Fimmtudaginn 7. júní 2007.
Nr. 419/2006.	Ákæruvaldið (Björn Þorvaldsson settur saksóknari) gegn Hafliða Þórssyni og (Halldór Þ. Birgisson hrl.) Óla Rúnari Ástþórssyni (Þorsteinn Einarsson hrl.)

 

Virðisaukaskattur. Staðgreiðsla opinberra gjalda. Ákæra.

H og Ó voru ákærðir fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988, um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa sem stjórnarmenn í einkahlutafélaginu A látið undir höfuð leggjast að standa tollstjóra skil á innheimtum virðisaukaskatti og staðgreiðslu sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins. Ekki var fallist á að ákæra væri óskýr, málatilbúnaður vanreifaður eða brotið gegn reglum um réttláta málsmeðferð og var frávísunarkröfu H og Ó því hafnað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að H og Ó hefðu samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmenn í félaginu A borið að afla sér vitneskju um og fylgjast með að rekstur félagsins væri í góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að félagið stæði í skilum með greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu til ríkissjóðs. Brugðust þeir þeim skyldum sínum og voru sakfelldir. Þótti refsing hvors þeirra um sig hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði skilorðsbundið. Þá var hvorum um sig gert að greiða 3.800.000 króna í sekt, enda var ekki talið að fullnægt væri skilyrðum 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005 til að lækka sektarrefsingu úr fésektarlágmarki laga um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. 

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 21. júlí 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu en þyngingar á refsingu.

Ákærðu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að þeir verði sýknaðir en að því frágengnu að refsing verði milduð. 

         Ekki er fallist á með ákærðu að vísa beri málinu frá dómi vegna óskýrleika ákæru eða vanreifunar. Verknaðarlýsing í ákæru er skýr, uppgjörstímabil eru tilgreind og fjárhæðir vanskila sem ákærðu eru taldir bera refsiábyrgð á. Tölulegt misræmi á milli niðurstöðu skattrannsóknarstjóra og þess sem ákært er fyrir er ekki með þeim hætti að vörnum ákærðu hafi af þeim sökum orðið áfátt. Þá telja ákærðu að þeir hafi ekki sætt réttlátri málsmeðferð þar sem jafnræðisregla stjórnarskrár hafi verið á þeim brotin og eigi þetta að leiða til frávísunar. Byggja þeir á því að þeir hafi ekki fengið upplýsingar um verklagsreglur skattrannsóknarstjóra varðandi innborganir á meðan mál eru til rannsóknar þar og framkvæmd þessara reglna. Vegna nefndra reglna geti ólíkur efnahagur haft áhrif á hvort menn verði ákærðir og loks sé misrétti í því fólgið að fyrrum meðstjórnandi í félaginu hafi ekki einnig verið ákærður. Vanskil á lögboðnum opinberum gjöldum í atvinnustarfsemi eru refsiverð jafnvel þó að féleysi sé um að kenna. Þá dugir ekki til varnar að benda á að annar maður sem hugsanlega beri meðábyrgð hafi ekki verið ákærður. Rök er lúta að refsileysis- eða refsilækkunarástæðum standa heldur ekki í vegi fyrir því að mál sé tekið til efnislegrar meðferðar. Af þessum sökum er því hafnað að vísa málinu frá dómi.

         Ákærðu er sem stjórnarmönnum A ehf. gefið að sök, annars vegar að hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á innheimtum virðisaukaskatti fyrir alls þrjú uppgjörstímabil, tvö síðustu tímabil ársins 2001 og fyrsta tímabil ársins 2002, og hins vegar að hafa ekki staðið skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna sinna fyrir alls sjö tímabil frá september 2001 til og með mars 2002. Áður en til refsimeðferðar kom var ákærðu með bréfi skattrannsóknarstjóra 6. mars 2003 gefinn kostur á að koma að athugasemdum, en engar bárust. Ríkislögreglustjóri gaf út ákæru 27. maí 2005. Höfðu þá engar greiðslur verið inntar af hendi inn á gjaldfallinn virðisaukaskatt eða staðgreiðsluskuld vegna opinberra gjalda starfsmanna þau tímabil sem ákært er fyrir, eins og ranglega er talið í héraðsdómi.

         Samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmenn í félaginu á þeim tíma sem um ræðir bar ákærðu að afla sér vitneskju um og fylgjast með því að rekstur félagsins væri í góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að félagið stæði í skilum með greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna. Firrir það stjórnarmenn ekki ábyrgð á þessu að félagið hafði ráðið framkvæmdastjóra til að annast daglegan rekstur þess.

         Ákærðu færa fram sér til varnar að þeir hafi lagt verulegt fé til fyrirtækisins mánaðarlega til að unnt væri að standa skil á þeim gjöldum sem í ákæru greinir. Af málsgögnum má sjá fjárframlög til félagsins um hver mánaðamót, en þeim hefur jafnharðan verið ráðstafað til greiðslu launa. Ljóst er af gögnum málsins að félagið átti í fjárhagsvandræðum frá upphafi og ákærðu var það kunnugt. Ákærðu sinntu ekki eftirlitsskyldu sinni og geta greind fjárframlög og ætlað grandleysi um stöðu félagsins og störf framkvæmdastjóra ekki orðið þeim til varnar.

         Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærðu og heimfærslu til refsiákvæða.

         Rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst 6. janúar 2003 og var lokið með skýrslu 8. apríl sama ár. Hann vísaði málinu til opinberrar rannsóknar 11. september 2003. Skýrsla var tekin af ákærðu hjá ríkislögreglustjóra í febrúar 2005 og ákæra gefin út 27. maí sama ár. Enga skýringu er að finna á því að tvö ár liðu frá kæru þar til ákærðu voru yfirheyrðir og ákæra gefin út. Er það aðfinnsluvert.

Að öllu framagreindu virtu og fjárhæð vanskila þykir refsing ákærðu hvors um sig hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en ákvæði héraðsdóms um skilorðsbindingu hennar verður staðfest. Ekki er fullnægt skilyrðum 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005, sem breyttu 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, til að lækka sektarrefsingu úr fésektarlágmarki ákvæðanna, enda hefur hvorki verið greitt upp í skattskuld né verður séð að sérstakar málsbætur séu fyrir hendi. Ákvörðun héraðsdóms um sekt og vararefsingu verður staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærðu verða hvor um sig dæmdir til að greiða málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Ákærðu verða dæmdir til að greiða óskipt annan áfrýjunarkostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

          Ákærði Hafliði Þórsson skal sæta fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði Óli Rúnar Ástþórsson skal sæta fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvæði héraðsdóms um sekt og vararefsingu ákærðu svo og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

          Ákærði Hafliði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Halldórs Þ. Birgissonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.

          Ákærði Óli Rúnar greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Þorsteins Einarssonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 52.538 krónur.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2006.

Ríkislögreglustjórinn höfðaði málið með ákæru útgefinni 27. maí 2005 á hendur ákærðu, X [kennitala] [heimilisfang], Hafliða Þórssyni, kt. 100949-4989, Brekku­túni 21, Kópa­vogi og Óla Rúnari Ástþórssyni, kt. 130157-4679, Sigtúni 31, Selfossi, fyrir brot á lögum um virðisaukaskatt, lögum um stað­­greiðslu opinberra gjalda og almennum hegningarlögum, sem hér segir:

A. Fyrir brot á lögum um virðisaukaskatt.

Ákærða X, sem framkvæmdastjóra A ehf., [kennitala], frá 26. júlí 2001 til 2. apríl 2002 og ákærðu Hafliða og Óla Rúnari, sem stjórnar­mönnum einkahlutafélagsins, er gefið að sök að hafa brotið lög um virðis­auka­skatt með því að hafa látið undir höfuð leggjast að standa Tollstjóranum í Reykjavík skil, í samræmi við það sem lög áskilja, á innheimtum virðisaukaskatti á árunum 2001 og 2002, samtals að fjárhæð 756.001 krónu, sem sundurliðast svo:

Uppgjörstímabil:

Árið 2001

September - október                                kr.                                445.839

Nóvember - desember                                kr.                                112.048                                                   kr.                                557.887

Árið 2002

Janúar - febrúar                                 kr.                                 198.114                                                   kr.                                198.114

                                                                                                                                                                Samtals:                                kr.                                756.001

             Í ákæru er háttsemin talin varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðis­auka­skatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

B. Fyrir brot á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Ákærðu er einnig gefið að sök að hafa, í framangreindri stöðu þeirra hjá A ehf., brotið lög um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á stað­greiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahluta­félagsins á árunum 2001 og 2001, samtals að fjárhæð 4.916.349 krónum, sem sundur­liðast svo:

Greiðslutímabil:

Árið 2001

September                                kr.                                689.554

Október                                kr.                                686.641

Nóvember                                kr.                                702.842

Desember                                kr.                                613.058                                                   kr.                                2.692.095

Árið 2002

Janúar                                kr.                                715.073

Febrúar                                kr.                                564.558

Mars                                kr.                                944.623                                                   kr.                                2.224.254

                                                                                                                                                                Samtals:                                kr.                                4.916.349

Er framangreind háttsemi talin varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um stað­greiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Ákærði X krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæru­valdsins, en ellegar dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Ákærðu Hafliði og Óli Rúnar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en að því frágengnu eru kröfur þeirra hinar sömu og meðákærða X.

I.

Hinn 20. júní 2001 stofnuðu B, C hf. og D ehf. einkahlutafélagið A ehf. Tilgangur félagsins var einkum fjar­vinnsla, sím­svörun, markaðsrannsóknir, skoðanakannanir, sölu­starfsemi og önnur almenn markaðs­starfsemi. Samkvæmt stofnfundargerð var ákærði Óli Rúnar kjörinn stjórnar­formaður, sem fulltrúi B og ákærði Hafliði meðstjórnandi, sem full­trúi D. Þá var E kosinn meðstjórnandi, sem fulltrúi C. Allir höfðu þeir prókúru fyrir félagið, en stofnun þess og skipan félagsstjórnar var tilkynnt til hlutafélagaskrár.

Hinn 26. júlí 2001 var hlutafélagaskrá tilkynnt um ráðningu ákærða X sem framkvæmdastjóra. Tekið var fram að ákærða væri veitt prókúrumboð félagsins.

Hinn 16. nóvember 2001 tilkynnti E hlutafélagaskrá um úrsögn sína úr stjórn félagsins og að prókúra hans væri afturkölluð frá sama degi.

Hinn 2. apríl 2002 sagði ákærði X um störfum framkvæmdastjóra, til­kynnti um afturköllun prókúruumboðs og lýsti því yfir að frá nefndum degi myndi hann ekkert hafa með málefni félagsins að gera. Tilkynning þessa efnis barst hluta­félagaskrá samdægurs. Frá sama tíma sátu því eftir, sem stjórnendur félagsins, ákærðu Óli Rúnar og Hafliði. Samkvæmt vottorði hlutafélagaskrár mun sú skipan hafa haldist óbreytt að minnsta kosti fram til 11. desember 2002.

II.

Hinn 6. janúar 2003 hóf Skattrannsóknarstjóri ríkisins athugun á mögulegum van­skilum einkahlutafélagsins á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda. Sú rannsókn þótti leiða í ljós brot ákærðu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um virðis­aukaskatt og almennum hegningarlögum vegna tekjuáranna 2001 og 2002, með því að ákærðu hefðu fyrir sakir ásetnings eða stórkostlegs gáleysis vanrækt að standa skil á afdreginni staðgreiðslu á greiðslutímabilunum september til og með 2001 og janúar til og með mars 2002, samtals að fjárhæð 4.780.611 krónur samkvæmt skilagreinum, sem og vanrækt að standa skil á innheimtum og skilaskyldum virðisaukaskatti á uppgjörstíma­bilunum september-október og nóvember-desember 2001 og janúar-febrúar 2002, sam­tals að fjárhæð 756.001 krónu samkvæmt afhentum virðisaukaskattsskýrslum. Þá fann skattrannsóknarstjóri að því að ákærðu hefðu ekki í öllum tilvikum afhent viðkomandi skila­greinar og virðisauka­skatts­skýrslur á lögmæltum tíma. Við sömu rannsókn kom í ljós að á tímabilinu 15. október 2001 til 11. september 2003 hefðu eftirtaldar greiðslur borist innheimtu­manni upp í skuldir félagsins og þeim verið ráðstafað svo: Hinn 14. janúar 2002 hefðu borist 126.922 krónur. Af þeim hefðu 109.211 krónur farið upp í höfuðstól virðisaukaskatts­skuldar 2001, en 17.711 krónum verið ráðstafað í dráttarvexti, álag og kostnað. Hinn 16. janúar 2002 hefðu borist 287.979 krónur. Af þeim hefðu 252.836 krónur farið upp í höfuðstól stað­greiðslu­skuldar 2001, en 35.143 krónum verið ráðstafað í dráttarvexti, álag og kostnað. Sama dag hefði 150.047 krónum verið ráðstafað vegna skuldar á opinberum gjöldum og tryggingagjaldi 2001, þar af 143.052 krónum til lækkunar á höfuðstól þeirrar skuldar.

Ákærðu og E voru yfirheyrðir af starfsmönnum skattrannsóknar­stjóra. Til að gera langa sögu stutta lýsti ákærði X fullri ábyrgð á öllum van­skilum á hendur félagsstjórn og sagði hana hafa tekið ákvörðun um hvernig staðið yrði að skilum á afdreginni staðgreiðslu og innheimtum virðisaukaskatti. Með­ákærðu Haf­liði og Óli Rúnar lýstu á hinn bóginn sömu ábyrgð á hendur framkvæmda­stjóranum, ákærða X. E kvaðst ekki vita ástæðu þess að komið hefði til nefndra vanskila og tók fram að hann hefði ekkert komið að daglegum rekstri félagsins. Hins vegar teldi hann framkvæmdastjórann bera ábyrgð á vanskilunum. 

Hinn 11. september 2003 voru Ríkislögreglustjóranum send gögn málsins til opin­berrar rann­sóknar. Áður, eða 28. apríl 2003, hafði bú einkahlutafélagsins verið tekið til gjaldþrotaskipta.

III.

Ákærði X gaf skýrslu hjá Ríkislögreglustjóranum 8. febrúar 2005. Hann staðfesti að hafa verið framkvæmdastjóri A ehf. frá 26. júlí 2001 til 2. apríl 2002, en tók fram að hann hefði í raun starfað sem verkefnisstjóri fremur en eigin­legur framkvæmdastjóri og hvorki haft með höndum bókhald félagsins né komið að fjár­málum þess. Aðspurður hver hefði annast daglega fjármálastjórn félagsins og borið ábyrgð á greiðslu vörsluskatta og skilum á staðgreiðslufé sagði ákærði þau mál hafa verið í höndum B samkvæmt þjónustusamningi milli félaganna. Að sögn ákærða hefðu stjórnarfundir í einkahlutafélaginu verið tíðir og þeir haldnir með reglu­­legu millibili. Hann hefði setið þá fundi, haft áhyggjur af vanskilum félagsins við hið opinbera og rætt það opinskátt við meðákærðu. Þeir hefðu hins vegar tekið allar ákvarðanir um skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu á þeim tíma sem ákærði hefði verið starfandi hjá félaginu. Þá kom fram í máli ákærða að félagið hefði í upphafi verið stofnað til að bjarga eignum F, en hluthafar þar hefðu verið þeir sömu og í A. Hið nýja félag hefði keypt eignir þess eldra, jafnframt því sem hlut­hafarnir hefðu lofað að koma með allt að 15.000.000 króna hlutafé inn í rekstur A. Umrætt fé hefði hins vegar aldrei skilað sér og ekki heldur 10.000.000 króna styrkur frá Byggða­stofnun, sem ákærða hefði einnig verið talið trú um að fengist inn í reksturinn. Hann hefði svo haft spurnir af því í febrúar eða mars 2002 að meðákærðu hygðust loka fyrirtækinu vegna rekstrarerfiðleika og yfirfæra eignir þess og verksamninga yfir á nýstofnað félag þeirra, G. Þangað hefði styrkurinn eða hlutafé frá Byggðastofnun síðan runnið.

Undir ákærða voru bornar sjö skilagreinar vegna afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda á því tímabili, sem ákæra tekur til. Hann kvaðst hafa útbúið þær allar og byggt þær á upplýsingum úr bókhaldi félagsins, sem hann hefði fengið sent reglulega frá B. Hann kvaðst halda að flestir starfsmanna hefðu fengið laun sín greidd, en sjálfur hefði hann ekki þegið laun síðustu 3-4 mánuði starfstíma síns. Í framhaldi voru ákærða kynntar samantektir og niðurstöður lögreglu um afdregna, en vangoldna staðgreiðslu á sama gjalda­tíma­bili, þar sem frá hefði verið dregin staðgreiðsla af launum hans sjálfs, þ.e. samtals 2.692.105 krónur vegna september til og með desember 2001 og 2.224.254 krónur vegna janúar til og með mars 2002, eða samtals 4.916.359 krónur. Í framhaldi kvaðst ákærði ekki rengja þær tölur. Sem fyrr kvað hann meðákærðu bera alla ábyrgð á nefndum van­skilum og áréttaði að þegar stjórn félagsins hefði komið saman um hver mánaðamót hefði hann ávallt lýst áhyggjum af fjárhagsstöðu félagsins, en meðákærðu tekið ákvörðun um að greiða ekki hin lögboðnu gjöld.

Ákærða voru með samsvarandi hætti sýndar þrjár skýrslur um inn­heimtan, en van­goldinn virðisaukaskatt á því tímabili, sem ákæran tekur til. Hann kvaðst sjálfur hafa gert skýrslurnar og hafa stuðst við upplýsingar úr bókhaldi félagsins, eins og það hefði borist frá B. Ákærði sagðist ekki rengja samantektir lögreglu og tölulegar niður­stöður um vanskil nefndra vörsluskatta, en þær samrýmast ákæru að öllu leyti. Hann kvað með­ákærðu bera fulla ábyrgð á vanskilunum og vísaði til fyrri skýringa þar að lútandi.  

Ákærði Hafliði var yfirheyrður 14. febrúar 2005. Hann staðfesti að hafa komið að stofnun A ehf. og hafa setið í stjórn einka­hlutafélagsins frá þeim tíma og fram til 11. desember 2002, en sagðist ekki hafa gert sér grein fyrir að hann hefði verið prókúruhafi. Ákærði kvað vafalaust að framkvæmdastjórinn, meðákærði X, hefði annast daglega fjár­mála­stjórn félagsins og borið ábyrgð á færslu bók­halds og skilum á virðisaukaskatti og stað­greiðslu­fé, en ákærði hefði sjálfur aldrei komið að daglegum rekstri félagsins. Hann kvað framburð meðákærða um annað vera rangan í öllu verulega og greinilega sagðan í því skyni að reyna að firra sig ábyrgð. 

Ákærða voru kynntar tvær mismunandi samantektir lögreglu um afdregna, en van­goldna staðgreiðslu opinberra gjalda á því tímabili, sem ákæra tekur til, þ.e. annars vegar að frádreginni staðgreiðslu vegna launa meðákærða og hins vegar að þeirri staðgreiðslu meðtaldri. Var seinni samantektin borin sérstaklega undir ákærða, en samkvæmt henni nam vangoldin staðgreiðsla fyrir greiðslutímabilin september til og með desember 2001 og janúar til og með mars 2002 samtals 6.049.056 krónum. Ákærði kvaðst ekkert geta tjáð sig um viðkomandi fjárhæðir og tölulegar niðurstöður lögreglu, enda vissi hann ekkert um staðgreiðsluskil félagsins og hefði aldrei haft hugmynd um hvort félagið hefði staðið í skilum með umrædd gjöld eður ei. Þó hefði hann vitað um einhver vanskil, en þau væru alfarið á ábyrgð framkvæmdastjóra.

Ákærða voru með samsvarandi hætti og meðákærða X kynntar samantektir og niðurstöður lögreglu um vanskil á virðisaukaskatti á þeim uppgjörstímabilum, sem ákæra tekur til, samtals 756.001 króna. Ákærði kvaðst ekkert geta tjáð sig um ætluð vanskil og tók fram að hann hefði talið umrædda vörsluskatta að fullu greidda. Sem fyrr sagði ákærði að framkvæmdastjóri félagsins hlyti að bera fulla ábyrgð á slíkum van­skilum.

Ákærði Óli Rúnar var yfirheyrður 16. febrúar 2005. Hann staðfesti að hafa komið að stofnun A ehf. og verið stjórnarformaður félagsins og prókúruhafi frá þeim tíma og fram til 11. desember 2002. Ákærði kvað meðákærða X hafa verið ráðinn til félagsins sem fram­kvæmdastjóri og sem slíkur hefði hann borið ábyrgð á færslu bókhalds, daglegri fjár­mála­stjórn, mannaráðningum og öðru sem við kæmi dag­legum rekstri fyrirtækis. Þó vissi ákærði að meðákærði hefði framselt bókhalds­vinnu til B, en öll bókhaldsgögn hefðu farið í gegnum meðákærða og hann séð um samskipti við B. Ákærði kvað framburð meðákærða um annað vera rangan og sagði alrangt að hann eða meðákærði Hafliði hefðu nokkurn tíma tekið ákvörðun um að félagið stæði ekki í skilum á vörslusköttum eða stað­greiðslu­fé. Ákærði hefði þó vitað um rekstrarvanda félagsins, en ekki haft hugboð um nein vanskil á umræddum gjöldum. 

Ákærða voru kynntar sömu samantektir og niðurstöður lögreglu og áður höfðu verið sýndar og bornar undir meðákærða Hafliða. Hann kvaðst ekki hafa forsendur til að mót­mæla þeim gögnum tölulega, en lýsti undrun sinni á því að samtala vangoldinnar stað­greiðslu á greiðslutímabilum frá september 2001 til og með mars 2002 gæti hafa numið  6.049.056 krónum, miðað við það fjármagn sem hann hefði lagt persónulega til rekstrarins á sama tímabili. Ákærði lýsti fullri ábyrgð á nefndum vanskilum á hendur með­ákærða X.

Ákærða voru með samsvarandi hætti og meðákærðu kynntar samantektir og niður­stöður lögreglu um vanskil á virðisaukaskatti á þeim uppgjörstímabilum, sem ákæra tekur til, samtals 756.001 króna. Ákærði kvaðst með líkum hætti og fyrr hvorki geta rengt þær tölur né heldur skildi hann af hverju umræddir skattar hefðu ekki verið greiddir, miðað við allt fjármagnið sem sett hefði verið inn í reksturinn. Að sögn ákærða bæri meðákærði X einnig fulla ábyrgð á slíkum vanskilum.

IV.

Meðal gagna málsins eru tíu fundargerðir A ehf., dagsettar 15. ágúst, 10. september, 4. og 25. október, 15. nóvember, 4. og 12. desember 2001, 4. janúar 2002 og loks 4. og 5. febrúar 2002. Samkvæmt fundargerðabók voru ekki haldnir aðrir stjórnarfundir í félaginu.

Í hinni fyrstnefndu er meðal annars getið um vilyrði Byggðastofnunar fyrir allt að 15.000.000 króna hlutafé, að því skilyrði uppfylltu að hlutafé félagsins sé 35.000.000 króna. Skráð hlutafé á sama tíma var hins vegar aðeins 500.000 krónur. Þá er þess getið að ákærði X fái 10% hlut í félaginu eða ekki minna en 2.300.000 krónur í hluta­fé. Auk E voru ákærðu skráðir mættir á fundinn og er fundar­gerðin undirrituð af öllum nema ákærða X.

Sömu einstaklingar sátu fundinn 10. september og undirrituðu allir fundargerð. Enn er minnst á Byggðastofnun og ekki getið um greiðsluörðugleika félagsins eða skuldir við hið opinbera.  

Sömu einstaklingar eiga að hafa setið fundinn 4. október, en fundargerð er þó aðeins undirrituð af hálfu ákærða X. Fundargerðin ber með sér að hafa verið skráð „29.09.2001“, með svörtu bleki, sem og texti um setningu fundar og bókun mættu, en annar texti er með bláu bleki og fyrir ofan nefnda dagsetningu er þannig skráð „04.10.2001“. Jafnframt er strikað með bláu yfir eldri dagsetningu. Í fundar­gerðinni er meðal annars bókað um 3.000.000 króna lán ákærða Óla Rúnars til félagsins, eigi síðar en 1. desember, en peningarnir verði notaðir til greiðslu úti­standandi launa og húsaleigukostnaðar. Þá er bókað um hlutafjárloforð ákærða Hafliða, en þeir peningar verði notaðir til að greiða útistandandi virðisaukaskatt og stað­­­greiðslu opinberra gjalda. Enn er getið um aðkomu Byggðastofnunar sem hlut­hafa, nú með 12.000.000 króna hlutafé, en með þeim fjármunum og öðrum framan­greindum sé stefnt að því að koma rekstri félagsins í jákvæða stöðu. 

Samkvæmt undirritaðri fundargerð 25. október sátu ákærðu Óli Rúnar og X þann fund, ásamt E, en ákærði Hafliði var skráður fjarverandi vegna anna. Á fundinum mun hafa verið farið yfir rekstur félagsins og er bókað að fundarmenn séu ánægðir með framvindu mála. Sem fyrr var rætt um aðkomu Byggða­stofnunar og þess getið að ákærðu Óli Rúnar og Hafliði muni sjá um að leysa lausa­fjár­stöðu félagsins fyrir mánaðamót.

Ákærðu og E sátu stjórnarfundinn 15. nóvember og undir­rituðu allir þá fundar­­gerð, sem er í sjö töluliðum. Bókað var, að „VSK málið“ verði skoðað með lögfræðingi þegar þar að kemur, að brýnt sé að fá Byggðastofnun inn í reksturinn og að reynt verði að fá greiddar útistandandi kröfur til að félagið geti greitt áríðandi kostnað. Áður hafði verið rætt um möguleika á sameiningu við önnur fyrirtæki og var þeirri umræðu fram haldið. Rætt var um framlengingu á skuldum gagnvart viðskipta­banka fram yfir þann tíma er Byggðastofnun kæmi inn í reksturinn. Samkvæmt fundar­gerðinni var í lok fundar færð eftirfarandi bókun: „7. X [ákærði X] lýsir yfir þungum áhyggjum með greiðslur vörsluskatta ef ekki verður klárað að greiða hluta­fésloforð – 26 mill.“

Fundargerðin 4. desember er aðeins undirrituð af ákærða X og ber ekki með sér að aðrir hafi verið viðstaddir stjórnarfund í félaginu þann dag. Engu síður var bókað að alvarleg fjárhagsstaða félagsins hefði verið rædd og ákærði lýst áhyggjum af stöðu félagsins, svo og að ef ekki kæmi frekara hlutafé inn í reksturinn þá yrði hvorki unnt að standa í skilum við kröfuhafa né gagnvart hinu opinbera með staðgreiðslu og virðisaukaskatt. Í lok sömu fundargerðar er skáð: „framhald 12.12.2001.“

Þann dag voru ákærðu allir skráðir mættir á stjórnarfund, sem og títtnefndur E, en undir fundargerðina ritar ákærði X aleinn. Samkvæmt fundar­gerðinni voru tekin fyrir og rædd ýmis vandamál, sem lutu að rekstri félagsins.

Á stjórnarfund félagsins 4. janúar 2002 mættu allir ákærðu og undirrituðu fundar­gerð í lok fundarins. Þá var bókað um slæmar heimtur á útistandandi kröfum, ógreidd laun í desembermánuði og vanefndir ákærða Hafliða á loforði um innborgun hlutafjár. Engu síður má ráða af bókun að rekstrarafkoma desembermánaðar hafi verið sam­kvæmt áætlun og að félagið ráðgerði að sýna hagnað í framtíðinni, þó ekki fyrr en í fyrsta lagi í febrúar eða mars 2002. Ákærða Óla Rúnari mun hafa verið falið að finna lausn á greiðslu launa og annars, en á meðan ynni ákærði X að hagræðingu í rekstrinum. Samkvæmt fundargerðinni leit vel út með aðkomu Byggðastofnunar á þeim tímapunkti.

Á fundi 4. febrúar, sem ákærði X sat einn og fól í raun eingöngu í sér „sérbókun framkvæmdastjóra“ eru skráð ýmis vandamál tengd rekstri félagsins, ekki síst vegna van­goldinna launa og greiðslna opinberra gjalda. Framkvæmdastjórinn lýsti í bókun sinni miklum áhyggjum af framtíð félagsins, gat þess að ekki hefði náðst til stjórnar­manna, meðákærðu í málinu, til að fá málefni félagsins á hreint og lýsti ábyrgð á hendur þeim fyrir svikin loforð um aukið hlutafé.

Á síðasta skráða stjórnarfundi félagsins, 5. febrúar, voru ákærðu allir bókaðir mættir á fundinn, sem og E, en fundargerð er óundirrituð. Bókað var um viðræður og ákvarðanir tengdar bágri stöðu félagsins og brýnum fjárhagsvanda, sem ákærðu Óli Rúnar og Hafliði munu reyna að leysa úr.

V.

Eftir útgáfu ákæru krafðist ákærði Hafliði þess að fram færi rithandarrannsókn á fundargerðinni 15. nóvember 2001, með tilliti til þess hvort 7. töluliður bókunar hefði verið færður inn eftir lok fundar og sá liður skráður með annars konar bleki en hinir fyrri. Ríkislögreglustjórinn beindi kröfunni til Statens kriminaltekniska laboratorium í Svíþjóð (SKL). Í álitsgerð SKL, sem liggur frammi í löggiltri íslenskri þýðingu 1. desember 2005, er rithandarrannsókn lýst og því slegið föstu að á fjórum stöðum í nefndri fundargerð hafi verið fyllt í upprunalega skrift með kúlupennableki, sem sé frá­brugðið því bleki, sem notað hafi verið að öðru leyti við ritun fundargerðarinnar. Bókun samkvæmt 7. tölulið sé meðal þess sem skráð sé með annars konar bleki. Hins vegar sé ekki hægt að fullyrða hvenær skrift með hinu frábrugðna kúlu­penna­bleki hafi verið beitt á fundargerðina. Þeirri spurningu sé því látið ósvarað.    

VI.

Meðal annars, sem á reyndi við meðferð málsins fyrir dómi, var hvort unnt væri að nálgast bókhaldsgögn A ehf. Skiptastjóri þrotabús félagsins kvaðst ekki vita hvort hann hefði fengið slík gögn í hendur, en hafi svo verið hefði hann afhent þau til Skattrannsóknarstjóra ríkisins. Á hinn bóginn vissi skiptastjóri að hann hefði afhent skattrannsóknarstjóra fundargerðabók félagsins. Sá síðarnefndi staðfesti móttöku bókarinnar í bréfi 26. október 2005, en kvað engin bókhaldsgögn hafa verið afhent embætti hans. Fundargerðabókin var lögð í hendur dómara á aðalmeðferðardegi, en í ljósi framanritaðs liggur ekki annað fyrir en að bókhald félagsins vegna tekju­áranna 2001 og 2000 sé glatað.

VII.

Fyrir dómi staðfesti ákærði X að hann hefði verið ráðinn framkvæmdastjóri A ehf. frá 26. júlí 2001 og gegnt þeirri stöðu til 2. apríl 2002. Þrátt fyrir umrætt starfsheiti kvaðst ákærði fremur hafa verið „faglegur“ framkvæmdastjóri einka­hlutafélagsins en „rekstrarlegur“, en þetta útskýrði ákærði þannig að bókhald, útreikningur launa og annað hefði ekki verið hjá félaginu heldur á vegum B. Síðan hefði ákveðinn starfsmaður einkahlutafélagsins, H, séð um útborgun launanna, en viðkomandi hefði þó heyrt undir ákærða. Ákærði neitaði í framhaldi öllum sakar­giftum samkvæmt ákæru og kvaðst á engum tímapunkti hafa borið ábyrgð á skatt­skilum félagsins. Hann greindi frá forsendum fyrir stofnun félagsins og rekstrar­áætlun E, sem ákærði hefði unnið að. Vegna fjár­sveltis félagsins frá fyrsta starfsdegi ákærða, sem stafað hefði af vöntun aukins hluta­fjár frá með­ákærðu og hlutafjár frá Byggðastofnun, hefði ávallt verið vand­kvæðum bundið að skrapa saman fyrir launum starfsmanna um hver mánaðamót. Ákærði kvaðst hafa fært fundargerðir félagsstjórnar og játti því að notaðir hefðu verið tveir ólíkir kúlupennar á fundi félagsins 15. nóvember 2001. Allar bókanir hefðu þó verið gerðar á sama fundi og þær staðfestar með nafnritun fundarmanna. Ákærði kvað stöðu og skil á inn­heimtum virðisaukaskatti og staðgreiðslu afdreginna opinberra gjalda margoft hafa verið rædd utan formlegra stjórnarfunda og hefðu meðákærðu tekið fullan þátt í þeirri umræðu. Ákærði staðfesti að hann hefði undirritað sex af sjö skilagreinum, sem ákæra lýtur að og einnig tvær af þremur virðisaukaskattsskýrslum, en sú þriðja er óundir­rituð. Óháð því kvaðst ákærði hafa haldið að B myndi svo „senda allt inn“, þ.e.a.s. gera upp virðisaukaskattinn og afdregna staðgreiðslu til hins opinbera, en í því sambandi gat ákærði þess að hann hefði sjálfur ekki haft „rekstrar­legan bakgrunn“ eða þekkingu til að vita hvernig standa ætti lögformlega að umræddum skilum opinberra gjalda. Aðspurður kvaðst ákærði engu síður hafa kynnt sér lagalegar skyldur fram­kvæmdastjóra áður en hann hefði hafið störf hjá félaginu, meðal annnars varðandi skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslufé. Í framhaldi hélt ákærði því fram að félagsstjórn hefði tekið allar ákvarðanir um daglega fjármálastjórn og meðal annars ákveðið að greiða starfsmönnum útborgaðan hluta launa, en láta staðgreiðsluhluta þeirra og skil á virðis­aukaskatti sitja á hakanum. Ákærði kannaðist þó við að hafa í kjölfar slíkra stjórnarfunda gefið fyrirmæli um hvaða opinberu gjöld væri nauðsynlegt að greiða. Að sögn ákærða hefði hann einnig tekið þátt í að reyna að halda rekstri félagsins gangandi eftir að allt hefði verið komið í hnút og á meðan beðið hefði verið eftir innborgun á hluta­fjár­loforðum meðákærðu og hlutafé frá Byggða­stofnun. Sú viðleitni ákærða hefði ekki borið árangur, en sökum hennar sagðist hann ekki hafa greitt sjálfum sér laun síðustu mánuði fyrir uppsögn. Hann kvaðst hafa farið illa út úr samskiptum sínum við með­ákærðu og vera nú gjaldþrota.

Ákærði Hafliði kannaðist við að hafa verið skráður í stjórn A ehf. á því tímabili, sem ákæra á hendur honum lýtur að. Sem slíkur hefði hann setið stofnfund einkahlutafélagsins, sem og stjórnarfundi framan af ári 2001 og 4. janúar 2002, en ekki eftir það. Ákærði kvaðst þegar við stofnun félagsins hafa lagt ríka áherslu á að starfsmenn yrðu sem fæstir, til að draga úr kostnaði, en þess í stað yrði notast við sjálfstæða verktaka. Hann kvaðst því ekkert hafa vitað um fjölda launþega á vegum félagsins, ekkert hafa komið nærri staðgreiðsluskilum og aldrei hafa vitað um þau skil eða skil á innheimtum virðisaukaskatti, enda einskis spurt í því sambandi. Að sögn ákærða hefði hann þó vitað um rekstrarvanda félagsins, en meðákærði X hefði aldrei rætt um sérstök vanskil, heldur aðeins krafist þess að fá sífellt meira fjár­magn inn í fyrirtækið og þá yrði allur rekstur í góðu horfi. Sökum þessa hefði ákærði lagt tæplega 6.000.000 króna inn í reksturinn. Hann sagðist aldrei hafa vitað af van­skilum á opinberum gjöldum fyrr en hann hefði verið boðaður í yfirheyrslu hjá skatt­rann­sóknarstjóra. Ákærði kvaðst ekki kannast við bókun varðandi 7. tölulið fundar­­gerðar félagsins 15. nóvember 2001 og kvað ekki ósennilegt að meðákærði hefði fært þá bókun inn eftir lok fundarins. Varðandi vanskil félagsins, sem ákært er fyrir, lýsti ákærði fullri ábyrgð á hendur meðákærða X, en hann og E hefðu sett upp „módel“ að rekstri félagsins og blekkt ákærða og meðákærða Óla Rúnar til þátttöku í vonlausu ævintýri.

Fyrir dómi kannaðist ákærði Óli Rúnar við að hafa verið skráður stjórnarformaður A ehf. á því tímabili, sem ákæra lýtur að, en sagðist jafnframt aldrei hafa komið að daglegum rekstri einkahlutafélagsins og ekki hafa tekið þátt í ákvörðunum um að standa ekki skil á innheimtum virðisaukaskatti eða afdreginni stað­­greiðslu opinberra gjalda. Hann kvaðst á greindum tíma hafa verið framkvæmda­stjóri B og hefði vitað að B hefði fært bókhald fyrir A, eins og önnur dótturfélög B. Meðákærði X hefði engu síður borið fulla ábyrgð á daglegri fjármálastjórn einkahlutafélagsins, þar með talið ákvörðunum um hvort, hvenær og hvernig umræddum opinberum gjöldum væri skilað til inn­heimtu­manns. Ákærði kvaðst hafa setið þá stjórnarfundi félagsins, sem hann hefði stað­fest viðveru á með nafnritun sinni, en sagðist ekki minnast setu á öðrum fundum. Hann kvaðst hafa vitað um vangreidda staðgreiðslu á stjórnarfundi 4. október 2001, að fjárhæð u.þ.b. 700.000 krónur, en ekki hafa vitað af öðrum vanskilum á stað­greiðslu eða virðisauka­skatti. Að sögn ákærða hefðu daginn eftir umræddan stjórnar­fund verið lagðir inn peningar til greiðslu nefndrar skuldar og því hefði hann ráðgert að sú skuld væri úr sögunni. Hann kvaðst ekki minnast þeirrar bókunar, sem getið er undir 7. tölulið í fundargerð 15. nóvember 2001 og kvað ljóst að hún hefði verið færð inn síðar, enda hefðu slík málefni ekki verið rædd á viðkomandi stjórnarfundi. Ákærði gat þess og að hann og með­ákærði Hafliði hefðu dælt tæplega 25.000.000 króna inn í rekstur félagsins og því hefði aldrei staðið á þeim að leggja til fé til greiðslu þeirra opinberu gjalda, sem ákært væri út af. Ákærði sagði að vegna umræddra greiðslna frá sér og persónulegra ábyrgða, sem hann hefði tekist á hendur vegna félagsins hefði hann síðar verið lýstur gjaldþrota.

E bar vitni fyrir dómi. Hann kvaðst hafa setið fundi félags­stjórnar fram til þess tíma er hann hefði sagt sig úr stjórn og sagði að ákærði X hefði farið þokkalega yfir fjármál og rekstrarstöðu félagsins á þeim fundum. E staðfesti að hann hefði setið stjórnarfundi 4. október og 15. nóvember 2001, en sagðist ekki muna hvað hefði verið rætt eða bókað á fundunum. Hann kvaðst ekki geta stað­fest setu á þeim fundum, sem ekki bæru með sér nafnritun hans í fundargerðabók, enda hefði hann þann sið að árita fundargerðir til staðfestingar á stjórnarsetu. Að sögn E hefðu vandamál tengd vangreiddum vörslusköttum verið borin upp á fundum félagsins og verið rædd þar. Hann kvað ástæðu vanskila væntan­lega hafa verið þá að engir fjármunir hefðu verið til í rekstri félagsins til að standa straum af slíkum gjöldum. Aðspurður kvaðst E vera þeirrar skoðunar að ákærði X bæri ábyrgð á vangreiddum gjöldum og að hann hefði einn tekið ákvörðun um að ekki væri staðið í skilum með innheimtan virðisaukaskatt og staðgreiðslu opin­berra gjalda. E staðfesti að „viðskiptamódel“ félagsins hefði verið unnið af honum og ákærða X.

H bar fyrir dómi að hann hefði verið ráðinn viðskiptastjóri A ehf. og gegnt því starfi á árunum 2001-2002. Þeirri stöðu hefði fylgt að sjá um samskipti við viðskiptavini einkahlutafélagsins og sagðist H hafa verið „hægri hönd“ ákærða X í ákveðnum verkefnum. H kvað ákærða hafa sagt honum frá því að vangoldnar skattskuldir félagsins hefðu verið ræddar á fundum félags­­stjórnar, en sagðist ekki vita hver bæri ábyrgð á því að ekki hefðu verið staðin skil á sömu gjöldum. Hann kvaðst ekki hafa haft prókúru fyrir félagið, en bar að ákærði hefði flokkað reikninga og falið honum að greiða þá.

I bar að hann hefði unnið hjá A ehf. á árunum 2001-2002 og séð um tölvukerfi félagsins. Að sögn I hefði hann unnið mikið með ákærða X og hefði skapast trúnaðarsamband milli þeirra. Hann bar að ákærði hefði rætt við sig um ógreidda vörsluskatta félagsins og lýst því yfir að hann hefði margoft viðrað áhyggjur sínar vegna þessa á fundum félagsstjórnar.     

VIII.

Ákærðu Hafliði og Óli Rúnar kröfðust frávísunar málsins frá dómi við munnlegan málflutning og byggðu þá kröfu fyrst og fremst á því að ákæra sé svo óskýr að efnisdómur verði ekki réttilega á hana lagður. Var í því sambandi vísað til c-liðar 1. mgr. 116. gr. og 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og bent á að í ákæru sé ekki tilgreint nægjanlega fyrir hvað gjaldatímabil hver og einn ákærðu sé ákærður fyrir van­skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda. Á þau sjónarmið verður ekki fallist. Í fyrsta lagi er óumdeilt að ákærðu Hafliði og Óli Rúnar hafi setið í stjórn A ehf. frá stofnun einkahlutafélagsins 20. janúar 2001 og í það minnsta til 11. desember 2002. Á þeim tíma var ákærði Óli Rúnar stjórnarformaður félagsins og ákærði Hafliði meðstjórnandi. Þá liggur fyrir að ákærði X var ráðinn fram­kvæmdastjóri félagsins 26. júlí 2001 og gegndi þeirri stöðu til 2. apríl 2002. Er sömu stöðu ákærðu skilmerkilega lýst í ákæru. Í annan stað er ljóst af A kafla ákærunnar að ákærðu er gefið sameigin­lega að sök að hafa ekki staðið skil á innheimtum, skila­skyldum virðisaukaskatti á þremur tilgreindum gjaldatímabilum, hinu síðasta janúar- febrúar 2002, en samkvæmt 24. gr. laga nr. 50/1988 um virðis­auka­skatt bar að standa skil á innheimtum skatti vegna þess tímabils í síðasta lagi 5. apríl 2002. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ákærði X sé laus undan ábyrgð á þeim skilum, eða öðrum, leiðir slíkt hið sama til sýknu en ekki frávísunar. Hinu sama gegnir um hina ákærðu. Eins er farið með sakargiftir samkvæmt B kafla ákæru, en samkvæmt 20. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda var gjald­­dagi fjár, sem einka­hluta­félagið hélt eftir eða bar að halda eftir af launagreiðslum til starfs­manna sinna fyrir marsmánuð 2002, 1. apríl sama ár og eindagi sömu gjalda 14 dögum síðar, eða 15. apríl. Verði ákærðu, einn eða fleiri, ekki taldir ábyrgir fyrir þeim vanskilum er þá urðu á staðgreiðslu opinberra gjalda leiðir slíkt til sýknu.

Að þessu sögðu er það álit dómsins að ákæra sé nægjanlega skýr til að efnisdómur verði réttilega á hana lagður.

IX.

Samkvæmt 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer félagsstjórn með mál­efni félags og ber ábyrgð á því að skipulag þess og starfsemi sé ávallt í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara félagsstjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur félagsins, en skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum, sem félagsstjórn hefur gefið. Stjórnin skal annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins, óháð því hvort framkvæmdastjóri hafi verið ráðinn.

Ákærðu Hafliði og Óli Rúnar sátu í aðalstjórn A ehf. á því tímabili, sem ákæra á hendur þeim lýtur að. Samkvæmt þeirri stöðu báru ákærðu báðir ábyrgð í samræmi við ofangreindur skyldur félagsstjórnar. Ákærði X gegndi stöðu framkvæmdastjóra hjá félaginu frá 26. júlí 2001 til 2. apríl 2002. Lögum sam­kvæmt bar hann því ábyrgð á daglegum rekstri félagsins á sama tímabili, þar á meðal fjármála­stjórn. Enginn ákærðu getur skorast undan framangreindri ábyrgð, sem 44. gr. nefndra laga leggur þeim á herðar. Undir öllum venjulegum kringumstæðum er sú ábyrgð óundan­þæg. Þar við bætist að opinber staða ákærðu, ekki síst X, gaf til kynna að í lögskiptum við alla aðra en eigendur félagsins væru ákærðu í fyrirsvari fyrir félagið út á við og bæru þær skyldur gagnvart þriðja aðila, sem 44. gr. téðra laga kveður á um.

Í ljósi framanritaðs eru fráleitar þær skýringar ákærða X að meðákærðu hafi einir borið ábyrgð á þeim vanskilum virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem ákært er út af í málinu. Framburður ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi um áhyggjur af skilum nefndra gjalda renna þvert á móti enn frekari stoðum undir ábyrgð hans. Sama gildir um þann framburð ákærða fyrir dómi að hann hafi í framhaldi af fundum félagsstjórnar gefið fyrirmæli um hvaða opinber gjöld skyldu greidd hverju sinni. Þá liggur fyrir að ákærði annaðist gerð þeirra virðisaukaskattsskýrslna og skila­greina, sem hvíla að baki ákæru. Sá framburður hans að B hafi átt að greiða þau gjöld fyrir einkahlutafélagið er vægast sagt fjar­stæðu­kenndur, en engin gögn málsins styðja þá staðhæfingu.

Samkvæmt framansögðu leikur enginn vafi á því að ákærði X hafi sem framkvæmdastjóri A ehf. borið ábyrgð á staðgreiðsluskilum einka­hlutafélagsins og skilum á innheimtum virðisaukaskatti á því tímabili, sem hann gegndi störfum framkvæmdastjóra, enda liggur fyrir að á greindu tímabili var ákærði í ágætri aðstöðu til að fylgjast gjörla með fjárhag félagsins og vissi eða mátti vita um þau vanskil á opinberum gjöldum, sem ákæra á hendur honum lýtur að. Að þessu virtu velkist dómurinn ekki í vafa um að sakfella beri ákærða fyrir vanskil á virðisauka­skatti vegna uppgjörstímabilanna september-október og nóvember-desember 2001, en eindagi greiðslna hins síðara tímabils var 5. febrúar 2002. Þar sem eindagi gjalda­tíma­bilsins janúar-febrúar 2002 var hins vegar 5. apríl 2002, eða þremur dögum eftir að ákærði lét af störfum framkvæmdastjóra, þykir með vísan til 45. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála rétt að sýkna hann af þeim þætti í A kafla ákæru. Með sömu rökum ber að sýkna ákærða af þeirri háttsemi í B kafla ákæru að hafa vanrækt að standa skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna mars 2002, en eindagi þeirrar greiðslu var 15. apríl 2002. Ákærði er að öðru leyti sekur um þá háttsemi, sem lýst er í þeim kafla.

Um refsiábyrgð ákærðu Hafliða og Óla Rúnars þarf ekki að fjölyrða. Fyrir liggur að þeir sátu í stjórn félagsins á því tímabili, sem ákæra á hendur þeim lýtur að. Ákærðu sátu einhverja fundi félagsstjórnar, svo gerð er grein fyrir í IV. og VII. kafla og var báðum kunnugt um rekstrarerfið­leika félagsins, svo sem ljóst er af framburði þeirra beggja fyrir dómi. Ákærði Hafliði kvaðst engu síður einskis hafa spurt um skil félagsins á virðisaukaskatti og staðgreiðslufé, en lagt það fé inn í fyrirtækið sem með­ákærði X hefði farið fram á. Ákærði Óli Rúnar kvaðst á einum tímapunkti hafa vitað að félagið stæði ekki í skilum með staðgreiðslu, en þá hefði hann látið látið fé af hendi rakna, sem hann hefði ráðgert að meðákærði X myndi verja til greiðslu þeirrar skuldar. Að öðru leyti hefði ákærði ekki vitað um vanskil félagsins á opin­berum gjöldum og ekki um þau spurt. Af framburði ákærðu allra og fundargerðum félags­­stjórnar er ljóst að fjárhagsstaða félagsins var bágborin strax haustið 2001. Ákærðu Hafliða og Óla Rúnari hlaut að vera sú staða ljós og bar þeim því ríkari skylda en ella að fylgjast með því að félagið stæði í lögmæltum skilum á virðisauka­skatti og staðgreiðslu opinberra gjalda. Sem stjórnarmönnum bar þeim og að afla sér vitneskju um reksturinn, í stað þess að láta eða þykjast láta sig fjármálastjórn félagsins engu varða, svo og að annast um að starf­semi félagsins væri að öðru leyti almennt í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laganna um einka­hluta­félög. Ákærðu brugðust þeim skyldum sínum.

Að því virtu, sem nú hefur verið rakið og með hliðsjón af hæstaréttardómum 25. september 1997 í máli nr. 136/1997, 14. október 1999 í máli nr. 242/1999 og 23. nóvember 2000 í máli nr. 277/2000 þykir engum vafa undirorpið að ákærðu Hafliði og Óli Rúnar hafi, annar sem stjórnarfor­maður og hinn sem meðstjórnandi í títtnefndu einka­hlutafélagi, borið ábyrgð á því að staðin væru skil á innheimtum og skilaskyldum virðisaukaskatti vegna þeirra uppgjörstímabila, sem tilgreind eru í A kafla ákæru og að staðin væru skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna þeirra greiðslutímabila, sem tilgreind eru í B kafla ákæru. Með vanrækslu ákærðu í þessu sambandi gerðust þeir sekir um þá háttsemi, sem lýst er í ákæru.

X.

Þegar litið er til framferðis ákærða X í starfi framkvæmdastjóra A ehf. og skeytingarleysis um daglega fjármálastjórn einkahlutafélagsins og þess ábyrgðarleysis meðákærðu Hafliða og Óla Rúnars að hafa ekki fullnægjandi eftirlit með því að rekstur félagsins, þar á meðal fjármálastjórnun, væri í réttu horfi, telur dómurinn einsætt að ákærðu hafi allir gerst sekir um stórfellt hirðuleysi í skilningi 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðis­auka­skatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995. Ber að sakfella ákærðu því til samræmis.

Ákærðu hafa ekki borið brigður á tölulegar niðurstöður Ríkislögreglustjórans, sem lagðar eru til grundvallar fjárhæðum vanskila í A og B kafla ákæru. Engu síður liggur fyrir samkvæmt gögnum Skattrannsóknarstjóra ríkisins, sem getið er í II. kafla, að fyrir útgáfu ákæru hafi innheimtumanni borist innborganir frá einkahlutafélaginu, sem ráðstafað hafi verið upp í skuldir félagsins vegna vangoldins virðisaukaskatts, stað­greiðslu og opinberra gjalda. Af lögreglurannsóknargögnum málsins verður ekki séð að tekið hafi verið tillit til þeirra greiðslna. Með hliðsjón af dómafordæmum Hæsta­réttar, síðast í dómum 30. mars 2006 í málum nr. 428/2005 og nr. 469/2005, er ljóst að slíkum innborgunum verður ekki ráðstafað til greiðslu álags á vanskilafé eða staðgreiðslu opinberra gjalda, heldur komi til lækkunar á höfuðstól annarra skulda og dráttarvaxta af þeim. Af gögnum málsins verður ekki skýrlega greint á milli dráttar­vaxta og álags í þessu sambandi. Því til samræmis og að teknu tilliti til þeirrar niður­stöðu, sem ákærðu er hagfelldust, verður að líta svo á að hinn 14. janúar 2002 hafi fyrir sakir skuldajöfnuðar komið til 126.922 króna lækkunar á höfuðstól vangoldins virðis­aukaskatts vegna uppgjörstímabilsins september-október 2001. Enn fremur, að hinn 16. sama mánaðar hafi komið til 287.979 króna lækkunar á höfuðstól stað­greiðslu­skuldar vegna september 2001. Sama dag var 150.047 krónum ráðstafað upp í skuld vegna opinberra gjalda og tryggingagjalds 2001. Þykir samkvæmt framansögðu rétt að sú fjárhæð komi einnig til lækkunar á höfuðstól staðgreiðsluskuldar vegna september 2001.

XI.

Samkvæmt sakavottorðum ákærðu hafa þeir ekki áður orðið uppvísir að afbrotum, sem skipt geta máli við ákvörðun refsingar. Ber að horfa til þessa þegar refsing er ákveðin.

Með 1. gr. laga nr. 134/2005 um breytingu á lögum um staðgreiðslu opin­berra gjalda nr. 45/1987, og fleiri lögum, var fésektarlágmarki 2. mgr. 30. gr. stað­greiðslu­laganna breytt. Þar sem dómstólum bar áður að ákvarða hinum seka fésekt er næmi aldrei lægri en tvöfaldri skattfjárhæð og allt að tífaldri þeirri fjárhæð, sem hann van­rækti að halda eftir eða standa skil á til innheimtumanns á réttum eindögum, var sett heimild í við­komandi lög til að hverfa frá umræddu fésektarlágmarki í þeim tilvikum þegar brot hins ákærða hefur einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri stað­greiðslu samkvæmt skilagreinum, enda hafi verið staðin skil á veru­­legum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.

Samsvarandi breyting var gerð á 1. mgr. 40. gr. laganna um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 134/2005, þannig að umrætt fésektar­lágmark eigi heldur ekki við í þeim tilvikum þegar brot á lagagreininni hefur einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber að ákvarða refsingu á hendur ákærðu í samræmi við 2. mgr. 30. gr. staðgreiðslulaga og 1. mgr. 40. gr. virðisaukaskattslaga, svo breyttar.

Með hliðsjón af þeim innborgunum, sem gerð í gein fyrir í X. kafla og með vísan til tilvitnaðra hæstaréttardóma, sem og dóms Hæstaréttar 11. apríl 2006 í máli nr. 338/2005, ber að líta svo á að umrædd innborgun á skuld einkahlutafélagsins vegna vangoldinnar stað­greiðslu fyrir gjaldatímabilið september 2001, samtals 438.026 krónur af 689.554 króna höfuðstól, teljist veruleg í skilningi 1. gr. laga 134/2005 og komi til samsvarandi lækkunar á höfuðstól skuldar vegna þessa ­tímabils. Skulu ákærðu allir njóta hagsbóta af því. Innborgun á virðisauka­skatts­skuldina vegna september-október 2001 nær hins vegar ekki þriðjungi heildar­skuldar félagsins á sama tímabili og telst því ekki veruleg greiðsla á skattskuldinni í skilningi 3. gr. laga nr. 134/2005. Að öðru leyti hefur ekki komið til skila á vangoldnum virðis­auka­skatti og staðgreiðslufé. Ákærðu eiga sér ekki aðrar málsbætur í skilningi téðra laga.

Í ljósi alls framanritaðs þykja brot ákærðu X, Hafliða og Óla Rúnars stór­felld í skilningi 2. mgr. 30. gr. staðgreiðslulaganna og ber að því leyti jafnframt að refsa þeim fyrir brot á 1. mgr. 262. gr. almennra hegningar­laga 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. Brot ákærðu á lögum um virðisaukaskatt þykja á hinn bóginn ekki þess eðlis að teljist stórfelld eða sakir þeirra að öðru leyti miklar í skilningi 1. mgr. 40. gr. laganna eða 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum, sbr. og hæstaréttardómur 30. september 1999 í máli nr. 193/1999. Verður ákærðu að þessu leyti því ekki refsað samhliða fyrir brot á almennum hegningarlögum.

Að þessu virtu og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningar­laga þykir refsing ákærðu X, Hafliða og Óla Rúnars hvers um sig hæfilega ákveðin fangelsi í einn mánuð og verður hún bundin skilorði eins og í dómsorði greinir. Jafnframt greiði ákærði X 2.700.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá dóms­birtingu, en sæti ella fangelsi í 68 daga. Þá greiði ákærðu Hafliði og Óli Rúnar hvor um sig 3.800.000 sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en ella komi í stað sektarinnar fangelsi í 84 daga fangelsi.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 2. mgr. 165. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærðu til að greiða hver um sig máls­varnarlaun skipaðs verjanda síns. Því greiði ákærði X laun Eyvindar G. Gunnarssonar hæstaréttarlögmanns, ákærði Hafliði laun Halldórs Þ. Birgis­sonar hæsta­réttarlögmanns og ákærði Óli Rúnar laun Ólafs Arnar Svanssonar héraðs­dóms­lög­manns. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til fjölda þinghalda þykja málsvarnarlaun til hvers verjanda um sig hæfilega ákveðin 450.000 krónur, að meðtöldum virðisauka­skatti. Á hinn bóginn þykir rétt að 15.902 króna reikningur vegna skjalaþýðingar á álitsgerð SKL greiðist úr ríkissjóði.

Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari sótti málið af hálfu ákæruvaldsins.

Jónas Jóhannsson héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómari tók við málinu 1. febrúar 2006, en fyrir þann tíma hafði hann engin afskipti af meðferð þess. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómara við önnur dómstörf.

DÓMSORÐ:

Ákærðu, X, Hafliði Þórsson og Óli Rúnar Ástþórsson, sæti hver um sig fangelsi í einn mánuð, en fresta skal fullnustu þeirra refsinga og þær falla niður að liðnum tveimur árum frá dóms­birtingu haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði X greiði 2.700.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en sæti ella fangelsi í 68 daga.

Ákærðu Hafliði og Óli Rúnar greiði hvor um sig 3.800.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu, en sæti ella fangelsi í 84 daga.

Ákærði X greiði 450.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Eyvindar G. Gunnarssonar hæstaréttarlögmanns.

Ákærði Hafliði greiði 450.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Halldórs Þ. Birgissonar hæstaréttarlögmanns.

Ákærði Óli Rúnar greiði 450.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ólafs Arnar Svanssonar héraðsdómslögmanns.