Fimmtudaginn 13. febrúar 2014.
Nr. 15/2014.	Jón og Þorvaldur ehf. (Berglind Svavarsdóttir hrl.) gegn LBI hf. (Guðmundur Óli Björgvinsson hrl.)

Kærumál. Gjaldþrotaskipti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem bú J ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu L hf. Bankinn hafði með vísan til 5. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. skorað á J ehf. að lýsa því yfir með skriflegum hætti innan þriggja vikna frá móttöku áskorunarinnar að félagið væri fært um að greiða tiltekna gjaldfallna skuld innan skamms tíma. J ehf. sinnti ekki þessari áskorun. Með vísan til þeirra gagna sem fyrir lágu í málinu staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að L hf. hefði leitt að því nægilegar líkur að hann ætti fjárkröfu á hendur J ehf. sem krafa hans um gjaldþrotaskipti væri reist á. Þá hefði J ehf. ekki sýnt fram á að hann væri allt að einu fær um að standa skil á skuldbindingum sínum þegar þær féllu í gjalddaga eða yrði það innan skamms

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. janúar 2014. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2013, þar sem bú sóknaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um gjaldþrotaskipti verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði sinnti sóknaraðili því ekki að svara áskorun varnaraðila samkvæmt 5. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Með vísan til þeirra gagna sem fyrir liggja í málinu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að varnaraðili hafi leitt að því nægilegar líkur að hann eigi fjárkröfu á hendur sóknaraðila sem krafa hans um gjaldþrotaskipti er reist á. Þá hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að hann sé allt að einu fær um að standa skil á skuldbindingum sínum þegar þær falla í gjalddaga eða verði það innan skamms tíma. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Jón og Þorvaldur ehf., greiði varnaraðila, LBI hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2013.

I

Með beiðni, dags. 25. september 2013, sem barst dóminum 27. sama mánaðar, krafðist sóknaraðili, LBI hf., kt. [...], Álfheimum 74, Reykjavík, að bú varnaraðila, Jóns og Þorvalds ehf., kt. [...], Skjólvangi 6, Hafnarfirði, yrði tekið til gjaldþrotaskipta með vísan til 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Við fyrirtöku gjaldþrotaskiptabeiðninnar 31. október 2013 var sótt þing af hálfu beggja aðila. Varnaraðili mótmælti kröfunni og var þá þingfest ágreiningsmál þetta, sbr. 1. mgr. 168. gr. laga nr. 21/1991. Málið var tekið til úrskurðar í kjölfar munnlegs málflutnings 15. nóvember síðastliðinn.

Sóknaraðili krefst þess að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins.

II

Sóknaraðili kveðst eiga fjárkröfu á hendur varnaraðila samkvæmt lánssamningi sem varnaraðili hafi gert við Landsbanka Luxembourg S.A., dags. 18. apríl 2007 og undirrituðum af hálfu bankans 2. maí sama ár. Með lánssamningnum hafi varnaraðila verið veitt heimild til þess að taka lán, allt að fjárhæð 300.000.000 íslenskra króna í helstu viðskiptamyntum bankans. Sóknaraðili kveður að varnaraðila hafi meðal annars tekið lán í sænskum krónum. Samkvæmt skilmálum lánssamningsins hafi varnaraðila borið að endurgreiða lánið að fullu eigi síðar en 18. apríl 2009. Vextir af láninu skyldu vera LIBOR-vextir í samræmi við lengd vaxtatímabils auk 2,20% vaxtaálag. Landsbanki Luxembourg S.A. hafi síðar framselt lán sem veitt hafi verið á grundvelli lánssamningsins til sóknaraðila og með því hafi sóknaraðili tekið við öllum réttindum sem kröfuhafi samkvæmt lánssamningnum við kröfuhafaskiptin. Varnaraðila hafi verið tilkynnt um framsal kröfunnar af Landsbanka Luxembourg S.A. sem og fjárhæð hennar með bréfi dags. 29. júní 2012. Sóknaraðili hafi sent varnaraðila áskorun dags. 4. júní 2013 samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Hafi áskorunin verið birt á lögheimili fyrirsvarsmanns félagsins 11. júní 2013 og í henni hafi verið skorað á varnaraðila að lýsa yfir gjaldfærni sinni innan þriggja vikna frá birtingu áskorunarinnar ellegar myndi sóknaraðili óska eftir gjaldþrotaskiptum á búi hans. Áskorun þessari hafi ekki verið svarað og því sé krafist gjaldþrotaskipta á búi varnaraðila.

Samkvæmt gjaldþrotaskiptabeiðninni er höfuðstóll kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila að fjárhæð 6.268.472,6 sænskra króna eða 118.843.961 íslenskrar krónu miðað við gengi Seðlabanka Íslands 25. september 2013.

III

Varnaraðili kveðst hafa gert samkomulag við Landsbanka Luxembourg S.A. um allt að 300.000.000 íslenskra króna lánalínu. Hafi það samkomulag verið liður í einkabankaþjónustu þeirri er varnaraðila hafi verið veitt af hálfu bankans. Varnaraðili vísar til þess að í 5. gr. þess lánssamnings hafi verið kveðið á um fyrirkomulag ádráttarins og hafi verið gert ráð fyrir að lántaki fyllti út sérstaka ádráttartilkynningu í hvert sinn er varnaraðili drægi á samninginn, sbr. fylgiskjal 2. Þá sé kveðið á um það í 9. gr. samningsins að samkomulag málsaðila skyldi vera tryggt með útgáfu sérstaks veðsamnings, sbr. fylgiskjal nr. 1. Varnaraðili kveður að framangreind fylgiskjöl sé ekki að finna í framlögðum gögnum.

Varnaraðili byggir á því að 8. október 2008 hafi Landsbanki Luxembourg S.A. farið í greiðslustöðvun og 12. desember 2008 í slitameðferð. Við það hafi forsendur brostið fyrir frekari framkvæmd samninga þeirra á milli. Hafi bankinn þá verið með í sínum vörslum skuldabréf varnaraðila, útgefin af Kaupþingi og Landsbanka Íslands hf., en varnaraðili kveður verðmæti þeirra bréfa langt umfram skuldir varnaraðila við bankann.

Þá vísar varnaraðili til þess að þrátt fyrir fyrirspurnir hafi hann ekki fengið upplýsingar um stöðu sína fyrr en með til komu þessa gjaldþrotaskiptamáls. Varnaraðili hafi átt töluverðar eignir í vörslu Landsbanka Luxembourg S.A. en hafi ekki fengið haldbærar skýringar á hvað hafi orðið af þeim eignum. Þá hafi varnaraðili ekki fengið yfirlit eða upplýsingar um eigna- og skuldastöðu sína við bankann. Varnaraðili kveðst hafa orðið þess áskynja að slitastjóri hafi selt eignir varnaraðila í heimildarleysi og fyrir hrakvirði en líkt og að framan greinir hafi hann ekki fengið fullnægjandi skýringar þar að lútandi. Varnaraðili telji sig í öllu falli ekki standa í skuld við sóknaraðila. Þá bendir varnaraðili á að hann hafi ekki nýtt sér lánalínuna til fulls og að skuldabréf í hans eigu haustið 2008 hafi staðið til tryggingar þeim endurgreiðslukröfum. Varnaraðili kveður að sóknaraðili hafi ekki lagt fram í málinu gögn um tilurð kröfunnar eða nánari útreikning hennar. Skortur sé á upplýsingum um raunverulegan ádrátt og/eða endanlega lánsfjárhæð, innborganir, ætlaðar eftirstöðvar og sundurliðun ætlaðs kostnaðar. Varnaraðili telji að sóknaraðili beri sönnunarbyrði fyrir því að sanna tilvist kröfunnar og fjárhæð hennar. Það hafi hann ekki gert og af því beri hann allan halla.

Varnaraðili vísar til þess að sóknaraðili reisi kröfu sína á því að þar sem varnaraðili hafi ekki sýnt fram á gjaldfærni sína innan þriggja vikna frá móttöku greiðsluáskorunar réttlæti það kröfu um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila. Varnaraðili mótmæli því að unnt sé að svipta menn rétti til varnar á grundvelli formskilyrða. Birting áskorunar hafi farið fram á þeim tíma er fyrirsvarsmaður varnaraðila hafi verið í sumarleyfi og hafi hann ekki átt þess kost að bregðast við innan uppgefins tímamarks. Þá breyti það ekki því að hvort sem varnaraðili sé gjaldfær eða ógjaldfær verði að telja að það sé sóknaraðila að sanna tilvist umkrafinnar skuldar. Þá liggi ekkert fyrir um að sóknaraðila hafi ekki verið unnt að fá ætlaða skuld viðurkennda með tíðkanlegum hætti. Varnaraðili bendir á það að 5. tl. hafi verið bætt við 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 með 17. gr. laga nr. 95/2010. Í greinargerð með lögunum komi fram að tilgangur með framangreindu ákvæði sé að greiða fyrir því að bú verði tekið til skipta ef þau á annað borð sé óhjákvæmileg. Varnaraðili kveður hins vegar ótækt að beita ákvæðinu í þeim tilfellum þar sem óvissa sé um tilvist kröfu líkt og háttar til í þessu máli en telji verði að slík beiting ákvæðisins gangi gegn 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Þá áréttir varnaraðili að samkvæmt 22. gr. lánssamningsins og 8. gr. eignastýringasamningsins lúti samningarnir landslögum Lúxemborgar og lögsögu þarlendra dómstóla.

Með vísan til alls framangreinds telji varnaraðili að skilyrði fyrir töku búsins til gjaldþrotaskipta séu ekki uppfyllt og beri dómara því að hafna kröfu sóknaraðila.

Um lagarök vísast til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sérstaklega 65. gr. þeirra, auk meginreglna gjaldþrotaréttar. Þá byggir varnaraðili kröfu sína á 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Varnaraðili styður kröfu sína um málskostnað við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. þeirra.

IV

Málsaðila greinir einkum á hvort sóknaraðili hafi sýnt fram á tilvist þeirrar skuldar sem hann byggir kröfu sína um að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta á.

Með 17. gr. laga nr. 95/2010 var 5. tl. bætt við 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Í athugasemdum með 17. gr. frumvarps sem varð að þeim lögum kemur fram að heimilt verði að taka bú skuldara til gjaldþrotaskipta ef hann hefur ekki innan þriggja vikna orðið við áskorun lánardrottins, sem birt hefur verið honum eftir sömu reglum og gilda um birtingu stefnu í einkamáli, um að lýsa því skriflega yfir að hann verði fær um að greiða skuld við hlutaðeigandi lánardrottin þegar hún fellur í gjalddaga eða innan skamms tíma ef hún er þegar gjaldfallin. Í þessu felst að skuldari þarf að lýsa því yfir að efnahag hans sé ekki þannig komið að hann sé ógreiðslufær. Með ákvæðinu er leitast við að koma í veg fyrir að skuldari geti tafið gjaldþrotaskipti sem skilyrði eru fyrir með því einu að halda að sér höndum. Þá segir að þær tillögur sem er að finna í greininni koma ekki í veg fyrir að skuldari geti varist kröfu um gjaldþrotaskipti þegar skilyrði til þeirra eru ekki fyrir hendi. Þannig yrði bú skuldarans ekki tekið til gjaldþrotaskipta ef hann sýnir fram á að hann er fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum þegar þær koma í gjalddaga eða verði það innan skamms tíma, sbr. 2. mgr. 65. gr. laganna.

Fram er komið að 4. júní 2013 sendi sóknaraðili varnaraðila áskorun samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 þar sem skorað var á varnaraðila að lýsa því yfir með skriflegum hætti að félagið yrði fært um að greiða skuld sína við sóknaraðila, sem væri gjaldfallin, innan skamms tíma og að færa fram sannanir þess efnis. Þá var varnaraðila jafnframt tilkynnt að yrði áskoruninni ekki sinnt innan þriggja vikna frá móttöku hennar áskilji sóknaraðili sér rétt til að nýta sér heimild 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 og krefjast gjaldþrotaskipta á bú félagsins.

Áskorunin var birt fyrir lögheimili varnaraðila fyrir meðstjórnanda félagsins, Jóni Eggerti Guðmundssyni, sem áritaði áskorunina um móttöku 11. júní 2013. Óumdeilt er að hvorki barst greiðsla frá varnaraðila né yfirlýsing um að félagið gæti staðið við skuldbindingar sínar innan áðurgreinds frests. Krafa sóknaraðila um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila er dagsett 25. september 2013. Að því virtu, sem að framan greinir, voru skilyrði til að sóknaraðili krefðist gjaldþrotaskipta á grundvelli 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 nema við ættu ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar, þar með talið að krafa samkvæmt lánssamningnum væri nægilega tryggð með veði eða öðrum sambærilegum réttindum í eignum skuldarans.

Varnaraðili heldur því fram að hann hafi átt töluverðar eignir sem voru í vörslum Landsbanka Luxembourg S.A. Hann hafi orðið þess áskynja að slitastjóri þrotabús bankans hafi selt eignir varnaraðila í heimildaleysi og fyrir lágt verð. Þó kveður varnaraðili að hann hafi ekki fengið fullnægjandi upplýsingar þar um. Varnaraðili leggur fram þessu til stuðnings tölvupóst til starfsmanns Landsbanka Luxembourg S.A., dags. 8. janúar 2010 og kröfulýsingu varnaraðila, dags. 28. október 2009, vegna greiðslustöðvunar Landsbanka Íslands hf. þar sem hann lýsir kröfu á hendur skuldaranum. Um er að ræða kröfur vegna þriggja skuldabréfa, samtals að fjárhæð 767.000 evra auk vaxta fram til 22. apríl 2009. Í kröfulýsingunni jafnframt tiltekið að ofangreindir fjármálagerningar séu í vörslu Landsbanka Luxembourg S.A.  

Samkvæmt orðalagi 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 getur skuldari varist kröfu um gjaldþrotaskipti, sýni hann fram á gjaldfærni sína.  Þrátt fyrir ofangreindar kröfulýsingar liggur ekkert frammi í málinu um að sú krafa fáist greidd úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf., að hluta eða öllu leyti, og standi þar með kröfum sóknaraðila til fullnustu krafna sinna, en kröfunni var lýst sem almennri kröfu sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991. Því hefur varnaraðili ekki sýnt fram á gjaldfærni sína og verður þeirri málsástæðu hans hafnað.

Gögn um hvenær varnaraðili dró á lánssamninginn eru ekki skýr. Sóknaraðili hefur þó leitt líkur að tilvist skuldar varnaraðila, einkum með framlagningu lánssamnings dags. 18. apríl 2007 og tilkynningar Landsbanka Luxembourg S.A., dagsett 26. júní 2012, um framsal kröfu sinnar á hendur varnaraðila til LBI hf. sem og fjárhæð hennar. Þá hefur varnaraðili viðurkennt að hafa dregið á lánalínuna en bendir þó á að hann hafi ekki nýtt sér hana til fulls. Ekki er gerð sú krafa í lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti að skiptabeiðandi sýni fram á hver krafa hans sé nákvæmlega í krónutölu né í dómaframkvæmd, heldur eingöngu að hann eigi fjárkröfu á hendur skuldara. Ekki liggur fyrir í málinu að varnaraðili hafi gert athugasemdir eða mótmælt framangreindri tilkynningu um kröfuhafaskiptin. Þá mótmælti varnaraðili ekki kröfu sóknaraðila fyrr en við þingfestingu þessa gjaldþrotamáls 31. október síðastliðinn, þrátt fyrir að honum var birt áskorun um greiðslu kröfunnar 11. júní 2013.

Sóknaraðili skoraði með bréfi 4. júní 2013 á varnaraðila að lýsa því yfir innan þriggja vikna að hann væri fær um að greiða skuldina innan skamms tíma, sbr. 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Áskorunin var birt fyrirsvarsmanni varnaraðila 11. sama mánaðar, en henni var ekki svarað af hans hálfu. Með þessu hefur sóknaraðili leitt líkur að ógjaldfærni varnaraðila og hefur hinn síðarnefndi ekki sýnt fram á hið gagnstæða með fullnægjandi hætti, sbr. upphafsorð 2. mgr. 65. gr. fyrrnefndra laga og breytir þar engu um að ágreiningur sé um fjárhæð kröfunnar.

Þrátt fyrir að í lánasamningi aðila segi að samningurinn lúti landslögum Lúxemborgar og lögsögu þarlendra dómstóla kemur það ekki í veg fyrir að sóknaraðili geti krafist gjaldþrotaskipta hér á landi á grundvelli samningsins, enda er ekki í þessu máli verið að leysa úr efnislegum ágreiningi samningsins.

Með vísan til alls framangreinds ber að fallast á kröfur sóknaraðila og taka bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta.

Í ljósi niðurstöðu málsins er varnaraðila gert að greiða sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Að kröfu sóknaraðila, LBI hf., er bú varnaraðila, Jóns & Þorvalds ehf., kt. 670172-0319, Skjólvangi 6, Hafnarfirði tekið til gjaldþrotaskipta.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.