Miðvikudaginn 21. janúar 2015.
Nr. 38/2015.	A (Þuríður Halldórsdóttir hdl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Kristbjörg Stephensen hrl.)

Kærumál. Vistun barns. Gjafsókn.

Staðfestur var úrskurður BR um að dóttir A yrði vistuð á heimili á vegum BR í tvo mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Þorgeir Örlygsson hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. janúar 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. desember 2014, þar sem staðfestur var úrskurður varnaraðila 2. desember 2014 um að dóttir sóknaraðila skyldi vistuð á heimili á vegum varnaraðila í tvo mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsenda hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Staðfestur er úrskurður varnaraðila, Barnaverndarnefndar Reykjavíkur, frá 2. desember 2014, um að B skuli vistuð á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði frá 2. desember 2014 að telja.

Kærumálskostnaður dæmist ekki.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. desember 2014.

                Með bréfi sem barst dóminum 3. desember sl. var kærður úrskurður Barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá 2. desember sl. um að B, kt. [...], skyldi vistuð á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði frá þeim degi að telja. 

                Sóknaraðili er móðir B, A, kt. [...], [...], [...].  Hún krefst þess að þessi úrskurður barnaverndarnefndar verði felldur úr gildi.  Þá krefst hún málskostnaðar úr ríkissjóði, en henni var veitt gjafsókn 9. desember 2014. 

                Varnaraðili er barnaverndarnefnd Reykjavíkur.  Hann krefst þess að dómkröfum sóknaraðila verði hafnað og að úrskurður hans frá 2. desember 2014 verði staðfestur. 

                Málið var tekið til úrskurðar 22. desember sl. 

                Samkvæmt gögnum málsins fara sóknaraðili og C, kt. [...], sameiginlega með forsjá B, en hún hefur lögheimili hjá sóknar­aðila.  Varnaraðili lagði fram í málinu yfirlýsingu C, dags. 19. desember 2014, þar sem hann samþykkir að Barnavernd Reykjavíkur taki við forsjá stúlkunnar frá og með þeim degi, sbr. 1. mgr. 25 gr. laga nr. 80/2002.  C hafði mjög lítil afskipti haft af dætrum sínum mörg undanfarin ár. 

                Í úrskurði varnaraðila frá 2. desember kemur fram að B eigi tvíbura­systur, D, sem hafi verið vistuð utan heimilis samkvæmt úrskurði frá 14. október 2014.  Þessi úrskurður var staðfestur með úrskurði héraðsdóms 20. nóvember og dómi Hæstaréttar 10. desember sl.  Þá á B eldri systur sem einnig hefur verið vistuð utan heimilis að mestu frá árinu 2011. 

                Í úrskurðinum kemur fram að barnaverndarnefnd hafi haft regluleg afskipti af B frá árinu 2001.  Í gegnum tíðina hafi borist tilkynningar sem lýsi áhyggjum af getu móður til að annast dætur sínar og sinna þörfum þeirra. 

                B hefur verið greind af Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins, en skýrsla er dags. 25. júní 2008.  Segir þar að hún sé með [...]. 

                Þann 30. maí 2011 skilaði E sálfræðingur forsjárhæfnimati á sóknaraðila.  Taldi hann að geta sóknaraðila væri að miklu leyti takmörkuð, en hæfni næg til að halda ætti áfram að reyna að styðja fjölskylduna með viðeigandi úrræðum. 

                Um haustið 2013 bárust barnaverndarnefnd tilkynningar um vanlíðan D, tvíburasystur B.  Starfsmaður fór á heimili sóknaraðila þann 4. október 2013 og lýsti hann miklum sóðaskap og óreiðu.  Fór svo að B fór með sam­þykki sóknaraðila til vistar hjá fósturforeldrum í [...].  Samþykkti sóknaraðili síðan áframhaldandi vistun hennar þann 12. júní 2014. 

                Dagana [...] til [...] júlí 2014 var B ásamt tvíburasystur sinni hjá sóknaraðila, vegna brúðkaups hennar.  Þann 28. júlí tilkynnti lögmaður sóknaraðila barnaverndarnefnd að hún afturkallaði samþykki sitt fyrir vistun stúlknanna utan heimilis, en þær hefðu óskað eftir því að vera áfram hjá henni. 

                B bjó því hjá sóknaraðila og gekk í [...]skóla, uns hún var tekin af heimilinu fyrr í þessum mánuði.  Er hún nú að [...] í [...] og mun fara í grunnskólann að Varmalandi í Stafholtstungum eftir áramótin, er skólastarf hefst eftir jólaleyfi. 

                Sóknaraðili býr nú með eiginmanni sínum, F.  Í skjölum barnaverndarnefndar er fullyrt að hann sé virkur alkóhólisti.  Hann kom fyrir dóm við meðferð málsins og neitaði því að hann ætti við áfengisvanda að stríða. 

                Í úrskurði varnaraðila segir að ekki hafi tekist að framfylgja fyrri úrskurði um óboðað eftirlit með heimili sóknaraðila.  Hún hafi ítrekað neitað að hleypa starfs­mönnum inn á heimilið.  Þá hafi B ekki viljað tala við starfsmenn sem hafi farið í skólann til hennar.  Þá er í úrskurðinum vísað til nýs forsjárhæfnismats á sóknaraðila, dags. 24. nóvember 2014.  Þar sé mælt með því að B og systir hennar verði vistaðar til 18 ára aldurs.  Sóknaraðili hafi skert og óeðlileg tengsl við dætur sínar.  Hún setji þarfir þeirra ekki í forgang og sinni þeim lítið.  Þá hafi hún litla sem enga getu til að takast á við vandamál þeirra.  Vandamálin hafi aukist eftir því sem dæturnar hafi orðið eldri. 

                Í úrskurði sóknaraðila segir að hann telji að:  „...búi við óviðunandi uppeldis­aðstæður í umsjá móður sinnar og að þær stuðningsaðgerðir sem reyndar hafa verið ítrekað á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002 hafi ekki megnað að breyta því ástandi.  Brýnt sé að tryggja telpunum öryggi og stöðugleika og viðunandi uppeldis­skilyrði.“  Þá er í úrskurðinum vikið nokkrum orðum að þætti föður B. 

                Málsástæður og lagarök sóknaraðila

                Sóknaraðili kveðst vera öryrki og því hafa átt erfitt með ýmis húsverk, svo sem þrif og þvotta.  Hún hafi hins vegar átt góða samvinnu við starfsfólk Barnaverndar Reykjavíkur í gegnum árin.  Hafi stúlkurnar verið hjá henni á heimilinu þar til þær fóru í vistun í janúar 2014.  Vegna ítrekaðra óska stúlknanna hafi hún afturkallað samþykki sitt fyrir þessari ráðstöfun. 

                Aðstæður séu nú verulega breyttar eftir að hún gekk í hjúskap, en eiginmaður hennar sé iðinn við þrif og þvotta á heimilinu. 

                Sóknaraðili mótmælir niðurstöðum í nýju forsjárhæfnismati sem röngum.  Vegna aukinna þarfa stúlknanna þurfi hún nú meiri aðstoð.  Þá var í málflutningi vísað til þess að sérfræðingar um veikindi B hefðu ekki fjallað um mál hennar hjá sóknaraðila.  Henni sé fyrir bestu að vera á heimili sínu hjá sóknaraðila eins og hún hafi verið lengst af og gangi í sinn hverfisskóla.  Hún hafi ætíð lýst eindregnum vilja til að eiga heimili hjá sóknaraðila. 

                Sóknaraðili vísar til þess að B þurfi á margþættri sérfræðiþjónustu að halda.  Því sé óheppilegt að hún verði vistuð þar sem um langan veg þarf að fara til að leita eftir slíkri þjónustu.  Þá hafi hún enn ekki hafið skólagöngu eftir að hún var tekin af heimilinu og það standi ekki til fyrr en á næsta ári. 

                Sóknaraðili mótmælir því að samvinna við hana sé fullreynd.  Telur hún að tekin hafi verið of íþyngjandi ákvörðun með forsjársviptingu, unnt hefði verið að ná sama markmiði með stuðningi við heimilið.  Þá sé það rangt þegar fullyrt sé að hún hafi ekki haft úthald til að halda áfram samvinnu við barnaverndarnefnd. 

                Sóknaraðili vísar til 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.  Þá hafi vægari úrræði ekki verið fullreynd, sbr. 24. gr., sbr. og 23. gr. sömu laga.  Þá sé með úrskurðinum brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. 

                Málsástæður og lagarök varnaraðila

                Varnaraðili byggir á því að skilyrði b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga séu uppfyllt.  Daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum sóknaraðila og B sé alvarlega ábótavant.  Fullvíst megi telja að heilsu stúlkunnar og þroska sé hætta búin þar sem sóknaraðili sé augljóslega óhæf til að fara með forsjá hennar. 

                Varnaraðili vísar til þess að í fyrra forsjárhæfnismati hafi verið talið að geta sóknaraðila væri mjög takmörkuð, en dygði með viðeigandi stuðningi.  Þennan stuðning hafi sóknaraðili fengið í gegnum tíðina.  Þá hafi ýmsir kostir verið í boði, en sóknaraðili hafi ítrekað hafnað boðum um stuðning.  Þá hafi ýmis úrræði verið reynd, en ekki gengið sem skyldi þar sem sóknaraðili hafi ekki haft úthald til að nýta sér úrræðin.  Í nýju forsjárhæfnismati sé talið að sóknaraðili sé ekki hæf til að sinna forsjárskyldum sínum og að tilraunir til að bæta aðstæður hennar með stuðningi séu fullreyndar. 

                Varnaraðili byggir á því að ekki hafi verið tæk nein vægari úrræði en hann greip til.  Ætíð hafi verið beitt vægustu úrræðum í máli B.  Þá vísar varnar­aðili til skyldu sinnar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga til að beita þeim ráðstöfunum sem séu barni fyrir bestu. 

                Varnaraðili byggir á því að brýnir hagsmunir B mæli með því að hún verði vistuð utan heimilis sóknaraðila.  Hann vísar til barnaverndarlaga nr. 80/2002, laga um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 19/2013 og laga um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. 

                Niðurstaða

                Í þessu máli reynir á réttmæti þess úrskurðar varnaraðila að dóttir sóknaraðila skuli vistuð utan heimilis sóknaraðila í allt að tvo mánuði.  Heimild til þessarar aðgerðar varnaraðila er í b-lið 1. mgr. 27. barnaverndarlaga nr. 80/2002.  Varnaraðili heldur því fram að allar tilraunir til þess að liðsinna sóknaraðila og veita henni aðstoð séu nú fullreyndar og ekki dugi annað en að svipta sóknaraðila forsjá stúlkunnar og koma henni í varanlegt fóstur.  Hefur varnaraðili höfðað mál til að koma þessu fram. 

                Við meðferð þessa máls taldi dómari ekki nauðsynlegt að B kæmi fyrir dóminn til að lýsa viðhorfum sínum.  Var það einkum á því byggt að málið snýst aðallega um hæfni og aðstæður sóknaraðila.  Ljóst er af gögnum málsins að B ann móður sinni. 

                Gögn málsins styðja það álit varnaraðila að finna verði B fósturheimili.  Fram kemur að vægari úrræði hafa verið reynd ítrekað til að koma aðstæðum B í viðunandi horf.  Hefur ekki verið farið fram af hálfu varnaraðila þannig að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 7. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002 og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.  Við mat á því ber einnig að líta til þess að varnaraðila er ætlað að vernda mikilsverða hagsmuni barnsins.  Þá eru aðstæður B einnig sérstakar og kalla á að varnaraðili beiti þeim úrræðum sem hann hefur. 

                Í skýrslu E sálfræðings, dags. 24. nóvember 2014, er fjallað ítarlega um málefni sóknaraðila og þriggja dætra hennar, þeirra á meðal B.  Er þar komist að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili sé ekki nægilega hæf til að sinna forsjár­skyldum sínum og að tilraunir til að bæta þar úr séu fullreyndar.  Mælti hann því með því að B yrði á sama hátt og tvíburasystir hennar vistuð utan heimilis til 18 ára aldurs. 

                Ekkert er fram komið sem hnekkir eða veikir þessar niðurstöður.  Þetta mat var unnið eftir að sóknaraðili gekk í hjúskap og lýsir því ástandi mála eins og það er nú. 

                Treysta verður því að barnaverndarnefnd tryggi að B njóti þeirrar heilsugæslu og sérfræðiþjónustu sem hún þarfnast.  Þá er ekki byggjandi á því að hún hafi ekki byrjað í skóla um leið og hún hafði verið tekin af heimili sóknaraðila.  Að öllum gögnum virtum verður fallist á það með varnaraðila að fullnægt hafi verið skilyrðum 27. gr. laga nr. 80/2002 til að taka B úr forsjá sóknaraðila.  Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur. 

                Varnaraðili krefst ekki málskostnaðar og verður hann felldur niður.  Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, samtals 550.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. 

                Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. 

Ú r s k u r ð a r o r ð

                Staðfestur er úrskurður varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, 2. desember 2014, um að B, kt. [...], skuli tekin úr forsjá sóknaraðila, A, og vistuð á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði. 

                Málskostnaður fellur niður.

                Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, 550.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.