byggði kröfu sína á 10. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 2. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Bar sýslumanni því við forkönnun sína að ganga úr skugga um það hvort lögtaksréttur væri enn til staðar. Samkvæmt þeim gögnum sem fylgdu beiðni sóknaraðila var hreyfingarlisti yfir álögð meðlög og dráttarvexti frá 8. desember 1985 til 10. ágúst 2008. Þá fylgdi einnig greiðsluáskorun sem samkvæmt birtingarvottorði var birt þann 23. júní 2008. Í 2. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 er lögbundinn lögtaksréttur sóknaraðila ótímabundinn. Er þó ljóst að sá réttur getur ekki verið lengri en fyrningarfrestur kröfunnar er. Fyrning lögtaksréttar getur heldur ekki verið háður því að varnaraðili beri fyrir sig fyrningu og mótmæli efnislegum rétti sóknaraðila við gerð aðfarar, sbr. 1. mgr. 27. gr. aðfararlaga. Í 10. mgr. 5. gr. laga nr. 57/1974, sbr. 1. gr. laga nr. 62/2000, fyrnist endurkröfuréttur Innheimtustofnunar sveitarfélaga á tíu árum.

Af þessum sökum naut sóknaraðili ekki lengur lögtaksréttar samkvæmt þeim gögnum sem hann studdi kröfu sína við hjá sýslumanni.

Þegar af þeirri ástæðu bar sýslumanni að endursenda aðfararbeiðnina þar sem hún að þessu leyti uppfyllti ekki lengur skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 10. tl. 1. mgr. 1. gr. laganna. 

Með vísan til framangreinds ber að staðfesta þá ákvörðun sýslumannsins á Selfossi þann 18. september sl. að endursenda aðfarargerð nr. 033-2008-0101809. Með vísan til þessarar niðurstöðu skal sóknaraðili greiða varnaraðila málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 100.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Staðfest er sú ákvörðun sýslumannsins á Selfossi þann 18. september 2009 að endursenda aðfarargerð  í málinu nr. 033-2008-01809.

Sóknaraðili, Innheimtustofnun sveitarfélaga, greiði varnaraðila, Frederik A. Jónssyni, 100.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.