Föstudaginn 29. nóvember 2013.
Nr. 732/2013.	A (Jóhannes Albert Sævarsson hrl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Anton B. Markússon hrl.)

Kærumál. Barnavernd. Vistun barns. Gjafsókn.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að tvö börn A yrðu vistuð utan heimilis hennar í tólf mánuði.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Eiríkur Tómasson og Helgi I. Jónsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. nóvember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2013 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að börn sóknaraðila, C og D, yrðu vistuð utan heimilis foreldra til 25. júlí 2014. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að fyrrgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað, en til vara „að aðeins annar drengjanna verði vistaður utan heimilis“ sóknaraðila og þá til skemmri tíma. Að því frágengnu krefst hún þess að vistun barna hennar utan heimilis verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður, en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 180.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur  28. október 2013.

Málið barst Héraðsdómi Reykjavíkur með kröfubréfi 18. september sl. Sóknaraðili er barnaverndarnefnd Reykjavíkur en varnaraðili er A, til heimilis að [...], [...]. Málið var tekið til úrskurðar 17. október sl.

Sóknaraðili gerir þá kröfu að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði, að bræðurnir C, kt. [...] og D, kt. [...], sem lúta forsjá móður sinnar, A, kt. [...], varnaraðila máls þessa, [...],[...], verði vistaðir utan heimilis foreldra til 25. júlí 2014, sbr. b-lið 27. gr., sbr. 28. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002.

Varnaraðili krefst þess aðallega að Héraðsdómur Reykjavíkur hafni þeirri kröfu barnaverndarnefndar Reykjavíkur, að synir varnaraðila, C, kt. [...] og D, kt. [...], verði vistaðir utan heimilis varnaraðila til 25. júlí 2014, en til vara að vistun drengjanna utan heimilis verði markaður skemmri tími.

Krafist er málskostnaðar, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

I

Í kröfubréfi sóknaraðila til dómsins er ítarlega gerð grein fyrir málavöxtum og rökstuðningi fyrir kröfunni, ásamt því að vísað er til viðeigandi framlagðra gagna. Eru helstu málsatvik þessi.

Málið varðar bræðurna C og D. C er átta ára gamall. Hann er greindur með ADHD og er á lyfjum vegna þess og nýtur læknisþjónustu frá BUGL. D er tæplega sex ára og uppfyllir greiningarviðmið ADHD einkenna en hefur ekki fengið greiningu vegna ungs aldurs.

Bræðurnir lúta forsjá varnaraðila, A, en faðir þeirra er E. Foreldrar drengjanna eru í óskráðri sambúð en halda heimili ásamt sonum sínum að [...]. Þau kynntust árið 2004 og eru bæði 75% öryrkjar, faðir vegna andlegra veikinda en varnaraðili vegna stoðkerfisvanda. Faðir drengjanna er þroskahamlaður frá fæðingu, var greindur ofvirkur, misþroska og með athyglisbrest í æsku. Þá hefur hann í gegnum ævina einnig haft miklar hegðunartruflanir og hefur alla tíð átt erfitt með athafnir daglegs lífs og fær tíð skapofsaköst. Varnaraðili var á barnsaldri greind með ADHD, misþroska og Tourette. Hún lenti í bílslysi [...] og hefur hún ekki getað unnið síðan vegna stoðkerfisvanda sem eru afleiðingar af slysinu. Varnaraðili er einnig haldin þunglyndi og kvíða og á við áfengisvanda að stríða.

Hinn 14. janúar 2011 barst fyrsta tilkynningin í máli drengjanna og þá frá leikskólanum [...]. Í kjölfar tilkynningarinnar var haft samband við Þjónustumiðstöð [...]en þaðan hefur fjölskyldan fengið stuðning, m.a. tilsjón inn á heimilið og geðteymi hefur einnig farið reglulega inn á heimilið, m.a. vegna geðrænna erfiðleika föður. Síðan þá hefur málið verið til meðferðar hjá Barnavernd Reykjavíkur.

Hinn 4. ágúst og 5. október 2011 bárust tilkynningar þess efnis að foreldar beittu drengina andlegu og líkamlegu ofbeldi. Greint var frá því að drengirnir hefði látið illa við matarborðið og hafi þá varnaraðili lamið hendinni í borðið, slegið í höfuðið á drengjunum og rifið í hárið á þeim. Þegar drengirnir áttu að fara að sofa létu þeir illa og hafði þá varnaraðili sett uppþvottalög upp í munninn á þeim. Í kjölfarið þessa var ákveðið að sækja um úrræði, „Greiningu- og ráðgjöf heim“ til þess að leiðbeina foreldrum í uppeldishlutverki þeirra. Í framhaldi þessa var gengið frá meðferðaráætlun við foreldra.

Hinn 29. maí 2012 var málið lagt fyrir fund sóknaraðila. Fyrir fundinum lá greinargerð, dags. 7. maí 2012, þar sem fram kom það mat starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur að aðstæður drengjanna væru með öllu óviðunandi. Foreldrar hefðu ekki innsæi í vandann og hefðu því ekki getað nýtt sér þann stuðning sem reyndur hafði verið á heimilinu. Var það mat starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur, á grundvelli þeirra gagna sem lágu fyrir í málinu, að nauðsynlegt væri að foreldrar færu með drengina í greiningar- og kennsluvistun á Vistheimili barna. Foreldrar drengjanna tóku þátt í greiningar- og leiðbeiningarvistun á Vistheimili barna í kjölfarið eða frá 6. júní til 20. júlí 2012 og voru drengirnir þá vistaðir þar á meðan. Þá undirgengust foreldrar forsjárhæfnismat. Í mati sálfræðings, dags. 29. september 2012, kemur fram að hvorugt foreldrið sé eitt og óstutt fært um að sinna uppeldisþörfum drengjanna. Málið var bókað á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur 4. október 2012 og var það bókað að varnaraðili hefði lagst inn á Vog á tímabilinu en var þar einungis í tvo daga vegna vanlíðunar. Bókað var um að sótt yrði um fjölmörg stuðningsúrræði til handa drengjunum og foreldrum þeirra og skrifuðu foreldrar í framhaldinu undir áætlun um meðferð máls, dags. 5. október 2012

Hinn 7. janúar 2013 lagðist varnaraðili inn á geðdeild Landspítalans vegna drykkju og sjálfsvígshugsana. Varnaraðili hafði drukkið hálfan lítra af handspritti og 100 ml af ræstispritti. Varnaraðili viðurkenndi drykkju sem hún sagði vera vegna vanlíðunar og kvaðst bíða eftir að komast inn á Teig. Hún hóf meðferð á göngudeild fíknideildar Landspítalans í janúarmánuði árið 2013 og byrjaði í undirbúningshóp á Teig og fór á lyfið Antabus. Varnaraðili náði þó ekki að halda sér edrú og gat því ekki hafið meðferð á Teigi. Starfsfólks Teigs taldi að varnaraðili þyrfti fyrst að fara í inniliggjandi meðferð áður en meðferð á Teigi gæti hafist.

Hinn 14. janúar 2013 voru bræðurnir vistaðir á Vistheimili barna að beiðni varnaraðila sem þá var fallin á vímuefnabindindi og óskaði eftir aðstoð við að komast inn á geðdeild.

Í kjölfar fundar Barnaverndar Reykjavíkur hinn 12. mars 2013 samþykktu foreldrar vistun bræðranna utan heimilis í allt að sex mánuði með fyrirvara um endurskoðun eftir þrjá mánuði. Samhliða því, eða hinn 26. mars 2013, undirrituðu foreldrar meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga þar sem m.a. kom fram að faðir færi í endurhæfingu og að varnaraðili sinnti edrúmennsku og endurhæfingu og að tengslamat yrði gert á bræðrunum.

Í byrjun aprílmánaðar 2013 fóru bræðurnir í fósturvistun sem gekk vel. Í maí tilkynntu fósturforeldrar hins vegar að þeir myndu aðeins geta verið með drengina til 19. júní 2013. Málið var bókað á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur hinn 23. maí sl. Kom fram í niðurstöðu bókunar að vel hefði gengið í fóstrinu. Foreldrar bræðranna hefðu bætt aðstæður á heimilinu og hefði varnaraðili haldið edrúmennsku og faðir væri farinn í Hveragerði í meðferð og endurhæfingu. Umgengni hefði gengið ágætlega og heimilishald verið ágætt. Hinn 19. júní 2013 fóru drengirnir aftur til foreldra sinna og var ákveðið að gera meðferðaráætlun með foreldrum til fjögurra mánaða.

Hinn 12. júlí sl. barst tilkynning um að varnaraðili hefði fallið á vímuefnabindindi og í kjölfarið var farið í eftirlit á heimilið laugardaginn 13. júlí sl. Varnaraðili viðurkenndi neyslu verkjastillandi lyfja vegna bakverkja og áfengis og mældist með 0,65 prómill við útöndun í áfengismæli. Í ljósi þess að foreldrar samþykktu ekki vistun var ákveðið að beita neyðarráðstöfun á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga og farið var með bræðurna á Vistheimili barna.

Á fundi barnaverndarnefndar Reykjavíkur hinn 25. júlí var lagt til að bræðurnir yrðu vistaðir utan heimilis í 1 ár, með eða án samþykkis foreldra. Á tímabilinu yrði gerð áætlun um meðferð máls á grundvelli 23. gr. barnaverndarlaga þar sem fram kæmi að varnaraðili færi í inniliggjandi meðferð vegna áfengisneyslu sinnar og í eftirmeðferð við hæfi og að foreldrar sæktu uppeldisnámskeið með það að markmiði að bæta uppeldishæfni sína. Á þá ráðstöfun vildi varnaraðili ekki fallast, taldi hún að ekki væri fullreynt hvort skemmri vistun, eða fullir 6 mánuðir, gætu skilað ásættanlegri niðurstöðu fyrir fjölskylduna, þar sem fyrri vistun hefði endað með ótímabæru fósturrofi nokkru áður en vistunartíminn var útrunninn.

Úrskurður barnaverndarnefndar Reykjavíkur 25. júlí 2013 varð á þann veg að C og D skyldu vistaðir utan heimilis í 2 mánuði. Með vísan til b-liðar 27. gr., sbr. 28. gr., barnaverndarlaga, nr. 80/2002, er í málinu gerð krafa um 12 mánaða vistun drengjanna utan heimilis.

Drengirnir hafa dvalist á Vistheimili barna utan þriggja vikna er þeir dvöldu á fósturheimili á [...]. Dvölin á [...] gekk ekki sem skyldi enda drengirnir erfiðir. Nú hefur verið ákveðið að skilja þá að og eldri drengurinn fari út á land í fóstur en yngri drengurinn verði á höfuðborgarsvæðinu.

II

Krafa sóknaraðila um vistun bræðranna utan heimilis byggist á því að nauðsynlegt sé að veita þeim tækifæri til að dafna og þroskast við viðunandi uppeldisskilyrði fjarri óreglusömu líferni foreldra sinna sem skapar þeim ótryggt umhverfi. Jafnframt byggi krafan á því, að samhliða gefist varnaraðila tækifæri til að ná tökum á vímuefnavanda sínum, en varnaraðili hefur viðurkennt að eiga við áfengisvanda að stríða. Varnaraðili hefur ekki farið í vímuefnameðferð og ljóst sé að eftirfylgni og skipulögð meðferðarúrræði að lokinni afeitrun og meðferð skiptir ekki síður máli.

Sóknaraðili telur að leitast hafi verið við að beita eins vægum úrræðum gagnvart varnaraðila og unnt sé hverju sinni. Varnaraðili hafi ekki verið til samvinnu við starfsmenn barnaverndaryfirvalda og þau stuðningsúrræði sem í boði hafi verið og því hafi ekki fengist endanlega úr því skorið hvort hægt sé að skapa drengjunum þau uppeldisskilyrði á heimili varnaraðila sem þeir eiga skýlausan rétt á. Ljóst sé að þrátt fyrir að varnaraðili hafi sýnt vilja til að bæta aðstæður barna sinna, og haldið sig frá neyslu vímuefna af og til, þá hafi þau tímabil ekki varað lengi og fjölmargar tilkynningar benda til að aðstæðum drengjanna sé verulega ábótavant. Sóknaraðili lagði á það ríka áherslu á fundi sínum hinn 25. júlí sl., að varnaraðili færi í inniliggjandi meðferð vegna vanda síns og þyrfti að sína edrúmennsku í langan tíma og vinna markvisst í sínum málum og sýna innsæi í vanda sinn og drengja sinna. Það hefur hins vegar ekki gengið eftir. Með hliðsjón af gögnum málsins þykir ljóst að varnaraðili hafi fengið mörg tækifæri til að bæta aðstæður barna sinna og að töluverðrar þolinmæði hafi gætt við vinnslu málsins. Nú sé á hinn bóginn svo komið að brýnt sé að stöðva þann óróleika og þær ótryggu aðstæður sem drengirnir hafa búið við hjá varnaraðila. Að mati sóknaraðila hefur meðalhófsreglunnar verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki verið gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsyn hefur krafist.

Starfsmenn sóknaraðila stígi varfærnislega til jarðar í máli varnaraðila og hefur fjölmörgum stuðningsúrræðum verið beitt með það að markmiði að tryggja hagsmuni bræðranna og styðja varnaraðila í foreldrahlutverki sínu. Sóknaraðili hafi, frá því mál bræðranna kom fyrst inn á borð hans, reynt að beita öllum þeim úrræðum sem á valdi hans séu til að skapa þeim það öryggi og þær aðstæður sem þeir eiga skýlausan rétt á og séu þeim fyrir bestu. Varnaraðila hafa verið boðin þau meðferðar- og stuðningsúrræði sem möguleg séu hverju sinni, eins og gögn málsins bera glöggt með sér. Sóknaraðili telur þá niðurstöðu, að nauðsynlegt sé að vista drengina utan heimilis, í samræmi við meginreglur barnaréttar, en við slíka ákvörðun ber sem endranær, þegar málum barna er skipað, að taka það ráð sem barni sé fyrir bestu. Jafnframt telur sóknaraðili að brýnir hagsmunir drengjanna mæli með því að þeir verði vistaðir utan heimilis. Ljóst sé að bræðurnir hafa mikla þörf fyrir öryggi og festu í sínu lífi og varnaraðili sé ekki fær um að veita þeim þann stöðugleika sem þeir þarfnast, eins og aðstæðum sé háttað í dag. Drengirnir þurfa að búa við aga og stöðugleika svo að unnt sé að rannsaka betur líðan þeirra og stöðu og hvaða ástæður liggja að baki þeim vanda sem þeir glíma við en eins og fram kemur í tengslamati því sem framkvæmt var á bræðrunum séu tengsl þeirra við foreldra sína afar brotin. Vandi bræðranna sé mikill og ljóst að umönnun þeirra sé mjög umfangsmikil og krefjandi. Nú sé sú staða komin upp að fósturrof hafi átt sér stað í annað sinn og drengirnir dvelji nú á Vistheimili barna og sæki sinn heimaskóla meðan verið sé að vinna að því að finna fósturheimili fyrir þá sem geti hlúð að þeim og tekist á við þann vanda sem bræðurnir eigi við að etja. Báðir drengirnir hafa upplýst um mikið harðræði af hálfu föður síns og hann hafi rassskellt þá svo fast að það hafi blætt. Einnig segjast þeir búa yfir leyndarmálum sem þeir geti ekki rætt. Eins hefur komið fram að þegar þeir eru skammaðir bera þeir fyrir sig hendurnar eins og þeir óttist líkamlegt ofbeldi. Báðir drengirnir hafa lýst því yfir að þeir vilji ekki hitta móður sína.

Af því virtu sem hér hefur verið rakið sé ljóst að varnaraðili sé í dag óhæf til að bera ábyrgð á og sinna uppeldisskyldum sínum gagnvart sonum sínum sökum afneitunar á eigin vanda og vanda drengjanna og skorti á raunverulegum vilja til að aðstoða þá og sjálfa sig í erfiðleikum sínum, auk þess sem varnaraðili hafi ekki tekist á við sinn eigin vanda. Með hliðsjón af úrskurði sóknaraðila frá 25. júlí sl., og atvikum málsins að öðru leyti, sé nauðsynlegt að bræðurnir verði vistaður utan heimilis varnaraðila til 25. júlí 2014 samkvæmt b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr., barnaverndarlaga. Miðast það tímamark m.a. við að bræðurnir njóti öryggis og festu í aðstæðum sínum út skólarárið 2013-2014. Varhugavert væri að vista bræðurna utan heimilis í skemmri tíma en svo enda séu þeir á viðkvæmum aldri og þurfi á einbeitingu og festu að halda og varnaraðili fái þá tækifæri til að takast á við vanda sinn af festu.

Með hliðsjón af bókun sóknaraðila frá 25. júlí sl., og atvikum málsins að öðru leyti, sé nauðsynlegt að drengirnir verði vistaðir utan heimilis varnaraðila í 10 mánuði eða til 25. júlí 2014 samkvæmt b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr. barnaverndarlaga.

III

Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili hafi ekki gætt meðalhófs í úrskurði sínum eða kröfum fyrir dómi. Sérstaklega í ljósi þess að Barnavernd Reykjavíkur hafi ekki að fullu látið reyna á árangur af fyrri vistun drengjanna utan heimilis, sem hafi endað skyndilega. Sóknaraðili hefði átt að sjá, eða mátt gera það, að varnaraðili var ekki fyllilega tilbúin til að fá drengina fyrirvaralaust inn á heimilið 19. júní 2013. Herslumuninn skorti á að hún væri búin að ná varanlegum tökum á edrúmennsku sinni. Því var ótímabært að senda drengina heim, enda ekki í samræmi við samkomulag sem foreldrar samþykktu um vistun þeirra utan heimilis í 6 mánuði. Um var að ræða vanhugsaða skyndiákvörðun Barnaverndar Reykjavíkur sem gat ekki reynst farsæl.

Drengirnir séu báðir með greiningarviðmið taugaþroskaröskunar, ADHD. Einstaklingar með ADHD geri miklar kröfur um styrk og staðfestu þeirra sem um þá annast og næst þeim standa. Endurtekin fósturrof drengjanna, fyrst 19. júní sl. og aftur 11. september sl., þykja staðfesta að drengirnir hafi verið fósturforeldrum sínum erfiðir og þau einfaldlega gefist upp á að fóstra þá. Skýringarinnar sé ekki síst að leita í ofvirkni og athyglisbresti þeirra beggja. Drengirnir hafa búið við óvissu og rótleysi eftir að þeir voru teknir frá foreldrum sínum 13. júlí í sumar, en slíkt ástand geti beinlínis haft varanleg skaðleg áhrif fyrir tilfinningaþroska þeirra. Varla geti þetta ástand talist heppilegra en að drengirnir búi hjá foreldrum og þeim yrði, inni á heimili og í skóla, veittur stuðningur og hjálp til að takast á við vandamálin og bæta uppeldisaðstæður fjölskyldunnar. 

Foreldrar drengjanna eigi sjálf við þroskaraskanir að stríða sem auðveldar þeim ekki uppeldið. Þau þarfnast aðstoðar, en alls ekki þess að vera svipt börnum sínum. Það hlýtur alltaf að verða lokaúrræði þegar allt annað þrýtur. Mikilvægt sé að gera sér grein fyrir því að foreldrar með þroskaraskanir þurfa allajafna meiri aðstoð og hjálp en foreldrar almennt. Ekki verður séð að meðferðaráætlun sú sem varnaraðili hafði undirgengist væri eitthvað sérstaklega sniðin að aðstæðum hennar sem foreldris með ADHD. Krafa sóknaraðila er um að vista börn varnaraðila utan heimilis í 12 mánuði. Ekki liggur fyrir hvort lögmætum markmiðum, sem að sé stefnt með þessari ráðstöfun, megi ekki ná með mildilegri úrræðum gagnvart drengjunum og foreldrum. Er þá vísað til þess sem sagt var hér að framan; um að ekki hafi verið fullreynt hvort bæta mætti uppeldisaðstæður drengjanna varanlega með því að foreldrum gefist nægur tími svo þau ljúki meðferðaráætlun og fái svo stuðning inn á heimilið. Ákvörðun barnaverndarnefndar Reykjavíkur er því strax afar íþyngjandi í þessu ljósi. Við meðferð málsins, í úrskurði og kröfugerð fyrir dómi, hefur ekki verið gætt meðalhófs og því er brotin regla 12. gr. laga 37/1993.

Í máli þessu voru reyndar sættir sem ekki tókust. Það sé átakanlegt fyrir móður að horfa upp á það að börn hennar séu tekin af heimilinu og ráðstafað til vandalausra í 12 mánuði eins og barnaverndarnefnd Reykjavíkur krefjist. Hver dagur án drengjanna sé móðurinni sársaukafullur, en varnaraðili hefði eflaust sætt sig við vistun þeirra utan heimilis í skemmri tíma en þann sem ræddur var. Það eykur enn á sársauka móður þegar hún verður að fylgjast með því úr fjarlægð hvernig endurtekin fósturrof hafa átt sér stað hjá drengjunum. Þær aðstæður sem drengjunum hafa verið búnar frá því þeir voru teknir af heimili varnaraðila hafa ekki verið þörfum og hagsmunum þeirra fyrir bestu. Það sé því ofar skilningi varnaraðila hvers vegna ekki skuli reynt að mæta óskum hennar um að fá drengina heim aftur og með dyggri aðstoð og hjálp inn á heimilið mætti reyna til fullnustu hvort það fyrirkomulag gæti gengið.

IV

Krafa sóknaraðila lýtur að því að bræðurnir C og D verði vistaðir utan heimilis foreldra til 25. júlí 2014. Samkvæmt úrskurði Barnaverndar Reykjavíkur frá 25. júlí sl. voru bræðurnir vistaðir á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði frá 25. júlí 2013 að telja. Varnaraðili undi þessum úrskurði. Með heimild í 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2001 krefst sóknaraðili þess nú að vistunin standi í tólf mánuði eða til 25. júlí 2014.

Afskipti Barnaverndar af drengjunum hófust í janúar 2011. Þá liggur fyrir forsjárhæfnismat á foreldrum drengjanna frá 19. september 2012, þar sem fram kemur að hvorugt þeirra, eitt og óstutt, sé fært um að sinna uppeldisþörfum drengjanna. Sálfræðingurinn mælti með því að foreldrarnir færu í endurhæfingu og fengju markvissa þjálfun og fræðslu í árangursríkum uppeldisaðferðum.

Í læknabréfi Tómasar Zoega, dags. 11. janúar 2013, kemur meðal annars fram að varnaraðili hafi sagst hafa drukkið nánast daglega frá því í mars. Hún hafi farið á Vog haustið 2012 en gengið út eftir einn dag. Hún hafi ekki áhuga á inniliggjandi meðferð en vilji fara á Teig. Í gögnum málsins kemur fram að fagaðilar á Teigi telji að hún þurfi að fara í innliggjandi meðferð áður en hún geti tekið þátt í meðferð hjá þeim.

Þegar drengirnir voru sendir heim til varnaraðila við fyrra fósturrofið, þ.e. 19 júní sl., höfðu þeir verið vistaðir utan heimilis í sex mánuði, þrjá mánuði á fósturheimili og þrjá mánuði á vistheimili. Þá höfðu foreldrar þeirra gert nokkuð til að bæta aðstæðurnar. Til dæmis hafði varnaraðili haldið sér edrú og faðirinn farið í Hveragerði í meðferð og endurhæfingu. Umgengni hafði gengið ágætlega og heimilishald innan dyra verið ágætt. Því taldi Barnavernd ekki forsendur til að vista drengina á öðru fósturheimili heldur taldi hún rétt að drengirnir færu til foreldra sinna, en það var einnig vilji varnaraðila, eins og fram komi í vitnaskýrslu Guðrúnar Marinósdóttur, deildarstjóra hjá sóknaraðila. Með þessu var gætt meðalhófs og vægasta úrræðinu beitt. Sú málsástæða varnaraðila, að þetta hafi verið vanhugsuð skyndiákvörðun sem ekki hafi reynst farsæl, styður ekki kröfur hennar hér fyrir dómi. Þegar drengirnir höfðu verið heima í rúmar þrjár vikur féll varnaraðili á bindindinu. Þá voru drengirnir sóttir á heimili sitt. Varnaraðili samþykkti ekki vistun utan heimilis og var úrræðið því neyðarvistun skv. 31. gr. barnaverndarlaga.

Í vitnaskýrslu Aðalbjargar Jóhönnu Bárudóttur, starfsmanns sóknaraðila, kom fram að hún hefði fyrst komið að máli varnaraðila og sona hennar 2. september sl. Hún lýsti því að varnaraðili hefði verið ósamvinnuþýð og meðal annars ekki sinnt því að heimsækja syni sína á Vistheimilið í tvö skipti nú í september. Þá hafi verið gengið frá meðferðaráætlun hinn 6. september sl. sem varnaraðili hafi ekki undirritað fyrr en 4. október sl. Samkvæmt meðferðaráætluninni var sú skylda lögð á varnaraðila að fara í vímuefnameðferð, viðhalda edrúmennskunni og undirgangast vímuefnapróf. Henni ber að fara í endurhæfingu, leita sér meðferðar hjá geðlækni eða sálfræðingi, sækja uppeldisnámskeið o.fl. Er mál þetta var tekið til úrskurðar voru tæpar tvær vikur liðnar frá því að meðferðaráætlunin var undirrituð og er því ekki komin reynsla á það hvort varnaraðili sinni skyldum sínum eða ekki.

Í málinu liggur fyrir sálfræðilegt tengslamat á bræðrunum. Í niðurstöðu þess, dags. 18. júlí 2013, kemur fram að tengsl beggja bræðranna við forelda sína séu röskuð og að þeir finni hvorki hjá þeim öryggi né nærveru en þyki vænt um þá og vilji að þau sinni daglegu lífi þeirra, sem þau virðast ekki hafa verið fær um nema að takmörkuðu leyti. Þá er tekið fram að C, sérlega, hafi fundið fyrir öryggi hjá fósturforeldum sínum en D hjá starfsmanni í leikskólanum hans. Þá kemur fram í matinu að álitið sé að bræðurnir geti vel tengst öðru fólki en fái ekki tilfinningalegum þörfum fyrir öryggi og nærveru fullnægt í samskiptum við foreldra. Sálfræðingur telur brýnt að hlúð verði að bræðrunum og þeim boðið upp á heimilisaðstæður þar sem tilfinningalegum þörfum þeirra verði fullnægt. Sérlega beri að hafa áhyggjur af D sem nú sé að missa það öryggi sem hann hafði hjá leikskólastarfsmanni og hefji nú skólagöngu. Sálfræðingurinn tekur fram að að hann telji æskilegt að bræðurnir verði vistaðir hjá fósturfjölskyldu að svo komnu, til lengri tíma, til að gera þeim kleift að mynda örugg tengsl við sterka umönnunaraðila.

Hinn 17. september sl. var Kolbrúnu Ögmundsdóttir félagsráðgjafa falið að vera talsmaður drengjanna. Henni bar að kanna viðhorf þeirra almennt til vistunar utan heimilis og afstöðu til foreldra sinna og umgengni við þá, sem og líðan þeirra. Samkvæmt skýrslu Kolbrúnar kom fram hjá D að hann vildi að þeir C væru ekki á sama stað í vistun. Hann hlakkaði til að flytja á fósturheimilið en hann var í aðlögun. Þá er haft eftir D að pabbi hans hafi komið einu sinni á vistheimilið í heimsókn og C hefði viljað að foreldrar kæmu aftur í heimsókn en hann ekkert sérstaklega. Hann sagðist sakna þeirra aðeins. Hann vildi gjarnan heimsækja þau en ekki gista hjá þeim.

Sama dag talaði Kolbrún einnig við C. Í skýrslu Kolbrúnar kom fram að C liði illa á vistheimilinu, það hefði verið betra á [...]. Hann vildi flytja með D og aldrei fara frá bróður sínum. Fram kom að hann taldi að langt væri síðan hann hefði séð foreldra sína og hann saknaði þeirra og vildi gjarnan heimsækja þau. Hann vildi þó helst af öllu flytja þangað sem D var að fara. Í samtalinu sagði hann að honum liði vel. Hann endurtók að hann saknaði mömmu sinnar og pabba en vildi helst af öllu vera þar sem D væri.

Meginregla barnaréttar er að hafa beri hagsmuni barna að leiðarljósi og að allar ráðstafanir sem gerðar séu eigi að vera börnunum fyrir bestu. Þegar litið er til gagna málsins, vilja drengjanna, svo og þess hve skammt varnaraðili er komin á þeirri leið að sýna að hún haldi meðferðaráætlunina og getu sína til að annast drengina, er það niðurstaða dómsins að það sé drengjunum fyrir bestu að þeir verði vistaðir utan heimilis foreldra til 25. júlí 2014, svo sem krafist er. Ekki eru efni til að marka vistuninni skemmri tíma, enda verður að telja að best sé fyrir drengina að ljúka skólaárinu.

Við aðalmeðferð málsins hélt varnaraðili því fram að í ljósi þess að drengirnir væru ekki á sama vistunarstað, væri tilefni til þess að annar þeirra dveldi hjá foreldrum sínum. Dómurinn hafnar þessu þegar af þeirri ástæðu að varnaraðili hefur ekki enn sýnt fram á getu sína til að annast drengina og einnig með vísan til vilja drengjanna. Þegar málið er virt í heild sinni er því hafnað sem varnaraðili heldur fram að ekki hafi verið gætt meðalhófs af hálfu sóknaraðila, sem og því að betra sé að drengirnir séu heima með meiri stuðningi við foreldrana.

Sóknaraðili gerir ekki kröfu um málskostnað. Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns hennar, Jóhannesar Alberts Sævarssonar hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 525.000 krónur og er þá tekið tillit til virðisaukaskatts.

Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Fallist er á kröfu sóknaraðila um að bræðurnir, C, kt. [...] og D, kt. [...], verði vistaðir utan heimilis foreldra til 25. júlí 2014.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, A, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Jóhannesar Alberts Sævarssonar hrl., 525.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.