Föstudaginn 16. janúar 2004.
Nr. 2/2004.	M (Valborg Þ. Snævarr hrl.) gegn K (Dögg Pálsdóttir hrl.)

 

Kærumál. Innsetningargerð. Börn.

K, sem búsett er í Bandaríkjunum, krafðist þess að henni yrði heimilað að fá barn hennar og M tekið úr umráðum hans með beinni aðfarargerð þar sem hann hefði haldið barninu hér á landi með ólögmætum hætti, sbr. 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Talið var að hald M á barninu hefði farið gegn forsjárrétti K samkvæmt bandarískum lögum en barnið var búsett þar í landi áður en það kom hingað til lands. Þá var í Hæstarétti tekið fram að umrætt hald væri skýlaust brot á forsjárrétti K samkvæmt samkomulagi aðilanna sem gert var hér á landi við skilnað þeirra að borði og sæng. Var því fallist á kröfu K um innsetningargerð en frestur M til að afhenda barnið þótti hæfilega ákveðinn einn mánuður frá uppsögu dómsins.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. desember 2003 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. janúar 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. desember 2003, þar sem varnaraðila var heimilað að fá nafngreindan son málsaðila, fæddan 2000, tekinn úr umráðum sóknaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um aðfarargerð. Til vara er gerð krafa um að frestur til afhendingar barnsins verði lengdur og ákveðinn tveir mánuðir hið skemmsta. Þá er þess krafist að „hrundið verði þeim hluta úrskurðarorðs sem lýtur að skyldu sóknaraðila til að greiða gagnaðila málskostnað.“ Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt fyrir báðum dómstigum.

Í hinum kærða úrskurði er greint frá samkomulagi málsaðila 17. október 2002 um forsjá sonar þeirra og umgengni við barnið. Umrætt samkomulag var staðfest hjá sýslumanni 21. október 2002 við veitingu leyfis til skilnaðar að borði og sæng í samræmi við 1. mgr. 43. gr. og 44. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, sbr. og 32. gr. og 33. gr. þágildandi barnalaga nr. 20/1992. Í samkomulaginu er meðal annars kveðið á um að forsjá sonar þeirra sé sameiginleg, hann hafi lögheimili hjá varnaraðila en skuli búa tiltekinn hluta ársins hjá sóknaraðila. Ljóst er að hald sóknaraðila á barninu er skýlaust brot á forsjárrétti varnaraðila. Að þessu gættu og með vísan til forsenda úrskurðar héraðsdómara verður staðfest sú niðurstaða hans að varnaraðila sé heimilt að fá son málsaðila afhentan sér með beinni aðfarargerð hafi sóknaraðili ekki sjálfur látið hann í umsjá varnaraðila í Kentucky í Bandaríkjunum eða á annan hátt stuðlað að för hans þangað.

Í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila veittur frestur í sjö daga frá uppsögu dómsins til að afhenda varnaraðila barnið. Fallist verður á með sóknaraðila að umræddur frestur sé of skammur en hann er í engu samræmi við dómaframkvæmd Hæstaréttar í sambærilegum málum. Er fresturinn hæfilega ákveðinn einn mánuður frá uppsögu dóms þessa.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila verður staðfest. Um gjafsóknarkostnað hans fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir. Dómsmálaráðuneytið veitti 15. janúar 2004 varnaraðila gjafsókn fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Fer um gjafsóknarkostnað hennar fyrir báðum dómstigum samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðila, K, er heimilt að liðnum einum mánuði frá uppsögu þessa dóms að fá drenginn, X, tekinn úr umráðum sóknaraðila, M, og afhentan sér með beinni aðfarargerð hafi sóknaraðili ekki áður fært hann til Bandaríkjanna eftir því, sem nánar greinir í forsendum þessa dóms.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Valborgar Þ. Snævarr hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Daggar Pálsdóttur hæstaréttarlögmanns, samtals 550.000 krónur.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykja­­ness 22. desember 2003.

                Málið er rekið á grundvelli laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl., en til með­ferðar er beiðni um afhendingu barns samkvæmt alþjóðasamningi um einkaréttarleg áhrif af brottnámi barna til flutnings milli landa, sem gerður var í Haag 25. október 1980, en hér á eftir verður hann nefndur Haagsamningurinn.  Beiðnin barst héraðs­dómi 3. september 2003.  Málið var þingfest 9. sama mánaðar, tekið til úrskurðar 20. október, en endurupptekið 17. nóvember, í því skyni að afla upplýsinga um réttar­stöðu sóknar­aðila, K, samkvæmt lögum Kentucky fylkis í Banda­ríkjunum, með tilliti til 3. og 14. gr. Haagsamningsins.  Hefur meðferð málsins dregist af þeim sökum, en það var loks tekið til úrskurðar þriðja sinni í dag. 

Sóknaraðili er K, bandarískur ríkisborgari, búsett að [...], Kentucky [...], Bandaríkjunum.  Varnar­aðili er M, [...].

                Sóknaraðili krefst dómsúrskurðar um að sonur málsaðila, X, sem nú dvelji hjá varnaraðila að [...], verði með beinni aðfarargerð tekinn úr umsjá varnar­aðila og sóknaraðila fengin umsjá hans.  Þá er krafist málskostnaðar.

                Varnaraðili krefst þess að synjað verði um kröfu sóknaraðila um nefnda aðfarar­­gerð.  Verði hins vegar á hana fallist er gerð sú krafa til vara, að aðfararfrestur verði ákveðinn tveir mánuðir hið skemmsta.  Í báðum tilvikum er gerð krafa um máls­kostnað úr hendi sóknaraðila eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

                Verða nú rakin helstu atvik að baki málinu og í því sambandi stuðst við aðila­skýrslur fyrir dómi og skrifleg gögn málsins. 

I.

Málsaðilar kynntust í [...], Kentucky í Bandaríkjunum, þar sem varnar­­aðili var við nám.  Þar gengu þau í hjúskap 5. apríl 1999 og fæddist sonurinn X [...] 2000.  Að loknu námi í maí 2002 ákvað varnaraðili að flytja einn heim til Íslands, en að hans sögn höfðu þau verið búin að eiga mjög erfitt í hjónabandinu.  Hann hefði því gert sóknaraðila ljóst að samband þeirra væri „gjör­sam­­lega búið“ og farið fram á lögskilnað.  Hún hefði hins vegar sannfært hann um að sambandið myndi lagast við breyttar aðstæður og hann „gleypt það“ og sagt við hana „þá kemurðu bara með mér til Íslands.“  Varð því úr að aðilar fluttu búferlum til Íslands [...]. ágúst 2002 og hugðust hefja nýtt líf.  Er hingað kom fluttu þau inn til foreldra varnaraðila að [...] og fengu þar skráð lögheimili sitt daginn eftir.  Sóknaraðili var þá þunguð af öðru barni þeirra.  Aðilar slitu samvistir 8. október 2002 og í framhaldi flutti varnaraðili lögheimili sitt tímabundið að [...], en sóknaraðili og sonurinn bjuggu áfram á heimili foreldra hans.  Hinn 17. október gerðu aðilar samkomulag um forsjá sonarins og umgengnis­rétt, um skiptingu eigna og meðlagsgreiðslur til sóknaraðila, sem staðfest var af Sýslu­manninum í [...] 21. sama mánaðar.  Sama dag var þeim veittur skilnaður að borði og sæng, að kröfu varnaraðila.  Í nefndu samkomulagi segir svo um forsjá drengsins og umgengnisrétt:

„Við höfum ákveðið að fara sameiginlega með forsjá drengsins [X] en hann mun hafa sama lögheimili og móðir.  Umgengni skal haga þannig að hún taki mið af aðstæðum aðila og drengsins hverju sinni.  Umgengnisrétti skal haga á venju­legan hátt og skv. samningi þessum, og réttindi og skyldur í þeim efnum lúta ákvæðum 37.-40. gr. barnalaga nr. 20/1992.  Maðurinn hefur drenginn í fimm mánuði á ári þ.e. frá 1. apríl ár hvert til 31. ágúst.  Þegar drengurinn byrjar skólanám þá mun maðurinn hafa drenginn í þrjá mánuði frá maí ár hvert til ágúst mánaðar.  Faðirinn sækir og sér um að fá drenginn til sín að öllu jöfnu.  Faðirinn greiðir kostnað sem hlýst af umgengninni.“

Aðilum ber saman um að við gerð samkomulagsins hafi sóknaraðili ekki verið ákveðin í að flytja aftur til Bandaríkjanna, en að hennar sögn hafi umgengnisréttur varnar­­aðila við soninn, fimm mánuði samfellt ár hvert, þó verið ákveðinn með hlið­sjón af því og að beiðni varnaraðila.  Sjálf hefði hún ekki viljað flytja úr landi, en þar sem hún hefði verið óvelkomin á heimili foreldra varnaraðila eftir skilnaðinn og ekki haft í önnur hús að venda, hefði hún orðið að komast eitthvert þar sem fólki þætti vænt um hana.  Hún hefði því nokkrum dögum eftir gerð samkomulagsins ákveðið að snúa aftur til fjöl­skyldu sinnar í [...].  Varnaraðili gaf þá skýringu fyrir dómi á nefndu umgengnis­réttarákvæði að innst inni hefði hann vitað að sóknaraðili myndi flytja til Kentucky og því hefði ákvæðið verið orðað á þennan veg.  Hann sagði aðstæður ekki hafa verið þær eftir skilnaðinn „að nærveru hennar væri ekki óskað“ og hefði honum og foreldrum hans verið alveg sama hvar sóknaraðili dveldi; hún hefði bara verið beðin um að fara út af heimili foreldranna svo að hann gæti flutt þangað lögheimili sitt að nýju.   

Hinn 23. október 2002 flutti sóknaraðili til Bandaríkjanna og hafði með sér son aðila, sem þá var nýlega orðinn tveggja ára.  Varnaraðili og faðir hans óku þeim á Keflavíkurflugvöll og greiddi varnaraðili flugfarseðla þeirra mæðgina.  Við heim­komu settist sóknaraðili að í [...] á nýjan leik og fór drengurinn í sama leik­­skóla og hann hafði áður verið í.  Að sögn varnaraðila skráði hún hvorki sig né barnið sérstaklega inn í landið, enda hefði hún ekki talið nauðsyn á slíku þar sem þau væru bandarískir ríkisborgarar og hefðu tekið upp fyrri búsetu í [...] eftir skamma dvöl á Íslandi.

Varnaraðili sagði fyrir dómi að aðeins nokkrum dögum eftir að sóknaraðili hefði flutt til Bandaríkjanna hefði hún byrjað að hringja í hann og segja hvað lífið væri erfitt án hans og hversu illa henni liði.  Hún vildi halda áfram námi, en gæti það ekki á sama tíma og hún þyrfti að annast um drenginn.  Hún hefði síðan hringt fyrir jólin 2002 og spurt hvort hann „vildi taka strákinn fyrr.“  Hann hefði sagt henni að hugsa þetta vel áður en nokkuð yrði ákveðið í þeim efnum, enda hefði hann ekki verið reiðubúinn að greiða ferð til Bandaríkjanna nema fullvíst væri að drengurinn myndi fylgja honum þaðan úr landi.  Í símtali í byrjun janúar 2003 hefðu þau svo bundið fast­­mælum að hann myndi sækja drenginn og varð úr að móðir hans flaug til Banda­ríkjanna og sneri þaðan með drenginn 27. janúar.  Að sögn varnaraðila hefði sóknar­­aðili í nefndu símtali spurt „gætirðu komið með hann í júní“ og hann svarað því til „hvort það væri ekki í lagi að koma með hann í byrjun ágúst því að flugfélögin væru með svona tvo fyrir einn flugmiða, sem sagt það væri miklu ódýrara að koma honum út þá, það er kostnaðar vegna, en ég sagði að það væri ekkert mál ef hún myndi borga þennan miða að senda hann fyrr.“  Nánar aðspurður um þetta atriði bætti varnaraðili því við, að þegar drengurinn hefði komið til hans í janúar þá hefði hann litið svo á að þau væru búin að víkja samkomulagi sínu frá 17. október 2002 til hliðar, sérstaklega eftir að sóknaraðili hefði verið búin að hóta honum því að ef hann sendi drenginn til baka þá myndi hann aldrei koma aftur til hans.  Hann hefði eftir það litið svo á að samningurinn væri ekki lengur í gildi og að drengurinn hefði fasta búsetu hjá honum og sóknaraðili hefði aðeins umgengnisrétt við drenginn.  Nánar aðpurður um inntak ætlaðs umgengnisréttar sóknar­aðila svaraði varnar­aðili því til að hún hefði átt að fá drenginn til sín um mánaðamót ágúst-september 2003 og síðan hefði staðið til að semja um fastan umgengnis­rétt hennar þegar gengið væri frá lögskilnaði þeirra, en hann væri enn ekki kominn í gegn.  Að sögn varnaraðila hefði ekki orðið af því að drengurinn færi út í ágúst vegna hótana hennar um að þá fengi hann ekki að sjá hann aftur.  Því næst sagði varnaraðili: „Ég er að reyna að verða sem sagt partur af lífi stráksins núna.  Ég vil að hann verði hjá mér og hún getur fengið að heimsækja hann, eða farið með hann til hennar, annað hvort.  Það er ekkert mál mín vegna.  Ég er liðlegur í sem sagt umgengni og hvað sem er, en það er hún sem vill að ég sjái hann ekki aftur.“  Síðar í skýrslu­gjöf sinni sagði varnaraðili að þegar móðir hans hefði sótt drenginn til Banda­ríkjanna hefði hann litið svo á að hann væri að fá soninn til sín í lengri umgengni, en ráð væri fyrir gert í samkomulagi aðila, þ.e. að verið væri að fram­lengja umgengni hans og að hann myndi hafa soninn hjá sér þar til í ágúst 2003.  Hann hefði einnig skilið aðstæður svo, að sóknaraðili myndi taka við drengnum hér á landi í ágúst, eftir að hún flytti aftur til Íslands.  Búseta drengsins yrði þannig hér á landi, þótt hann byggi ekki endilega hjá varnar­aðila. 

Sóknaraðili sagði fyrir dómi að aldrei hefði staðið annað til en að drengurinn myndi búa hjá henni, hvort heldur sem hún byggi á Íslandi eða í Bandaríkjunum.  Aðstæður hefðu hins vegar verið þær í janúar 2003, að hún hefði þá enn búið tíma­bundið á heimili systur sinnar í [...], hún verið í námi og þjáðst af bak­veiki.  Hún hefði því borið í tal við varnaraðila hvort hann vildi fá drenginn til sín fyrr en kveðið væri á um í margnefndu umgengnissamkomulagi og hann samþykkt að hafa drenginn hjá sér til 1. ágúst.  Aldrei hefði staðið til að lögheimili drengsins yrði á Íslandi.  Einnig væri það alrangt, sem varnaraðili héldi fram, að hún hefði kvartað undan því við hann að hún treysti sér ekki til að annast um son þeirra.  Henni hefði hins vegar liðið illa eftir skilnaðinn, hún verið ófrísk af barni varnaraðila og saknað hans og ekki viljað vera lengur ein.  Þess vegna hefði hún hringt í varnaraðila, greint honum frá líðan sinni og sagst vilja koma aftur til Íslands.  Sóknaraðili dró ekki dul á það að hún hefði þrívegis sagt móður varnaraðila að ef drengurinn kæmi aftur til Banda­ríkjanna þá myndi varnaraðili ekki fá að sjá hann aftur.  Hún hefði hins vegar aldrei hótað því að hann fengi ekki að sjá dóttur þeirra, sem fæddist [...] apríl 2003.  Telpan er með alvarlegan heilasjúkdóm („holoprosencephaly“), en að sögn sóknar­aðila er líðan hennar góð í dag þótt óvíst sé um framtíðarhofur.  

II.

Meðal gagna málsins er flutningstilkynning frá Hagstofu Íslands, sem ber með sér að varnaraðili hafi flutt lögheimili sitt og sonarins X frá [...] að [...] 5. nóvember 2002.  Sams konar tilkynningar sýna að sóknaraðili hafi undirritað 12. nóvember 2002 eigin lögheimilis­flutning frá [...] til Bandaríkjanna, miðað við 23. október sama ár og lög­heimilisflutning sonarins til varnaraðila að [...], miðað við 22. október.  Er óumdeilt að varnaraðili hafi ritað undir þessar tilkynningar og hann reynt að líkja eftir undir­skrift sóknaraðila, en hann heldur því fram að hún hafi gefið honum leyfi til þess, enda hefðu til­kynningarnar verið nauðsynlegar svo að hann gæti fært lögheimili sitt aftur að [...] og haldið leikskólaplássi fyrir son þeirra.  Þessu er harð­lega mótmælt af sóknar­aðila, sem kveðst ekki hafa vitað um tilvist umræddra skjala fyrr en eftir að mál þetta kom upp og fullyrðir því að um fölsun sé að ræða.  Ágreiningi aðila um flutnings­tilkynningarnar var skotið til Þjóðskrár.  Verður ekki séð að nein ákvörðun hafi verið tekin í því máli.

Þá liggur fyrir yfirlýsing sóknaraðila, staðfest af lögbókanda í Kentucky í Banda­ríkjunum 22. janúar 2003, þar sem segir að hún, sem móðir X, heimili („gives permission“) móður varnaraðila að fara með drenginn til Íslands („to take him to Iceland“) 27. janúar 2003.

Loks er rétt að geta um beiðni varnaraðila um lögskilnað, sem sett var fram hjá Sýslu­manninum í [...] 20. júní 2003.  Við það tækifæri krafðist varnaraðili breytingar á fyrra forsjársamkomulagi aðila á þann veg að honum yrði einum falin forsjá X, en sóknaraðili færi ein með forsjá hinnar nýfæddu dóttur.  Jafnframt var bókað að hann samþykkti að greiða meðlag með telpunni og myndi ekki fara fram á með­lags­greiðslur með drengnum.  Varnaraðili fylgdi síðan kröfunni eftir með því að höfða forsjármál á hendur sóknaraðila og var það mál þingfest hér fyrir dómi 15. október 2003.  

III.

                Sóknaraðili byggir kröfu sína um afhendingu sonarins X á því að varnaraðili haldi honum með ólögmætum hætti hér landi, sbr. 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl.  Fyrir liggi í málinu að hún hafi forsjárrétt yfir drengnum og að hann hafi verið búsettur hjá henni í Bandaríkjunum rétt áður en haldið hófst, í kjölfar þess að samningsbundinni umgengni varnaraðila við barnið hafi lokið 31. ágúst 2003.  Beri því að verða við kröfunni um afhendingu og skuli hún fara tafarlaust fram í samræmi við reglur 13. gr. laganna.  Er í því sambandi lagt til að varnar­­aðili skili drengnum til heimilis síns í Bandaríkjunum, í samræmi við ákvæði skilnaðar­­samkomulags aðila 17. október 2002, en ellegar verði sóknaraðila eða einhverjum þeim sem hún bendir á falin umsjá drengsins hér á landi, svo að unnt sé að fara með hann til Bandaríkjanna, á kostnað varnaraðila, sbr. 14. gr. sömu laga.  

IV.

                Varnaraðili byggir málatilbúnað sinn aðallega á því að drengurinn X eigi lögheimili hjá honum á Íslandi og hafi svo verið óbreytt frá því áður en sóknaraðili flutti úr landi.  Þá hafi fyrra samkomulagi frá 17. október 2002 um lög­heimili drengsins hjá sóknaraðila verið breytt með yfirlýsingu hennar hjá lögbókanda í Kentucky um að hún samþykkti að drengurinn færi frá Bandaríkjunum í janúar 2003, enda sé sú yfirlýsing ekki í samræmi við hinn eldri samning.  Breyti hér engu þótt drengurinn hafi dvalið í Bandaríkjunum um tveggja mánaða skeið árið 2002 án þess að eiga þar lögheimili eða nokkur önnur tengsl.  Hann hafi ekki átt þar fasta búsetu („habitual residence“) í skilningi Haagsamningsins, svo sem áskilið sé í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995, heldur þvert á móti verið búsettur hjá varnaraðila á sama tíma.  Því sé hvorki búsetuskilyrðinu fullnægt né heldur öðrum skilyrðum 11. gr. til að um ólög­mætt hald geti verið að ræða.  Bendir varnaraðili á í þessu sambandi að engin yfir­lýsing liggi fyrir í málinu frá þar til bærum stjórnvöldum í Bandaríkjunum um að eitt­hvað ólögmætt athæfi hafi átt sér stað, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga nr. 160/1995, þrátt fyrir áskorun dómara um að slíkrar yfirlýsingar yrði aflað undir rekstri málsins.  Sé þetta ótvíræð vísbending um að þarlend yfirvöld telji að ekki sé um ólögmætt ástand að ræða og að barnið eigi lögheimili og fasta búsetu á Íslandi.  Sóknaraðila hafi ekki tekist að sýna fram á hið gagnstæða og verði hann að bera allan halla af sönnunar­skorti og vafa um þetta atriði.  

Samkvæmt framansögðu sé krafa sóknaraðila í raun krafa um að umgengni verði komið á milli hennar og drengsins, en með hinni breyttu skipan búsetu hafi fyrra samkomulag aðila um umgengni fallið niður, enda brostnar forsendur fyrir gildi sam­komu­lagsins, sem aldrei hafi verið fylgt eftir og því aldrei tekið gildi aðila í milli.  Sé ekkert því til fyrirstöðu af hálfu varnaraðila að ganga til samninga um umgengnina.

Varnaraðili byggir ennfremur á því hafna beri kröfu sóknaraðila á grundvelli 2. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995, sem túlka beri til samræmis við 3. gr. Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 61/1994, sem og 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944.  Aðstæður drengsins séu í dag mjög góðar og hafi hann þroskast vel og dafnað í umsjá varnar­aðila, svo sem glöggt megi ráða af umsögn frá leikskóla barnsins.  Ljóst sé að flutningur úr núverandi, öruggu umhverfi, sem barnið gjörþekki, til sóknaraðila, sem sé í miklu andlegu ójafnvægi, búi við óvissar heimilisaðstæður, sé tekjulág, hafi fyrir langveiku barni að sjá og hafi gefist upp á daglegri umönnun drengsins, sem hún hafi ekki hitt frá því í janúar, geti reynst honum afar erfiður og myndi setja hann í óviðunandi hættu.  Við þetta bætist að sóknar­aðili hafi hótað því að varnar­aðili fái aldrei að sjá drenginn aftur, fái hún hann til sín.  Að þessum atriðum virtum telur varnar­aðili að það feli í sér mikla áhættu að afhenda drenginn til sóknaraðila og að slíkt yrði honum mjög alvarlegt áfall og í brýnni and­stöðu við hagsmuni hans.  Því beri að leggja hagsmuni barnsins af því að fá að vera áfram hjá varnaraðila til grund­vallar, andspænis rétti sóknaraðila til að fá það afhent.  Sú ályktun styðjist við ríka grundvallarreglu íslensks barnaréttar og beri því einnig að synja um kröfu sóknaraðila með vísan til 4. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995.

Verði ekki fallist á framangreind rök er á því byggt til vara að kveðið verði á um rúman aðfararfrest í samræmi við fordæmi Hæstaréttar, sbr. og 2. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

V.

                Við úrlausn málsins ber að taka mið af ákvæðum laga nr. 160/1995 um viður­kenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. og ákvæðum Haagsamningsins frá 1980, sem er skuldbindandi í sam­skiptum Íslands við Bandaríkin, samkvæmt nánari ákvæðum tilvitnaðra laga.  Í IV. kafla laganna eru ákvæði um afhendingu barns á grundvelli Haagsamningsins.  Þar segir í 1. mgr. 11. gr. að barn, sem flutt er hingað til lands með ólögmætum hætti eða „er haldið hér á ólögmætan hátt, skal, samkvæmt beiðni, afhent þeim sem rétt hefur til þess ef barnið var búsett í ríki, sem er aðili að Haagsamningnum, rétt áður en það var flutt á brott eða hald hófst.“  Í 2. mgr. er að finna skilgreiningu á því hvað felst í ólög­mætu haldi, en samkvæmt þeirri skilgreiningu er hald ólögmætt, ef „sú háttsemi brýtur í bága við rétt forsjáraðila eða annars aðila, án tillits til hvort hann fer einn með réttinn eða með öðrum, til að annast barnið samkvæmt lögum þess ríkis þar sem barnið var búsett rétt áður en það var flutt á brott eða hald hófst“, enda hafi hlutaðeigandi aðili í raun farið með þennan rétt á umræddum tímapunkti, eða hefði farið með hann ef hin ólögmæta háttsemi hefði ekki átt sér stað.

                Eins og atvikum háttar í því máli, sem hér er til meðferðar, kemur samkvæmt framansögðu fyrst til skoðunar hvort um „ólögmætt hald“ sé að ræða á barninu X, þ.e. hvort varnaraðili hafi með ólögmætum hætti brotið í bága við rétt sóknar­­aðila til að annast um son þeirra samkvæmt lögum Kentucky fylkis í Banda­ríkjunum, enda verði um leið staðreynt að drengurinn hafi verið búsettur í Banda­ríkjunum á þeim tíma er hið ætlaða hald hófst.  Lykilspurningar í þessu sambandi eru því tvær; annars vegar hvort sóknaraðili hafi farið með „forsjárrétt“ yfir drengnum sam­kvæmt lögum Kentucky fylkis þegar varnar­aðili neitaði að afhenda henni barnið og hins vegar hvort drengurinn hafi á þeim tímapunkti verið „búsettur“ hjá móður sinni í Kentucky.

                Í 3. gr. Haagsamningsins er að finna ákvæði sem svara efnislega til ákvæða 11. gr. laga nr. 160/1995.  Þar segir ennfremur að „forsjárréttur“ hlutaðeigandi aðila geti einkum verið leiddur af lögum viðkomandi ríkis eða komið til vegna ákvörðunar dómara eða stjórnvalds eða vegna samnings, sem hefur lagalegt gildi samkvæmt lögum þess ríkis.  Í 5. gr. er forsjárréttur samkvæmt samningnum skil­greindur svo, að hann feli í sér „rétt sem varðar umönnun barnsins sjálfs og sérstak­lega rétt til að taka ákvörðun um búsetu þess“ („rights of custody“ sam­kvæmt frum­texta samningsins á ensku). 

Búsetuhugtakið („habitual residence“) er ekki skil­greint í samningnum, enda viður­kennt í samskiptum aðildarríkja að samningnum að þau hafi hvert um sig svig­rúm til að afmarka hvað felst í hugtakinu með hliðsjón af löggjöf sinni.  Í almennum athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til laga nr. 160/1995 á sínum tíma segir að eðli­legast sé að hugtakið sé skýrt með sama hætti og hugtakið „föst búseta“ í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili, en sú skýring sé í samræmi við skýringu sama hug­taks í athugasemdum við 32. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.  Til­vitnuð 2. mgr. 1. gr. lögheimilislaga hljóðar svo: „Maður telst hafa fasta búsetu á þeim stað þar sem hann hefur bækistöð sína, dvelst að jafnaði í tómstundum sínum, hefur heimilis­muni sína og svefnstaður hans er þegar hann er ekki fjarverandi um stundar­sakir vegna orlofs, vinnuferða, veikinda eða annarra hliðstæðra atvika.“  Verður þessi skýring hugtaksins föst búseta lögð hér til grundvallar við úrlausn málsins.

Í málinu liggur fyrir að aðilar fluttu til Íslands 12. ágúst 2002 og fengu daginn eftir skráð lögheimili sitt hjá foreldrum varnaraðila að [...], þar sem bjuggu eftir komu sína til landsins.  Sonur þeirra, X, var þá nýlega orðinn tveggja ára og hafði fram til þess tíma búið allan sinn aldur í [...], Kentucky í Bandaríkjunum.  Eins og rakið er í I. kafla að framan slitu aðilar samvistir sínar 8. október og flutti varnaraðili þá út af heimilinu.  Þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng 21. október og sama dag var staðfest samkomulag þeirra frá 17. sama mánaðar um sameiginlega forsjá með syninum, sem skyldi „hafa sama lög­heimili og móðir.“  Jafnframt var gengið frá fjárskiptum milli aðila og innbúi þeirra og öðrum eignum skipt.  Vegna atvika, sem lýst er í I. kafla, fluttu móðir og barn búferlum til Banda­­­ríkjanna 23. október og tóku sér á ný búsetu í [...], þar sem drengurinn hóf skólagöngu í sama leikskóla og hann hafði áður verið í.  Höfðu þau mæðgin þá verið á Íslandi samfleytt í 72 daga og þar af búið saman í 15 daga, með sameiginlegt lögheimili, eftir samvistaslit aðila.

Samkvæmt fyrrnefndu samkomulagi aðila 17. október 2002 skyldi umgengni varnaraðila við [...] hagað þannig að hún tæki mið af aðstæðum aðila og drengsins hverju sinni.  Var í því sambandi skírskotað til ákvæða 37.-40. gr. barnalaga nr. 20/1992 og kveðið svo á um að varnaraðili hefði drenginn hjá sér í fimm mánuði á ári hverju, frá 1. apríl til 31. ágúst, fram til þess tíma er drengurinn hæfi skólagöngu, en þá skyldi hann dvelja hjá föður sínum í þrjá mánuði á ári, frá maí til ágúst.

Samkomulag aðila verður ekki skilið öðru vísi en svo að við gerð þess hafi báðir aðilar haft í huga að lang líklegast væri að sóknaraðili og sonur þeirra X myndu búa utan Íslands og þá að öllum líkindum í Kentucky fylki í Banda­ríkjunum, þar sem fjölskyldan bjó áður og sóknaraðili á sín nánustu skyldmenni.  Fær sú ályktun beina stoð í aðilaskýrslu varnaraðila fyrir dómi.  Atvik höguðu því svo að sóknaraðili hrökklaðist frá Íslandi með barn þeirra aðeins tveimur dögum eftir að þau fengu skilnað að borði og sæng, en hún stóð þá ein uppi, húsnæðislaus, í kjölfar þess að varnaraðili og foreldrar hans gerðu henni að flytja tafarlaust út af þáverandi heimili hennar og barnsins í [...].  Er óumdeilt að varnaraðili hafi síðan greitt fyrir flug­far­gjald hennar og barnsins til Bandaríkjanna og ekið þeim mæðginum upp á Kefla­víkur­flugvöll daginn sem þau fóru úr landi.  Er því til lítils að halda því fram að mæðginin hafi farið til Bandaríkjanna án samráðs eða samþykkis varnaraðila og einnig, að þau hafi aðeins verið að fara þangað til skemmri dvalar; meðal annars í ljósi þess að varnar­aðili keypti af sóknaraðila alla búslóð hennar, svo sem þvottavél og eld­hús­­áhöld, áður en hún hélt af landi brott.

Sem fyrr segir fóru sóknaraðili og sonur hennar til [...], Kentucky, strax eftir komuna til Bandaríkjanna 23. október 2002 og tóku upp þráðinn þar sem frá var horfið í ágúst 2002.  Ekki leikur vafi á því að sóknaraðili hafi átt um sárt að binda eftir sneypuför sína frá Íslandi, nýskilin gegn vilja sínum og þunguð af öðru barni sínu og varnaraðila.  Kemur því hvorki á óvart að hún hafi verið í stöðugu sam­bandi við varnaraðila eftir að heim kom, né heldur að hún hafi boðið honum að fá son þeirra til sín í umgengni fyrr en ráð­gert hafði verið samkvæmt skilnaðarsamkomu­lagi þeirra.  Fór enda svo að móðir varnaraðila sótti drenginn og færði hann til Íslands 27. janúar 2003.  Samþykki sóknaraðila fyrir þeirri för barnsins, sem vísað er til í II. kafla að framan, verður fráleitt skilið á þann veg að barnið hafi þá verið að flytja til Íslands, svo sem haldið er fram af hálfu varnaraðila.  Í aðilaskýrslu hans fyrir dómi, um sam­ræður milli hans og sóknaraðila um för barnsins frá Bandríkjunum og hvenær það átti að snúa aftur til móður sinnar, rekst hvað á annars horn, en upp úr stendur, að áliti dómsins, að sóknaraðili hafi hringt til hans fyrir jólin 2002 og spurt hvort hann „vildi taka strákinn fyrr“, rætt um það við varnaraðila í símtali í byrjun janúar 2003, hvort hann gæti „komið með hann [drenginn] í júní“ og varnaraðili spurt á móti hvort ekki væri í lagi „að koma með hann í byrjun ágúst ..., en ... það væri ekkert mál ef hún myndi borga þennan miða að senda hann fyrr“ og loks að varnaraðili viðurkenndi fyrir dómi að þegar móðir hans hefði sótt drenginn til Banda­ríkjanna hefði hann litið svo á að hann væri að fá soninn til sín í lengri umgengni, en ráð væri fyrir gert í samkomulagi aðila, þ.e. að verið væri að framlengja umgengni hans og að hann myndi hafa soninn hjá sér þar til í ágúst 2003.  Í ljósi þessa framburðar varnaraðila þykir með öllu ómarktækur annar fram­burður hans og útskýringar um sömu atriði, svo sem, að hann hefði mátt líta svo á, þegar drengurinn kom til hans í janúar 2003, að málsaðilar væru að víkja samkomulagi sínu frá 17. október 2002 til hliðar, að drengurinn skyldi eftirleiðis hafa fasta búsetu hjá honum, og loks að sóknaraðili ætti að taka við drengnum hér á landi í águst 2003, eftir að hún flytti til Íslands, og drengurinn eftir atvikum þá búa hjá henni eða honum.  Hótanir sóknaraðila um að varnaraðili fengi ekki að sjá son sinn aftur, ef hann skilaði honum til hennar, breyta heldur engu í þessu sam­bandi, enda ber að skoða þær í ljósi þess að varnaraðili neitaði að afhenda henni drenginn að nýju, auk þess sem hún hefur að lögum ekki forræði á því hvort varnar­aðili hitti son sinn eður ei.

Samkvæmt því, sem nú hefur verið rakið, telur dómurinn einsýnt að X, sem um er deilt í málinu, hafi átt fasta búsetu í [...], Kentucky, Banda­ríkjunum, í skilningi 2. mgr. 1. gr. lögheimilislaga nr. 21/1990 og þar með einnig 11. gr. laga nr. 160/1995 og 3. gr. Haagsamningsins, bæði á þeim tíma er hann fór með móður varnaraðila til Íslands í janúar 2003 og eins þegar hann átti í síðasta lagi að snúa til baka til móður sinnar 1. september sama ár.

Kemur þá til skoðunar hvort varnaraðili hafi brotið gegn forsjárrétti sóknar­aðila þegar hann neitaði að afhenda henni drenginn í samræmi við fyrrnefnt sam­komu­­lag þeirra um umgengni hans við drenginn.  Við mat á því ber að líta til þess hvort sá réttur hennar yfir barninu sé varinn samkvæmt „lögum“ Kentucky fylkis, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995 og 3. gr. Haagsamningsins.  Samkvæmt 14. gr. samningsins geta dómstólar, við ákvörðun um það hvort hald á barni sé ólögmætt í skilningi 3. gr., tekið beint mið af „lögum“ þess ríkis þar sem barnið hefur búsetu, án þess að beita þurfi sérstakri málsmeðferð til sönnunar á efni slíkra lagareglna.  Er það viðurkenndur skilningur á Haagsamningnum, að hugtakið lög í þessu sambandi beri að skýra í víðustu merkingu þess orðs.  Í máli þessu liggur fyrir staðfesting frá mót­töku­stjórnvaldi í Bandaríkjunum samkvæmt II. kafla Haagsamningsins um að þar séu í gildi alríkislög, „International Parental Kid­napping Crime Act of 1993, sem eðli máls samkvæmt gilda í Kentucky fylki.  Samkvæmt grein 1204 laganna, skal hverjum þeim refsað með allt að þriggja ára fangelsi sem flytur barn frá Bandaríkjunum eða heldur barni utan Bandaríkjanna, sem þar hefur verið, með þeim ásetningi að hindra lögmæta framkvæmd foreldravalds („parental rights“), en samkvæmt sömu lagagrein er hugtakið foreldravald skilgreint, með tilliti til barns yngri en 16 ára, sem rétturinn til líkamlegrar forsjár barnsins („physical costody of the child“), óháð því hvort sá réttur sé sameiginlegur eður ei, sem og því hvort rétturinn verði leiddur beint af laga­fram­kvæmd, ákvörðun dómstóls eða skuldbindandi samningi milli hlutaðeigandi aðila.  Í niðurlagi lagagreinarinnar er tekið sérstaklega fram að greinin dragi ekki úr gildi Haagsamningsins frá 1980.

Að fenginni þeirri niðurstöðu að X átti fasta búsetu hjá sóknar­aðila 31. ágúst 2003 verða framangreind ákvæði tilvitnaðra alríkislaga ekki skilin á annan veg en þann að sóknaraðili hafi haft forsjárrétt yfir barninu í skilningi 3. og 5. gr. Haagsamningsins á greindum tímapunkti, þegar varnaraðili neitaði að afhenda henni drenginn eftir umgengni við hann á Íslandi.  Ber því að staðfesta, í samræmi við kröfu­­gerð sóknaraðila, að varnaraðili haldi nú drengnum með ólögmætum hætti hér á landi í skilningi Haagsamningsins og 2. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995.

Samkvæmt þeirri niðurstöðu ber að afhenda sóknaraðila soninn X, nema því aðeins að einhver þau tilvik 12. gr. laga nr. 160/1995 eigi við í þessu máli, sem heimila dómstólum að synja um afhendingu barnsins.  Af hálfu varnar­aðila er í því sambandi byggt á því að hér eigi við 2. og 4. töluliður 12. gr. og fyrir því færð þau rök, sem getið er um í IV. kafla að framan.  Samkvæmt 2. tölulið er heimilt að synja um afhendingu barns, ef „alvarleg hætta er á að afhending muni skaða barnið andlega eða líkamlega eða koma því á annan hátt í óbærilega stöðu“ og sömu heimild má beita ef „afhending er ekki í samræmi við grundvallarreglur hér á landi um verndun mannréttinda“, sbr. 4. tölulið.

Ákvæði 2. og 4. töluliðar 12. gr. laganna eru efnislega samhljóða 13. og 20. gr. Haagsamningsins.  Ákvæðin ber eðli máls samkvæmt að skýra þröngt og skal þeim beitt af mikilli varfærni, en sönnunarbyrði fyrir því að þau eigi við, annað eða bæði, hvílir alfarið á varnaraðila.  Ekkert er fram komið í máli þessu, sem bendir til þess að slíkar aðstæður séu uppi eða muni rísa, sem tilteknar eru í 2. tölulið, ef X verður nú afhentur móður sinni, en í því sambandi skiptir hvorki máli þótt aðbúnaður drengsins og dagleg umönnun hans af hálfu varnaraðila sé til fyrirmyndar, né heldur hverjar séu tekjur og heimilisaðstæður sóknaraðila, enda ekki um for­sjár­mál að ræða, heldur mál til ákvörðunar um það hvaða ríki eigi lög­sögu um málefni barnsins.  Andmæli varnaraðila á grundvelli 2. töluliðar eru samkvæmt framansögðu ekki studd neinum haldbærum rökum.  Þá eru heldur engin efni til að fallast á með varnar­aðila að skilyrði séu til að hafna kröfu sóknaraðila á þeirri forsendu að afhending sonar þeirra til hennar væri ekki í samræmi við grundvallarreglur íslensks réttar um verndun mannréttinda, sbr. 4. tölulið 12. gr. nefndra laga.  Má þeirri niðurstöðu til stuðnings meðal annars vísa til hæstaréttardóms 23. nóvember 2001 í máli réttarins nr. 393/2001.  Ágreining um forsjá X og önnur málefni honum tengd verða því aðeins leyst af þar til bærum yfirvöldum í Bandaríkjunum, en þau eiga lögsögu um málefni hans.  Við þá niðurstöðu er það eitt að bæta, að varnar­aðili bjó sjálfur í [...], Kentucky, um tveggja ára skeið eftir fæðingu sonar síns.  Skýtur því skökku við að hann skuli nú gefa í skyn, mál­stað sínum til fram­dáttar, að í Bandaríkjunum muni drengurinn búa í vafasömu umhverfi í [...], svo sem fram kom í aðilaskýrslu hans fyrir dómi.

Samkvæmt framansögðu er það álit dómsins að sóknaraðili eigi óskoraðan rétt til að krefjast afhendingar á syni hennar og varnaraðila og því beri samkvæmt 13. gr. laga nr. 160/1995 að fallast á kröfu hennar um að drengurinn verði tekinn með beinni aðfarargerð úr umsjá varnar­aðila og sóknaraðila fengin umsjá hans.  Um framkæmd slíkrar gerðar fer eftir ákvæðum laga nr. 90/1989 um aðför og 75. gr. barnalaga nr. 20/1992.  Í 2. mgr. 84. gr. aðfararlaga, sem hér á við, segir að úrskurði héraðs­dómara megi fullnægja þegar með aðför, nema sérstakur frestur hafi verið til­tekinn í úrskurðinum.  Í málinu er tekist á um það hvort varnaraðila beri að afhenda X þegar í stað, svo sem krafist er af hálfu sóknaraðila, eða hvort dómari eigi, að kröfu varnaraðila, að kveða á um rúman aðfararfrest, að lágmarki tvo mánuði, en í því sambandi er af hálfu varnaraðila vísað til fordæma Hæstaréttar í sambæri­legum málum.  Verða hér á eftir færð rök fyrir niðurstöðu héraðsdóms um þetta atriði.

Af aðfaraorðum Haagsamningsins er ljóst að honum sé ætlað að stuðla að því að börnum, sem er haldið á ólögmætan hátt í skilningi hans í öðru ríki en því sem þau eiga fasta búsetu í, verði skilað til þess ríkis „sem fyrst“, enda er markmið samningsins og þeirra aðildarríkja, sem eru bundin af honum að þjóðarétti, að tryggja að börnum sé skilað „með skjótum hætti“.  Þetta sjónarmið endurspeglast í athuga­semdum er fylgdu frumvarpi til 11. gr. laga nr. 160/1995 á sínum tíma, en þar kemur fram að markmiðið sé „að vernda börn gegn því að þau séu numin á brott úr sínu venju­lega umhverfi“.  Hér verður að hafa í huga að í þeim tilvikum þegar dóm­stóll hefur fallist á kröfu um afhendingu barns, sem haldið er með ólögmætum hætti, hlýtur það almennt að vera í þágu bestu hagsmuna barnsins að hinu ólögmæta ástandi sé aflétt sem fyrst, en að öðrum kosti skapast hætta á því að barnið aðlagist nýjum aðstæðum, sem það á ekki að laga sig að samkvæmt niðurstöðu dóms.  Óþarfa töf á afhendingu getur því ekki undir neinum kringumstæðum talist vera í þágu hlutað­eigandi barns, enda óumflýjanlegt að því verði skilað til þess foreldris, sem hefur lögin og réttinn sín megin.  Ber í því sambandi einnig að hafa ofarlega í huga megin­reglu 2. mgr. 16. gr. laga nr. 160/1995 og 11. gr. Haagsamningsins, en samkvæmt henni ber dómstólum að stefna að því að ákvörðun um afhendingu barns samkvæmt Haagsamningnum skuli liggja fyrir innan sex vikna frá því að beiðni barst dóminum.  Væri slík regla lítilsgild ef í kjölfar ákvörðunar um afhendingu barns þætti rökrétt að fresta afhendingu þess í allt að átta vikur þar á eftir, eins og tíðkast hefur í fram­kvæmd hér á landi undanfarin ár.

Við afmörkun á aðfararfresti samkvæmt 2. mgr. 84. gr. aðfararlaga er óhjá­kvæmilegt að líta til ofangreindra sjónarmiða um hagsmuni hlutaðeigandi barns og eðlilegt að bera sig saman við framkvæmd í öðrum aðildarríkjum samningsins.  Er þá nærtækast að líta til hinna Norðurlandanna.  Í Svíþjóð má eftir atvikum heimta barn samdægurs úr hendi þess foreldris, sem því heldur, eftir að niðurstaða liggur fyrir um afhendingu.  Í Danmörku, Noregi og Finnlandi gerist þetta yfirleitt á einum til þremur dögum eftir að endanleg ákvörðun liggur fyrir um að barn skuli afhent.  Samrýmast svo stuttir frestir fyrrnefndu markmiði Haagsamningsins, en óvíða, ef einhvers staðar, þekkist það meðal aðildarríkja að dómstólar kveði á um allt að tveggja mánaða aðfararfrest, svo sem tíðkast hér á landi.  Við afmörkun slíks frests ber að varast að tengja saman hagsmuni barnsins og hagsmuni hlutaðeigandi foreldris af því að halda barni eilítið lengur, áður en kemur til hinna óumflýjanlegu skila á barninu.

Með framangreind atriði í huga er það ákvörðun dómsins að sóknaraðila sé heimilt að fá son málsaðila, X, afhentan sér með beinni aðfarargerð samkvæmt 13. gr. laga nr. 160/1995 hafi varnaraðili ekki sjálfur látið drenginn í umsjá hennar í [...], Kentucky í Bandaríkjunum, í samræmi við samkomulag aðila 17. október 2002, eða á annan hátt stuðlað að för hans þangað innan frests, sem er hæfilega ákveðinn sjö dagar frá uppsögu úrskurðar þessa. 

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá er tapar máli í öllu verulegu að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum máls­kostnað.  Frá þessu má víkja ef veruleg vafaatriði eru í máli eða ef aðili vinnur mál að nokkru og tapar því að nokkru eða ef þeim sem tapar máli hvorki var né mátti vera kunnugt um þau atvik sem réðu úrslitum fyrr en eftir að mál var höfðað, sbr. 3. mgr. 130. gr.  Má þá dæma annan aðilann til að greiða hluta málskostnaðar hins eða láta hvorn þeirra bera sinn kostnað af málinu.  Með hliðsjón af framangreindum ákvæðum og úrslitum þess máls, sem hér er til meðferðar, er ljóst að varnaraðili hefur tapað málinu að öllu leyti.  Eins og atvikum háttar í málinu er það og álit dómsins að varnar­aðila hafi frá upphafi hins ólögmæta halds verið eða mátt vera fyllilega ljóst að hann væri að brjóta umgengnissamkomulag sitt við sóknaraðila og þar með gegn forsjárrétti hennar.  Þeirri ályktun til samræmis þykir rétt og skylt að úrskurða varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað, sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

Varnaraðili hefur gjafsókn í málinu.  Ber því að greiða allan gjafsóknarkostnað hans úr ríkissjóði, þar með talda þóknun lögmanns hans, Valborgar Þ. Snævarr hæsta­réttar­lögmanns, sem einnig þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur. 

                Úrskurðurinn er kveðinn upp af Jónasi Jóhannssyni héraðsdómara.

 

ÚRSKURÐARORÐ:

Sóknaraðila, K, er heimilt að liðnum sjö dögum frá uppkvaðningu þessa úrskurðar að fá barnið Xtekið úr umráðum varnaraðila, M, og afhent sér með beinni aðfarargerð, hafi varnaraðili ekki áður afhent sóknaraðila barnið.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 400.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 400.000 króna þóknun lögmanns hans, Valborgar Þ. Snævarr hæstaréttarlögmanns.