Föstudaginn 13. ágúst 2010.
Nr. 384/2010.	Pálína K. Erlendsdóttir (Ólafur Gústafsson hrl.) gegn Grímsnes- og Grafningshreppi (Sigurður Jónsson hrl.)

Kærumál. Kröfugerð. Frávísunarúrskurður staðfestur.

P kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem máli hennar á hendur sveitarfélaginu G var að hluta vísað frá dómi. Málið átti rætur að rekja til ágreinings um skyldu G til að veita P ferðaþjónustu eftir ákvæðum 35. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra. Sneri ágreiningur aðila sérstaklega að breytingu, sem gerð hafði verið 2009 á sameiginlegum reglum sveitarfélaganna B, F, S og G um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu frá árinu 2007. Fyrir lá að breyting þessi hafði í för með sér að G veitti ekki lengur ferðaþjónustu fyrir fatlaða milli Sólheima, þar sem P var búsett, og Árborgar, en P leitaðist við að fá því hnekkt. Talið var að líta yrði svo á að deilan snerist um það hvort G sinnti réttilega skyldum sínum samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 til að veita P kost á ferðaþjónustu með því að binda hana við ferðir um svokallaðar uppsveitir Árnessýslu og undanskilja þar með akstur út fyrir það svæði. Þótt sú skipan hefði verið fest í reglur gæti P ekki fengið leyst úr þessu ágreiningsefni með því að hafa uppi fyrir dómi kröfu um ógildingu á ákvæðum þeirra, sem að þessu lytu, enda réðu reglurnar réttarstöðu allra íbúa í fimm sveitarfélögum. Ekki væri unnt að ógilda þessi ákvæði reglnanna eingöngu að því er P varðaði. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 31. maí 2010, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var að hluta vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar svohljóðandi kröfu hennar: „Að ógilt verði með dómi gagnvart stefnanda breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu, sem samþykkt var af félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og sveitarstjórn Grímsnes- og Grafningshrepps 6. mars 2009, þar sem skilgreiningu þjónustusvæðis fyrir ferðaþjónustu fatlaðra er breytt og það takmarkað innan sveitarfélaga uppsveita Árnessýslu fyrir íbúa þar og dæmt að fyrri skilgreining þjónustusvæðis skuli gilda gagnvart stefnanda þar sem Árborg er innan þjónustusvæðis.“ Til vara krefst sóknaraðili þess að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar þá kröfu, sem vísað var frá dómi með hinum kærða úrskurði. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila, sem er fædd 1944, hefur hún um áratugaskeið verið metin 75% varanlegur öryrki hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna þroskaskerðingar og verið búsett að Sólheimum í Grímsnes- og Grafningshreppi frá árinu 1951. Hún höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila 11. nóvember 2009 og krafðist þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að honum væri skylt að veita henni ferðaþjónustu í samræmi við ákvæði laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra og breyti þjónustusamningur milli félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. frá 8. maí 2004 engu um þá skyldu, í öðru lagi að ógilt yrði breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu, sem samþykkt hafi verið af félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og sveitarstjórn varnaraðila 6. mars sama ár, þar sem skilgreiningu á þjónustusvæði fyrir ferðaþjónustu fatlaðra hafi verið breytt og það takmarkað innan sveitarfélaga uppsveita Árnessýslu fyrir íbúa þar og dæmt að fyrri skilgreining skuli gilda, þar sem Árborg hafi verið innan þjónustusvæðis, og í þriðja lagi að varnaraðila yrði gert að greiða sóknaraðila 8.000 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum, auk þess sem henni yrði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila. Fyrir héraðsdómi krafðist varnaraðili þess aðallega að tveimur fyrstnefndu kröfum sóknaraðila yrði vísað frá dómi. Með hinum kærða úrskurði var hafnað að vísa fyrstu kröfu sóknaraðila frá dómi, en fallist á kröfu varnaraðila um frávísun annarrar kröfu hennar. Fyrir Hæstarétti er eingöngu til endurskoðunar niðurstaða héraðsdóms um að vísa þeirri kröfu frá dómi.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til ágreinings um skyldu varnaraðila til að veita sóknaraðila ferðaþjónustu eftir ákvæðum 35. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 59/1992, en varnaraðili ber einkum fyrir sig í málinu að skyldur í þeim efnum hvíli á sjálfseignarstofnunni Sólheimum, sem hafi fengið framlög úr ríkissjóði til að standa straum af þjónustu við fatlaða vistmenn, meðal annars á grundvelli þjónustusamnings frá 8. maí 2004. Að því er varðar aðra dómkröfu sóknaraðila stendur ágreiningur sérstaklega um breytingu, sem gerð var í febrúar og mars 2009 á sameiginlegum reglum Bláskógabyggðar, Flóahrepps, Hrunamannahrepps, Skeiða- og Gnúpverjahrepps og varnaraðila um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu frá árinu 2007. Eins og reglurnar hljóðuðu fyrir þá breytingu markaðist þjónustusvæði af „uppsveitum Árnessýslu og sveitarfélaginu Árborg“, en eftir hana er kveðið þar á um að þjónustusvæðið sé „innan marka sveitarfélaga í uppsveitum Árnessýslu hjá íbúum þar en innan hrepps og á Selfossi hjá íbúum Flóahrepps.“ Fyrir liggur að breyting þessi hafði í för með sér að varnaraðili veitti ekki lengur ferðaþjónustu fyrir fatlaða milli Sólheima og Árborgar, en með annarri dómkröfu sinni leitast sóknaraðili við að fá því hnekkt.

Líta verður svo á að deilan, sem önnur dómkrafa sóknaraðila lýtur að, snúist um hvort varnaraðili sinni réttilega skyldum sínum samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 til að veita henni kost á ferðaþjónustu með því að binda þjónustuna við ferðir um svokallaðar uppsveitir Árnessýslu og undanskilja þar með akstur út fyrir það svæði, þar á meðal til sveitarfélagsins Árborgar. Þótt sú skipan hafi verið fest í reglur, sem settar voru á grundvelli 3. málsliðar 1. mgr. 35. gr. laga nr. 59/1992, getur sóknaraðili ekki fengið leyst úr þessu ágreiningsefni með því að hafa uppi fyrir dómi kröfu um ógildingu á ákvæðum þeirra, sem að þessu lúta, enda ráða reglurnar réttarstöðu allra íbúa í sveitarfélögunum fimm. Ekki er unnt að ógilda þessi ákvæði reglnanna eingöngu að því er sóknaraðila varðar, svo sem felst í nýju orðalagi annarrar dómkröfu hennar eins og krafan er sett fram fyrir Hæstarétti, en slíkri breytingu á kröfu, sem vísað hefur verið frá héraðsdómi, verður að auki ekki komið að við kæru úrskurðar um frávísun máls. Að þessu virtu verður að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.                 

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 31. maí 2010.

Mál þetta, sem tekið var úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 8. apríl sl., er höfðað með stefnu birtri 11. nóvember sl.

Stefnandi er Pálína Erlendsdóttir, kt. 131244-3639, Bláskógum, Sólheimum, Grímsnes- og Grafningshreppi, Árnessýslu.

Stefndi er Grímsnes- og Grafningshreppur, kt. 590698-2109, Stjórnsýsluhúsinu Borg, (01, Selfossi.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1.        Að viðurkennt verði með dómi að hinu stefnda sveitarfélagi sé skylt að veita stefnanda ferðaþjónustu fatlaðra í samræmi við ákvæði laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra og að þjónustusamningur milli félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. frá 8. maí 2004 breyti ekki þeirri lagaskyldu.

2.        Að ógilt verði með dómi breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu, sem samþykkt var af félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og sveitarstjórn Grímsnes- og Grafningshrepps 6. mars 2009, þar sem skilgreiningu þjónustusvæðis fyrir ferðaþjónustu fatlaðra er breytt og það takmarkað innan sveitarfélaga uppsveita Árnessýslu fyrir íbúa þar og dæmt að fyrri skilgreining þjónustusvæðis skuli gilda þar sem Árborg er innan þjónustusvæðis.

3.        Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 8.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. ágúst 2009 til greiðsludags.

Í fjórða lagi er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda þær aðallega að kröfuliðum 1 og 2 verði vísað frá dómi en að hann verði sýknaður af kröfuliðum 3 og 4.  Til vara krefst stefndi sýknu af öllum dómkröfum stefnanda.  Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.   

Málflutningur um frávísunarkröfuna fór fram 8. apríl sl.  

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að hún hafi verið þroskaskert frá fyrsta aldursári og verið metin 75% varanlegur öryrki frá 1961.  Hún þurfi mikla aðstoð við daglegt líf og sé ekki fær um að ferðast ein.  Hún hafi búið að Sólheimum í Grímsnesi frá 1951 og greiði skatta og skyldur til stefnda.  Fatlaðir búi þar í félagslegum íbúðum og greiði leigu fyrir.  Þeir hafi eigin tekjur og örorkubætur og greiði útsvar til sveitarfélagsins, stefnda í máli þessu.  Samkvæmt 35. gr., sbr. 51. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra sé sveitarfélögum skylt að gefa fötluðum íbúum sveitarfélagsins kost á ferðaþjónustu í þeim tilgangi að gera þeim sem ekki geti nýtt sér almenningsfarartæki kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda.  Stefnandi telur stefnda hafa vanefnt gróflega skyldur sínar gagnvart fötluðum íbúum Sólheima, þar á meðal stefnanda.  Stefnandi hafi sótt um ferðaþjónustu til stefnda 23. september 2007, annars vegar um ferðir vegna sérfræðiþjónustu á 3ja og 6 mánaða fresti og hins vegar frjálsar ferðir tvisvar í mánuði.  Félagsmálanefnd stefnda hafi samþykkt 21. janúar 2008 að stefnandi fengi allt að 40 ferðir til læknis í Laugarási og allt að 20 ferðir til einkaerinda á Selfossi á tímabilinu 10. janúar til 31. maí 2008.  Þessi samþykkt hafi ekki verið efnd af hálfu stefnda, enda hafi sveitarstjórn lagst gegn henni.  Stefnandi hafi sótt um ferðaþjónustu 28. apríl sama ár fyrir sumarið, annars vegar til læknis einu sinni í viku og hins vegar á Selfoss til einkaerinda tvisvar í mánuði í samræmi við 2. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu og Flóa.  Þessu erindi hafi ekki verið svarað og hafi stefnandi aftur sótt um ferðaþjónustu af sama toga 25. ágúst 2008.  Hafi þeirri umsókn verið hafnað 4. nóvember sama ár.

Stefnandi kærði framangreinda synjun til samgönguráðuneytisins 16. desember 2008 og með úrskurði ráðuneytisins 25. júní 2009 var synjun stefnda á umsóknum stefnanda um ferðaþjónustu dags. 28. apríl og 25. ágúst 2008 felld úr gildi.  Komi fram í úrskurðinum að stefndi hafi ítrekað ekki staðið við lögbundnar skyldur sínar um að veita fötluðum íbúum á Sólheimum ferðaþjónustu.  Hafi synjun stefnda verið í andstöðu við afstöðu félagmálaráðuneytisins um skyldur stefnda, enda hafi komið skýrt fram hjá því ráðuneyti að Sólheimar fái ekki greiðslur úr ríkissjóði til að annast og standa straum af þeirri ferðaþjónustu sem kveðið sé á um í 25. gr. laga um málefni fatlaðra.

Stefnandi sendi umsókn 2. júlí 2009 um ferðaþjónustu fatlaðra þar sem óskað var eftir akstri á Selfoss 10. júlí 2009 vegna persónulegra erinda og aftur til baka sama dag.  Þeirri umsókn var hafnað með þeim rökstuðningi að Sólheimar fái greiðslur frá ríkinu til að annast þessa ferðaþjónustu.  Í framhaldi af þessari höfnun hafi stefnandi greitt 8.000  krónur fyrir leigubifreið þennan dag enda hafi ekki um önnur akstursúrræði að ræða.  Stefnda hafi verið sendur reikningur vegna þessa aksturs og þess hafi verið farið á leit að hann yrði greiddur en hann hafi ekki svarað erindinu.

Félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu hafi þann 3. febrúar 2009 þrengt skilgreiningu þjónustusvæðisins fyrir íbúa þar og sé þjónustusvæðið nú skilgreint innan marka sveitarfélaga í uppsveitum Árnessýslu en Árborg hafi áður verið innan þjónustusvæðisins.  Engin slík breyting hafi verið gerð vegna íbúa í Flóahreppi.  Stefndi hafi samþykkt þessa breytingu þann 6. mars 2009. 

Lögmaður stefnanda ritaði stefnda bréf 24. ágúst 2009 og mótmælti synjun stefnda á umsóknum stefnanda og jafnframt mótmælti hann framangreindri breytingu á skilgreiningu á þjónustusvæði.  Kröfum stefnanda var hafnað með þeim rökum að Sólheimum bæri að annast umrædda ferðaþjónustu samkvæmt þjónustusamningi við félagsmálaráðuneytið.

Samgönguráðuneytið mun hafa kveðið upp úrskurð 28. september 2009 í  máli annars fatlaðs íbúa á Sólheimum og hafi sú afstaða ráðuneytisins verið ítrekuð að stefnda væri skylt að veita fötluðum íbúum Sólheima ferðaþjónustu samkvæmt ákvæðum laga um málefni fatlaðra.  Daginn eftir hafi ráðuneytið kveðið upp úrskurð í máli annars fatlaðs íbúa á Sólheimum og hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að framangreind takmörkun þjónustusvæðisins hafi verið úrskurðuð ólögmæt og breytingin felld úr gildi.

Stefnandi byggir 1. kröfulið á því að þjónustusamningur Sólheima ses. og félagsmálaráðuneytisins frá 8. maí 2004 breyti engu um skyldu stefnda til að veita stefnanda ferðaþjónustu og vísar því til stuðnings til 35. gr., sbr. einnig 9. gr. og 51. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra.  Stefnandi sé fatlaður einstaklingur sem eigi tilkall til ferðaþjónustu frá sveitarfélagi sínu á grundvelli þessara lagaákvæða.  Þá byggir stefnandi á reglum um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu sem settar hafi verið samkvæmt fyrirmælum í 35. gr. laga nr. 59/1992.  Í 2. gr. reglnanna komi fram að hlutverk ferðaþjónustunnar sé að veita fötluðum ferðir til vinnu, skóla, lækninga og endurhæfingar og jafnframt tiltekinn fjölda ferða til annarra erinda.  Í 3. gr. komi fram hverjir eigi rétt til ferðaþjónustunnar og eigi stefnandi ótvírætt þar undir og þar segi jafnframt að hafi umsækjandi um ferðaþjónustu verið metinn til 75% örorku frá 16 ára aldri hjá Tryggingastofnun ríkisins skuli hann fá þjónustu skv. 2. gr. reglnanna.  Stefnandi telur það eiga við um sig.

Stefnandi byggir á því að hin lögbundna skylda hvíli á stefnda en ekki Sólheimum ses., sem ekki fái og hafi ekki fengið greiðslur úr ríkissjóði á grundvelli þjónustusamnings við félagsmálaráðuneytið til að annast og standa straum af kostnaði við þá ferðaþjónustu.  Í gr. 6.2. í þjónustusamningnum standi að greiðslur samkvæmt samningnum skuli ekki hafa áhrif á almennar skyldur sveitarfélagsins gagnvart íbúum þess og byggðahverfinu að Sólheimum samkvæmt lögum eða venju.  Þá hafi ráðuneytið margítrekað að Sólheimar ses. fái ekki greiðslur úr ríkissjóði til að annast hina lögbundnu ferðaþjónustu fatlaðra.  Hafi ráðuneytið ítrekað að ákvæði í viðauka við þjónustusamninginn eigi alls ekki við um þá lögbundnu ferðaþjónustu fatlaðra sem sveitarfélögum sé skylt að veita.  Taki umrætt ákvæði til óvæntrar eða tilfallandi nauðsynjar á akstri fyrir fatlaðan einstakling á Sólheimum, svo sem vegna veikinda í fjölskyldu viðkomandi eða einhvers viðburðar hjá henni eða vegna læknisaðstoðar með stuttum eða engum fyrirvara.  Stefnandi byggir einnig á því að réttindi fatlaðra til ferðaþjónustu af hálfu sveitarfélagsins byggi á lögum og sé óheimilt að afsala réttindunum með samningi milli félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses.  Þá eigi stefnandi ekki aðild að umræddum þjónustusamning og geti því ekki verið bundinn af honum.  Í ljósi afstöðu stefnda og eins og hinum lögbundnu réttindum til ferðaþjónustu sé háttað sé stefnanda nauðsynlegt að fá sjálfstæðan dóm til viðurkenningar á réttindum sínum og lagaskyldu stefnda.  Hafi stefnandi lögvarða hagsmuni af því og þá sé nauðsynlegt að fá viðurkenningardóm samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 verði ekki fallist á fjárkröfu stefnanda skv. 3. kröfulið.

Stefnandi byggir 2. kröfulið á því að með umræddri breytingu sé þjónustusvæðið skilgreint svo þröngt að það standist ekki þau markmið sem fram komi í 35. gr. laga nr. 59/1992.  Breytingin sé í mótsögn við markmið og hlutverk reglnanna sjálfra eins og það sé skilgreint í 1. og 2. gr. reglnanna.  Hin umdeilda breyting útiloki ferðir til Árborgar sem ekki sé innan þjónustusvæðisins eftir breytinguna, en þar sé margvísleg þjónusta, tómstundir o.fl. sem stefnandi þurfi að sækja.  Hin umdeilda breyting útiloki ferðir stefnanda til Árborgar og sé hún ómálefnaleg og því ólögmæt.  Reglur sveitarfélagsins verði að vera málefnalegar og þannig úr garði gerðar að þær þjóni hagsmunum þeirra sem þurfi á þjónustunni að halda og eigi lögvarinn rétt til hennar.  Við blasi að breytingin leiði til hins gagnstæða og hafi hún hvorki verið skýrð né rökstudd á neinn viðhlítandi hátt.

Stefnandi byggir einnig á því að breytingin sé í andstöðu við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar sem lögfest sé í 11. gr. stjórnsýslulaga.  Með breytingunni sé jafnræðis ekki gætt milli fatlaðra íbúa í uppsveitum Árnessýslu annars vegar og fatlaðra íbúa Flóahrepps hins vegar.  Þá sé heldur ekki gætt jafnræðis milli fatlaðra íbúa í uppsveitum Árnessýslu og fatlaðra íbúa annarra sveitarfélaga sem ekki þurfi að sæta slíkri takmörkun á ferðaþjónustu.  Stefnandi vísar einnig til 65. gr. stjórnarskrárinnar og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga.  Þá vísar stefndi til úrskurðar samgönguráðuneytisins frá 29. september sl. þar sem breytingin á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu og Flóa hafi verið talin ólögmæt og þar með ógild.  Hafi ráðuneytið komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi ekki gætt málefnalegra sjónarmiða og meginreglna stjórnsýsluréttar þegar ákvörðun um breytinguna hafi verið tekin.  Ekki hafi verið gætt jafnræðis meðal íbúa þeirra sveitarfélaga sem standi að umræddum reglum og með þrengingu á þjónustusvæði reglnanna sé fötluðum íbúum í uppsveitum Árnessýslu gert ómögulegt að sækja nauðsynlega þjónustu og njóta þannig þeirra lífsgæða sem þeir eigi rétt á.  Þá vísar stefnandi til 42. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og heldur því fram að höfnun stefnda á umsóknum hennar um ferðaþjónustu feli í sér brot gegn því lagaákvæði.

Þriðji kröfuliður er byggður á sömu málsástæðum og að framan greinir og vísar stefnandi til þess að hún hafi sótt um umrædda ferðaþjónustu í samræmi við reglur og að stefndi hafi hafnað umsókninni á forsendum sem ekki fái staðist.  Hafi afstaða stefnda legið fyrir og hafnar stefnandi því að henni hefði borið að senda sérstaka umsókn eða skriflega tilkynningu til stefnda um með hvaða hætti hún gæti brugðist við höfnun stefnda.  Hafi framkvæmdastjóri Sólheima ses. tilkynnt henni að nauðsynlegt væri að panta leigubíl fyrir hana vegna þessarar ferðar og yrði sveitarfélagið krafið um greiðslu kostnaðar af þeim sökum.  Umrædd ferð hafi verið nauðsynleg og falli tilefni hennar undir reglur stefnda um ferðaþjónustu fatlaðra.  Stefnandi hafi ekki haft önnur úrræði og þá hafi verið leitast við að halda kostnaði vegna ferðarinnar í lágmarki og hafi hagsmuna stefnda að því leyti verið gætt.

Krafa um málskostnað er studd við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. sbr. 129. gr. laganna.

Stefndi  byggir frávísunarkröfu sína á því að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af dómsúrlausn um skyldur stefnda, hvorki að því er varðar lagaskyldu til að veita ferðaþjónustu né að því er varðar breytingu á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu.  Stefndi heldur því fram að stefnandi njóti þegar allrar þeirrar þjónustu sem hún eigi rétt á að lögum. Stefnanda hafi verið raðað í 5. þjónustuflokk samkvæmt viðauka við samning félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. um þjónustu þess síðarnefnda við fólk með fötlun og í þeim flokki sé þjónustuþörf yfir meðallagi.  Í lýsingu á þeim flokki segi meðal annars að um sé að ræða einstakling sem fari ferða sinna aðeins með sérþjónustu (sérstök ferðaþjónusta, leigubílar).  Þá segi að greitt verði að fullu samkvæmt nýju þjónustumati frá og með 1. janúar 2005.  Stefndi heldur því fram að stefnandi sé flokkuð og henni tryggð ferðaþjónusta samkvæmt persónulegu mati.  Hún hafi því ekki lögvarða hagsmuni af dómsúrlausn hvorki um skyldur sveitarfélagsins né af gildi reglna um ferðaþjónustu.  Sé kröfugerð stefnanda því andstæð 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.  Stefnandi byggi á því að það sé óumdeilt að samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 hvíli sú skylda á stefnanda jafnt sem öðrum sveitarfélögum að gefa fötluðum kost á ferðaþjónustu.  Stefndi vísar til samnings félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. og telur að stefnandi geti í fyrsta lagi gert kröfu á hendur stefnda þegar hann hafi látið reyna á réttindi sín gagnvart Sólheimum ses.  Stefnandi hafi ekki svo vitað sé kvartað til svæðisráðs sem samkvæmt 4. tl. 6. gr. laga nr. 59/1992 eigi að annast réttindagæslu samkvæmt XV. kafla, þar á meðal að fatlaðir fái þá þjónustu sem þeir eigi rétt á.  Fari málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti í bága við ákvæði 26. gr. laga nr. 91/1991.  Stefndi byggir á því að í ógildingarkröfu í 2. kröfulið sé enginn greinarmunur gerður á almennri ógildingu reglunnar og ógildingu gagnvart stefnanda sjálfri.  Sé dómkrafan því óljós og ekki í samræmi við 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran málatilbúnað.

Stefndi í máli þessu gerir þá kröfu að fyrsta og öðrum kröfulið verði vísað frá dómi og byggir hann frávísunarkröfuna á því að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af dómsúrlausn um skyldur stefnda, hvorki að því er varðar lagaskyldu til að veita ferðaþjónustu né að því er varðar breytingu á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu.  Samkvæmt fyrsta kröfulið stefnanda krefst hún viðurkenningardóms fyrir því að stefnda sé skylt að veita stefnanda ferðaþjónustu fatlaðra í samræmi við ákvæði laga um málefni fatlaðra og að þjónustusamningur milli félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. breyti ekki þeirri lagaskyldu.  Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er það skilyrði þess að leitað verði viðurkenningardóms að sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands.  Stefnandi byggir á því að samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra hvíli sú skylda á stefnda jafnt sem öðrum sveitarfélögum að gefa fötluðum kost á ferðaþjónustu en stefndi hafi hafnað greiðsluskyldu sinni.  Stefndi heldur því hins vegar fram að stefnandi njóti þegar allrar þeirrar þjónustu sem hún eigi rétt á að lögum. 

Óumdeilt er að stefnandi er fatlaður einstaklingur og samkvæmt gögnum málsins er þjónustuþörf hennar yfir meðallagi og fer hún aðeins ferða sinna með sérþjónustu.  Ágreiningur er með aðilum um það hvort stefndi uppfylli þær skyldur gagnvart stefnanda sem samkvæmt 35. gr. laga um málefni fatlaðra hvíla á sveitarfélögum, en þar segir að sveitarfélög skuli gefa fötluðum kost á ferðaþjónustu og sé markmið ferðaþjónustu fatlaðra að gera þeim sem ekki geta nýtt sér almenningsfarartæki kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda.  Stefnandi á rétt á því að skorið sé úr framangreindum ágreiningi sem snýr að rétti hennar sjálfrar samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og að mati dómsins hefur hún því lögvarða hagsmuni af dómsúrlausn í málinu.  Verður frávísunarkröfu stefnda af þessum sökum því hafnað.   

Annar kröfuliður stefnanda lýtur að því að ógilt verði með dómi tiltekin breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu sem samþykkt hafi verið af félagsmálanefnd  uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og stefndi hafi samþykkt 6. mars sama ár.  Stefndi byggir á því að í ógildingarkröfunni sé enginn greinarmunur gerður á almennri ógildingu reglunnar og ógildingu gagnvart stefnanda sjálfri.  Sé dómkrafan því óljós og ekki í samræmi við 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran málatilbúnað.  Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 verða dómstólar ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvort tiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem er nauðsynlegt til úrlausnar um ákveðna kröfu í sakamáli.  Eins og þessi dómkrafa er úr garði gerð verður að telja að hún sé allt of víðtæk til þess fallast megi á að stefnandi eigi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um gildi breytingarinnar fyrir dómi.  Verður þessum kröfulið því vísað frá dómi.

Rétt þykir að ákvörðun um málskostnað bíði efnisdóms.

Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.  Uppkvaðning hans hefur dregist en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings. 

ÚRSKURÐARORÐ:

Hafnað er kröfu stefnda um að kröfulið 1 verði vísað frá dómi.

Kröfulið 2 er vísað frá dómi.

Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms.