Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Hjördís Hákonardóttir og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. mars 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 1. mars 2016, þar sem varnaraðila var bönnuð för frá Íslandi á meðan máli hans er ólokið, þó eigi lengur en til föstudagsins 22. apríl 2016. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara að hann haldi frelsi sínu gegn því að hann setji tryggingu, en að því frágengnu að farbanninu verði markaður skemmri tími.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Samkvæmt gögnum málsins var varnaraðili ökumaður bifreiðar 26. desember 2015 sem lenti í árekstri við bifreið sem kom úr gagnstæðri átt á einbreiðri brú yfir [...] við [...]. Við áreksturinn lést ökumaður þeirrar bifreiðar. Ákæra á hendur varnaraðila var gefin út 22. febrúar 2016, þar sem honum var gefið að sök brot gegn 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk brota gegn umferðarlögum nr. 50/1987. Brot ákærða getur varðað allt að sex ára fangelsi, sbr. 215. gr. almennra hegningarlaga.

Málið var þingfest 26. febrúar 2016 og óskaði varnaraðili þá eftir fresti til að taka afstöðu til ákæru. Við fyrirtöku málsins  4. mars sama ár neitaði ákærði sök. Gerði hann jafnframt kröfu um að dómari málsins viki sæti í því, þar sem draga mætti óhlutdrægni hans í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Aðalmeðferð var ákveðin 21. mars 2016.

Farbann er þvingunarráðstöfun og má af þeim sökum ekki standa lengur en nauðsynlegt er miðað við eðli og umfang máls. Þá er það einnig skilyrði fyrir beitingu farbanns að rannsókn sé fram haldið án tafa sem ekki verða réttlættar.

Varnaraðili er undir rökstuddum grun um að hafa gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við og hefur meðferð málsins verið hraðað eftir því sem kostur er, sbr. 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008.  Varnaraðili er erlendur ríkisborgari sem kom til Íslands sem ferðamaður og hefur engin tengsl við landið. Með vísan til framangreinds er fullnægt skilyrðum 1. mgr. 100. gr., sbr. b. lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til að banna varnaraðila brottför af landinu og kemur ákvæði 101. gr. laga nr. 88/2008 um heimild sakbornings til að halda frelsi sínu gegn því að hann setji tryggingu ekki til álita. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur, en ætla má að meðferð málsins í héraði verði lokið á þeim tíma sem farbanni varnaraðila hefur verið markaður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 1. mars 2016.

Ár 2016, þriðjudaginn 1. mars, er á dómþingi Héraðsdóms Suðurlands sem háð er í dómsal embættisins að Austurvegi 4, Selfossi, af Sigurði G. Gíslasyni héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður þessi.

Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur krafist þess að X, fd. [...], sem er [...] ríkisborgari en búsettur í [...], verði með úrskurði bönnuð för frá Íslandi á meðan mál hans er til meðferðar hjá dómstólum hér á landi, þó eigi lengur en til föstudagsins 22. apríl 2016.

Ákærði mótmælir kröfunni og krefst þess að henni verði hafnað, en til vara að ákærða verði heimilað að setja tryggingu, en til þrautavara að farbanni verði markaður mun skemmri tími og ekki lengur en til kl. 14:00 föstudaginn 4. mars 2016.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands 29. desember sl., í máli nr. R-[...]/2015, hafi ákærði verið úrskurðaður í farbann til 1. mars 2016 kl. 16:00. Af hálfu ákærða hafi úrskurðurinn verið kærður til Hæstaréttar, sem hafi vísað kærunni frá vegna þess að hún hafi borist að loknum kærufresti. Framangreindur úrskurður héraðsdóms standi þ.a.l. óraskaður.

Samkvæmt fyrirliggjandi rannsóknargögnum hafi ákærði verið ökumaður bifreiðarinnar [...]-[...], laugardaginn 26. desember síðastliðinn, sem hafi verið ekið austur [...], þegar bifreiðin sem hann hafi ekið hafi skollið framan á bifreiðinni [...]-[...], sem hafi komið úr gagnstæðri átt, um einbreiða brú yfir [...] við [...]. Í bifreiðinni [...]-[...] hafi verið fjórir einstaklingar innanborðs, þ.á m. [...], fd. [...], sem hafi verið ökumaður bifreiðarinnar og hafi hann hlotið slíka áverka við áreksturinn að hann hafi verið úrskurðaður látinn á staðnum. Þá hafi aðrir farþegar í bifreiðinni, eiginkona og tvö börn hins látna, verið flutt á sjúkrahús í kjölfar atburðarins.

Ákæra í málinu hafi verið gefin út þann 22. febrúar síðastliðinni. Í ákærunni sé ákærða gefið að sök hegningar- og umferðarlagabrot. Sé hin refsiverða háttsemi ákærða heimfærð til 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 1. mgr. 19. gr. og 1. mgr. sbr. g. og h. liði 2. mgr. 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga. Brot ákærða geti varðað allt að sex ára fangelsi.

Ákærði hafi komið fyrir dóminn við þingfestingu ákærunnar þann 26. febrúar 2016, og óskað eftir fresti til þess að taka afstöðu til ákærunnar. Hafi málinu verið frestað og muni verða tekið fyrir að nýju næstkomandi föstudag þann 4. mars nk., þar sem fyrirhugað sé að ákærði muni taka afstöðu til ákærunnar. Með vísan til framangreinds liggi fyrir að gildandi farbann muni líða undir lok áður en til fyrirtökunnar kemur.

Ákærði sé [...] ríkisborgari, búsettur í [...], og hafi komið hingað til lands sem ferðamaður þann 22. desember sl., ásamt vinkonu sinni, sem hafi verið farþegi í bifreiðinni sem hann hafi ekið þegar slysið hafi orðið. Hafi þau bæði gert ráð fyrir að yfirgefa landið þann 30. desember. Ákærði eigi engin tengsl við Ísland. Þá liggi fyrir að úrskurður héraðsdóms hafi af hálfu ákærða verið kærður til Hæstaréttar, í því augnamiði að fá honum hnekkt, enda hafi ákærði sagst hafa ríka hagsmuni af því að komast héðan af landi brott, og ætlað sér að gera það ef honum hefði gefist tækifæri til þess.

Með hliðsjón af því hversu alvarlegar sakir ákærða séu gefnar að sök, teljist að mati lögreglu uppfyllt skilyrði til að honum verði áfram bönnuð för af landinu á meðan mál hans sé til meðferðar hjá dómstólum, enda megi ætla að ákærði muni reyna að komast úr landi eða leynast ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn eða fullnustu refsingar, sbr. b-liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Nánar til rökstuðnings kröfu lögreglustjóra er vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 296/2015, þar sem sambærilegar aðstæður hafi verið fyrir hendi, þ.e.a.s. erlendur ríkisborgari sem ekki eigi tengsl við landið hafi orðið valdur að mannsbana af gáleysi, og hafi í því máli verið fallist á kröfu lögreglustjóra eins og hún hafi verið sett fram.

Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og 100. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sé þess farið á leit að krafan nái fram að ganga.

Vísar lögreglustjóri til gagna úr máli nr. S-[...]/2016, sem þingfest hefur verið fyrir Héraðsdómi Suðurlands.

Af hálfu ákærða hefur verið lagt fram vottorð geðhjúkrunarfræðings þar sem m.a. kemur fram að ákærði þurfi áfallahjálp og möguleika á að tala við einhvern fagaðila með sérþekkingu á áfallastreituröskun um leið og kostur sé. Allur dráttur á þeirri úrvinnslu muni auka líkur á verulegu andlegu heilsutjóni ákærða. Þá kom fram hjá verjanda ákærða að hann muni neita sök við fyrirtöku í sakamálinu, sem og að hann sé reiðubúinn að setja tryggingu allt að 5-10 milljónir króna.

Forsendur og niðurstaða

                Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur höfðað sakamál hér fyrir dómi á hendur ákærða en í því máli er ákærða gefin að sök brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og umferðarlögum nr. 50/1987 með því að hafa síðdegis 26. desember sl. ekið bifreið inn á einbreiða brú of hratt miðað við aðstæður og án nægjanlegrar aðgæslu þannig að hann hafi ekki haft fulla stjórn á bifreiðinni sem hafi skollið framan á aðra bifreið sem ekið hafi verið í gagnstæða átt og sem hafi átt skammt ófarið yfir brúna með þeim afleiðingum að ökumaður þeirrar bifreiðar hafi hlotið mikla áverka á brjósti og látist skömmu síðar. Er háttsemi ákærða m.a. heimfærð til 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 í ákærunni, auk ákvæða umferðarlaga.

                Framangreint sakamál var þingfest 26. febrúar 2016 og kom þá ákærði fyrir dóminn og óskaði eftir fresti til að taka afstöðu til sakargifta. Var málinu að beiðni ákærða þannig frestað til föstudagsins 4. mars 2016 og er þá gert ráð fyrir að ákærði komi fyrir dóminn og lýsi afstöðu sinni til framangreindra sakargifta, en eins og áður greinir lýsti skipaður verjandi ákærða því yfir að ákærði myndi neita sök í sakamálinu.

                Í 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 er mælt fyrir um að séu uppfyllt skilyrði gæsluvarðhalds skv. 1. eða 2. mgr. 95. gr. laganna þá geti dómari, í stað þess að úrskurða sakborning í gæsluvarðhald, bannað sakborningi brottför af landinu. Í 1. mgr. 95. gr. laganna segir að heimilt sé að úrskurða sakborning í gæsluvarðhald ef fram sé kominn rökstuddur grunur um að hann hafi gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við, enda hafi hann náð 15 ára aldri. Auk þess verði að vera fyrir hendi eitthvert af nokkrum skilyrðum, þ. á m. skv. b-lið ákvæðisins að ætla megi að hann muni reyna að komast úr landi eða leynast ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn eða fullnustu refsingar.

                Samkvæmt framansögðu er ákærði, sem er eldri en 15 ára, undir rökstuddum grun um að hafa framið brot sem fangelsisrefsing er lögð við. Ákærði er [...] ríkisborgari sem hefur engin tengsl við Ísland og hefur, samkvæmt eigin frásögn, mikla hagsmuni af því að fara burt af landinu. Eru skilyrði laga til þess að ákærði sæti farbanni þannig uppfyllt.

                Ákærði hefur krafist þess til vara að honum verði heimilað að reiða fram tryggingu í stað farbanns og kveðst vera reiðubúinn að setja 5-10 milljónir króna í tryggingu. Það er mat dómsins að það gangi ekki gegn meðalhófsreglu að ákærða verði gert að sæta farbanni í stað þess honum verði heimilað að setja tryggingu, en hér verður þess að geta að ákærði er undir rökstuddum grun um alvarlegar sakar. Þykir sú trygging, sem ákærði krefst að honum verði heimilað að setja, ekki vera til þess fallin að tryggja þá hagsmuni sem farbanni er ætlað að tryggja við áframhaldandi meðferð málsins.

                Ákærði hefur krafist þess til þrautavara að farbanni verði markaður skemmri tími en krafist er. Fyrir liggur að ákærði hefur ekki tekið afstöðu til sakargifta en líkur standa til að hann muni neita sök og má búast við að aðalmeðferð muni fara fram í málinu en auk þess kom fram hjá verjanda ákærða að fram muni fara nokkur gagnaöflun í sakamálinu af hálfu ákærða. Þá þykir enginn dráttur hafa orðið á rannsókn og ákærumeðferð málsins. Þykir tímalengd kröfu lögreglustjóra vera í hóf stillt og verður fallist á hana eins og nánar greinir í úrskurðarorði, en hér ber að geta þess að fyrirsjáanlega verður máli ákærða ekki lokið á því tímamarki sem þrautavarakrafa hans beinist að.

Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Ákærða, X, fd. [...], er bönnuð för frá Íslandi á meðan máli hans er ólokið, þó eigi lengur en til föstudagsins 22. apríl 2016.