Föstudaginn 14. mars 2003.
Nr. 80/2003.	Ákæruvaldið (enginn) gegn Sigurjóni Antonssyni (Hilmar Gunnlaugsson hdl.)

 

Kærumál. Vitni. Gagnaöflun. Þagnarskylda.

S krafðist þess aðallega að framkvæmdastjóri rannsóknarnefndar umferðarslysa yrði gert að koma fyrir dóm sem vitni í máli ákæruvaldsins á hendur S, og til vara að rannsóknarnefndinni væri skylt að afhenda skýrslu sem hún hafi gert um slys sem málið varðaði. Eins og málið lá fyrir varð engan veginn séð að framkvæmdastjóri rannsóknarnefndarinnar gæti borið neitt um atvik þess af eigin raun. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna aðalkröfu S. Ekki varð útilokað að vitneskja, sem ætla mátti að varamaður í rannsóknarnefnd umferðarslysa hefði aflað sér með því að fara á vettvang slyssins, gæti skipt máli við úrlausn um sakargiftir á hendur S. Af þessari vitneskju kynnu að hafa verið dregnar ályktanir í skýrslu nefndarinnar um slysið. Að því gættu hvernig gögnum var háttað um atvik að slysinu var fallist á það með S, að tilefni væri til að skýrslunnar yrði aflað við meðferð málsins. Ekki hefði á það reynt hvort ákærandi myndi neita að sinna tilmælum héraðsdómara um að útvega skýrsluna til afnota í málinu og yrði því neitað stæði enn til athugunar hvort tilefni væri til að beita ákvæðum laga um meðferð einkamála með lögjöfnun um skyldu til afhendingar skjalsins. Þá stæði að auki enn óleyst hvort þagnarskylda kynni að girða fyrir að reglum þessum yrði beitt til að knýja á um afhendingu skýrslunnar, en til þess yrði ekki tekin afstaða nema vörslumaður hennar bæri það fyrir sig og ætti kost á að láta málið til sín taka að þessu leyti fyrir dómi. Var lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að því leyti til löglegrar meðferðar.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. febrúar 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 26. febrúar 2003, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að Ágústi Mogensen, framkvæmdastjóra rannsóknarnefndar umferðarslysa, verði gert að koma fyrir dóm sem vitni í máli ákæruvaldsins á hendur varnaraðila, svo og varakröfu hans um að rannsóknarnefndinni sé skylt að afhenda skýrslu, sem hún hafi gert um slys sem málið varðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að fyrrnefndum manni verði gert að koma fyrir dóm sem vitni í málinu, en til vara að rannsóknarnefnd umferðarslysa verði gert að afhenda héraðsdómara skýrslu sína, sem áður er getið. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Sýslumaðurinn á Húsavík höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila með ákæru 16. ágúst 2002. Með henni var varnaraðila gefið að sök að hafa síðla dags 11. janúar sama árs ekið bifreiðinni DE 554 suður eftir þjóðvegi nr. 87, svokölluðum Kísilvegi, upp á blindhæð rétt norðan við sæluhús á Hólasandi á röngum vegarhelmingi. Hafi varnaraðili þannig valdið árekstri við bifreiðina XE 275, sem hafi verið á leið norður eftir sama vegi. Ökumaður þeirrar bifreiðar hafi beðið bana, en barn hans, sem hafi verið farþegi í aftursæti hennar, hlotið beinbrot og fleiri nánar tilgreinda áverka. Taldist þessi háttsemi varnaraðila varða við 215. gr. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 14. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra 26. september 2002. Varnaraðili neitaði sakargiftum þegar hann kom fyrir dóm 23. október sama árs. Samkvæmt frásögn hans í lögregluskýrslu 30. janúar 2002 ók hann í umrætt sinn upp á blindhæð, þar sem skyndilega hafi komið ljós á móti honum og hann blindast af þeim, en síðan hafi áreksturinn orðið. Hann neitaði því í skýrslu þessari, svo og fyrir dómi, að hafa ekið á röngum vegarhelmingi.

Meðal gagna málsins eru ítarlegar skýrslur lögreglu um ummerki og rannsókn á vettvangi slyssins ásamt uppdráttum og ljósmyndum. Jafnframt eru skýrslur hennar um rannsókn á báðum bifreiðunum, sem áður er getið, svo og ljósmyndir af þeim. Fyrir liggur að lögreglan lét farga bifreiðinni XE 275 eftir að rannsókn á henni var lokið, þar sem hún var talin gerónýt.

Samkvæmt beiðni varnaraðila dómkvaddi héraðsdómari tvo sérfræðinga 5. nóvember 2002 til að láta meðal annars uppi álit um hvar líklegast yrði talið að árekstur bifreiðanna hafi orðið miðað við þau gögn, sem lágu fyrir eftir rannsókn lögreglunnar. Í matsgerð 13. desember 2002 komust matsmenn með nánar tilteknum röksemdum að þeirri niðurstöðu um þetta að í gögnum málsins væri ekki að finna „neina ástæðu til að efast um árekstrarstaðinn enda teljum við athuganir lögreglunnar á vettvangi hafa verið gerðar af glöggskyggni og nákvæmni sem hefur gert okkur kleift að gera okkar glögga mynd af atburðarásinni.“

Matsgerð þessi var lögð fram í þinghaldi 14. febrúar 2003. Varnaraðili óskaði þar eftir því að við aðalmeðferð málsins, sem ákveðið var að færi fram 27. sama mánaðar, kæmi fyrrnefndur Ágúst Mogensen meðal annarra fyrir dóm til skýrslugjafar. Sækjandi málsins tilkynnti héraðsdómara 26. febrúar 2003 að Ágúst hafi verið boðaður til að mæta fyrir dómi, en hann hafi með bréfum 19. og 20. sama mánaðar færst undan því með vísan til þagnarskyldu, sem hann bæri um atriði varðandi slysið samkvæmt 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 681/1998 um rannsóknarnefnd umferðarslysa. Vísaði sækjandinn til röksemda Ágústs og mótmælti kröfu varnaraðila um að honum yrði gert að bera vitni í málinu. Varnaraðili hélt kröfu sinni til streitu ásamt því að gera áðurgreinda varakröfu, en þessum kröfum hafnaði héraðsdómari sem áður segir með hinum kærða úrskurði.

II.

Af fyrirliggjandi gögnum verður ekki annað ráðið en að sá þáttur í sakargiftum á hendur varnaraðila, að hann hafi ekið á röngum vegarhelmingi, sé öðru fremur reistur á áðurnefndri rannsókn lögreglunnar á vettvangi slyssins, sem málið varðar, og athugun hennar á bifreiðunum, sem þar komu við sögu. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi hefur sem fyrr segir verið aflað samkvæmt beiðni varnaraðila matsgerðar dómkvaddra manna, sem í þessu efni styður þó ályktanir, sem ákæruvaldið hefur dregið af þessum rannsóknargögnum. Eina vitnið að slysinu, sem var farþegi í bifreiðinni XE 275 og sambúðarkona ökumanns hennar, lýsti því í lögregluskýrslu 14. febrúar 2002 að hún hafi „haft þá tilfinningu“ á vettvangi og allt upp frá því að bifreiðin, sem varnaraðili ók, hafi verið á röngum vegarhelmingi. Eru að þessu gættu ekki efni til að búast við að ákveðinn vitnisburður geti fengist um þetta atriði málsins við aðalmeðferð þess.

Eins og málið liggur fyrir verður engan veginn séð að framkvæmdastjóri rannsóknarnefndar umferðarslysa geti borið neitt um atvik þess af eigin raun. Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna aðalkröfu sóknaraðila um að framkvæmdastjóranum verði gert að koma fyrir dóm sem vitni.

Í málatilbúnaði varnaraðila er staðhæft að varamaður í rannsóknarnefnd umferðarslysa hafi farið á vettvang slyssins. Sé það rétt verður að ætla að sá maður hafi athugað ummerki eftir slysið áður en vettvangi var raskað, sbr. 4. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 681/1998. Verður engan veginn útilokað að vitneskja, sem hann kann að hafa aflað sér á þann hátt, gæti skipt máli við úrlausn um sakargiftir á hendur varnaraðila. Varnaraðili hefur þó ekki krafist þess að maður þessi komi fyrir dóm sem vitni. Af þessari vitneskju kunna á hinn bóginn einnig að hafa verið dregnar ályktanir í skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa um slysið, sem mál þetta varðar. Að gættu því hvernig gögnum er samkvæmt áðursögðu háttað um atvik að slysinu verður að fallast á með varnaraðila að tilefni sé til að skýrslu þessarar verði aflað við meðferð málsins.

Þótt sóknaraðili hafi mótmælt áðurgreindri varakröfu varnaraðila, sem lýtur að öflun umræddrar skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa, hefur ekki á það reynt hvort ákærandi myndi neita að sinna tilmælum héraðsdómara samkvæmt 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991 um að útvega þessa skýrslu til afnota í málinu. Slík neitun gæti heldur ekki ein og sér valdið því að réttu lagi að varakröfu varnaraðila yrði hafnað, enda stæði þá enn til athugunar hvort tilefni væri til að beita ákvæðum 3. mgr. 67. gr., 2. mgr. og 3. mgr. 68. gr. og eftir atvikum 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem eiga hér við með lögjöfnun. Með þessum aðdraganda stæði að auki enn óleyst hvort þagnarskylda kynni að girða fyrir að reglum þessum yrði beitt til að knýja á um afhendingu umræddrar skýrslu, en til þess verður ekki tekin afstaða nema vörslumaður hennar beri það fyrir sig og eigi kost á að láta málið til sín taka að þessu leyti fyrir dómi. Að þessu athuguðu verður að fella úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar, sem varða öflun skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa, og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið að þessu leyti til þeirrar löglegu meðferðar, sem að framan greinir.

Með vísan til 3. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 38. gr. laga nr. 36/1999, verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að því er varðar aðalkröfu varnaraðila, Sigurjóns Antonssonar, um að Ágústi Mogensen verði gert að koma fyrir dóm sem vitni í málinu.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um varakröfu varnaraðila um að aflað verði skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa er fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að því leyti til löglegrar meðferðar.

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 26. febrúar 2003.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar fyrr í dag er höfðað með ákæruskjali sýslumannsins á Húsavík, útgefnu 16. ágúst 2002 á hendur, Sigurjóni Antonssyni, kt. 240535-7699, Tjarnarlöndum 21, Austur-Héraði, 700 Egilsstaðir;

..„fyrir hegningar- og umferðarlaga brot með því að hafa föstudaginn 11. janúar 2002 ekið bifreiðinni DE-554, í suður eftir þjóvegi 87, Kísilvegi, upp á blindhæð rétt norðan við sæluhúsið á Hólasandi á röngum vegarhelmingi, sem varð þess valdandi að bifreið ákærða lenti á bifreiðinni XE-275, sem ekið var í norður eftir sama vegi.  Afleiðingar árekstursins urðu þær að ökumaður bifreiðarinnar XE-275, Hafþór Gíslason, lést og þind rifnaði og lærleggur og handleggur brotnuðu í tveggja ára syni hans, Davíð, sem sat í aftursæti bifreiðarinnar.

Telst þetta varða við 215. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 og 1. mgr. 14. gr. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987.

Þess er krafist, að ákærði verði dæmdur til refsingar, til sviptingar ökuréttinda samkvæmt 101. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987 og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Við þingfestingu málsins þann 26. september sl. voru lögð fram sakargögn ákæruvalds, þ.á.m. skjalaskrá lögreglu nr. 25-2002-41, skjal 1-14.   Á dómþingi þann 23. október sl. lýsti ákærði afstöðu sinni til sakargifta og neitaði sök.  Af hálfu ákæruvalds var krafist aðalmeðferðar, vitnalisti lagður fram og gagnaöflun lýst lokið.  Að beiðni skipaðs verjanda ákærða var málinu frestað vegna gagnaöflunar.  Á dómþingi 30. sama mánaðar var af hálfu ákærða lögð fram beiðni um að dómkvaddir yrðu hæfir og óvilhallir sérfræðingar til þess að svara nánar tilgreindum matsspurningum.  Á dómþingi þann 14. febrúar sl. var greinargerð dómkvaddra matsmanna lögð fram ásamt fleiri gögnum.   Sýnilegri gagnaöflun var lýst lokið af hálfu sakflytjenda, en af hálfu skipaðs verjanda var lagður fram viðbótarlisti með nöfnum lögreglumanna og dómkvaddra matsmanna.  Að auki var þess óskað að Ágúst Mogensen framkvæmdastjóri Rannsóknarnefnda umferðarslysa gæfi vitnaskýrslu við aðalmeðferð málsins.  Af hálfu ákæruvalds var ekki gerð athugasemd við vitnalista skipaðs verjanda og var ákveðið að aðalmeðferð málsins færi fram 27. febrúar n.k. kl. 13:00.

Með bréfi skipaðs verjanda og greinargerð sem dagsett er í dag er þess krafist að áðurnefndur aðili, Ágúst Mogensen, beri vitni í máli þessu, en Rannsóknarnefnd umferðarslysa afhendi að öðrum kosti dómara skýrslu nefndarinnar um slys það er mál þetta varðar og að hún verði kynnt aðilum málsins.  Tilefni þessara krafna er neitun nefnds aðila á að gefa skýrslu fyrir dómi og afhenda skýrslu vegna umrædds slyss.

Af hálfu ákæruvalds er því andmælt að Ágúst Mogensen verði leiddur fyrir dóminn.  Vísar ákæruvaldið til andmæla Ágústar sbr. framlögð símbréf dags. 20. og 23. febrúar sl. sbr. og 6. mgr. 5.gr. reglugerðar nr. 681/1998 um Rannsóknarnefnd umferðarslysa.  Í nefndum símbréfum kemur m.a. fram að Rannsóknarnefnd umferðarslysa hafði við athugun sína ekki við önnur gögn að styðjast en rannsóknargögn lögreglu.

Skipaður verjandi lýsti afstöðu sinni í greinargerð líkt og fulltrúi ákæruvalds.  Þá mótmælti fulltrúi ákæruvalds kröfum skipaðs verjanda ákærða við fyrirtöku málsins fyrr í dag.  Að því loknu lögðu nefndir aðilar málið í úrskurð dómsins.

Álit dómsins.

Í 2. gr. reglugerðar nr. 681/1998 um Rannsóknarnefnd umferðarslysa, sem stoð hefur í 4. mgr. 114. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987, með síðari breytingum er kveðið á um hlutverk og markmið rannsóknarnefndarinnar, en þar segir: „Hlutverk nefndarinnar er að rannsaka umferðarslys og starfar hún sjálfstætt og óháð öðrum stjórnvöldum og rannsóknaraðilum.  Rannsóknir hennar skulu miðað að því einu að koma í veg fyrir að samskonar umferðarslys verði aftur og stuðla að því að umferðaröryggi megi aukast.  Nefndin skal gera tillögur til úrbóta um umferðaröryggi til viðeigandi stjórnvalda, eftir því sem rannsóknir á orsökum og umferðarslys gefa tilefni til.“

Í 4. mgr. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðarinnar segir ennfremur: „Nefndinni er heimilt að leita eftir upplýsingum varðandi ökutækið, ökumann, farþega og annað er kann að skipta máli varðandi rannsóknina.  Þá er nefndinni heimilt að leita eftir upplýsingum um atvik frá ökumanni, farþegum og hverjum öðrum sem ætla má að kunni að geta veitt vitneskju er stuðli að því að leiða í ljós orsök slyssins.

Nefndarmönnum og starfsmönnum hennar ber að gæta fyllst þagmælsku og hindra að óviðkomandi fái upplýsingar um þau atvik er þeir komast að í starfi sínu í nefndinni.“

Þá segir í 9. gr. reglugerðarinnar um kynningu á starfi nefndarinnar: „Rannsóknarnefnd umferðarslysa skal gefa út yfirlitsskýrslu um störf sín í byrjun hvers árs.  Í skýrslunni skal gera tillögur um úrbætur í umferðaröryggismálum og þar skal vera yfirlit um hvernig fyrri tillögum hefur verið framfylgt.“

Í máli þessu hafa verið lögð fram frumrannsóknargögn lögreglu, ljósmyndir af vettvangi og greinargerð dómkvaddra matsmanna.  Við aðalmeðferð málsins verða kvaddir til skýrslugjafar þeir lögreglumenn er unnu að frumrannsókn þess, auk farþega sem var í annarri bifreiðinni er slysið varð.  Þá munu dómkvaddir matsmenn gefa skýrslu um störf sín.

Nefndur aðili Ágúst Mogensen, framkvæmdastjóri Rannsóknarnefndar umferðarslysa, var ekki vitni að umræddu slysi þann 11. janúar 2002.  Þá er til þess að líta að hann hefur ekki unnið að neinum þeim gögnum sem lögð hafa verið fram í málinu.

Rétt þykir í þessu samhengi að taka fram að að því gefnu að fallist yrði á varakröfu skipaðs verjanda ákærða girðir ákvæði 52. gr. laga nr. 19, 1991 fyrir að umræddur aðili verði leiddur fyrir dóm gegn vilja sínum.

Er það álit dómsins að öllu framangreindu röktu og með vísan til 4. mgr. 128. gr., in fine, laga nr. 19, 1991 um meðferð opinberra mála að nefndur framkvæmdastjóri Rannsóknarnefndar umferðarslysa verði ekki leiddur fyrir dóm í málinu gegn vilja sínum.  Kröfu skipaðs verjanda í þá veru er því hafnað.

Mál þetta er rekið á grundvelli laga nr. 19, 1991 um meðferð opinberra mála.  Í slíku máli er dómurinn ekki til þess bær að skylda þriðja aðila til að afhenda tiltekin gögn.  Samkvæmt 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19, 1991 getur dómari hins vegar beint til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði.  Að fenginni afstöðu fulltrúa ákæruvalds til varakröfu skipaðs verjanda ákærða í þinghaldi fyrr í dag er hins vegar þýðingarlaust fyrir dóminn að setja fram slík tilmæli.  Er því ekki önnur leið fær en hafna varakröfu skipaðs verjanda.

Úrskurð þennan kveður upp Ólafur Ólafsson héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Hafnað er kröfu skipaðs verjanda ákærða um að Ágúst Mogensen framkvæmdastjóri Rannsókarnefndar umferðarslysa verði leiddur fyrir dóm sem vitni.

Hafnað er kröfu skipaðs verjanda ákærða um að Rannsóknarnefnd umferðarslysa verði gert að afhenda dómara skýrslu nefndarinnar vegna þess slyss sem mál þetta er sprottið af.