Fimmtudaginn 21. nóvember 2013.
Nr. 265/2013.	Ákæruvaldið (Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari) gegn Benedikt Eyjólfssyni og Bílabúð Benna ehf. (Baldvin Hafsteinsson hrl.)

Ársreikningur. EES-samningurinn. Refsiábyrgð lögaðila.

BE og BB ehf. voru ákærð fyrir meiri háttar brot gegn ákvæðum laga um skil ársreikninga með því að hafa vanrækt að standa skil á ársreikningum BB ehf. á lögmæltum tíma á árunum 2006 til 2010. Á þeim tíma hafði BE verið framkvæmdastjóri og stjórnarmaður BB ehf. Hvorki var fallist á með BE og BB ehf. að tilteknar tilskipanir og reglugerðir Evrópusambandsins, sem felldar höfðu verið inn í samninginn um Evrópska efnahagsvæðið, breyttu nokkru um refsinæmi vanrækslu BE né að sú almenna skylda sem hvíldi lögum samkvæmt á BB ehf. til að skila ársreikningum til ársreikningaskrár færi í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þótti háttsemi BE vera meiri háttar brot gegn 121. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Þar sem ársreikningum BB ehf. hafði síðar verið skilað til ársreikningaskrár og í ljósi eðlis brotsins átti BE sér þær málsbætur að heimilt var að gera honum fésekt. Var honum gert að greiða 1.000.000 krónur í sekt en sæta ella fangelsi í 40 daga. Brotið hafði verið framið til hagsbóta fyrir BB ehf. og var félaginu því gert að greiða sektina óskipt með BE.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. apríl 2013. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði Benedikt Eyjólfsson verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu, en til vara að refsing verði felld niður eða hún milduð.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi er ákærða Benedikt gefið að sök að hafa sem fyrirsvarsmaður ákærðu Bílabúðar Benna ehf. vanrækt að senda ársreikning félagsins vegna áranna 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010 til ársreikningaskrár ríkisskattstjóra innan lögboðins frests samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Í héraðsdómi er rakið hvenær reikningunum var skilað til ársreikningaskrár.

Með lögum nr. 3/2006 og eldri lögum um sama efni voru leidd í íslenskan rétt þær tilskipanir og reglugerðir Evrópusambandsins sem raktar eru í 128. gr. laganna og felldar hafa verið inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þessar reglur miða meðal annars að því að tryggja aðgang að upplýsingum um fjárhagsmálefni félaga á samkeppnismarkaði til að treysta stöðu eigenda og annarra sem kunna að hafa hagsmuna að gæta. Þessar reglur, sem eru lágmarksreglur að þessu leyti og girða ekki fyrir að gerðar verði ríkari kröfur í löggjöf einstakra aðildarríkja samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, breyta engu um refsinæmi þeirrar vanrækslu sem ákærða Benedikt er gefin að sök. Þá verður heldur ekki fallist á að sú almenna skylda sem hvíldi lögum samkvæmt á ákærðu Bílabúð Benna ehf. til að skila ársreikningum til ársreikningaskrár hafi farið í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að ákærði Benedikt hafi vanrækt þá skyldu sem á honum hvíldi að senda ársreikninga ákærðu Bílabúðar Benna ehf. til ársreikningaskrár. Fyrir liggur staðfesting ríkisskattstjóra á því að félagið hafi öll þau ár sem ákæra tekur til farið fram úr tveimur af þeim stærðarmörkum sem þá var kveðið á um í 2. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 3/2006. Samkvæmt því telst háttsemi ákærða Benedikts meiri háttar brot gegn lögunum, sbr. 121. gr. þeirra. Í 120. gr. laganna er mælt fyrir um refsingu við slíku broti og getur það varðað fangelsi allt að sex árum eða fésektum ef málsbætur eru miklar. Þannig hafa lögin sjálf að geyma sömu refsimörk og eru í 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og skiptir því ekki máli þótt láðst hafi að gera breytingu á tilvísun í 2. mgr. hennar til ákvæða í lögum um ársreikninga eftir að þau lög voru endurútgefin sem lög nr. 3/2006, sbr. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 135/2005.

Svo sem áður greinir hefur ársreikningum ákærðu Bílabúðar Benna ehf. fyrir þau ár sem ákæra tekur til nú verið skilað til ársreikningaskrár. Að því virtu og í ljósi eðlis brotsins á ákærði Benedikt sér þær málsbætur að heimilt er að gera honum fésekt fyrir það. Samkvæmt því verður honum gert að greiða 1.000.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins, en sæta ella fangelsi í 40 daga.

Þegar fyrirsvarsmaður lögaðila hefur gerst sekur um brot á lögum nr. 3/2006 má, auk þeirrar refsingar sem hann sætir, gera lögaðilanum fésekt enda sé brotið drýgt til hagsbóta fyrir hann, sbr. 125. gr. laganna. Ákærði Benedikt hefur sjálfur lýst því fyrir dómi að samkeppnishagsmunir ákærðu Bílabúðar Benna ehf. hafi valdið því að ársreikningum hennar var ekki skilað til ársreikningaskrár innan lögboðins frests. Að því gættu verður lagt til grundvallar að brotið hafi verið framið til hagsbóta fyrir hið ákærða félagi og verður félaginu því gert að greiða sektina óskipt með ákærða Benedikt.

Niðurstaða héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærðu verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Benedikt Eyjólfsson, greiði 1.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 40 daga.

Ákærða Bílabúð Benna ehf. greiði fésektina óskipt með ákærða Benedikt.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærðu greiði óskipt sakarkostnað málsins fyrir Hæstarétti, 331.500 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti, Baldvins Hafsteinssonar hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2013.

                Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 21. febrúar 2013, er höfðað með ákæru, útgefinni af Sérstökum saksóknara 5. desember 2012, á hendur Benedikt Eyjólfssyni, kt. 150257-5579, Funafold 62, Reykjavík, og Bílabúð Benna ehf., kt. 711292-2929, Vagnhöfða 23, Reykjavík, fyrirsvarsmaður Benedikt Eyjólfsson, fyrir meiri háttar brot gegn ársreikningalögum, sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélagsins Bílabúð Benna, kt. 711292-2929, Vagnhöfða 23, Reykjavík, með því að hafa vanrækt að standa skil á ársreikningum einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna áranna 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010.

Framangreind brot ákærða, Benedikts Eyjólfssonar, eru talin varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 121. gr. og 120. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006.

Framangreind brot ákærðu, Bílabúðar Benna ehf., eru talin varða við 125. gr., sbr. 1. mgr. 121. gr. og 120. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærðu krefst þess aðallega að þau verði sýknuð af kröfum ákæruvalds, til vara að refsing þeirra verði felld niður, en til þrautavara að ákærðu verði dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst verjandi hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

                Með bréfi, dagsettu 13. mars 2012, vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins máli ákærðu til Embættis sérstaks saksóknara til rannsóknar vegna meintra brota gegn ákvæðum laga um ársreikninga og almennra hegningarlaga. Í kærubréfi kemur fram að málið varði ætluð vanskil af hálfu einkahlutafélagsins Bílabúðar Benna á ársreikningum félagsins til opinberrar birtingar hjá ársreikningaskrá vegna rekstraráranna 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010. Meðal gagna málsins er tölvubréf starfsmanns ríkisskattstjóra til starfsmanns félagsins, dagsett 16. október 2012, þar sem staðfest er að ársreikningum félagsins vegna þess tímabils sem um ræðir, hafi verið skilað til ríkisskattstjóra með skattframtölum þess, þannig að ársreikningur vegna ársins 2006 hafi verið móttekinn 14. desember 2007, en 1. október 2008 vegna ársins 2007, 14. október 2009 vegna ársins 2008, 12. september 2010 vegna ársins 2009 og 21. september vegna ársins 2011. Þá kemur fram í gögnum málsins að ársreikningunum sem um ræðir var jafnframt skilað til ársreikningaskrár eftir að rannsókn málsins hófst, síðast var ársreikningi vegna ársins 2010 skilað 18. janúar 2013. Samkvæmt tölvubréfi starfsmanns ríkisskattstjóra, dagsettu 19. febrúar 2013, fór félagið fram úr stærðarmörkum sem tilgreind eru í 2. tölulið 1. gr. laga nr. 3/2006 á því árabili sem um ræðir. Þá eru í málinu gögn frá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra, þar sem kemur fram að ákærði, Benedikt Eyjólfsson, hafi verið skráður framkvæmdastjóri félagsins og stjórnarmaður á því tímabili sem ákæra tekur til.

                Ákærði neitar sök í málinu. Við aðalmeðferð málsins kvaðst hann hafa stofnað Bílabúð Benna og vera aðaleigandi félagsins. Sem framkvæmdastjóri félagsins hefði hann annast daglegan rekstur þess. Ákærði kvað ársreikninga hafa verið færða lögum samkvæmt á því tímabili sem ákæra tekur til og hafi þeim verið skilað með skattframtölum félagsins til ríkisskattstjóra. Jafnframt hefði félagið staðið skil á öllum sköttum og skyldum. Hins vegar hefði hann ekki sent ársreikningana til ársreikningaskrár eins og lög gera ráð fyrir. Ákærði kvaðst ósáttur við að vera skyldaður til þess að standa skil á ársreikningi til opinberrar birtingar. Með því væru upplýsingar um rekstur félagsins aðgengilegar samkeppnisaðilum á markaði, sem á þeim tíma sem um ræðir hefðu fyrst og fremst verið bankastofnanir. Kvaðst ákærði því hafa tekið ákvörðun um að skila ekki ársreikningum til ársreikningaskrár.

Niðurstaða

Ákærði Benedikt viðurkennir að hafa ekki staðið skil á ársreikningum til ársreikningaskrár innan þeirra tímamarka sem í 1. málslið 1. mgr. 109. gr. laga nr. 3/2006 greinir, vegna áranna 2006 til og með 2010, eins og gögn málsins bera jafnframt með sér. Hefur ákærði gert grein fyrir ástæðum þessa, sem að framan er rakið.

Ekki verður fallist á þá varnarástæðu ákærðu, sem fram kemur í framlagðri greinargerð þeirra í málinu, að með lagasetningu er skyldi ákærðu til að standa skil á ársreikningi til opinberrar birtingar, sé brotið gegn eignarrétti ákærða Benedikts. Þá hefur það ekki áhrif á refsinæmi verknaðar ákærða að Evróputilskipun um ársreikninga félaga af tiltekinni gerð, hafi verið breytt frá gildistöku laga nr. 3/2006, þannig að miðað sé við önnur stærðarmörk en í 2. tölul. 1. gr. laganna greinir. Er enda ekkert því til fyrirstöðu að strangari reglur gildi í þessu efni hér á landi.

Samkvæmt framansögðu féll einkahlutafélagið Bílabúð Benna undir gildissvið laga um ársreikninga nr. 3/2006 á því tímabili sem í ákæru greinir. Ákærði Benedikt var framkvæmdastjóri og stjórnarmaður félagsins og bar hann ábyrgð á því að skipulag og starfsemi félagsins væri í góðu horfi, sbr. 1. og 2. mgr. 44. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Í því fólst m.a. að honum bar, samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 109. gr. laga nr. 3/2006, að hlutast til um að ársreikningur einkahlutafélagsins yrði sendur ársreikningaskrá eigi síðar en mánuði eftir samþykkt reiknings. Ákærði vanrækti af ásetningi þá lagaskyldu sem á honum hvíldi og hefur hann með því gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Í ákæru er háttsemi ákærða talin varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 121. gr. og 120. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006. Í 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga er tilgreint hvaða brot varða refsingu samkvæmt ákvæðinu og eru brot gegn framangreindum ákvæðum laga nr. 3/2006 ekki þar á meðal. Ber því að sýkna ákærða af broti gegn 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Varðar brot ákærða Benedikts við 120. gr., sbr. 1. mgr. 121. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006, en brot ákærðu, Bílabúðar Benna ehf., við 125. gr., sbr. 120. gr. og 1. mgr. 121. gr. þeirra laga.

Ákærði, Benedikt Eyjólfsson, er fæddur árið 1957 og hefur hann ekki áður sætt refsingu. Fram er komið í málinu að ársreikningar félagsins voru samdir í samræmi við lög nr. 3/2006 vegna þess tímabils sem í ákæru greinir og fylgdu þeir skattframtölum þess til ríkisskattstjóra. Ákærði Benedikt kaus hins vegar að leggja ekki fram ársreikninga hjá ársreikningaskrá á þeim tíma sem lögin gera ráð fyrir og hefur hann gert grein fyrir ástæðum þess. Fyrir liggur að ársreikningum sem um ræðir hefur síðar verið skilað til ársreikningaskrár. Með hliðsjón af framansögðu þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin 750.000 króna sekt til ríkissjóðs, sem ákærðu greiði óskipt innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, en ákærði Benedikt sæti ella fangelsi í 34 daga.

Ákærðu greiði óskipt málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Baldvins Hafsteinssonar hrl., 650.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Ásmunda Björg Baldursdóttir saksóknarfulltrúi.

Ragnheiður Harðardóttir héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærðu, Benedikt Eyjólfsson og Bílabúð Benna ehf., greiði óskipt 750.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, en ákærði Benedikt sæti ella fangelsi í 34 daga.

                Ákærðu greiði óskipt málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Baldvins Hafsteinssonar hrl., 650.000 krónur.