Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Davíð Þór Björgvinsson settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. janúar 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16. janúar 2017, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að héraðsdómarinn Sandra Baldvinsdóttir víki sæti í málinu. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að framangreind krafa verði tekin til greina.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16. janúar 2017

Mál þetta er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 14. mars 2016, á hendur X, Y, Z, Þ, Æ, Ö, R og S. Í henni er ákærði X borinn sökum um fjársvik í opinberu starfi, sem varði við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 138. gr. sömu laga, og peningaþvætti, sbr. 1. og 2. mgr. 264. gr. sömu laga. Ákærðu Y, Z, Þ, Æ og Ö eru sökuð um peningaþvætti sem varði við 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Þá er ákærðu Y, Æ og S gefið að sök stórfellt fíkniefnalagabrot, sbr. 173. gr. a almennra hegningarlaga.

Í þinghaldi 20. desember 2016 var aðalmeðferð málsins ákveðin mánudaginn 16. janúar, miðvikudaginn 18. janúar, fimmtudaginn 19. janúar og föstudaginn 20. janúar 2017. Verjendum ákærðu var tilkynnt með tölvuskeyti dómsformanns 10. janúar 2017 að dómur í málinu yrði fjölskipaður og að meðdómendur yrðu héraðsdómararnir Gunnar Aðalsteinsson og Sandra Baldvinsdóttir.

Í dag, 16. janúar, voru mættir verjendur ákærðu. Einnig voru mættir ákærðu X, Z, Þ, Z og R, en aðrir ákærðir voru ekki mættir. Verjandi ákærða X hafði uppi kröfu um að meðdómari Sandra Baldvinsdóttir héraðsdómari viki sæti í málinu þar sem hún væri vanhæf vegna aðkomu sinnar að málum ákærða X á rannsóknarstigi. Nánar tiltekið hefði meðdómarinn heimilað símhlustun á tímabilinu 5. nóvember til 3. desember 2010 með úrskurði 5. nóvember það ár í málinu nr. [...]. Ákærði X telur að úrskurður þessi hafi verið löglaus og vísar því til stuðnings til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 842/2014, þar sem komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að hlustun á símtölum ákærðu hefði brotið gegn rétti þeirra til réttlátrar málmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Ákærði X telur að dómari sem kveði upp úrskurð sem heimili lögreglu að framkvæma mannréttindabrot gagnvart honum geti ekki talist hæfur til setu sem dómari í málinu. Vísar ákærði X kröfu sinni til stuðnings til 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, aðallega til g-liðar, en telur einnig að b-liður eigi við.

Ágreiningur reis um það hvort aðalmeðferð hafi verið hafin þegar krafa ákærða X kom fram og hvort dóminum bæri að kveða upp úrskurð um þá kröfu ákærða að meðdómari víki sæti í málinu sem sætir kæru til Hæstaréttar Íslands á grundvelli a-liðar 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Dómurinn leit svo á að aðalmeðferð hafi ekki verið hafin þar sem í 2. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 er sérstaklega mælt fyrir um það að aðalmeðferð hefjist með því að ákærandi geri stuttlega grein fyrir ákæru og hvaða gögnum hún sé studd, en síðan gefist ákærða kostur á að gera stuttar athugasemdir af sinni hálfu, áður en tekin er skýrsla af honum. Verjandi ákærða X hafði uppi kröfu um að meðdómandi viki sæti áður en til þess kom, þ.e. um leið og fært var til bókar að hann og meðákærðu væru mættir í þinghaldið. Var krafa ákærða X því tekin til úrskurðar, eftir að málflytjendum hafði verið gefinn kostur á því að tjá sig um ágreiningsefnið. 

II

Samkvæmt b-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er dómari, þar á meðal meðdómsmaður, vanhæfur til að fara með mál hafi hann gætt réttar sakbornings eða brotaþola í málinu. Þegar lögregla krefst úrskurðar um símhlustun metur dómari hvort lagaskilyrði séu fyrir því að fallast á kröfuna en með því telst hann ekki hafa gætt réttar sakbornings í málinu í skilningi téðs ákvæðis. Ákvæðið á því ekki við hér.

Krafa ákærða X um að meðdómandi víki sæti á grundvelli g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 virðist byggð á því að lögreglu hafi á grundvelli úrskurðar meðdómara 5. nóvember 2010 verið heimilað að hlusta símtöl ákærða X við aðra, en Hæstiréttur hafi hinn 4. febrúar 2016 komist að þeirri niðurstöðu í dómi í máli nr. 842/2014 að með því að hlusta á símtöl ákærðu við aðra ákærðu skömmu eftir að þeir höfðu gefið skýrslu hjá lögreglu, þar sem þeir höfðu réttarstöðu sakborninga og var því óskylt að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun, sem þeim var gefin að sök, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008, hafi verið brotið gegn rétti þeirra til réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttinda­sáttmála Evrópu.

Fyrir liggja í málinu gögn um hlustun, hljóðritun og eftirför. Meðal málsagagna er ekki að finna upptökur af símtölum ákærða X við aðra á grundvelli úrskurðar meðdómara 5. nóvember 2010, sem tók til tímabilsins 5. nóvember til 3. desember 2010. Aðeins er um að ræða endurrit af tveimur samtölum ákærða við tiltekna aðila í bifreið, annars vegar 11. janúar 2011 og hins vegar 13. s.m. 

Úrskurðir sem dómari kveður upp á rannsóknarstigi sakamáls valda ekki vanhæfi hans til þess að fara með málið eftir útgáfu ákæru, nema hann hafi fallist á kröfu um að ákærði sæti gæsluvarðhaldi samkvæmt 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Þannig verður dómari ekki vanhæfur til að leysa efnislega úr máli hafi hann á rannsóknarstigi úrskurðað um símhlustun og jafnvel þótt á meðal málsgagna væru upptökur af símtölum og öðrum samskiptum ákærðu við aðra skömmu eftir að þeir gáfu skýrslu hjá lögreglu og höfðu réttarstöðu sakborninga ber að líta framhjá slíkum upptökum við úrlausn máls.

Með vísan til alls framangreinds getur úrskurður meðdómara frá 5. nóvember 2010 um heimild til símhlustunar lögreglu á síma ákærða X ekki leitt til þess að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu fallnar til þess að draga óhlutdrægni meðdómanda með réttu í efa, sbr. g-lið 6. gr. laga nr. 88/2008. Kröfu um að Sandra Baldvinsdóttir héraðsdómari víki sæti er því hafnað.

Úrskurð þennan kveður upp Jón Höskuldsson héraðsdómari ásamt héraðsdómurunum Gunnari Aðalsteinssyni og Söndru Baldvinsdóttur sem meðdómendum.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfu verjanda X um að meðdómsmaðurinn Sandra Baldvinsdóttir víki sæti í málinu er hafnað.