Kærumál. Barnavernd. Vistun barns. Gjafsókn.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á að X yrði vistuð utan heimilis síns frá 2. september 2010 til 2. september 2011 á grundvelli 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. X hafði áður sætt vistun samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laganna frá 2. júlí 2010 og því var fallist á að X yrði vistuð utan heimilis síns til 2. júlí 2011.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. nóvember 2010 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2010, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðili skuli vistuð utan heimilis síns frá 2. september 2010 til 2. september 2011. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og vistun hennar utan heimilis standi eigi lengur en til 19. febrúar 2011 en til vara að vistun sóknaraðila standi eigi lengur en til 2. júlí 2011. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Sóknaraðili var vistuð utan heimilis síns samkvæmt úrskurði varnaraðila í tvo mánuði frá 2. júlí 2010 að telja á grundvelli a. liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Verður fallist á varakröfu sóknaraðila um að vistun hennar samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laganna skuli standa til 2. júlí 2011.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað verður staðfest.

Ríkissjóði verður gert að greiða gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Sóknaraðili, X, skal vistuð utan heimilis síns til 2. júlí 2011.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, sem er þóknun lögmanns hennar, 200.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2010.

Mál þetta var þingfest 17. september 2010 og tekið til úrskurðar 14. október sl. Sóknaraðili er Fjölskyldu- og velferðarnefnd D, en varnaraðilar eru A og foreldrar hennar, B og C, sbr. 1. mgr. 62. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, öll til heimilis að [...], D.

Sóknaraðili krefst þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að stúlkan A verði vistuð utan heimilis á vegum sóknaraðila í 12 mánuði samkvæmt 28. gr., sbr. b lið 27. gr. laga nr. 80/2002.

Af hálfu varnaraðila A er þess krafist að vistun utan heimilis standi aðeins til 19. febrúar 2011. Varnaraðilar  B og C gera ekki sjálfstæða kröfu í málinu en fram hefur komið að þau styðja kröfu sóknaraðila.

Með úrskurði sóknaraðila 2. júlí 2010 var með vísan til a liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 tekin sú ákvörðun að stúlka skyldi vera kyrr á þeim stað þar sem hún dvaldist í allt að 2 mánuði. Með beiðni dags. 31. ágúst 2010, sem móttekin var hjá Héraðsdómi Reykjaness sama dag, var þess krafist að úrskurðað yrði að hún yrði vistuð utan heimilis í 12 mánuði, sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

I.

Í gögnum málsins kemur fram að málefni A, sem varð 16 ára 5. október sl., hafi verið til meðferðar hjá fjölskyldu- og velferðarnefnd D, frá því í október 2008 en þá barst tilkynning frá lögreglunni á L þar sem A hafði ekki skilað sér heim. Í nóvember barst önnur tilkynning til lögreglu þar sem foreldrar höfðu samband og tilkynntu um hvarf A. Lýst var eftir stúlkunni í fjölmiðlum og fannst hún sólarhring síðar heima hjá dreng í E. Þegar málið barst nefndinni höfðu foreldrar lengi haft áhyggjur af stúlkunni þar sem hún hafði sýnt mikla áhættuhegðun eins og strok, útigang um miðjar nætur, neyslu áfengis og samskiptaerfiðleika við foreldra og systkini. Þá hafi hún sótt í óæskilegan félagsskap við eldri drengi og átt erfitt í skóla. Foreldrarnir hafi verið áhyggjufullir þar sem A hefði viðurkennt fyrir þeim notkun fíkniefna eins og kannabis, kókaíns og amfetamíns. Hún hafi stundum fundist í félagsskap eldri einstaklinga sem margir hverjir væru þekktir hjá lögreglu. A hafi oft lent í átökum við fjölskyldumeðlimi og hafi eldri systir flutt tímabundið af heimilinu vegna þess. Þá hafi foreldrar kvartað yfir því að A færi ekki eftir fyrirmælum og virtist ekki sýna neina eftirsjá þegar hún hafði brotið af sér.

Sóknaraðili sótti um meðferð fyrir A á F í samráði við foreldra. Þann 28. maí 2009 var A vistuð í greiningu og meðferð á F. Í byrjun meðferðar strauk hún ásamt tveimur öðrum unglingum. Kom hún meðferðarfulltrúum oft fyrir sjónir sem mjög niðurdregin, döpur og svartsýn. Í skýrslu sálfræðings kom fram að stúlkan uppfyllti greiningarskilmerki fyrir athyglisbrest án ofvirkni og síðkomna hegðunarröskun. Þá beri einnig á lágu sjálfsmati og depurð. Í lok meðferðar á F hafi verið ljóst að stúlkan þyrfti áframhaldandi aðstoð og var ákveðið að sækja um langtímameðferð á meðferðarheimili á vegum Barnaverndarstofu.

Sú meðferð hófst að G í október 2009. Segir í gögnum málsins að  meðferðin hafi gengið vonum framan fyrstu vikurnar og A verið mjög móttækileg og jákvæð. Hún hafi brátt hafið skólagöngu í H. Í nóvember hafi A fengið að fara heim frá G en sú heimsókn hafi gengið illa. Hafi hún komið heim drukkin og látið ófriðlega. Hún hafi ekki virt þau mörk sem foreldrar og meðferðaraðilar höfðu sett. Í desember hafi A aftur farið í heimfararleyfi og þá hafi borist tilkynning um áhættuhegðun. Hafi A þá ógnað fjölskyldumeðlimum með hnífi, tekið inn lyf frá bróður sínum og lagt herbergi sitt í rúst. Hafi hún verið fjarlægð af heimili sínu með aðstoð frá lögreglunni á Suðurnesjum og vistuð á neyðarvistun F. Meðferðin á G hafi gengið illa eftir áramót. Hún hafi haldið áfram áhættuhegðun sinni sem hafi lýst sér í sjálfskaðandi hegðun, neyslu og ítrekuðum  strokum frá meðferðarheimilinu. Meðferðarfulltrúar hafi verið í sambandi við barnageðlækni á BUGL vegna geðheilsu A og lyfjamála. Læknirinn hafi talið að geðheilbrigðiskerfið væri ekki rétti staðurinn fyrir A að svo stöddu og að lyfjamál væri í réttum farvegi. Þann 10. apríl 2009 hafi A strokið aftur frá G og farið í I. Hún hafi neitað að fara norður aftur í meðferð og óskaði eftir því að fara heim til foreldra sinna. Foreldrar hafi óskað eftir áframhaldandi samstarfi við barnaverndaryfirvöld og að fá aðstoð. Þann 18. júní 2010 hafi A velt bíl foreldra sinna og ekki sýnt neina iðrun vegna þess. Lögreglan hafi fundið hana í heimahúsi í D og hafi hún verið flutt í neyðarvistun F.

Krafa sóknaraðila byggir á því að brýnir hagsmunir stúlkunnar krefjist þess að hún verði vistuð í langtímameðferð utan heimilis í allt að 12 mánuði þar sem það sé nauðsynlegt í því skyni að stöðva eða draga úr áhættuhegðun hennar og bæta líðan hennar. Önnur og vægari úrræði með samþykki stúlkunnar séu fullreynd. Forsjáraðilar stúlkunnar hafi samþykkt vistunina en stúlkan ekki og því sé sóknaraðila nauðsyn á að dómurinn úrskurði um kröfuna, sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Í greinargerð varnaraðila segir m.a. að fljótlega eftir úrskurð um vistun varnaraðila 2. júlí 2010 hafi verið tekin sú ákvörðun að vista varnaraðila að J í [...]. Hafi hún farið þangað í lok ágústmánaðar eftir að hafa lokið 10 daga meðferð hjá K. Henni vegni ágætlega að J og hún sæki skóla á staðnum. Hún hafi ekki neytt áfengis eða vímuefna frá því að hún fór frá K. A hafi sjálf samþykkt skriflega að dvelja í 6 mánuði að J og taka þátt í þeirri meðferð sem þar fer fram til 19. febrúar 2011. Hún sé ekki reiðubúin til að lengja vistun utan heimilis og þess vegna taki hún til varna í málinu. A kveðst byggja mótmæli sín á því að ekki sé þörf á 12 mánaða vistun utan heimilis. Það sé of íþyngjandi ráðstöfun til að ná því markmiði sem stefnt sé að. Hún hafi fullan hug á að klára grunnskólanám sitt og halda sig frá vímuefnum. Hún vilji bæta ráð sitt og stundi nú meðferð og nám á J og gangi það vel. Þá hafi samskipti hennar og fjölskyldunnar frá því að vistun hófst gengið ágætlega.

II.

Eins og að framan er rakið hafa afskipti barnaverndaryfirvalda af A staðið frá því í október 2008. Áhyggjur barnaverndaryfirvalda og foreldra A snúa fyrst og fremst að áhættuhegðun hennar sem birtist m.a. í eiturlyfjaneyslu,  samneyti við sér eldri einstaklinga, sem sumir eru þekktir hjá lögreglu, útigangi hennar um nætur og andstöðu hennar við að fara eftir fyrirmælum foreldra og meðferðaraðila.

Í málinu hefur nægilega komið fram að barnaverndaryfirvöld hafa reynt öll vægari úrræði til þess að koma málum í rétt horf án þess að það hafi borið tilætlaðan árangur. Langtímameðferð hefur verið reynd en án árangurs. Verður því fallist á með sóknaraðila að sjálfseyðandi og andfélagsleg hegðun A stofni heilsu hennar og þroska í hættu og að nauðsynlegt sé að freista þess að stöðva þá þróun með langtímameðferð. Krafa sóknaraðila um vistun barns utan heimilis samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002 verður því tekin til greina. Rétt þykir að vistun standi í 12 mánuði frá 2. september 2010 að telja en þá lauk vistun hennar utan heimilis samkvæmt úrskurði  Fjölskyldu- og velferðarnefndar D.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður varnaraðila A, sem er þóknun lögmanns hennar, Þyrí Höllu Steingrímsdóttur hdl., 251.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð

Fallist er á kröfu sóknaraðila, Fjölskyldu- og velferðarnefndar D, að barnið A verði vistuð utan heimilis síns frá 2. september 2010 til 2. september 2011.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, sem er þóknun lögmanns hennar, Þyrí Höllu Steingrímsdóttur hdl., 251.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.