Mánudaginn 7. apríl 2008.
Nr. 174/2008.	A (Hilmar Ingimundarson hrl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Gunnar Eydal hrl.)

 

Kærumál. Vistun barns. Gjafsókn.

Með vísan til b. liðar 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, var fallist á kröfu B um að tveir synir A skyldu vistaðir utan heimilis hennar í sjö mánuði.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Markús Sigurbjörnsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2008, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að honum yrði heimilað að vista tvo nafngreinda syni sóknaraðila utan heimilis hennar allt til 13. júní 2008. Kæruheimild er í 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila, en til vara að vistun sona hennar utan heimilis verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 150.000 krónur.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2008.

Mál þetta barst dóminum 10. janúar sl. og var tekið til úrskurðar 6. mars sl.

Sóknaraðili krefst þess að dómurinn úrskurði að drengirnir B og C, sem lúta forsjá móður sinnar, A, verði vistaðir utan heimilis móður í 7 mánuði alls, eða til 13. júní 2008, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Til vara krefst varnaraðili þess að vistun sona hennar verði markaður skemmri tími. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila, að viðbættum virðisaukaskatti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en varnaraðila var veitt gjafsókn þann 4. febrúar 2008.

I.

Synir varnaraðila, þeir B 13 ára og C 6 ára, lúta forsjá hennar. Faðir B er D, búsettur í Bretlandi, en faðir C er E, búsettur á Íslandi. Varnaraðili og E hafa verið í óskráðri sambúð með hléum frá fæðingu C, en eru ekki í sambúð nú samkvæmt framburði varnaraðila fyrir dómi. 

 Eins og lýst er í málatilbúnaði og fram kemur í gögnum málsins hafa frá árinu 2001 ítrekað borist tilkynningar um meinta vanrækslu á drengjunum B og C. Hefur varnaraðili ekki verið til samvinnu við starfsmenn barnaverndaryfirvalda. Þannig hefur í þrígang verið gerð könnun í málum bræðranna en varnaraðili neitað allri samvinnu. Þá hefur varnaraðili hunsað flestar viðtalsboðanir og afþakkað fjölmörg stuðningsúrræði. Þó hefur varnaraðili þegið framfærslu og fjárhagsaðstoð. Telja barnaverndaryfirvöld sterkan grun leika á því að aðstæður drengjanna hafi verið óviðunandi í mörg ár, og byggja það á niðurstöðum kannana sem gerðar hafa verið undanfarin ár, án samvinnu varnaraðila. Þá kemur fram að varnaraðili hafi ekki veitt starfsmönnum barnaverndaryfirvalda leyfi til að koma inn á heimili sitt né gefið þeim tækifæri til að ræða við drengina. Telja barnaverndaryfirvöld brýnt að hagsmunir og velferð drengjanna séu höfð í fyrirrúmi og þeim veitt tækifæri til að dafna í þroskavænlegu umhverfi og við viðunandi öryggi. Með vistun drengjanna utan heimilis myndi varnaraðila gefast tækifæri til að leita sér aðstoðar vegna langvarandi vímuefnanotkunar sem hafi haft áhrif á hæfni hennar sem forsjáraðila og uppalanda drengjanna. Þá telji yfirlæknir á Vogi litlar líkur á bata, nýti varnaraðili ekki þau meðferðarúrræði sem henni standi til boða.

Mál drengjanna var lagt fyrir sóknaraðila 13. júní 2006 og frá þeim tíma hafa verið gerðar tvær áætlanir um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga í samvinnu við varnaraðila. Þegar varnaraðila voru kynnt drög að þriðju áætluninni hafnaði hún frekari samvinnu við sóknaraðila. Frá þeim tíma hafa reglulega borist tilkynningar ýmiss efnis vegna varnaraðila og drengjanna.

 Barnaverndaryfirvöld höfðu fyrst afskipti af málefnum varnaraðila vegna forsjárdeilu sem varnaraðili stóð í árið 1993, en á þeim tíma kom upp grunur um vímuefnaneyslu varnaraðila. Árið 1996 komu málefni varnaraðila næst á borð barnaverndaryfirvalda en þá fundust ólögleg vímuefni á heimili varnaraðila. Sama ár bárust tilkynningar um neyslu varnaraðila og grunur um vanrækslu hennar á B. Ári síðar flutti varnaraðili til Englands ásamt B og föður hans. Árin 2001 til 2002 komu málefni varnaraðila tvívegis til könnunar hjá Barnavernd Reykjavíkur vegna gruns um neyslu varnaraðila og vanrækslu hennar á drengjunum. Var varnaraðili ekki til samvinnu, neitaði neyslu og sagði drengina ekki vanrækta. Var málinu lokið í bæði skiptin að lokinni könnun.

Árið 2003 kom málefni drengjanna til könnunar í þriðja sinn hjá Barnavernd Reykjavíkur vegna tilkynninga um vanrækslu á C, meintrar neyslu varnaraðila og húsleitar á heimili hennar. Neitaði varnaraðili þá að skrifa undir könnun máls og var málið lagt fyrir sóknaraðila þann 16. desember 2003, en frestað að beiðni varnaraðila. Var málinu síðan lokað, þar sem varnaraðili var ekki til samvinnu og aðstæður drengjanna virtust viðunandi.

Í ágúst 2002 bárust tvær tilkynningar um vímuefnaneyslu varnaraðila og vanrækslu á drengjunum. Mætti varnaraðili til viðtals í janúar 2005, eftir ítrekaðar viðtalsboðanir, og veitti leyfi fyrir því að haft yrði samband við leikskóla en hvorki rætt við drengina né heldur kæmu starfsmenn Barnaverndar Reykjavíkur á heimili varnaraðila. Bar varnaraðili við veikindum vegna lungnabólgu en neitaði allri neyslu.

Þann 24. nóvember 2005 barst tilkynning um að varnaraðili hefði verið tekin fyrir ölvunarakstur eftir að hafa ekið C í leikskólann. Þegar starfsmenn Barnaverndar Reykjavíkur  fóru að heimili varnaraðila sama dag vildi hún ekki ræða við þá né hleypa þeim inná heimilið. Að sögn sóknaraðila var starfsmönnum ógnað af varnaraðila og föður C, m.a. með hundi. Upplýsingar frá leikskóla C og skóla B gáfu þá til kynna að aðbúnaður þeirra og líðan væri viðunandi og var málinu þá lokað.

Á árinu 2005 og í byrjun árs 2006 barst fjöldi tilkynninga um vanrækslu á eftirliti og umsjón varnaraðila með drengjunum. Á þessum tíma var ítrekað reynt að boða varnaraðila í viðtal, en án árangurs. Í kjölfarið var tekin ákvörðun um að hefja könnun máls án samþykkis foreldris, sbr. 43. gr. barnaverndarlaga. Í viðtali við B kom ekkert fram sem staðfesti ofbeldi eða vanrækslu, en í samtali við varnaraðila kom fram að hann hefði verið miður sín eftir viðtalið og vildi varnaraðili ekki að rætt yrði frekar við drenginn. Neitaði varnaraðili í kjölfarið að koma í viðtal.

Við könnun málsins var leitað upplýsinga hjá leikskóla C sem er greindur með ódæmigerða einhverfu og þroskahömlun. Kom fram að líðan hans byggist á þeirri reglu sem væri kringum hann hverju sinni. Var gerð athugasemd við mætingar hans og að starfsfólki leikskólans þætti miður hve litlar umræður væru um stöðu hans á leikskólanum með tilliti til þroskahamlana drengsins.

Í upplýsingum frá skóla B komu fram töluverðar áhyggjur af líðan og námslegri stöðu hans. Mikið var talið vanta uppá umhirðu hans, hann væri annars hugar og afkastaði litlu. Námsárangur væri langt undir getu og mætingar dræmar. Þá kom fram að oft hefði reynst erfitt að ná sambandi við heimili hans.

Fram kemur hjá sóknaraðila að þar sem vinnusaga varnaraðila hefur verið stopul hafi hún fengið fjárhagsaðstoð hjá Þjónustumiðstöð ... frá júní 2002. Einnig hafi hún þegið aðstoð vegna drengjanna gegn kvittunum fyrir útlögðum kostnaði. Þrátt fyrir að önnur stuðningsúrræði hafi staðið til boða hafi varnaraðili sjaldan nýtt sér þau og ekki leyft starfsmönnum Þjónustumiðstöðvar að ræða við eldri soninn. 

Samkvæmt upplýsingum lögreglu í mars 2006 höfðu fimm sinnum verið höfð afskipti af B frá árinu 2001, s.s. vegna hnupls, þess að hann mætti með loftbyssu í skóla og vegna ágreinings á heimili. Afskipti hafi verið höfð af C í eitt skipti vegna ágreinings á heimili. Þá hafi þrettán sinnum verið höfð afskipti af varnaraðila, oftast vegna neyslu, ofbeldis og ölvunar.

Þann 25. mars 2006 barst tilkynning frá lögreglu vegna tveggja drengja við Tjörnina og hafði sá yngri dottið í hana. Var þar um syni varnaraðila að ræða.

Vegna ítrekaðra tilkynninga um áhyggjur af aðbúnaði og líðan drengjanna og vímuefnaneyslu varnaraðila var málið tekið fyrir á fundi sóknaraðila 13. júní 2006. Mætti varnaraðili á fundinn og lagði fram greinargerð og læknisvottorð. Var starfsmönnum falið að gera áætlun um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga í samvinnu við varnaraðila, þar sem kveðið yrði á um stuðning við mæðginin með það að markmiði að varnaraðili héldi vímuefnabindindi og myndi skapa drengjunum þroskavænlegt umhverfi. Samþykkti varnaraðili áætlunina í júlí 2006 þar sem fram kom að fylgst yrði með þeim, leitað upplýsinga frá meðferðaraðilum varnaraðila og leitað stuðningsaðila fyrir drengina. Í kjölfarið fékk C stuðningsfjölskyldu, en misjafnt var hvernig gekk með hann í leikskóla. Í janúar 2007 var áætlunin framlengd um þrjá mánuði þar sem öll markmið höfðu ekki náðst og ekki var búið að ræða við B. Samþykkti varnaraðili að mæta reglulega í viðtöl og hætta áfengisdrykkju. Að sögn varnaraðila sótti hún þá AA-fundi og hafði hafið nám í ... haustið 2006. Á þessum tíma bárust engu að síður margar tilkynningar um vanlíðan drengjanna, og þrátt fyrir að varnaraðili hefði þegið viðtöl við sérfræðinga gat hún ekki nýtt sér þau.

Í upplýsingum frá Vogi kemur fram að varnaraðili hafi verið þar í afeitrun og meðferð og í endurhæfingarmeðferð á Vík tímabilið apríl til maí 2006. Árs eftirfylgni hafi verið fyrirhuguð en varnaraðili ekki mætt frá því 14. júní 2006. Þá kemur þar fram að yfirlæknir á Vogi hafi talið batahorfur varnaraðila litlar nema hún væri í meðferð og eftirfylgni í sex mánuði.

Í bréfi lögreglunnar frá 29. mars 2007 kemur fram að á tímabilinu frá janúar 2006 til mars 2007 hafi alls 18 sinnum verið höfð afskipti af málefnum varnaraðila og fjölskyldu hennar. Hafi afskiptin verið af ýmsu tilefni. Að sögn sóknaraðila var á þessu tímabili erfitt að fá varnaraðila til samvinnu og hún sjaldan þegið viðtöl fagaðila. Þegar það hafi gerst hafi varnaraðili gefist upp eftir skamman tíma. Þá hafi starfsmenn barnaverndaryfirvalda aldrei fengið leyfi til að ræða við drengina.

Á meðan meðferð máls var í gildi bárust reglulega tilkynningar í málinu, þ.á.m. margar frá lögreglu og voru þær ýmiss efnis. Í kjölfar tilkynninganna var varnaraðili boðuð í viðtöl í ágúst 2006 og mars 2007 sem hún mætti í. Í viðtalinu í mars 2007 sagðist varnaraðili fá endurhæfingarlífeyri og stunda nám í .... Þá sagðist varnaraðili hafa áhyggjur af B, erfitt væri að fá hann til að læra, hann stundaði skólann illa og búið væri að senda tilvísun um sálfræðilegt mat á drengnum. 

Í bréfi frá sjúkrahúsinu Vogi dags. 20. mars 2007 kemur fram að varnaraðili hafi leitað á ný meðferðar í janúar 2007 og hafi haldið sig frá áfengi í þrjá mánuði. Varnaraðili hefði mætt vel í endurhæfingarúrræði SÁÁ en slaknað á því síðustu vikur.

Í apríl 2007 barst tilkynning frá skóla B vegna gruns um neyslu á heimili varnaraðila.

Þann 1. júní 2007 var bókað á meðferðarfundi Barnaverndar Reykjavíkur að leita skyldi samvinnu við varnaraðila um að gera nýja áætlun um meðferð máls þar sem aðstæður drengjanna þóttu ekki hafa breyst. Ný bókun var gerð á fundi Barnaverndar Reykjavíkur þann 13. september 2007. Kom þar fram að starfsmönnum þætti ljóst að varnaraðili væri í neyslu vímuefna og ákveðið að senda henni viðtalsboðun. Varnaraðili mætti loks í viðtal þann 26. september 2007. Sagðist varnaraðili þar ekki samþykkja fyrirliggjandi áætlun. Á þessu tímabili héldu jafnframt áfram að berast tilkynningar frá lögreglu, presti, talsmanni B og fleiri aðilum.

Málið var lagt fyrir fund sóknaraðila 30. október 2007 en frestað til 13. nóvember að ósk varnaraðila. Þann 4. nóvember 2007 barst tilkynning frá lögreglu vegna afskipta hennar af varnaraðila vegna ölvunarástands, en C var þá með henni. Í kjölfarið var rætt við varnaraðila um vistun drengjanna utan heimilis en varnaraðili samþykkti það ekki. Varnaraðili mætti ekki á fundinn þann 13. nóvember vegna veikinda drengjanna. Þá lá fyrir að varnaraðili myndi ekki samþykkja tillögur sóknaraðila um sjö mánaða vistun drengjanna utan heimilis.

Með úrskurði sóknaraðila 13. nóvember sl. var ákveðið að drengirnir yrðu vistaðir á heimili á vegum nefndarinnar í allt að tvo mánuði með vísan til b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Í kjölfarið var ákveðið að gera meðferðaráætlun með varnaraðila en hún neitaði að samþykkja hana. Féllst varnaraðili ekki á vistun drengjanna utan heimilis og ítrekaði þá afstöðu í viðtali hjá Barnavernd Reykjavíkur 8. janúar sl. Neitaði varnaraðili jafnframt að skrifa undir umgengnissamning þar sem umgengni var ráðgerð tvo daga yfir jólin undir eftirliti. Að sögn sóknaraðila var farið með drengina í umgengni til varnaraðila á meðferðarstöðina Vík 26. desember sl. m.t.t. óska varnaraðila. Var varnaraðili þar í eftirmeðferð frá 7. desember 2007 til 3. janúar 2008, að undangenginni dvöl á Vogi frá 21. nóvember 2007 til 5. desember 2007.

Við aðalmeðferð málsins kom fram að mál varnaraðila hafi verið lagt fyrir fund sóknaraðila 26. febrúar sl. Í kjölfar fundarins gerðu aðilar með sér samning um umgengni varnaðaraðila við syni hennar.           

II.

Krafa sóknaraðila um vistun drengjanna utan heimilis er byggð á því að nauðsynlegt sé að veita drengjunum tækifæri til að dafna og þroskast við viðunandi uppeldisskilyrði, fjarri óreglusömu líferni varnaraðila sem skapi ótryggt umhverfi. Jafnframt byggir krafan á því að samhliða gæfist varnaraðila tækifæri til að ná tökum á vímuefnavanda sínum, en varnaraðili hafi  viðurkennt að eiga við áfengisvanda að stríða. Það að varnaraðili hafi farið í meðferð sé skref í rétta átt en eftirfylgni og skipulögð meðferðarúrræði að lokinn afeitrun og meðferð skipti ekki síður máli til að ná bata.

Að mati sóknaraðila hefur verið leitast við að beita eins vægum úrræðum gagnvart varnaraðila og unnt hefur verið hverju sinni. Varnaraðili hafi ítrekað afþakkað samvinnu við starfsmenn barnaverndaryfirvalda og þau stuðningsúrræði sem í boði hafa verið, og því ekki endanlega úr því skorið hvort hægt sé að skapa drengjunum þau uppeldisskilyrði á heimili varnaraðila sem þeir eigi skýlausan rétt á. Ljóst sé að þrátt fyrir að varnaraðili hafi sýnt vilja til að bæta aðstæður barna sinna og haldið sig frá neyslu vímuefna af og til þá hafi þau tímabil ekki varað lengi og fjölmargar tilkynningar bendi til að aðstæðum drengjanna sé verulega ábótavant. Með hliðsjón af gögnum málsins þyki ljóst að varnaraðili hafi fengið mörg tækifæri til að bæta aðstæður barna sinna og að töluverðrar þolinmæði hafi gætt við vinnslu málsins. Nú sé á hinn bóginn svo komið að brýnt sé að stöðva þann óróleika og þær ótryggu aðstæður sem drengirnir hafi búið við hjá varnaraðila. Að mati sóknaraðila hafi meðalhófsreglunnar verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki verið gripið til viðameiri úrræða en nauðsyn hafi krafist.

Ljóst sé að varnaraðili sé í dag óhæf til að bera ábyrgð á og sinna uppeldisskyldum gagnvart sonum sínum sökum alvarlegs vímuefnavanda. Með hliðsjón af bókun sóknaraðila frá 13. nóvember 2007 og atvikum máls að öðru leyti sé nauðsynlegt að drengirnir verði vistaðir utan heimilis varnaraðila í 7 mánuði, eða til 13. júní 2008 skv. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

III.

Varnaraðili greinir svo frá að synir hennar hafi frá 13. nóvember 2007 verið í vistun utan heimilis varnaraðila hjá F, mágkonu varnaraðila, sem búi í G. Séu drengirnir í skóla í Reykjavík, B í H-skóla og C í I-skóla. F aki þeim daglega í skólann.

Varnaraðili kveðst hafa verið í meðferð á Vogi frá 21. nóvember 2007 til 5. desember 2007 og síðan í eftirmeðferð á Vík frá 7. desember 2007 til 3. janúar 2008. Samkvæmt sjúkradagpeningavottorði sé sjúkdómsgreining hennar „Mental and behavioural disorders due to use of alcohol, dependence“. Varnaraðili kveðst nú vera í langtímameðferð hjá Von og hafi tekið verulega á sínum vímuefnavandamálum. Sé hún því reiðubúin að taka við drengjunum aftur með ábyrgum hætti.

Frá því að drengirnir hafi verið vistaðir utan heimilis varnaraðila frá 13. nóvember 2007 hafi varnaraðila og drengjunum verið meinuð öll umgengni, þrátt fyrir skýlausan rétt þeirra til að umgangast móður sína sbr. 46. gr. barnalaga., utan það að umgengni hafi farið fram í eitt skipti þann 26. desember sl. undir eftirliti á Vík. Með því að hindra umgengni hafi barnaverndaryfirvöld brotið á rétti drengjanna að þessu leyti.

Þá greinir varnaraðili svo frá að henni finnist tilkynning frá í apríl 2007 undarleg, þar sem varnaraðili hafi þá verið í prógrammi og gengið vel. Sama gildi um tilkynningu frá 8. júní 2007. Þá greinir varnaraðili frá því að við húsleit á heimili sínu þann 5. júní 2007 hafi ekki fundist nein fíkniefni né áhöld til fíkniefnaneyslu. Varnaraðili kveðst hafa verið ranglega handtekin í september 2007. Þá neitar varnaraðili því að athuganir hafi verið gerðar á C til að kanna hvort hann hafi orðið fyrir áfengiseitrun. Varðandi ölvunarakstur kveðst varnaraðili hafa verið tekin eftir að hafa drukkið fram eftir nóttu og síðan vaknað kl. 8 til að fara með C í leikskólann, og hafi ekki gert sér grein fyrir að hún væri með áfengi í blóðinu. Varðandi það atvik þegar C datt í Tjörnina, greinir varnaraðili svo frá að í umrætt sinn hafi hún og faðir C verið á vinnustofu hans við J og hafi drengirnir farið í göngutúr niður að Tjörn. Þá hafi slaknað á mætingum í endurhæfingarúrræði þar sem varnaraðili hafi þurft að fara í aðgerð. Varnaraðili mótmælir því að hafa verið drukkin þegar hún gekk með C út í sjoppu, þótt áfengislykt kunni að hafa verið af henni frá nóttinni áður. Varnaraðili greinir frá því að sér hafi gengið vel eftir síðustu meðferð og náð 7 mánaða edrúmennsku, en orðið fyrir miklu áfalli við fráfall bróður síns í júlí. Varnaraðili kveðst vera í langtímameðferð hjá SÁÁ, sem feli í sér eftirfylgni í eitt ár.

Varnaraðili telur að ekki sé lengur grundvöllur fyrir því að vista drengina áfram utan heimilis hennar, ekki síst með tilliti til þeirrar röskunar sem þegar hafi orðið á högum þeirra með því að vera vistaðir fjarri heimabyggð og þurfa í alls konar færð og veðráttu að sækja skóla frá G til Reykjavíkur. Hag drengjanna sé best borgið hjá varnaraðila, enda hafi þeir sjálfir lýst því yfir að þeir séu mjög ósáttir við það fyrirkomulag, sem í reynd sé þröngvað upp á þá. Þeir séu einnig mjög ósáttir við það að fá ekki að hitta varnaraðila. Í ákvæðum barnalaga og Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna eigi börn rétt á því að tjá sig um mál er þau varði hafi þau náð nægjanlegum þroska. Hafi verið miðað við 12 ára aldur sbr. 43. gr. barnalaga og 12. gr. samnings um réttindi barna nr. 44/25 frá 20. nóvember 1989.

Varakröfu sína styður varnaraðili við það að engin frambærileg rök hafi verið færð fyrir því að vistun skuli standa í alls 7 mánuði. Drengirnir hafi þegar sætt vistun frá 13. nóvember 2007. Við aðalmeðferð málsins kom fram að varnaraðili teldi hæfilegt að vistun stæði annað hvort til 1. apríl eða 1. maí nk.

IV.

 Afskipti barnaverndaryfirvalda af varnaraðila og sonum hennar hafa staðið í nokkur ár, eða allt frá árinu 2001. Á þeim tíma hefur fjöldi tilkynninga ýmiss efnis borist til Barnaverndar Reykjavíkur og sóknaraðila varðandi varnaraðila og syni hennar. Hefur fjöldi tilkynninga aukist á síðustu árum og eru flestar þeirra til komnar á undanförnum þremur árum. Þá hefur lögregla margsinnis þurft að hafa afskipti af varnaraðila og sonum hennar undanfarin ár. Varnaraðili hefur ávallt verið til lítillar samvinnu við starfsmenn barnaverndaryfirvalda og ítrekað afþakkað samvinnu við þá, sem og þau stuðningsúrræði sem í boði hafa verið. Hafa t.a.m. í þrígang verið gerðar kannanir í málum bræðranna en jafnoft hefur varnaraðili neitað allri samvinnu. Þá hefur varnaraðili sjaldnast mætt í þau viðtöl sem hún hefur verið boðuð til. Varnaraðili hefur heldur ekki veitt starfsmönnum barnaverndaryfirvalda leyfi til að koma inn á heimili sitt, þ.m.t. til að fylgjast með hugsanlegri vímuefnanotkun sinni, né heldur gefið þeim tækifæri til að ræða við drengina.

Varnaraðili hefur átt við alvarlegan vímuefnavanda að stríða mörg undanfarin ár. Hefur hún leitað sér aðstoðar vegna þessa, og á samkvæmt gögnum málsins að baki fjórar vímuefnameðferðir frá árinu 1997, sem ekki hafa borið árangur. Að meðferðum loknum hefur varnaraðili ekki náð að halda sig frá vímuefnum nema í skamman tíma í senn, að hámarki nokkra mánuði. Samkvæmt vottorðum Þórarins Tyrfingssonar  læknis á Vogi, dagsettum 22. september 2006 og 20. mars 2007, hefur við síðustu tvær meðferðir varnaraðila farið að slakna á mætingum hennar eftir tiltölulega skamman tíma í eftirfylgni og endurhæfingarmeðferð, sem við hefur tekið að lokinni meðferð á Vogi. Varnaraðili er nú í enn eitt skiptið í áfengismeðferð. Hefur hún lokið afeitrun og meðferð á Vogi og mánaðar eftirmeðferð á Vík. Frá því í ársbyrjun hefur varnaraðili verið í eftirmeðferð á Von, sem áætlað er að taki heilt ár.

Samkvæmt því sem hér er rakið og gögnum málsins að öðru leyti er ljóst að aðstæðum sona varnaraðila hefur verið verulega ábótavant undanfarin ár. Hafa drengirnir búið við óróleika og ótryggar aðstæður á heimili varnaraðila. Hafa þeir ekki fengið tækifæri til að dafna og þroskast við viðunandi uppeldisaðstæður. Þau tímabil sem varnaraðili hefur verið án vímuefna hafa jafnan verið stutt. Þá hefur varnaraðili aldrei verið til samvinnu við starfsmenn barnaverndaryfirvalda.

Ljóst er að stuðningsaðgerðir barnaverndaryfirvalda hafa ekki skilað tilætluðum árangri. Samkvæmt því sem fyrir liggur í málinu verður að fallast á það með sóknaraðila að beitt hafi verið viðeigandi og tiltækum úrræðum samkvæmt barnaverndarlögum, áður en til þess kom að drengirnir voru vistaðir utan heimilis varnaraðila með úrskurði sóknaraðila frá 13. nóvember 2007. Hefur þannig ávallt verið beitt eins vægum úrræðum gagnvart varnaraðila sem unnt hefur verið hverju sinni. Telur dómurinn að við meðferð málsins hafi sóknaraðili að öllu leyti farið að fyrirmælum barnaverndarlaga nr. 80/2002, og við málsmeðferðina hafi í hvívetna verið gætt að ákvæðum 7. mgr. 4. gr. laganna. Í ljósi aðstæðna verður ekki séð að sóknaraðila hafi verið unnt að tryggja hagsmuni sona varnaraðila með öðrum hætti en gert var með úrskurði sóknaraðila frá 13. nóvember 2007, þar sem kveðið var á um vistun þeirra utan heimilis, með vísan til b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga.

  Sóknaraðili telur nú nauðsynlegt að vistun drengjanna utan heimilis varnaraðila standi lengur en þá tvo mánuði sem ákveðnir voru með úrskurði sóknaraðila þann 13. nóvember 2007. Fyrir slíku er heimild í 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Fer sóknaraðili fram á vistun drengjanna í alls 7 mánuði, eða til 13. júní 2008.

Með vísan til þess sem að ofan hefur verið rakið má ætla að það taki varnaraðila nokkurn tíma að geta komið á viðunandi aðstæðum fyrir drengina. Er þá einkum til þess litið að varnaraðili hefur aldrei náð að halda sig fjarri vímuefnum nema í skamman tíma eftir fyrri meðferðir. Ber því að fallast á kröfu sóknaraðila um vistun sona varnaraðila utan heimilis hennar með vísan til b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 1. mgr. 28. gr. þeirra laga.

Varnaraðili hefur nú verið í eftirfylgni á Von frá því í byrjun janúar sl., og er áætlað að hún standi í eitt ár. Samkvæmt vottorðum Þórarins Tyrfingssonar læknis á Vogi, dagsettum 22. september 2006 og 20. mars 2007, er erfitt að dæma um batahorfur varnaraðila, nema hún hafi verið í meðferð og eftirfylgni í að lágmarki 6 mánuði. Hefur varnaraðili nú aðeins lokið um helmingi þess tíma. Af þessum sökum þykir ekki rétt að marka vistun sona varnaraðila utan heimilis hennar skemmri tíma en þá 7 mánuði sem sóknaraðili hefur krafist. Er það því niðurstaða dómsins að synir varnaraðila, þeir, B og C, verði vistaðir utan heimilis varnaraðila í alls 7 mánuði, eða til 13. júní 2008. 

Af hálfu sóknaraðila er ekki krafist málskostnaðar.

Gjafvarnarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Hilmars Ingimundarsonar hrl., sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur. Við ákvörðun þóknunar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Úrskurðinn kvað upp Ingimundur Einarsson héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Að kröfu sóknaraðila, Barnaverndarnefndar Reykjavíkur, skulu drengirnir B og C, sem lúta forsjá varnaraðila, A, vistaðir utan heimilis varnaraðila í 7 mánuði alls, eða til 13. júní 2008.

Gjafvarnarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Hilmars Ingimundarsonar hrl., 150.000 krónur.