Föstudaginn 2. maí 2014.
Nr. 263/2014.	Ákæruvaldið (Ólafur Þ. Hauksson sérstakur saksóknari) gegn X (Óttar Pálsson hrl.) Y (Helgi Birgisson hrl.) Z og (Gestur Jónsson hrl.) Þ (Bjarni Eiríksson hdl.)

Kærumál. Vitni.

Teknar voru til greina kröfur ákæruvaldsins, um að skýrslutaka af tveimur erlendum mönnum færu fram gegnum síma og að sjö nafngreind vitni yrðu leidd fyrir dóm, í máli þess á hendur X, Y, Z og Þ.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson.  

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 14. apríl 2014 og réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Varnaraðilar skutu málinu einnig fyrir sitt leyti til réttarins með kæru 14. apríl 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar.

Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. apríl 2014, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að skýrslutaka af vitnunum A og B færi fram gegnum síma, en hafnað kröfu hans um að vitnin C, D, E, F, G, H og I yrðu leidd fyrir dóm. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilar krefjast þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila um að tekin verði símaskýrsla af fyrrgreindum vitnum.

Sóknaraðili krefst þess að sér verði heimilað að leiða fyrir dóm vitnin C, D, E, F, G, H og I. Þá krefst hann þess aðallega að vísað verði frá Hæstarétti kröfu varnaraðila um að hafnað verði kröfu sóknaraðila um fyrrgreindar símaskýrslutökur, en til vara að sá þáttur hins kærða úrskurðar verði staðfestur.

Sóknaraðili styður áðurnefnda frávísunarkröfu sína þeim rökum að kæruheimild samkvæmt c. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 taki ekki til skýrslutöku af vitni  gegnum síma, heldur gildi hún einungis þegar vitni er leitt fyrir dóm. Um skýrslutöku af vitni gegnum síma gildar allar almennar reglur XVIII. kafla fyrrnefndra laga um vitni. Samkvæmt því, sbr. og dóm Hæstaréttar 21. nóvember 2002 í máli nr. 519/2002, er frávísunarkröfunni hafnað.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að tekin verði skýrsla af fyrrgreindum vitnum gegnum síma.

Með hliðsjón af 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 verður því ekki slegið fyrir fram föstu samkvæmt 3. mgr. 110. gr. sömu laga að skýrslutaka af vitnunum C, D, E, F, G, H og I sé bersýnilega þýðingarlaus við sönnunarfærslu sóknaraðila á þeirri háttsemi sem varnaraðilum er gefin að sök í ákæru. Verður því fallist á kröfu sóknaraðila um að honum sé heimilt að leiða vitnin fyrir dóm.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um að heimilt sé að taka skýrslu af vitnunum A og B gegnum síma.

Fallist er á kröfu sóknaraðila um að vitnin C, D, E, F, G, H og I verði leidd fyrir dóm.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. apríl 2014.

Árið 2014, föstudaginn 11. apríl, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Guðjóni St. Marteinssyni héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður í málinu nr. S-906/2012: Ákæruvaldið gegn X, Y, Z og Þ en málið var tekið til úrskurðar 8. þ. m.

Málið er höfðað með ákæru sérstaks saksóknara á hendur ofangreindum fjórum einstaklingum, dagsettri 12. desember 2012, og er aðallega ákært fyrir umboðssvik og hlutdeild í umboðssvikum og að því ákærða Z varðar er ákært til vara fyrir hylmingu og til þrautavara fyrir peningaþvætti.

Aðalmeðferð málsins hófst 3. þ. m.

I

Ákæruvaldið hefur sett fram kröfu um að símaskýrsla verði tekin af vitnunum A og B. Bæði þessi vitni, sem munu búsett í Dubai, hafa samkvæmt upplýsingum ákæruvaldsins reynst ófáanleg til að koma til landsins til að vitna fyrir dómunum en bæði hafa lýst sig fús til að gefa símskýrslu að sögn ákæruvaldsins.

Allir sakborningar krefjast þess að kröfu ákærandans um að heimilað verði að taka símaskýrslu af þessum vitnum verði hafnað. Gestur Jónsson hrl., verjandi ákærða Z, flutti kröfuna fyrir hönd allra verjenda og taldi lagaskilyrði ekki vera fyrir hendi til töku símaskýrslu. Þá kvað hann eins og framkvæmdin væri fyrirhuguð ekki unnt að sannreyna hver væri að vitna fyrir dóminum. Þá kynni vitnisburður þessara aðila að hafa þau áhrif á úrslit málsins sem lýst er í 4. mgr. 116. gr. i.f. í lögum nr. 88/2008 og væru því ekki fyrir hendi lagaskilyrði til töku símaskýrslu. Þá væru með símaskýrslu brotin grundvallarréttindi sakborninga um réttláta málsmeðferð fyrir dómi sbr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Krefjast verjendur þess að þessi vitni komi fyrir dóminn.

Ákæruvaldið krefst þess að taka símaskýrslu af þessum tveimur vitnum verði heimiluð. Bæði hafi vitnin lýst sig fús til að gefa slíka skýrslu en hafnað komu hingað til lands til skýrslugjafar. Telur ákæruvaldið að skilyrði 4. mgr. 116 gr. laga nr. 88/2008 séu uppfyllt enda væri að mati ákæruvaldsins ljóst að niðurstaða málsins réðist ekki af vitnisburði þessara vitna.

Niðurstaða um kröfulið I

Í 4. mgr. 116. gr. laga 88/2008 segir að sé vitni statt fjarri þingstað eða það hafi annars sérstakt óhagræði af því að koma fyrir dóm þá geti dómari ákveðið að skýrsla verði tekin af því á dómþingi gegnum síma eða annað fjarskiptatæki enda verði skýrslutöku hagað þannig að allir sem séu viðstaddir á dómþingi heyri orðaskipti við vitnið. Þessari heimild verður ekki beitt ef ætla má að úrslit máls geti ráðist af framburði vitnisins.

Heimild þessi er undantekningarheimild sem túlka ber þröngt. Ljóst er af því sem fram er komið í málinu að þessi tvö vitni, sem ekki lúta íslenskri lögsögu, hafa ekki reynst fús að koma hingað til lands til skýrslugjafar fyrir dómi. Augljóst er að æskilegra væri að þessi vitni kæmu fyrir dóminn. Sú leið er hins vegar ófær eins og rakið var. Er því ekki annað eftir en að taka af þeim símaskýrslu. Hins vegar verður engu slegið föstu fyrir fram um vægi þessa vitnisburðar. Að þessu virtu er að mati dómsins fyrir hendi skilyrði 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 til að taka símaskýrslu af þessum tveimur vitnum enda verði skýrslutökunni hagað svo sem lýst er í tilvitnaðri lagagrein.

II

Á vitnalista ákæruvaldsins er forstjóri J banka til 30. apríl 2007 og aðrir í stjórn bankans á tveimur tímabilum til 20. febrúar 2008 en þá tók við stjórn bankans sem sat er atburðir skv. ákærunni áttu sér. Á vitnalista ákæruvaldsins eru þau vitni sem hér um ræðir talin upp undir lið sem nefndur er „skuggastjórnun“. Sækjandi málsins greindi frá því aðspurður í þinghaldi 7. þ.m. að þessi vitni ættu að bera um breytingu á stjórn bankans í febrúar 2007 og mikil umskipti sem verði rakin til kaupa ákærða Z á stórum eignarhlut í bankanum. Þá kvað sækjandinn þessi vitni eiga að bera um „skuggastjórnun“ ákærða Z á bankanum. 

Ákærði Z hefur mótmælt því að þessi vitni komi fyrir dóminn. Krefst hann þess að kröfu sækjandans um að C, D, E, F, G, H og I verði leidd fyrir dóm sem vitni í málinu verði hafnað. Verjandi ákærða Jóns Ásgeirs taldi ljóst að þessi vitni gætu ekki borið um málsatvik sem þau hefðu skynjað af eigin raun. Ekkert liggi fyrir í málinu um að þessi vitni þekki nokkuð til atvika málsins. Séu því ekki fyrir hendi lagaskilyrði skv. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 til að leiða þessi vitni fyrir dóminn og vitnisburður þeirra geti ekki haft þýðingu við sönnun þeirra brota sem ákærða eru gefin að sök, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008.

Við munnlegan málflutning um þennan hluta málsins vísaði sækjandinn, auk þess sem fram kom í þinghaldinu 8. þ.m., og vísað var til að framan, til sjónarmiða sem fram koma í röksemdakafla ákærunnar og krefst þess að vitnin verði leidd fyrir dóminn undir aðalmeðferðinni.

Niðurstaða um kröfulið II

Vitnin sem hér um ræðir voru hætt að starfa hjá J banka hf. eða við stjórn hans er ætluð brot skv. ákærunni áttu sér stað. Sækjandinn greindi frá því í þinghaldi 7. þ.m. að þessi vitni ættu að bera um breytingu á stjórn bankans í febrúar 2007 og mikil umskipti sem verði rakin til kaupa ákærða Z á stórum eignarhlut í bankanum. Þá kvað sækjandinn þessi vitni eiga að bera um „skuggastjórnun“ ákærða Z á bankanum. Samkvæmt þessu sýnist ljóst að þessi vitni geti ekki borið um atvik máls sem þau hafa skynjað af eigin raun sem er skilyrði þess að vitni verði leitt fyrir dóm til að svara spurningum um málsatvik, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008. Vitnin eiga samkvæmt þessu að bera um atvik sem áttu sér stað löngu fyrir tímann sem í ákæru greinir. Ekki verður talið að vitnisburður um slíkt geti haft þýðingu við sönnun þeirra brota sem ákærða eru gefin að sök samkvæmt ákæru. Með vísan til ofangreinds lagaákvæðis og með vísan til 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 er krafa ákærða Z um að hafna kröfu ákæruvaldsins um að leiða ofangreind vitni tekin til greina.

Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Heimiluð er símaskýrsla af vitnunum A  og B.

Hafnað er kröfu ákæruvaldsins um að vitnin C, D, E, F, G, H og I verði leidd fyrir dóm í málinu.