Ákvörðun Hæstaréttar

Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Með beiðni 5. mars 2020 leitar ríkissaksóknari fyrir hönd ákæruvaldsins eftir leyfi Hæstaréttar til að áfrýja dómi Landsréttar 14. febrúar sama ár í málinu nr. 862/2018: Ákæruvaldið gegn X, á grundvelli 1. mgr. 216. gr., sbr. 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. X leggst gegn beiðninni.

Með framangreindum dómi Landsréttar var hnekkt niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærðu fyrir hlutdeild í nauðgunarbroti meðákærða Y samkvæmt 1. og 2. mgr. 194. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og því var nánar lýst í ákæru. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að til þess að sakfellt yrði fyrir athafnaleysi sem hlutdeild í nauðgunarbroti yrði að lágmarki að liggja fyrir að ákærða hefði áður átt virkan þátt í að koma brotaþola í þá stöðu að meðákærði gat brotið gegn henni. Í framburði brotaþola hafi komið fram að það var meðákærði sem hefði haft samband við hana, boðið henni heim og látið aka sér þangað, en ekki ákærða. Var ákærða sýknuð af kröfum ákæruvaldsins. Þá var einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá dómi.

Ákæruvaldið telur að dómur Landsréttar sé rangur hvað varðar bæði form og efni enda sé alfarið litið fram hjá mikilsverðum atriðum varðandi ákæruefnið og því hvað teljast megi sannað í málinu. Í dómi Landsréttar hafi hvergi verið vikið að þroskahömlun brotaþola né vitneskju ákærðu um hana. Þá hafi Landsréttur ekkert vikið að þeim hluta verknaðarlýsingar í ákæru er varði þá hlutdeild ákærðu að hafa legið við hlið meðákærða og brotaþola og horft á meðan meðákærði braut gegn brotaþola. Að mati ákæruvaldsins var nærvera ákærðu og viðvera hennar við þær aðstæður til þess fallin að auka liðsmun meðákærða gagnvart brotaþola og þar af leiðandi verið þáttur í þeirri ólögmætu nauðung sem brotaþoli var beitt og þar með hlutdeild í broti meðákærða. Þá sé ýmislegt í framburði ákærðu sjálfrar sem sýni að hún hafi átt virkan þátt í því sem fram fór og hafi þar með stuðlað að koma brotaþola í þá stöðu að meðákærði gat brotið gegn henni.

Ákæruvaldið telur að liðsinni í verki samkvæmt 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga geti ótvírætt falist í því að veita öðrum liðsmun með nærveru þegar beitt er ólögmætri nauðung. Niðurstaða Landsréttar sé því beinlínis röng varðandi úrlausn ákæruefnisins og túlkun á hlutdeildarákvæði 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Það hafi bæði verulega almenna þýðingu og sé afar mikilvægt að fá úrlausn Hæstaréttar um framangreint álitaefni er varði hlutdeildarreglur almennra hegningarlaga enda gegni þær reglur veigamiklu hlutverki varðandi varnaðaráhrif refsiákvæða.

Að virtum gögnum málsins verður að líta svo á að úrlausn um beitingu ákvæða 1. og 2. mgr. 194. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga í málinu myndi hafa verulega almenna þýðingu í skilningi 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008. Er því fallist á beiðni ákæruvaldsins um að málið verði flutt um beitingu fyrrnefndra réttarreglna. Niðurstaða Landsréttar um sýknu byggir að hluta á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærðu, en það mat verður ekki endurskoðað fyrir Hæstarétti, sbr. 5. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008.