Þriðjudaginn 2. desember 2014
Nr. 753/2014.	Datacell ehf. og Sunshine Press Productions ehf. (Sveinn Andri Sveinsson hrl.) gegn Valitor hf. (Sigurður G. Guðjónsson hrl.)

Kærumál. Kæra. Frávísun frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu D ehf. og S ehf. um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Í kæru var ekki getið þeirra ástæðna sem kæran var reist á og var hún því ekki í samræmi við c. lið 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Úr þessum annmarka varð ekki bætt þótt málsástæðum D ehf. og S ehf. hefði verið gerð skil í greinargerð fyrir Hæstarétti. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Benedikt Bogason og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. nóvember 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðin dómkvaðning fari fram. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.  

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili reisir frávísunarkröfu sína á því að kæra sóknaraðila fullnægi ekki áskilnaði 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991.

Í kæru sóknaraðila sagði það eitt að úrskurðurinn væri kærður í því skyni að honum yrði hnekkt og að samþykkt yrði krafa sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns til að svara tilgreindum spurningum. Loks var tekið fram í kærunni að greinargerð yrði skilað til Hæstaréttar.  

Samkvæmt c. lið 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 skal í kæru til Hæstaréttar meðal annars greina ástæður sem hún er reist á. Þessa gættu sóknaraðilar í engu, en úr þeim annmarka var ekki bætt þótt málsástæðum þeirra hafi verið gerð skil í greinargerð hér fyrir dómi. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá Hæstarétti, sbr. meðal annars dóma réttarins 2. september 2011 í málum nr. 377/2011 og 388/2011.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Sóknaraðilar, Datacell ehf. og Sunshine Press Productions ehf., greiði varnaraðila, Valitor hf., óskipt 350.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2014.

Sóknaraðilar, Datacell ehf., Síðumúla 28, Reykjavík og Sunshine Press Productions ehf., Klapparhlíð, Mosfellsbæ, beindu beiðni um dómkvaðningu matsmanns til dómsins sem móttekin var 16. apríl sl. Varnaraðili er Valitor hf., Dalshrauni 3, Reykjavík. Krefjast sóknaraðilar þess að dómkvaddur verði matsmaður til að leggja mat á fjárhagslegt tjón sóknaraðila sem hlaust af ólögmætri lokun varnaraðila á greiðslugátt sóknaraðilans, Datacell ehf., sem sett hafði verið upp til söfnunar fjárframlaga með greiðslukortum til sóknaraðilans, Sunshine Press Productions ehf., vegna WikiLeaks uppljóstrunarsíðunnar.

Málið var þingfest 13. júní sl. og komu þá fram mótmæli af hálfu varnaraðila við dómkvaðningunni. Málinu var frestað til framlagningar greinargerðar af hálfu varnaraðila til 7. júlí sama ár og lagði varnaraðili fram greinargerð í því þinghaldi. Málinu var þá frestað ótiltekið. Það var tekið fyrir að nýju 16. september sl. og aðalmeðferð ákveðin 30. október sama ár. Málið var tekið til úrskurðar þann dag að loknum munnlegum málflutningi.

Sóknaraðilar krefjast þess nánar tiltekið að „matsmanni verði falið að meta og áætla eftirfarandi: Tekjutap matsbeiðenda vegna lokunar á greiðslugátt Datacell hjá matsþola Valitor til söfnunar fjárframlaga til WikiLeaks í þá 617 daga sem liðu frá því að henni var lokið þann 8. júlí 2011 þar til hún opnaði að nýju þann 9. maí 2013.“

Varnaraðili krefst þess að beiðni sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar sameiginlega (in solidum) úr hendi sóknaraðila auk virðisaukaskatts.

I

Í beiðni sóknaraðila kemur fram að sóknaraðilinn Datacell ehf. sé einkahlutafélag sem stofnað hafi verið árið 2009 og sé starfsemi þess tvíþætt. Annars vegar sé félagið á alþjóðlegum markaði að veita aðgang að gagnaveri sem það starfræki. Fyrir þá þjónustu sé fyrst og fremst greitt með alþjóðlegum greiðslukortum. Hins vegar veiti félagið þjónustu sem felist í því að veita aðilum, sem byggi sína starfsemi á frjálsum fjárframlögum, móttökuþjónustu fyrir rafrænar greiðslur á slíkum fjárframlögum á grundvelli greiðslukortasamnings við greiðsluþjónustuveitanda sem starfi innan alþjóðlegu kortafyrirtækjanna. Einn af viðskiptavinum Datacell ehf. á síðarnefnda sviðinu sé sóknaraðilinn Sunshine Press Productions ehf., rekstrarfélag WikiLeaks uppljóstrunarsíðunnar.

Sóknaraðilar lýsa atvikum og tilurð beiðni sinnar svo að 15. júní 2011 hafi Datacell ehf. og varnaraðili gert með sér samstarfssamning um greiðslugátt til handa Datacell ehf. en um hafi verið að ræða söfnunarsíðu vegna fjárframlaga einstaklinga til uppljóstrunarsíðunnar WikiLeaks sem rekin sé af Datacell ehf. Eftir uppsetningu gáttarinnar hafi framlög byrjað að streyma inn og hafi það spurst út í fjölmiðlum hérlendis og erlendis. Greiðslugáttinni hafi verið lokað fyrirvaralaust 8. júlí 2011. Sóknaraðilinn Datacell ehf. hafi með stefnu 6. febrúar 2012 krafist þess að varnaraðila yrði gert, að viðlögum dagsektum, að opna gáttina samkvæmt samstarfsamningi aðila. Í dómi Hæstaréttar 24. apríl 2013, í máli nr. 612/2012, var talið að varnaraðila þessa máls hefði brostið heimild til að rifta samningi þeirra og var varnaraðila gert að opna greiðslugáttina að viðlögum dagsektum.

Sóknaraðilinn Datacell ehf. kveður aðila hafa gert með sér samning um greiðslugátt og kortaviðskipti. Skyldi varnaraðili taka á móti kreditkortafærslum frá greiðslugátt sóknaraðilans og koma fjármunum til skila til hans gegn 2% þóknun. Í tengslum við þennan samning vann sóknaraðilinn að gerð greiðslugáttar fyrir kreditkortafærslur sem fyrirhugað hafi verið að nota til að taka á móti styrktarframlögum til WikiLeaks í samræmi við samning sóknaraðilans Datacell ehf. og sóknaraðilans Sunshine Press Productions ehf. fyrir hönd WikiLeaks frá 1. október 2010. Sá samningur kveður á um að sóknaraðilinn Datacell ehf. skuli fá 5% af innheimtum styrktarframlögum til WikiLeaks að teknu tilliti til kostnaðar varnaraðila. Datacell ehf. hafi unnið við gerð greiðslugáttar fyrir söfnun styrktarfjár fyrir WikiLeaks um vorið 2011. Gáttin hafi verið tilbúin 7. júlí 2011 og búin að standast viðeigandi prufufærslur og opnað hafi verið fyrir möguleika almennings að styrka WikiLeaks í gegnum gáttina. Fyrsta færslan hafi verið kl. 15:35 7. júlí 2011. Skömmu eftir opnun, eða nákvæmlega sjö tímum og nítján mínútum síðar, hafi varnaraðili lokað gáttinni með ólögmætum hætti kl. 22:54. Í beinu framhaldi af dómi Hæstaréttar heimilaði varnaraðili 9. maí 2013 að opnað væri fyrir gáttina að nýju. Gáttin hafi því verið lokuð í 617 daga með ólögmætum hætti, frá 8. júlí 2011 til 9. maí 2013.

Sóknaraðilar kveða ljóst að um bótaskylt atvik sé að ræða og að þeir hafi báðir orðið fyrir umtalsverðu fjárhagstjóni. Skaðlegar afleiðingar vegna lokunarinnar hafi falist í eftirfarandi:

„1. Glataðar styrktargreiðslur frá velunnurum WikiLeaks.

2. Víxlverkanir milli birtinga WikiLeaks og fjárframlaga. Áhrifamiklar og umfangsmiklar uppljóstranir á vegum WikiLeaks hafa áhrif til aukningar á framlögum til WikiLeaks. Lokun greiðslugáttarinnar hjá Valitor og áður hjá Kortaþjónustunni leiddi til stórfelldrar minnkunar rekstrarfjár hjá rekstrarfélagi uppljóstrunarsíðunnar og þá aftur beint til minni getu til umfangsmikilla uppljóstrana og svo koll af kolli.

4. Neikvæð áhrif framangreindra lokana á orðspor WikiLeaks og traust aðila á að styrktargreiðslur skili sér til uppljóstrunarsíðunnar.“

Þannig hafi skaðlegar afleiðingar sóknaraðilans Datacell ehf. vegna lokunar varnaraðila falist í glataðri þóknun vegna 5% hlutdeildar í styrktargreiðslum.

Nánar um greiningu tjónsins segir að greiðslugáttin hafi einungis verið opin í sjö tíma og nítján mínútur. Þá hafi 99 aðilar verið búnar að styrkja WikiLeaks um alls 3.830 evrur. Það svari til þess að meðalstyrktarfjárhæð hafi verið 38,7 evrur og á hverri klukkustund hafi safnast að meðaltali 523,5 evrur sem svari til 12.563 evra á dag.

Í skýrslu Veritas Ráðgjafar slf. sem reiknað hafi út fjárhagslegt tjón sóknaraðila vegna lokunar gáttarinnar komi fram að töluverður vöxtur hafi verið í söfnuninni þann tíma er gáttin hafi verið opin. Þar sé meint tjón metið út frá nokkrum mismunandi sjónarhornum allt eftir því við hvaða meðalhraða á söfnun sé miðað að hafi verið á fjárframlögum til WikiLeaks. Þá sé tjónið metið út frá því hverjar styrktarfjárhæðir hefðu getað orðið miðað við reynsluna af greiðslugátt Datacell ehf. í nóvember og desember 2010 í samvinnu við Kortaþjónustuna. Draga sóknaraðilar þá ályktun af skýrslunni að mat á tjóni sóknaraðila sé ekki einhlítt og í raun erfitt að segja til um hvernig tekjur þeirra hefðu þróast hefði ekki komið til lokunar gáttarinnar.

Að lokum segir að sóknaraðilar telji ljóst að við matið beri matsmanni að hafa í hug að tjón þeirra sé „ljóslega afmarkað af eftirfarandi atriðum:

a. 3.830 € söfnuðust frá 99 aðilum á þeim 7 klukkustundum og 19 mínútum þegar greiðslugáttin var opin þann 7. júlí 2011. Það svarar til 12,563 € á dag og 4,585.531 € á ári frá 118.259 aðilum.

b. Umtalsverðan vöxt mátti greina í söfnuninni og það jafnvel einnig fyrst eftir að lokað var fyrir greiðslugáttina. Þannig hefðu 3.100 € safnast á næstu þremur klukkustundum og 39 mínútum eftir lokun gáttarinnar kl. 22:54 ef hún hefði ekki verið lokuð þá. Það svarar til 20.337 € á dag eða 7.423.052 € á ári.

c. Gögn frá fyrri styrktarframlagasöfnun DC fyrir WL, sem einnig var stöðvuð af VISA Europe og MasterCard, í nóvember og desember 2010 sýna einnig umtalsverðan vöxt í söfnun styrktarframlaga og þannig var heildarsöfnun DC fyrir WL síðasta heila dag þeirrar söfnunar áður en lokað var fyrir starfsemina 76.290 € sem myndi svara til 27.845.850 € á ári.

d. 2,2 milljónir manna eru stuðningsaðilar WL á Facebook til samanburðar við 2,8 milljónir stuðningsaðila Greenpeace sem hafði um 236 miljónir evra í tekjur á árinu 2011 og 3 milljónir aðila eru stuðningsaðilar Amnesty International sem var 59 milljón evrur í tekjur skv. síðasta opinbera ársreikningi frá 2010.

e. Greiðslugáttin var lokuð frá og með 8. júlí 2011 til 9. maí 2013 eða í 617 daga.

f. Augljóst má vera að það að loka fyrir nánast allt fjárflæði til grasrótarsamtaka eins og WL, sem reiðir sig á framlög frá einstaklingum, hefur mikil áhrif á starfsemina. Víxlverkunaráhrif framlaga og getu til uppljóstrana eru því klárlega umtalsverð þótt erfitt sé að leggja tölulegt mat á þau út frá þeim takmörkuðu gögnum sem liggja fyrir.

g. Þóknun Valitor og DC fyrir veitta þjónustu eru skv. samningnum 2% g 5% af veltu.

h. Gengi krónunnar gagnvart EUR er þann 31.5.2013 159.48 kr/€.

Síðan segir: „Byggt á þessum staðreyndum má meta tjón matsbeiðanda vegna lokunar Valitors á bilinu 1.150 til 6.989 milljónir króna. Tjón DC eins og þegar hefur komið fram er vegna tapaðrar 5% hlutdeildar DC í tekjum SPP sem skv. framangreindu er á bilinu 60 til 368 milljónir króna. En það kemur í hlutverk matsmanns eða matsmanna að með fjárhæð tjónsins skv. þessari beiðni.“

Um dómkvaðningu matsmanns vísa sóknaraðilar til 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Ekki sé um einfalt verk að ræða og ljóst að matsmaður þurfi annars vegar að ráða yfir umtalsverðri stærðfræðikunnáttu og hins vegar að hafa þekkingu á eða innsýn í fjárhagsmálefni alþjóðlegra grasrótarsamtaka og uppbyggingu á styrktarmannakerfi þeirra.

II

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila um matsbeiðni verði hafnað. Byggir varnaraðili á því að matsbeiðnin sé ekki í samræmi við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar hafi ekki höfðað mál á hendur varnaraðila vegna þeirrar skaðabótakröfu sem þeir ætli sér að fá staðreynda með matsgerðinni. Um dómkvaðninguna fari því eftir ákvæðum 77. til 79. gr. XII. kafla laga nr. 91/1991 og ákvæðum VII.-X. kafla þeirra en í IX. kafla sé 61. gr. að finna. Þessa sé á hinn bóginn ekki getið í matsbeiðninni.

Í 77. gr. laga nr. 91/1991 komi fram skilyrði þess að gagna verði aflað án tengsla við reksturs einkamáls. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar geti aðili sem hafi lögvarinna hagsmuna að gæta beiðst dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki höfðað dómsmál enda sé það gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Í máli þessu ætli sóknaraðilar að staðreyna kröfu sína um meint fjártjón. Hvergi sé þó í matsbeiðninni vikið að þessu ákvæði og því ekki reynt að sýna fram á skilyrðum þess fyrir dómkvaðningu sé fullnægt.

Varnaraðili kveður að Datacell ehf. hafi verið stofnað 2009 og ekki haft þá neinar rekstrartekjur. Á árinu 2011 hafi það tapað liðlega 7.400.000 krónum og hafi eigið fé þess verið neikvætt um liðlega 7.000.000 króna. Árið 2012 hafi það tapað 41.600.000 krónum og eigið fé þess verið neikvætt um liðlega 48.000.000 króna. Félagið hafi litlar sem engar tekjur haft á framangreindum árum. Samningur hafi verið gerður milli Datacell ehf. og varnaraðila um greiðslugátt 15. júní 2011 og um not þjónustuvefs varnaraðila 30 júní 2011. Varnaraðili hafi tilkynnt Datacell ehf. um riftun þessa samnings 8. júlí 2011 og lokað fyrir þjónustuna. Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu að varnaraðila hefði brostið heimild til að rifta samningunum og hann yrði að opna fyrir þjónustu við Datacell ehf. aftur að viðlögum dagsektum. Það hafi varnaraðili gert. Af viðskiptasögu Datacell ehf. og ársreikningum félagsins frá stofnun verði ekki ráðið að það hafi orðið fyrir tjóni. Engar tekjur séu bókfærðar vegna þeirra tímabila sem þjónusta varnaraðila við Datacell ehf. hefur verið óskert. Félagið hafi auk þess verið í skuld við varnaraðila eftir síðasta uppgjörstímabil. Hafi skuldin numið 28.551 evru vegna krafna um bakfærslu af hálfu korthafa sem Datacell ehf. hafi skuldfært kort hjá í gegnum greiðslugátt á vefsíðu sinni. Megi um þetta vísa til framlagðs bréfs varnaraðila til þessa sóknaraðila 27. júní 2014.

Varnaraðili kveður að hvergi sé að finna í gögnum málsins að sóknaraðilinn Sunshine Press Productions ehf. reki uppljóstrunarsíðuna WikiLeaks. Samkvæmt gögnum sem eigi að fylgja matsbeiðni mun vera til þjónustusamningur milli sóknaraðilanna tveggja áður en Sunshine Press Productions ehf. var stofnað. Ekkert liggi fyrir um það hvar WikiLeaks er, hvort um sé að ræða samtök eða bara rekstur á Julian Paul Assange, Kristni Hrafnssyni og nokkrum öðrum einstaklingum. Af fréttatilkynningu frá 18. júlí 2012 megi ráða að WikiLeaks hafi getað fengið framlög til starfsemi sinnar m.a. fyrir milligöngu fransks kortafyrirtækis, CarteBlue, frá miðju ári 2012, auk þess sem samtökin hafi getað tekið við fjárframlögum beint inn á bankareikninga í Þýskalandi og Íslandi, m.a. bankareikning í nafni Sunshine Press Productions ehf. hjá Landsbankanum hf. Hvergi sé að finna í matsbeiðninni að Sunshine Press Productions ehf. hafi málsóknarumboð fyrir WikiLeaks fyrir íslenskum dómstólum.

Varnaraðili byggir á því að ekki verði séð að sóknaraðilinn, Sunshine Press Productions ehf., geti átt lögvarða kröfu á hendur varnaraðila, hvorki innan eða utan samninga. Sóknaraðilinn geti því ekki átt aðild að máli þessu, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðilar séu tvö ótengd félög. Hvergi í matsbeiðninni sé gerð grein fyrir því hvernig þeir eigi sameiginlega og óskipta kröfu á hendur varnaraðila eins og gert sé ráð fyrir í matsspurningunni þ.e. kröfu sem eigi rót sína að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, þannig að sóknaraðilar geti saman höfðað mál á hendur varnaraðila með heimild í 1 mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Forsenda samlagsaðildar sé að hvor eða hver aðilanna hafi uppi sjálfstæða fjárkröfu sér til handa. Við gerð matsbeiðni sem eigi að staðreyna tilvist skaðabótakröfu tveggja sjálfstæðra og óháðra aðila verði að taka mið af aðildarreglum einkamálalaga, bæði 16. og 1. mgr. 19. gr. Það sé ekki gert í þeirri matsbeiðni sem hér um ræðir. Varnaraðili kveðst um þetta vísa til dóms Hæstaréttar frá 12. janúar 2001 í máli nr. 6/2001.

Þá sé það grundvallarregla varðandi dómkvaðningu matsmanna að matsmaður eða matsmenn hafi alveg óbundnar hendur við matið og séu ekki mataðir af forsendum frá matsbeiðanda eins og reyndin sé í þeirri matsbeiðni sem liggi fyrir í þessu máli. Vísar varnaraðili til dóms Hæstaréttar frá 28. júní 1991 í máli nr. 226/1991. Í fyrirliggjandi matsbeiðni segi að matsbeiðendur telji ljóst að við matið beri að hafa í huga að tjón matsbeiðenda sé ljóslega afmarkað af tilteknum atriðum sem síðan séu tíunduð í liðum a-h. Með þessu sé brotið gegn framangreindri grundvallarreglu. Þá virðist sóknaraðilar þrátt fyrir matsspurninguna gera ráð fyrir því að Datacell ehf. eigi aðeins bótakröfu sem nemi 5% af meintu tjóni WikiLeaks sem sé ekki matsbeiðandi og eigi enga aðild að matsmáli þessu.

Um lagarök vísar varnaraðili til XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um málskostnað til reglna sömu laga þar að lútandi.

III

Í máli þessu krefjast sóknaraðilar þess að dómkvaddur verði matsmaður til að leggja mat á fjárhagstjón þeirra sem hlotist hafi af ólögmætri lokun varnaraðila á greiðslugátt sóknaraðilans, Datacell ehf., sem sett hafði verið upp til söfnunar fjárframlaga með greiðslukortum til sóknaraðilans, Sunshine Press Productions ehf., vegna WikiLeaks uppljóstrunarsíðunnar. Vísa sóknaraðilar til dóms Hæstaréttar frá 24. apríl 2013 í máli nr. 612/2012 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að varnaraðila hefði brostið heimild til að rifta samningi við sóknaraðilann Datacell ehf. og ekki væru efni til að telja varnaraðila geta losnað undan samningnum vegna atvika sem valdið gætu ógildingu hans. Var honum gert að opna greiðslugáttina að viðlögðum dagsektum. Nánar tiltekið óska sóknaraðilar eftir því að matsmanni verði falið að meta og áætla tekjutap þeirra vegna lokunar gáttarinnar í þá 617 daga sem hún stóð yfir frá 8. júlí 2011 og þar til hún opnaði að nýju 9. maí 2013, í kjölfar dóms Hæstaréttar.

Fram kemur í beiðni sóknaraðila að þeir hafi látið reikna það tjón sem þeir hafi orðið fyrir og er vísað til skýrslu Veritas Ráðgjafar slf. þar að lútandi og ítarleg grein gerð fyrir henni í framlagðri matsbeiðni. Nauðsynlegt sé þó að dómkvaddir verði matsmenn með formlegum hætti til að vinna matsgerð sem unnt verður að leggja fram í væntanlegu dómsmáli gegn varnaraðila. Sóknaraðilar vísa til þess að í málinu liggi fyrir þjónustusamningur þeirra á milli frá 1. október 2010. Þar sé skýrlega um það samið að sóknaraðilinn, Datacell ehf., veiti sóknaraðilanum, Sunshine Press Productions ehf., þjónustu vegna WikiLeaks uppljóstrunarsíðunnar. Í samningnum sé mælt fyrir um að Sunshine Press Productions ehf. fái sem nemi 95% af þeim fjármunum sem komi í gegnum greiðslugáttina en 5% renni til Datacell ehf. Það sé því alveg ljóst að báðir sóknaraðilar hafi orðið fyrir tjóni af lokun gáttarinnar. Engu breyti um það þótt þeir hafi ekki báðir átt aðild að áðurnefndu dómsmáli. Það geti ekki ráðið úrslitum um það hvort fallist verði á dómkvaðningu matsmanns í þessu máli. Nægilegt sé að sýna fram á að þeir hafi lögvarða hagsmuni af því að fallist verði á beiðni þeirra um dómkvaðningu matsmanns. Enginn vafi geti verið á því að sóknaraðilar hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvaðningu matsmanns til að staðreyna tjón sitt áður en til málshöfðunar kemur. Í málinu liggi fyrir að gáttinni var lokað með ólögmætum hætti, bótaskylt atvik sé fyrir hendi og sóknaraðilar hafi báðir orðið fyrir tjóni sem þurfi að meta.

Varnaraðili hefur á því byggt að óljóst sé hvernig sóknaraðilinn Sunshine Press Productions ehf. tengist málinu og sóknaraðilar geti ekki staðið sameiginlega að öflun matsgerðar til að sýna fram á tjón sitt. Ekkert samningssamband sé á milli sóknaraðilans Sunshine Press Productions ehf. og varnaraðila. Krafa þessa sóknaraðila hljóti þá að vera um skaðabætur utan samninga. Þetta verði þó engan veginn ráðið af matsbeiðninni. Í málinu sé ýmist á því byggt að sóknaraðilar eigi óskipta kröfu á hendur varnaraðila en líka að tjónið sé hlutfallslegt og þá með vísan til samnings sóknaraðilanna sjálfra. Vel megi vera að Datacell ehf. eigi bótakröfu á varnaraðila á grundvelli samnings aðila og það félag hafi lögvarða hagsmuni af málinu en félögin geti ekki staðið að því sameiginlega að láta meta tjón sitt eins og gert sé ráð fyrir í matsbeiðninni. Allur sé þessi málatilbúnaður svo óljós hvað sóknaraðilann Sunshine Press Productions ehf. varðar að hafna verði matsbeiðninni að því er hann snertir. Þá hefur varnaraðili einnig á því byggt að matsbeiðninni beri að hafna þar sem hún sé þannig fram sett að hún bindi hendur væntanlegs matsmanns og honum séu gefnar þær forsendur sem hann skuli byggja mat sitt á.

Í matsbeiðni sóknaraðila er um lagaheimild einungis vísað til 1. mgr. 61. gr., sbr. IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í þeirri lagagrein er fjallað um heimild dómara til að kveðja einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat eftir skriflegri beiðni aðila en þar er augljóslega átt við aðila að dómsmáli sem þegar hefur verið höfðað og fjallar kaflinn um skilyrði þau sem slíkri matsbeiðni eru sett. Ljóst má vera af beiðninni sjálfri, og því er fram kom við munnlegan flutning málsins, að beiðni sóknaraðila er reist á XII. kafla sömu laga um öflun sönnunargagna án þess að mál hefði verið höfðað, sbr. 1. mgr. 77. gr. laganna. Í því ákvæði er kveðið á um að aðila sem hafi lögvarinna hagsmuna að gæta sé heimilt að beiðast dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli, sé það gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Í 2. mgr. 78. gr. sömu laga kemur fram að í beiðni skuli greina skýrt frá því atviki sem aðili vilji leita sönnunar um, hvernig hann vilji að það sé gert, hver réttindi séu í húfi og hverja aðra sönnunin varði að lögum.

Svo sem fram kemur í matsbeiðni hafa sóknaraðilar óskað eftir dómkvaðningu matsmanna til þess að meta „tekjutap matsbeiðenda vegna lokunar á greiðslugátt DataCell hjá matsþola Valitor til til söfnunar fjárframlaga til WikiLeaks í þá 617 daga sem liðu frá því henni var lokað þann 8. júlí 2011 þar til hún opnaði að nýju 9. maí 2013“. Dómurinn telur ljóst af þeim gögnum sem fyrir liggja í málinu hver tengsl sóknaraðila eru innbyrðis vegna umræddrar greiðslugáttar og hefur efni samnings aðila þar að lútandi verið rakinn. Þá verður og að telja nægilega fram komið hvernig uppljóstrunarsíðan WikiLeaks, sem svo er nefnd, tengist atvikum að baki fram kominni matsbeiðni. Telur dómurinn nægilega fram komið að báðir sóknaraðilar hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvaddan matsmann til að meta hugsanlegt tjón sitt af lokun umræddrar greiðslugáttar. Hvernig sóknaraðilar muni svo haga aðild sinni og dómkröfum í væntanlegu dómsmáli er ekki viðfangsefnið í þeim ágreiningi sem hér er til úrlausnar en verður viðfangsefni dómstóla síðar ef af málshöfðun verður. Þá verður að telja nægilega í ljós leitt í hvaða skyni matsins er óskað og hvað sóknaraðilar hyggjast sýna fram á með því. Verður ekki séð að rekstrarleg afkoma sóknaraðila hafi úrslitaáhrif á það hvort fallist verður á beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns eins og varnaraðili hefur haldið fram.

Eins og matsbeiðnin er fram sett verður hún á hinn bóginn ekki skilin öðruvísi en svo að við matið sé ætlast til að matsmaður taki mið af því að tjón sóknaraðila sé afmarkað af nánar tilteknum atriðum sem sóknaraðilar gera nákvæma grein fyrir í beiðni sinni. Af hálfu sóknaraðila hefur verið á það bent að forsendur þær sem fram komi í beiðninni megi ekki túlka bókstaflega. Með þeim sé einungis verið að koma leiðbeiningum eða athugasemdum á framfæri við væntanlegan matsmann. Ekki sé verið að gefa honum skýr fyrirmæli um hvernig hann skuli haga mati sínu heldur einungis að við matið beri að hafa tiltekin atriði í huga. Við munnlegan flutning málsins lýsti lögmaður sóknaraðila því yfir að hann myndi fella brott áðurnefndar forsendur á fyrsta matsfundi yrði það talið nauðsynlegt og leggja þær fram sem bókun.

Þrátt fyrir þetta verður að telja að matsbeiðnin, eins og hún liggur fyrir dóminum, sé því marki brennd að hún setji matsmanni of miklar skorður við mat sitt. Í henni kemur fram að sóknaraðilar telji „ljóst að við matið beri matsmanni að hafa í huga að tjón matsbeiðenda sé ljóslega afmarkað af eftirfarandi atriðum“ sem svo eru nánar tilgreind í liðum a-h og varða m.a. þann tíma sem lokunin varaði og það hvaða fjárhagslegu og efnislegu forsendur eigi að leggja til grundvallar við matið. Síðan segir að byggt á þessum staðreyndum megi ætla að tjón sóknaraðila sé á tilteknu fjárhagslegu bili. Þótt haft sé í huga að sóknaraðilar yrðu í væntanlegu dómsmáli að bera hallann af því ef sönnunargildi matsgerðar verður rýrara en ella vegna þess að lagðar hafa verið til grundvallar mati forsendur sem reynast ekki eiga við rök að styðjast, og þeir beri þannig áhættu af því hvort hún komi þeim að notum, verður ekki hjá því komist í máli þessu að líta svo á að í matsbeiðninni séu matsmanni gefnar ákveðnar forsendur við mat sitt og hann hafi því ekki nægilega frjálsar hendur til að meta fjárhagslegt tjón sóknaraðila. Er um þessa niðurstöðu vísað til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Hæstaréttar frá 28. júní 1991 í máli nr. 226/1991. Jafnvel þótt ekki segi í matsbeiðninni að matsmaður geti ekki litið til fleiri atriða við mat á tekjutapi sóknaraðila verður að telja að framsetning þeirra forsendna, sem sóknaraðilar telja að matsmanni beri að líta til, sé með þeim hætti að ekki fái rúmast innan 2. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991. Ekki er því unnt að fallast á matsbeiðnina eins og hún er úr garði gerð. Þykir því óhjákvæmilegt að synja beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðila málskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Hólmfríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 27. ágúst sl.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Datacell ehf. og Sunshine Press Productions ehf., um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt matsbeiðni á dómskjali nr. 1.

Sóknaraðilar greiði varnaraðila sameiginlega 250.000 krónur í málskostnað, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.