Miðvikudaginn 22. apríl 2015.
Nr. 675/2014.	M og (Stefán Karl Kristjánsson hrl.) K (Einar Gautur Steingrímsson hrl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Kristbjörg Stephensen hrl.)

Börn. Forsjársvipting. Barnavernd. Gjafsókn. Hæfi dómara.

B krafðist þess að M og K yrðu svipt forsjá dóttur sinnar. Í dómi héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, kom m.a. fram að M og K ættu bæði langa sögu um neyslu fíkniefna, auk þess sem K hefði glímt við geðrænan vanda, átröskun og geðhvarfasýki. Þá hefði M átt við andlega erfiðleika að stríða og verið greindur með þunglyndi, kvíða og áfallaröskun. Væri forsjárhæfni þeirra mjög skert vegna þessa. Þá kom fram að aðilarnir hefðu haft lítil samskipti við barnið og væru frumgeðtengsl því ekki til staðar. Á hinn bóginn lægi fyrir að barnið hefði tengst fósturforeldrum sínum afar vel. Var með vísan til þessa, og þess að önnur úrræði höfðu ekki borið árangur, talið að uppfyllt væru skilyrði 29. gr. barnaverndarlaga til að svipta M og K forsjá barnsins. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms staðfest og tekið fram að til þess yrði að líta að barnið hefði ekki verið í umsjá M og K frá því það var nokkurra vikna gamalt. Það væri 16 mánaða gamalt og hefði aðlagast vel þar sem það dveldi í tímabundnu fóstri og myndað geðtengsl við fósturforeldra. Brýnir hagsmunir barnsins stæðu því til þess að þau tengsl yrðu ekki rofin. Þá var ekki fallist á það með M og K að ómerkja bæri dóm héraðsdóms með vísan til þess að einn dómari málsins hefði, í samræðum dómara og lögmanna um mögulegar sættir, látið falla ummæli sem bentu til þess að niðurstaða lægi þá þegar fyrir og að dómarinn væri þar með ósjálfstæður í dómstörfum. Var í því sambandi tekið fram að þar sem bæði dómarar málsins í héraði og B teldu frásögn og upplifun lögmanna M og K hvað þetta varðaði ekki rétta M og K sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða. Þá sönnunarbyrði hefðu þeir ekki axlað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Benedikt Bogason hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandinn M skaut málinu til Hæstaréttar 16. október 2014. Áfrýjandinn K áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 6. mars 2015 að fengnu áfrýjunarleyfi. Þau krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, til vara að að þau verði sýknuð af kröfum stefnda, en að því frágengnu að forsjársviptingu verði markaður skemmri tími. Í öllum tilvikum krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

I

Af hálfu áfrýjenda beggja er höfð uppi krafa um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun til nýrrar og löglegrar málsmeðferðar á þeirri forsendu að við aðalmeðferð málsins, sem hófst 5. september 2014, hafi dómari, í samræðum dómara og lögmanna um mögulegar sættir, látið falla ummæli sem hafi mátt skilja á þann veg að niðurstaða lægi þá þegar fyrir og vakið ótta áfrýjenda um að dómstóllinn væri ekki sjálfstæður og óvilhallur. Í kjölfarið kröfðust áfrýjendur þess að allir dómarar málsins vikju sæti á grundvelli g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeirri kröfu hafnaði héraðsdómur með úrskurði uppkveðnum 8. september 2014. Svo sem þar er rakið er ekki aðeins ágreiningur um það hvort sú umræða sem átti sér stað í umrætt sinn hafi verið eðlilegur þáttur í sáttaumleitan dómsins eða ekki, sbr. 106. gr. laga nr. 91/1991, heldur er jafnframt deilt um það hvað sagt var nákvæmlega við umrætt tilefni og af hverjum, en í greinargerðum til Hæstaréttar halda báðir áfrýjenda því fram að þar hafi verið um að ræða meðdómandann Guðfinnu Eydal. Af forsendum tilvitnaðs úrskurðar frá 8. september 2014 verður ráðið að dómarar málsins í héraði telja frásögn og upplifun lögmanna áfrýjenda af því sem fram fór í umræddu þinghaldi ekki rétta og hefur stefndi lýst sömu skoðun í greinargerð til Hæstaréttar, en fyrir hinu gagnstæða verða áfrýjendur að bera sönnunarbyrði. Hana hafa þeir ekki axlað og er kröfu þeirra um ómerkingu hins áfrýjaða dóms því hafnað.

II

Fallist er á það með héraðsdómi að áfrýjendur geti ekki vegna fjölþættra erfiðleika sinna farið með forsjá barnsins. Jafnframt því verður að líta til þess að barnið hefur ekki verið í umsjá þeirra frá því það var nokkurra vikna gamalt, en það er nú 16 mánaða og hefur aðlagast vel þar sem það dvelur í tímabundnu fóstri og myndað tengsl við fósturforeldra. Standa brýnir hagsmunir barnsins til þess að þau tengsl verði ekki rofin, en við barnavernd ber jafnan að taka upp það ráð sem barni er fyrir bestu í samræmi við grundvallarreglu barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti verður ekki dæmdur. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, M og K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, 700.000 krónur til hvors um sig.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. október 2014.

                Mál þetta, sem dómtekið var 15. september sl., var höfðað með stefnu útgefinni 28. maí sl.

                Stefnandi er Reykjavíkurborg fyrir hönd Barnaverndarnefndar Reykjavíkur, Ráðhúsinu við Tjarnargötu í Reykjavík.

                Stefndu eru K, kt. [...], [...] í [...] og M, kt. [...], [...] í [...].

                Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, stúlku [...], kt. [...], sem er nú vistuð á heimili á vegum Barnaverndar Reykjavíkur, sbr. a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

                Stefnda, K, gerir þær kröfur að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og hún fari ein með forsjá dóttur aðila, A, kt. [...]. Til vara krefst stefnda þess að forsjársviptingu verði markaður skemmri tími. Til þrautavara krefst hún þess, verði hún svipt forsjá barnsins, að kveðið verði á um umgengni hennar við barnið í samræmi við tillögur hennar. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

                Dómkröfur stefnda, M, eru þær að hafnað verði þeirri kröfu stefnanda að stefndu verði, saman og hvort í sínu lagi, svipt forsjá barns þeirra, A, kt. [...]. Til vara er þess krafist að forsjársviptingu verði markaður skemmri tími. Til þrautavara krefst stefndi þess að stefndu, K, verði einni falin forsjá barnsins. Til þrautaþrautavara er þess krafist að verði stefndi sviptur forsjá dóttur sinnar verði í dómi kveðið á um umgengni hans við barnið í samræmi við tillögur hans. Þá krefst hann málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

                Mál þetta hefur sætt flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

I

                Mál þetta varðar forsjá stúlku [...], sem nefnd hefur verið A. Telpan er fædd [...] og er því nú um níu mánaða gömul. Telpan lýtur sameiginlegri forsjá foreldra sinna, stefndu, M og K.

                Stefnda, K, er 33 ára gömul, móðir tveggja barna. Hún hefur undanfarin ár verið í óskráðri sambúð með stefnda, M, en þau hafa ekki haft sameiginlegt lögheimili. Stefndu hafa nú slitið samvistir. Fyrir á stefnda drenginn B, sem er 11 ára gamall. Stefnda fer ein með forsjá hans en drengurinn er tímabundið vistaður utan heimilis á grundvelli barnaverndarlaga hjá stjúpföður stefndu. Stefnda hefur notið ýmiss konar stuðnings frá þjónustumiðstöð Miðgarðs frá árinu 2004 í formi tilsjónar, fjárhagsaðstoðar og stuðningsfjölskyldu fyrir son hennar. Stefnda var í félagslegu leiguhúsnæði í Grafarvogi þar til í október 2013 að hún flutti með stefnda og syni sínum til [...]. Stefnda fékk úthlutað á ný félagslegu leiguhúsnæði í Reykjavík í desember 2013, þar sem hún býr í dag. Stefnda hefur glímt við fjölþættan vanda, en hún hefur verið greind með geðhvarfasýki, auk þess að hafa glímt við fíknivanda og átröskun.

                Stefndi, M, er 30 ára gamall, faðir tveggja barna. Fyrir á stefndi drenginn C, sem er 7 ára gamall og býr hjá móður sinni. Stefndi var sjálfur tímabundið vistaður utan heimilis sem barn. Hann hefur notið stuðnings frá þjónustumiðstöð Miðgarðs með hléum frá árinu 2004, einkum í formi fjárhagsaðstoðar. Stefndi á langa sögu um áfengis- og vímuefnaneyslu.

                Afskipti barnaverndaryfirvalda á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002 af málefnum ófædds barns stefndu hófust í október 2013. Tilkynning barst frá mæðravernd Landspítalans, samkvæmt 30. gr. barnaverndarlaga, þar sem talið var að heilsu og lífi ófædds barns stefndu væri hætta búin vegna lífernis hennar. Í tilkynningunni kom fram að áhyggjur væru af stöðu verðandi móður sem hefði ekki mætt sem skyldi í bókaða tíma í mæðravernd. Þar sem stefnda var flutt til [...] þegar tilkynning barst var tilkynningin áframsend til barnaverndaryfirvalda í Norðurþingi og málinu lokað hjá Barnavernd Reykjavíkur um miðjan nóvember 2013.

                Tilkynning skv. 30. gr. barnaverndarlaga barst til Barnaverndar Reykjavíkur 11. desember 2013, frá þjónustumiðstöð Miðgarðs, þar sem tilkynnt var að stefnda, ófætt barn hennar og 10 ára sonur væru flutt aftur til Reykjavíkur eftir stutta búsetu á [...]. Aðstæður væru bágbornar, peninga- og húsnæðisleysi. Í kjölfar tilkynningarinnar var haft samband við þjónustumiðstöð Miðgarðs og kom fram að stefnda hefði fengið úthlutað félagslegri leiguíbúð 18. desember 2013.

                Könnun máls samkvæmt 21. gr., sbr. 22. og 43. gr., barnaverndarlaga hófst 18. desember 2013. Stefndu komu til viðtals hjá Barnavernd Reykjavíkur daginn eftir. Stefnda upplýsti að hún hefði hætt að taka geðlyfin sín, í samráði við lækni, þar sem þau væru ekki talin æskileg fyrir fóstrið. Hún hafi þá fljótlega farið að finna á ný fyrir þunglyndi og hafi fagfólk hjá mæðravernd Landspítalans, í samráði við stefndu, tekið ákvörðun um að vísa henni til stuðnings í FMB teymi (foreldrar, meðganga, barn) á Landspítalanum. Í gögnum málsins kemur fram að stefnda hafi verið illa haldin af átröskun, lítið nærst og því lítið þyngst á meðgöngunni. Vímuefnapróf sem tekin voru af stefndu annars vegar hjá mæðravernd á [...] og í tvígang á Landspítalanum eftir flutning hennar frá [...] voru öll neikvæð.

                Stefnda fæddi dóttur sína 22. desember 2013 og var telpan rúmar 11 merkur. Stefnda útskrifaðist af meðgöngu- og sængurkvennadeild tveimur dögum síðar og fékk heimaþjónustu frá ljósmóður á Heilsugæslu Glæsibæjar í vikutíma. Hinn 13. janúar sl. hafði ljósmóðir mæðraverndar Landspítalans samband við barnavernd. Upplýsingar hefðu borist mæðraverndinni frá ljósmóður á Heilsugæslu Glæsibæjar, um áhyggjur af stöðu stefndu og af börnum hennar tveimur. Tilkynning barst til barnaverndar 22. janúar sl. frá Heilsugæslu Glæsibæjar. Tilkynnt var um áhyggjur af heilsufari stefndu og aðstæðum. Jafnframt kom fram að litla telpan hefði dafnað vel frá fæðingu og að stefndu hugsuðu vel um barnið. Stuðningsnet þeirra væri hins vegar slakt og ljóst að stefnda þyrfti á miklum áframhaldandi stuðningi að halda, bæði andlega og félagslega.

                Starfsmaður barnaverndar hafði símasamband við stefnda 10. febrúar sl. Stefndi upplýsti þá að stefnda væri fallin og væri í neyslu á heimilinu. Hún hefði fallið tíu dögum áður og væri nú í sprautuneyslu. Stefndi kvaðst sjálfur hafa neytt kannabis og væri að bíða eftir að komast í meðferð á Vogi. Hann kvaðst deginum áður hafa farið með son stefndu til móðurafa og telpuna til föðurafa. Í kjölfar símtalsins var farið á heimili stefndu.

                Telpan var vistuð á Vistheimili barna 10. febrúar sl. með samþykki stefndu, sbr. 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga, en stefndu voru þá bæði í vímuefnaneyslu. Stefndu undirrituðu áætlun um meðferð máls. Málið var til umfjöllunar á meðferðarfundi starfsmanna barnaverndar 11. febrúar sl. Niðurstaða meðferðarfundarins var á þá leið að lagt  yrði til að stefndu samþykktu vistun telpunnar á Vistheimili barna í allt að tvo mánuði og tíminn yrði nýttur til að aðstoða stefndu við að sækja sér meðferð. Á vistunartíma barnsins utan heimilis væri ætlast til þess af stefndu að þau sinntu telpunni á vökutíma hennar, héldu vímuefnabindindi og færu í vímuefnapróf. Þá var lagt til að ný meðferðaráætlun yrði útbúin. Barnavernd óskaði eftir innlögn stefndu á deild 33A á Landspítalanum og í kjölfar þeirrar innlagnar fengi hún að leggjast inn á deild 33C, þar sem sérhæfing er til staðar varðandi vinnu með tengsl barns og foreldris, og myndi telpan vera á deildinni með henni. Þar sem stefndu höfðu slitið sambandi sínu á þeim tíma kom það til skoðunar að telpan væri á spítalanum hjá stefndu yfir daginn en færi seinni part dags á vistheimilið og væri þar til morguns með stefnda. Með því yrði báðum stefndu gert kleift að annast telpuna.

                Málið var tekið fyrir á fundi stefnanda 18. febrúar sl. Stefndu undirrituðu í kjölfarið nýja áætlun um meðferð máls, og samþykktu áframhaldandi vistun telpunnar utan heimilis í tvo mánuði. Að mati stefnanda nýttu stefndu sér ekki úrræðin með viðunandi hætti. Viðvera þeirra hjá telpunni á Vistheimili barna var í algjöru lágmarki þrátt fyrir að þeim stæði til boða að vera hjá henni allan sólarhringinn á tímabili. Samkvæmt gögnum málsins féllu stefndu á vímuefnabindindi 28. febrúar sl. og voru því fallin á vímuefnabindindi þegar þau fóru með telpuna í fjölskylduafmæli 2. mars sl. Í kjölfarið yfirgáfu stefndu telpuna á Vistheimili barna og fóru í mikla vímuefnaneyslu. Þau nýttu sér ekki þau meðferðarúrræði sem í boði voru. Þrjár tilkynningar um vanrækslu varðandi umsjón og eftirlit bárust 6. og 10. mars sl. Auk þess hafði lögregla afskipti af stefndu 11. mars sl. Stefndu fóru á bráðamóttöku Landspítalans 12. mars sl. og var ástand þeirra alvarlegt vegna vímuefnaneyslu.

                Málið var til umfjöllunar á meðferðarfundi starfsmanna barnaverndar 13. mars sl. Niðurstaða meðferðarfundarins var á þá leið að stefndu væru ekki í stakk búin til að sinna nú, eða til framtíðar litið, telpunni, en þar yrði að taka til greina ungan aldur hennar. Þörf telpunnar fyrir myndun tilfinningatengsla við umönnunaraðila væri mjög brýn nú og talið að barnið gæti borið skaða af yrði töf á því. Starfsmenn barnaverndar lögðu því til að óskað yrði eftir því við stefndu að þau afsöluðu sér forsjá telpunnar.

                Eftir að stefndu yfirgáfu telpuna á vistheimilinu og ekki voru lengur taldar forsendur fyrir tengslaeflandi vinnu með stefndu þar var það mat starfsmanna barnaverndar að það þjónaði hagsmunum telpunnar betur að vistast á einkaheimili í stað vaktaskipts heimilis þar sem margir væru um umönnun hennar. Telpan fór því til tímabundinnar vistunar utan heimilis 15. mars sl. og er vistuð þar skv. 84. gr. barnaverndarlaga. Stefndi kom á vistheimilið sama dag og kvaddi dóttur sína, en hann hafði þá að mestu lokið afeitrun á deild 33A á Landspítala.

                Í greinargerð starfsmanna barnaverndar, dags. 20. mars sl., kemur fram það mat starfsmanna að stefndu hafi með háttalagi sínu sýnt af sér stórkostlegt grandvaraleysi gagnvart dóttur sinni. Tilefni sé til verulegra og alvarlegra áhyggna af öryggi og þroska telpunnar í umsjá stefndu. Starfsmenn telji að þau eigi langt í land í endurhæfingu sinni. Það sé engan veginn nægjanlegt að stefndu ljúki meðferð heldur verði þau að geta sýnt fram á samfellt vímuefnabindindi í a.m.k. eitt ár til að vera í stakk búin til þess að annast um telpuna og veita henni það öryggi sem hún eigi rétt á. Stefndu eigi bæði langa sögu um vímuefnaneyslu. Stefnda hafi haldið vímuefnabindindi í þrjú til fjögur ár áður en hún hafi fallið eftir fæðingu telpunnar. Fyrir þann tíma hafi stefnda verið meira og minna í neyslu vímuefna frá unglingsaldri. Eftir að hún hafi eignast son sinn, hafi hún verið í mikilli vímuefnaneyslu með stuttum hléum. Stefndi hefur, að eigin sögn, lengst haldið vímuefnabindindi í u.þ.b. fjóra mánuði. Telpan sé á afar viðkvæmu skeiði varðandi geðtengslamyndun við umönnunaraðila sína. Að mati starfsmanna barnaverndar sé það ljóst að hún geti ekki beðið þess að stefndu verði í stakk búin til að annast hana.

                Málið var tekið fyrir á fundi stefnanda 1. apríl 2014. Stefnandi tók undir framangreint mat starfsmanna sinna, stuðningur væri fullreyndur og það þjónaði hagsmunum telpunnar best að vera í varanlegu fóstri til 18 ára aldurs. Þar sem samþykki stefndu fyrir vistun telpunnar utan heimilis lá ekki fyrir var málið tekið til úrskurðar, samkvæmt b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Var kveðinn upp úrskurður þess efnis að stúlkan skyldi vistuð á heimili á vegum stefnanda í tvo mánuði frá þeim degi að telja, á grundvelli b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Borgarlögmanni var falið að krefjast þess fyrir dómi að stefndu yrðu svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

                Stefndi fór í afeitrun á deild 33A á Landspítalanum 13. mars sl. og þaðan fór hann til meðferðar í Hlaðgerðarkot og lauk meðferð 28. apríl sl. Samkvæmt stefnda er hann í Grettistaki þrisvar í viku og sækir AA fundi. Stefnda fór til innlagnar á Vog, í framhaldi af því á Vík og útskrifaðist 6. maí sl. Stefnda vill fara í Kvennasmiðjuna og kveðst sækja AA fundi. Stefnda bar fram þá ósk að sækja tíma hjá sálfræðingi og hefur barnavernd fallist á að greiða sálfræðitíma fyrir hana. Stefnda hefur undirritað yfirlýsingu um vistun sonar síns utan heimilis í sex mánuði og samþykkt sálfræðitíma fyrir drenginn.

                Stefndu óskuðu eftir umgengni við telpuna og fór hún fram 26. maí sl. Umgengnin fór fram undir eftirliti í húsnæði barnaverndar og varði í klukkustund. Fósturforeldrar telpunnar voru viðstaddir. Stefndu voru með telpuna allan tímann og sýndu henni mikla athygli. Þau spurðu mikið út í aðstæður hennar og þroska. Telpan var óörugg í fyrstu en virtist svo vera nokkuð sátt. Samkvæmt eftirlitsaðila fylgdist hún vel með því að fósturforeldrarnir væru nálægir. Umgengnin gekk vel, samskiptin voru jákvæð og snerust öll um litlu telpuna.

                Við aðalmeðferð málsins gáfu stefndu skýrslu ásamt D sálfræðingi og E og F, ráðgjöfum hjá Barnavernd Reykjavíkur.

II

                Stefnandi byggir kröfu sína um forsjársviptingu á því að skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 séu uppfyllt í máli þessu. Það sé mat stefnanda, með hliðsjón af gögnum málsins og forsögu, að fullvíst sé að líkamlegri og andlegri heilsu telpunnar sé hætta búin fari stefndu með forsjá hennar. Stefnandi telji að stuðningsaðgerðir á grundvelli laganna dugi ekki til að tryggja öryggi telpunnar og fullnægjandi uppeldisskilyrði til frambúðar á heimili stefndu. Stefndu hafi staðið til boða að vera með telpunni á Vistheimili barna. Þau hafi ekki nýtt sér úrræðið með viðunandi hætti og hafi fallið á vímuefnabindindi. Ítrekað hafi verið reynt að aðstoða stefndu á víðtækan hátt, en sú aðstoð hafi ekki gagnast þeim sem skyldi. Afskipti barnaverndaryfirvalda hafi staðið frá því telpan hafi verið í móðurkviði í október 2013. Stefnandi telji að gögn málsins sýni, svo ekki verði um villst, að daglegri umönnun telpunnar verði stefnt í verulega hættu, fari stefndu með forsjá hennar. Heilsu og þroska telpunnar sé hætta búin fari stefndu með forsjá hennar eins og málum sé háttað.

                Með hagsmuni telpunnar að leiðarljósi og með tilliti til ungs aldurs hennar sé mikilvægt að finna henni framtíðarheimili og umönnunaraðila þar sem öryggi hennar og þroskavænlegar uppeldisaðstæður séu tryggðar. Telpan dvelji nú á heimili fósturforeldra þar sem vel sé hlúð að henni og réttur hennar til viðunandi uppeldis og umönnunar sé tryggður, auk þess sem öryggi hennar verði tryggt. Um ungt barn sé að ræða og mikilvægur tími framundan varðandi tengslamyndun. Langflest börn myndi sterk geðtengsl við umönnunaraðila sína í frumbernsku, en góð tengsl séu undirstaða alls þroska. Með vísan til alls þessa sé það mat stefnanda að það þjóni hagsmunum telpunnar best að þeim stöðugleika sem kominn sé á verði ekki raskað, enda sé það í fullu samræmi við meginreglu barnaverndarlaga, sbr. 3. mgr. 4. gr. laganna, um að barnaverndarstarf skuli stuðla að því að stöðugleiki ríki í uppvexti barna. Krafa stefnanda byggist á því að of mikil og óforsvaranleg áhætta felist í því að láta stefndu fara með forsjá dóttur sinnar.

                Leitast hafi verið við að eiga eins góða samvinnu við stefndu um málið og aðstæður hafi leyft. Þá hafi verið leitast við að beita eins vægum úrræðum gagnvart þeim og unnt hafi verið hverju sinni. Stefnandi telji stuðningsaðgerðir fullreyndar í því skyni að bæta forsjárhæfni stefndu. Forsaga gefi forspárgildi og ef litið sé til forsögu stefndu sé forspárgildi fyrir áframhaldandi vímuefnabindindi þeirra ekki gott, samkvæmt fyrirliggjandi málsgögnum. Vandi stefndu sé langvarandi, alvarlegur og djúpstæður. Þau séu ekki í stakk búin til að veita telpunni viðunandi og traust uppeldisskilyrði í nánustu framtíð. Önnur barnaverndarúrræði en forsjársvipting séu því ekki tæk nú, en brýna nauðsyn beri til að skapa telpunni til frambúðar það öryggi og umönnun sem hún eigi rétt á að búa við lögum samkvæmt. Geti þau stuðningsúrræði sem stefnandi hafi yfir að ráða ekki megnað að skapa telpunni þau uppeldisskilyrði sem hún eigi skýlausan rétt til hjá stefndu. Að mati stefnanda hafi vægustu ráðstöfunum ávallt verið beitt til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt og sé krafa stefnanda sett fram samkvæmt fortakslausu ákvæði 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Meðalhófsreglunnar hafi verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsynlegt hafi verið.

                Það séu frumréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Það sé almenn skylda foreldra, sem lögfest sé í 2. mgr. 1. gr. barnaverndarlaga að sýna börnum virðingu og umhyggju, auk þess sem óheimilt sé með öllu að beita börn ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi. Forsjárréttur foreldra takmarkist af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir foreldris og barns vegist á séu hagsmunir barnsins, hvað því sé fyrir bestu, þyngri á vogarskálunum. Þessi regla sé grundvallarregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem Ísland sé aðili að. Hinu opinbera sé og skylt að veita börnum vernd svo sem mælt sé fyrir um í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, barnaverndarlögum nr. 80/2002 og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Þá eigi reglan sér einnig stoð í 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og í Alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sbr. lög nr. 10/1979.

                Með skírskotun til alls framanritaðs, meginreglna í barnaverndarrétti, sbr. 4. gr. barnaverndarlaga og gagna málsins, geri stefnandi þá kröfu að stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, stúlku [...], sbr. a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, enda muni önnur og vægari úrræði ekki skila tilætluðum árangri. Ósk um flýtimeðferð byggist á 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

III

Stefnda, K, andmælir málsástæðum stefnanda. Hún sé ekki ófær um að hafa forsjá dóttur sinnar. Þá sé líkamlegri og andlegri heilsu telpunnar ekki hætta búin fari hún með forsjá hennar. Framsetningu málsástæðna í stefnu sé sérstaklega mótmælt. Ummæli þar séu óeðlilega stóryrt í garð stefndu. Því sé sérstaklega mótmælt að fullvíst sé að líkamlegri og andlegri heilsu telpunnar sé hætta búin. Stefnda árétti að hún hafi átt mun fleiri ár án vímuefnaneyslu en í neyslu frá því að hún hafi farið að taka sig á árið 2002.

                Stefnda hafi glímt við vímuefnavanda frá 14 ára aldri. Neysla hennar hafi þróast hratt frá þeim tíma til 22 ára aldurs er hún hafi farið í langtímameðferð í Byrginu árið 2002. Stefnda hafi eignast soninn B í október 2003 og fari ein með forsjá hans. Drengurinn hafi ávallt búið hjá stefndu, sem hafi hugsað vel um hann. Þau mæðgin séu mjög náin. Stefnda hafi haldið bindindi í þrjú ár eða frá 2002 til 2005 er hún hafi fallið í stuttan tíma það ár. Hún hafi farið í meðferð og verið án vímuefna frá 2005 til 2009 er hún hafi aftur fallið og farið í tvær meðferðir. Á þeim tíma hafi hún sótt endurhæfingarnámskeið í Kvennasmiðjunni og verið í átröskunarprógrammi í 18 mánuði. Árið 2011 hafi hún tekið eina önn í Fjölbrautarskólanum við Ármúla og hafi bætt við sig einu og einu fagi síðan. Hún hafi þannig lokið 25 einingum, eða sem samsvari tveimur önnum. Stefnda hyggist ljúka menntaskóla. Hún hafi sótt námskeið í áfengis- og vímuefnaráðgjöf á vegum SÁÁ og verið ráðin tímabundið á Vogi frá 15. september til 28. desember 2012. Hún hafi haldið bindindi frá því í desember 2009 þar til hún hafi fallið í byrjun febrúar 2014, stuttu eftir fæðingu dóttur sinnar. Hún hafi því haldið vímuefnabindindi í rúm fjögur ár þegar hún hafi fallið í byrjun febrúar 2014. Þá hafi hún frá árinu 2002 til ársins 2014, eða á 12 ára tímabili, haldið vímuefnabindindi í 9 eða 10 ár af þeim tíma. Þótt stefnda hafi fallið í nokkur skipti á þessum árum sé sá tími miklu styttri en sá tími sem hún hafi verið án vímuefna. Stefnandi hafi litið fram hjá þessu.

                Stefnda hafi búið í Grafarvogi ásamt syni sínum í fimm ár áður en þau hafi flutt í núverandi húsnæði að [...] í desember 2013. Sonur stefndu hafi verið í skóla í Grafarvogi og sé mjög félagslega sterkur. Stefnda hafi verið fjárhagslega sjálfstæð og gengið vel að ná endum saman. Hún hafi kynnst stefnda, M, árið 2012. Hann hafi flutt inn til hennar í ágúst 2103, en þá hafi farið að síga á ógæfuhlið stefndu. Stefndi, M, hafi verið í neyslu, en stefndu hafi tekist að halda sér frá vímuefnum þrátt fyrir það.

                Áður en stefnda hafi orðið ófrísk af dóttur sinni hafi hún verið á geðlyfjum, en hún sé greind með væga geðhvarfasýki. Stefnda hafi ákveðið, í samráði við lækni, að hætta á geðlyfjunum þar sem þau hafi ekki verið talin æskileg fyrir fóstrið. Stefnda hafi fljótlega farið að finna fyrir þunglyndi að nýju. Meðgangan hafi því verið mjög erfið. Þrátt fyrir það hafi hún haldið sig alfarið frá vímuefnum á meðgöngunni. Eins og fram komi í stefnu hafi vímuefnapróf, sem tekin hafi verið af stefndu á meðgöngu, öll verið neikvæð. Stefndi, M, hafi hins vegar verið í neyslu allan meðgöngutímann og eftir fæðingu barnsins, en lengsti tími hans frá fíkniefnum sé fjórir mánuðir.

                Eftir fæðingu barnsins hafi stefnda ákveðið að vera ekki með barnið á brjósti svo hún gæti farið aftur á geðlyfin sín. Lyfin hafi þó ekki virkað sem skyldi og stefndu hafi liðið mjög illa andlega eftir fæðingu barnsins. Í ofanálag hafi stefndu liðið illa yfir því að ná ekki tengslum við dóttur sína eins og son sinn. Jafnframt hafi verið komnir brestir í samband stefndu og stefnda. Stefnda telji að hún hafi í raun fengið fæðingarþunglyndi þótt hvergi sé um það getið í gögnum málsins eða verið tekið tillit til þess í málinu. Stefnda telji að fæðingarþunglyndið og sambandsbrestirnir hafi aukið líkurnar á því að hún hafi fallið í þetta sinn. Það sé vel þekkt að mæður fái fæðingarþunglyndi en það sé ekki nægjanleg ástæða þess að þær verði sviptar forsjá yfir börnum sínum. Þær þurfi að fá viðeigandi aðstoð.

                Fylgst hafi verið með stefndu við umönnum barnsins eftir fæðingu þess. Eins og fram komi í stefnu hafi telpan dafnað vel frá fæðingu og stefndu hugsað vel um hana. Til að byrja með hafi stefndu vaknað saman með barninu á næturnar, en síðan hafi stefnda, K, gert það ein. Stefnda hafi haft áhyggjur af því að hún tengdist ekki barninu sem skyldi, en það gæti skýrst af því að hún hafi ekki verið með hana á brjósti. Stefnda hafi ekki farið leynt með þessar áhyggjur og viljað fá aðstoð við að tengjast barninu. Þær aðstæður sem hafi verið uppi þegar stefnda hafi fallið í febrúar hafi því verið margvíslegar. Megi þar nefna fæðingarþunglyndi, hræðslu móður yfir að tengjast ekki barni sínu og bresti í sambúð aðila, auk undirliggjandi veikleika stefndu sem hafi leitt til þess að hún hafi ekki ráðið við aðstæður.

                Stefnda sé ekki ósátt við inngrip barnaverndaryfirvalda varðandi barnið þegar stefndu hafi verið í neyslu þessa mánuði. Hún hafi ávallt verið til fullrar samvinnu við barnaverndarnefnd. Stefnda neiti því ekki að hún hafi átt erfiða tíma fyrstu mánuði barnsins. Hún óski þess í dag að hún hefði staðið sig betur þegar henni hafi verið gefið tækifæri. Hún hafi hins vegar verið alvarlega veik á þessum tíma og því ekki í stakk búin til að standa undir þeim úrræðum sem nefndin hafi lagt til. Veikindi hennar séu nú í rénun, meðferðin gangi vel og henni líður miklu betur. Stefnda sé hins vegar verulega ósatt við þá ákvörðun barnverndarnefndar að svipta stefndu alfarið forsjá barnsins og hafni því alfarið að hún sé um alla framtíð ófær um að sinna forsjá dóttur sinnar þrátt fyrir þessi mistök.

                Stefnda og stefndi hafi nú slitið samvistum og stefnda telji að það geri henni betur kleift að standa sig. Hún búi í leiguíbúð á [...]. Hennar einlæga ósk sé að vera ein og búa sér og börnunum fallegt og öruggt heimili. Stefnda telji sig fullfæra um það, enda hafi hún sýnt að hún hugsi vel um börnin sín þegar hún sé edrú. Krafa barnaverndaryfirvalda um að svipta stefndu forsjá barnsins hafi verið mikið áfall fyrir hana. Hún telji að botninum sé nú náð og sé staðráðin í að standa sig. Stefnda telji þó að barnaverndaryfirvöld hafi gengið of langt og mótmæli því að fall hennar stuttu eftir fæðingu barnsins sé forspá um framtíðina.

                Stefnda hafi hugsað mjög vel um barnið frá fæðingu og það hafi dafnað vel hjá henni áður en það hafi verið tekið úr umsjá hennar. Hún hafi annast son sinn í 11 ár sem sé fordæmi fyrir því að hún geti annast um barn sitt. Stefndu hafi haft umgengni við dóttur sína 26. maí sl. undir eftirliti í húsnæði barnaverndar. Í umsögn eftirlitsaðila komi fram að stefndu hafi verið með telpuna allan tímann, sýnt henni mikla athygli og spurt mikið út í aðstæður hennar og þroska. Telpan hafi verið óörugg í fyrstu en síðan virst mjög sátt. Umgengnin hafi gengið vel, samskiptin hafi verið jákvæð og snúist öll um litlu telpuna.

                Það sé einlægur vilji stefndu að vera án vímuefna, hafa bæði börnin hjá sér og halda heimili fyrir sig og börn sín þar sem hún finni frið og öryggi. Stefnda hafi farið í meðferð 7. júní sl. og útskrifast af deild 33A þann 18. júní sl. Meðferð hennar gangi vel. Hún hafi fengið að fara með son sinn í vikuferð í sumarbústað nýverið. Stefnda sé í sálfræðimeðferð, sæki AA fundi og samkomur og sé á biðlista til að komast að hjá Hvítabandinu. Stefndu langi til að ljúka framhaldsskóla og stefni á að fara í kvöldskóla í haust, en ætli að byrja mjög rólega.

Stefnda byggi sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að skilyrði a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 séu uppfyllt. Þannig hafi í engu verið sýnt fram á að hún sé óhæf til að fara með forsjá telpunnar, eins og byggt sé á í stefnu. Þvert á móti séu í gögnum málsins upplýsingar um það að stefnda sé fær um að fara með forsjá barns þar sem hún hafi farið ein með forsjá eldri sonar síns og aldrei hafi komið til álita að svipta hana forsjá yfir honum.

Þá byggi stefnda á því að orðalag 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga beri með sér að mjög mikið þurfi að koma til svo skilyrði fyrir forsjársviptingu séu fyrir hendi. Slíkt hið sama komi iðulega fram í dómum Hæstaréttar í málum varðandi forsjársviptingu. Taka verði tillit til þess að telpan hafi verið rúmlega mánaðar gömul er stefnda hafi fallið og það hafi meðal annars verið að rekja til fæðingarþunglyndis stefndu. Hún hafi verið frá telpunni í nokkra mánuði á stuttri ævi hennar. Stefnda sé ekki að gera lítið úr alvarleika þess að hafa ekki verið til staðar fyrir dóttur sína í þann tíma vegna veikinda sinna, en því sé algerlega mótmælt að það réttlæti að hún verði alfarið svipt forsjá dóttur sinnar. Með þessu sé alltof langt gengið.

Ekki sé hægt að sjá það á gögnum málsins að fullvíst sé að líkamlegri eða andlegri heilsu telpunnar eða þroska hennar sé hætta búin. Orðalag fyrrnefnds ákvæðis og athugasemdir við ákvæði í greinargerð beri með sér að hér dugi ekki til að vísbendingar séu í þá áttina heldur verði að liggja fyrir lögfull sönnun þess efnis og fullvissa um að þær aðstæður skapist. Ekki sé tilefni til að draga svo víðtækar ályktanir af gögnum málsins. Stefnda geti þar af leiðandi ekki fallist á það orðalag í stefnu að þeim stöðugleika sem komin sé á telpuna nú verði ekki raskað næstu 17 til 18 árin. Stefnda telji að það sé ekki of seint að tengjast dóttur sinni. Hún sé tilbúin til að þiggja alla aðstoð í þeim efnum með hagsmuni barnsins að leiðarljósi. Hér sé einfaldlega of langt gengið. Það geti ekki talist hagsmunir barnsins að svipta foreldrana forsjá og svipta barnið uppeldi með systkinum sínum. Barnið eigi rétt á að þekkja og kynnast foreldrum sínum og alast upp hjá þeim og systkinum sínum. Með vísan til alls framangreinds telji stefnda að skilyrði a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga séu ekki uppfyllt og krefjist sýknu af kröfum stefnanda.

Þá sé byggt á því að stefnandi hafi ekki beitt öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða að slík úrræði hafi verið reynd án viðunandi árangurs, sbr. 2. mgr. 29. gr. sömu laga. Það skorti því á að lagaskilyrði forsjársviptingar séu fyrir hendi. Þannig sé á því byggt að samkvæmt 7. mgr. 4. gr. laganna skuli stefnandi gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið sé til annarra úrræða. Þá skuli þau jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga skuli aðeins krefjast sviptingar forsjár að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta. Slíkt hafi ekki verið fullreynt. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að ekki sé hægt að beita vægara úrræði nú en forsjársviptingu. Raunverulegur stuðningur við stefndu og dóttur hennar hafi einungis farið fram í u.þ.b. þrjá mánuði, meðan stefnda hafi í raun og veru enn verið veik og því ekki í stakk búin til að takast á við þann stuðning. Þetta sé stuttur tími og geti ekki talist vera forsenda þess að grípa til jafn viðurhlutamikilla úrræða og forsjársvipting sé. Stefnda hafi nú lokið meðferð og sé komin á lyf sem henti henni. Henni líði vel og sé nú í stakk búin til að takast á við móðurhlutverkið. Ekki hafi verið sýnt fram á það með málatilbúnaði stefnanda að veikindi stefndu séu þess eðlis að engin von sé um bata. Stefnda hafi sýnt fram á mjög langan tíma án vímuefnaneyslu sem sé vísbending um að hún geti haldið sig frá henni.

Þá byggi stefnda sýknukröfu sína einnig á því að ekki hafi verið reynd úrræði 28. gr. barnaverndarlaga um lengri vistun utan heimilis en til tveggja mánaða og mótmæli því þeirri staðhæfingu stefnanda að reynt hafi verið til þrautar að leita annarra úrræða en að forsjársvipta foreldra. Ekkert í gögnum málsins styðji þær staðhæfingar stefnanda að stefnda sé um alla framtíð ófær um að sinna forsjá dóttur sinnar. Þá hafi stefnda ekki neitað aðstoð eða úrræðum sem hún eigi rétt til, svo hún geti alið önn fyrir dóttur sinni, og muni ekki gera það. Stefnandi hafi ekki nema að mjög litlu leyti látið reyna á samvinnu við stefndu. Þá hafi stefnandi ekki lagt fram kröfu hjá dómara um að beita úrræðum 28. gr. barnaverndarlaga um lengri vistun utan heimilis.

Stefnda telji að skilyrði 1. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga hafi ekki verið uppfyllt. Þar sé kveðið á um að mál skuli vera nægilega upplýst áður en höfðað sé mál til sviptingar forsjár. Hvorki liggi fyrir álit óháðs sérfræðings um að það sé sannarlega barninu fyrir bestu að foreldrar verði sviptir forsjá né heldur um áhrif þess að með þeim hætti verði slitið á tengsl þeirra og barnsins. Stefnda telji forsjársviptingu skaðlega barninu og til þess fallna að raska högum þegar litið sé til ungs aldurs barnsins.

Aðalkrafa stefndu um sýknu og að hún fari ein með forsjá barnsins sé að auki byggð á því að hún eigi lengri tíma án vímuefnanotkunar en stefndi og sé því líklegri en hann til að halda sig frá vímuefnum í framtíðinni. Þá byggi stefnda á því að hún hafi ein farið með forsjá sonar síns, B, frá fæðingu og hafi því þegar sýnt fram á forsjárhæfni sína. Hún hafi hugsað vel um drenginn, fylgst vel með námi hans, mætt á foreldrafundi og haldið honum heimili þar sem hann hafi þrifist vel. Þau séu mjög tilfinningalega tengd, hún hafi gott innsæi í þarfir hans og drengurinn sé mjög félagslega sterkur. Sú staðreynd sé því forspá um að stefnda geti veitt dóttur sinni sömu uppeldisskilyrði. Þá sé á því byggt að mikilvægt sé að systkinin fái að alast upp saman en drengurinn spyrji sífellt um litlu systur sína og vilji og þurfi að kynnast henni. Þá sé á því byggt að stefnda sé í öruggu húsnæði á vegum Reykjavíkurborgar, en hún búi í þriggja herbergja íbúð að [...] í Reykjavík. Stefndi búi hins vegar hjá föður sínum. Stefnda hafi þó óskað eftir húsnæðisflutningi til að hefja nýtt og betra líf og vilji búa börnum sínum fallegt og öruggt heimili. Í kringum hana sé ágætisstuðningsnet, en hún eigi föður á lífi og þrjú systkini á aldrinum 20 til 25 ára sem öll búi hjá föður. Stefnda sé því sterkari aðilinn við umönnum og uppeldi telpunnar.

Stefnda byggi varakröfu sína á sömu sjónarmiðum og aðalkröfu og telji að ekkert í lögum bindi dómara við það að taka til greina kröfu stefnanda að öllu leyti eða engu. Verði hins vegar fallist á kröfu stefnanda sé gerð krafa um að í dómi verði kveðið á um umgengni stefndu við telpuna í samræmi við tillögur stefndu. Samkvæmt 74. gr. barnaverndarlaga eigi foreldrar rétt á umgengi við barn sitt, nema það sé bersýnlega andstætt hagsmunum og þörfum barnsins.

Vísað sé til barnaverndarlaga nr. 80/2002, einkum 28. gr., a- og d-liða 1. mgr. og 2. mgr. 29. gr., 7. mgr. 4. gr., 1. mgr. 56. gr. og 74. gr. Málskostnaðarkrafa byggist á 60. gr. sömu laga, en sótt hafi verið um gjafsóknarleyfi fyrir stefndu vegna málarekstursins.

IV

                Stefndi, M, bendir á að hann hafi sem barn verið vistaður á vegum félagsþjónustunnar til lengri tíma. Hann þekki af eigin raun hvernig það sé að alast upp við slíkar aðstæður. Hann berjist því fyrir því að skapa dóttur sinni boðlegar aðstæður. Stefndi telji neyslu sína á kannabisefnum eina og sér ekki gera hann óhæfan til þess að annast um hagsmuni barna sinna. Í ljósi hugleiðinga löggjafans um vægari afstöðu til kannabisreykinga sem og vegna lögleiðingar kannabisefna í nágrannalöndum sé það sérstakt skoðunarefni hvort fyrir fram mótaðar hugmyndir manna vegi of þungt í mati á hæfni hans til að annast um barn sitt. Í gögnum málsins komi fram að stefndi hafi á einhverjum tímapunkti neytt bæði amfetamíns og kókaíns. Slík tilvik séu tilfallandi og ekki til marks um neyslu hans. Stefndi hafi markvisst unnið í því að losa sig úr vítahring neyslu. Hann hafi lokið meðferð frá Hlaðgerðarkoti og innritast í Grettistak, verkefni á vegum félagsþjónustunnar. Illu heilli liggi það verkefni niðri yfir sumarmánuðina. Stefndi viðhaldi því edrúmennsku sinni með því að sækja reglulega AA fundi.

                Stefndi vilji veita dóttur sinni allan þann stuðning sem honum sé fært að veita. Hann hafi í langan tíma upplýst starfsmenn stefnanda um aðkomu og stuðning fjölskyldu fyrrum barnsmóður við mál hans. Þau hafi verið boðin og búin til þess að taka barnið að sér, en stefnandi hafi ekki verið til viðræðu um slíka lausn. Sérstaklega sé bent á að stefndi hafi mætt daglega til dóttur sinnar á Vistheimili barna. Þá komi það fram í gögnum málsins að stefndi sé natinn í umgengni við barnið. Af þessu megi draga þá ályktun að stefndi sé sterkari aðilinn í umönnunarsambandi við barnið og hann geti verið fær um að annast um og sinna þörfum stúlkunnar einn.

                Stefndi byggi aðalkröfu sína á því að ekki hafi verið reynt til þrautar að leita annarra úrræða. Samkvæmt 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 skuli barnaverndaryfirvöld ávallt beita vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt og því aðeins grípa til íþyngjandi ráðstafana að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Stefndi telji ljóst að vilji löggjafans, með því að skipa málum með þeim hætti, hafi verið sá að ávallt séu könnuð önnur og vægari úrræði og þeim beitt áður en gripið sé til þess að svipta foreldra forsjá. Ekki liggi fyrir mat á áhrifum þess að slitið sé á tengsl föður og barns með þeim hætti sem lagt sé til. Ákvæði barnaverndarlaga geymi ákvæði um að barnaverndarnefnd sé heimilt, með samþykki foreldris, að taka við forsjá eða umsjá barns og vista það utan heimilis, sbr. b-lið 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga. Með tilliti til hagsmuna barns geti slík vistun varað til þess tíma er barnið verði lögráða. Stefnda hafi ekki verið boðið slíkt úrræði og grundvöllur fyrir samkomulagi milli aðila hafi ekki verið kannaður. Barnaverndarnefnd hafi borið að kanna áhrif og kosti slíks áður en ráðist hafi verið í kröfu um forsjársviptingu fyrir dómi. Með þessu hafi ekki verið gætt meðalhófs við málsmeðferðina.

                Þá telji stefndi að skilyrði 1. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga hafi ekki verið uppfyllt. Þar sé kveðið á um að mál skuli vera nægjanlega upplýst áður en mál sé höfðað til sviptingar forsjár. Ekki liggi fyrir álit óháðs sérfræðings um að það sé barninu sannarlega fyrir bestu að foreldrar verði sviptir forsjá, né heldur um áhrif þess að með þeim hætti verði slitið á tengsl þeirra og barnsins. Stefndi telji forsjársviptingu skaðlega barninu og einungis til þess fallna að raska högum þess ef litið sé til ungs aldurs þess.

                Varakrafa stefnda byggist á sömu röksemdum og aðalkrafa. Ekkert í lögum bindi dóm við það að taka til greina kröfu stefnanda að öllu leyti eða engu.

                Þrautavarakröfu sína styðji stefndi við það að stefnda, K, sé mörgum kostum gædd. Hún hafi til lengri tíma náð að viðhalda edrúmennsku og þá annast um eldra barn sitt. Ekkert liggi fyrir um styrkleika hennar til að standa ein að uppeldi telpunnar.

                Verði fallist á kröfu stefnanda sé þess krafist að kveðið verði á um umgengni í dóminum. Í 74. gr. barnaverndarlaga sé fjallað um rétt foreldris til umgengni við barnið, nema það sé bersýnilega andstætt hagsmunum og þörfum þess. Stefndi áskilji sér rétt til þess að leggja fram tillögur sínar um umgengni við barnið.

                Í 3. og 4. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga komi fram að barnaverndarnefndir hafi úrskurðarvald um ágreiningsefni er varði umgengni. Stefndi byggi kröfu sína á því að hann telji óeðlilegt að sömu aðilar og standi að kröfu um forsjársviptingu eigi síðar að fjalla um rétt hans til umgengni, byggt á mati á hagsmunum og þörf barns. Ágreining um þann umgengnistíma eða rétt sem dómur ákveði sé þá heimilt að bera undir barnaverndarnefnd ef þurfa þykir.

V

                Stefnandi byggir kröfu sína um að stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, A, á a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Samkvæmt þeim ákvæðum er barnaverndarnefnd heimilt að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar skuli sviptir forsjá ef hún telur að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska eða ef fullvíst er að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska sé hætta búin sökum þess að foreldrar séu augljóslega vanhæfir til að fara með forsjána, svo sem vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana eða greindarskorts eða að breytni foreldra sé líkleg til að valda barni alvarlegum skaða. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. skal því aðeins gera kröfu um sviptingu forsjár að ekki sé unnt að beita öðrum vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs.

                Stefndu byggja á því að skilyrðum a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 sé ekki fullnægt í málinu og að hægt sé að beita vægari úrræðum samkvæmt lögunum, svo sem 28. gr. þeirra, þar sem kveðið sé á um að unnt sé að vista börn utan heimilis tímabundið til allt að tólf mánaða í senn. Þá telja þau að skilyrði 1. mgr. 56. gr. laganna, um að mál skuli vera nægjanlega upplýst áður en mál sé höfðað til sviptingar forsjár, sé ekki fullnægt.

                Í 1. gr. barnaverndarlaga er kveðið á um réttindi barna og skyldur foreldra. Þar segir að börn eigi rétt á vernd og umönnun. Þau skuli njóta réttinda í samræmi við aldur sinn og þroska. Foreldrum beri að sýna börnum sínum umhyggju og nærfærni og gegna forsjár- og uppeldisskyldum við þau svo sem best henti hag og þörfum þeirra. Þeim beri að búa börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður og gæta velfarnaðar þeirra í hvívetna. Samkvæmt 2. gr. laganna er markmið þeirra að tryggja að börn sem búi við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofni heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Leitast skuli við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það eigi við. Í 4. gr. laganna er kveðið á um ýmsar meginreglur sem gilda skuli í barnaverndarstarfi, meðal annars að beita skuli þeim ráðstöfunum sem ætla megi að séu barni fyrir bestu, en hagsmunir barna séu ávallt hafðir í fyrirrúmi. Barnaverndarstarf skuli stuðla að stöðugleika í uppvexti barna. Þá skuli þess gætt eftir föngum að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið sé til annarra úrræða. Þau skuli jafnframt ávallt miðast við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt. Því aðeins skuli gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti.

                Dóttir stefndu, sem nefnd hefur verið A, fæddist [...]og er því um níu mánaða gömul. Hún lýtur forsjá beggja foreldra sinna. Stefndu voru í óskráðri sambúð frá árinu 2013 sem lauk á vormánuðum þessa árs. Á heimili þeirra bjó einnig sonur stefndu, K, frá fyrra sambandi, B, sem fæddur er í október 2003. A var vistuð á Vistheimili barna 10. febrúar sl., með samþykki stefndu, sbr. 25. gr. barnaverndarlaga, en þann 15. mars sl. var hún flutt á fósturheimili til tímabundinnar vistunar, sbr. 84. gr. laganna. Þann 1. apríl sl. var kveðinn upp úrskurður Barnaverndarnefndar Reykjavíkur um vistun telpunnar á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Þar sem krafist var forsjársviptingar áður en vistunartíma lauk helst sú ráðstöfun þar til dómur liggur fyrir, sbr. 2. mgr. 28. gr. laganna.

                Í gögnum málsins kemur fram að stefndu eigi bæði langa sögu um neyslu fíkniefna. Þá hafi stefnda, K, einnig glímt við geðrænan vanda, átröskun og geðhvarfasýki og verið greind öryrki vegna þessa. Fram kemur að barnaverndaryfirvöld hafi haft afskipti af stefndu, K, allt frá árinu 2004, vegna sonar hennar, B, til desember 2012. Hann hafi verið vistaður utan heimilis frá janúar 2009 til apríl 2010 eftir að stefnda hafi fallið á vímuefnabindindi. Stefnda lýsti því fyrir dóminum að sonur hennar hefði einnig verið vistaður utan heimilis þrisvar sinnum, í stuttan tíma í senn, á árunum 2005, 2007 og 2008. B er nú vistaður tímabundið utan heimilis hjá fósturföður stefndu, K. Stefndu hafa bæði notið ýmiss konar stuðnings félagsmálayfirvalda allt frá árinu 2004.

                Afskipti barnaverndaryfirvalda af málefnum stefndu vegna dóttur þeirra hófust í október 2013, er stefnda, K, var ófrísk. Samkvæmt tilkynningu frá mæðravernd voru uppi áhyggjur af því að lífi eða heilsu barnsins væri hætta búin vegna lífernis móður. Fram kom að stefnda hefði ekki mætt í bókaðan tíma í mæðravernd og sónar 17. október og væri að flytja til [...]. Til hafi staðið að gera vímuefnaleit í skoðuninni. Þá hafi hún nokkrum sinnum ekki mætt í bókaða tíma í mæðravernd. Hún hafi verið í meðferð á geðdeild undanfarnar vikur vegna átröskunar og verið í viðtölum hjá hjúkrunarfræðingi á fíknigeðdeild vegna fíknihugsana. Starfsfólk geðdeildar hefði lýst áhyggjum vegna þess að stefnda hefði ekki mætt vel í prógramm vegna átröskunar og hætt að taka þau lyf sem henni hefðu verið ráðlögð. Þá hafi hún mætt strjált í viðtöl hjá hjúkrunarfræðingi á fíknigeðdeild.

                Þann 11. desember 2013 tilkynnti þjónustumiðstöðin Miðgarður um að stefndu og B væru flutt aftur til Reykjavíkur og byggju við bágar aðstæður. Drengurinn væri hjá fósturföður stefndu, K, en stefndu, K og M, hefðu sofið einhverjar nætur í bifreið sinni. Þann 18. desember fékk stefnda, K, úthlutað félagslegu húsnæði á [...] í Reykjavík, þar sem hún býr enn.

                Stefndu, K, var vísað til stuðnings í FMB teymi Landspítalans (foreldrar meðganga barn). Í vottorði mæðraverndar, 23. desember sl., kemur fram að fíkniefnapróf sem tekin voru af stefndu á meðgöngunni hafi öll reynst neikvæð. Dóttir stefndu hafi fæðst 22. desember og verið 11 merkur. Stefnda, K, hafi ákveðið að hafa hana ekki á brjósti þar sem hún ætlaði að fara aftur á geðlyf sem hún hafi verið á fyrir þungun. Þá kemur fram að stefnda, K, hafi virst í ágætu jafnvægi daginn eftir fæðinguna. Hún virtist vera sæl og bera sig eftir leiðbeiningum um pelagjöf og umönnun barnsins.

                Fram kemur í gögnum málsins að ljósmóðir mæðraverndar hafi haft samband við barnavernd 13. janúar sl. vegna áhyggna af stefndu og börnum hennar. Taldi ljósmóðir hana illa stefnda og sýna pirring gagnvart telpunni og stefnda, M. Þegar haft var símasamband við stefndu þremur dögum síðar kom fram að hún hefði hafið töku á lyfjum sínum að nýju, en þau hefðu virkað öfugt á hana og hún væri þunglynd. Hún hefði því aftur hætt töku lyfjanna. Þá afþakkaði stefnda þjónustu á geðdeild Landspítalans þar sem hún væri ekki sátt við hana og ætlaði að finna sér nýjan geðlækni.

                Í vottorði heilsugæslu vegna ungbarnaeftirlits, 22. janúar sl., kom fram að telpan dafnaði vel. Foreldrarnir hugsuðu bæði vel um barnið. Þau væru dugleg að spyrja og leita sér ráða. Hins vegar kom fram að miklar áhyggjur væru af heilsufari stefndu, K, og aðstæðum. Hún reykti talsvert og nærðist mjög illa. Hún ætti að vera á geðlyfjum vegna sjúkdóms síns, tæki ekki lyfin. Hún greindi frá slæmri andlegri líðan og áhyggjum af fjárhagsstöðu. Hún væri án síma og hefði mjög slakt stuðningsnet.

                Þann 10. febrúar sl. var haft símasamband við stefnda, M. Hann lýsti því að stefnda, K, hefði fallið tíu dögum fyrr og neytti nú vímuefna á heimili þeirra. Hann viðurkenndi sjálfur að hafa neytt kannabis, en stefnda væri komin í sprautuneyslu. Hann kvaðst hafa séð um börnin einn þar til óforsvaranlegt hafi verið að hafa þau á heimilinu. Hann upplýsti um að hann hefði farið með drenginn til fósturföður stefndu, en telpuna til föður síns. Í framhaldi var farið á heimilið. Stefnda vaknaði ekki við dyrabjöllu, en svaraði síma. Hún viðurkenndi fíkniefnaneyslu og kvaðst hafa sprautað sig með amfetamíni, metamfetamíni og rítalíni. Þau hafi bæði notað kókaín nokkrum dögum fyrr og hún væri einnig að drekka spritt. Hún kvaðst tilbúin að fara í meðferð og ætlaði að fara á bráðamóttöku geðsviðs Landspítala samdægurs. Ekki varð hins vegar af því. Eins og greint hefur verið frá hér að framan var dóttir stefndu þennan sama dag vistuð á Vistheimili barna með samþykki þeirra.

                Í kjölfarið fór stefnda, K, í afeitrun á deild 33A á Landspítala og því næst á deild 33C þar sem unnið var að tengslaeflingu milli hennar og dóttur hennar. Samkvæmt gögnum málsins féll stefnda fljótlega aftur í neyslu. Hún fór aftur í meðferð frá lokum mars til byrjunar maí, en féll að nýju skömmu síðar. Hún fór enn í meðferð í júní og hefur haldið bindindi frá þeim tíma.

                Stefnandi kveður að óskað hafi verið eftir forgangi fyrir stefnda, M, á Vog, en stefndi kveðst hafa farið þangað og enginn hafi kannast við erindið. Hann fór í meðferð í mars, en kveðst hafa hætt allri neyslu í júní sl.

                Stefnda, K, greindi frá því fyrir dóminum að hún væri edrú frá því í júní sl. Hún sækti sálfræðiviðtöl, færi á AA-fundi og væri á biðlista fyrir Hvítabandið. Hún væri að byggja upp tengsl við fjölskyldu sína. Hún væri á þyngdaraukandi lyfjum og myndi þiggja pláss á Hvítabandinu yrði henni boðið það. Hún væri einnig komin á lyf vegna geðrænna erfiðleika sinna. Þá hefði hún hugsað sér að sækja nám í menntaskóla. Hún kvaðst myndu þiggja alla þá aðstoð sem henni væri boðin og myndu leita sér hjálpar hjá FMB-teyminu héldi hún forsjá dóttur sinnar. Hún hafi áður fengið „stuðninginn heim“ og haft tilsjónarkonu sem hafi gengið vel. Hún kvað erfiðar aðstæður sínar hafa valdið því að hún hafi fallið á fíkniefnabindindi í byrjun febrúar sl. Hún hafi ekki verið að taka lyfin sín. Það hefðu verið samskiptaörðugleikar í sambandi hennar við stefnda, M, og fjárhagserfiðleikar. Hún hafi ekki hvílst vel eða borðað nægilega. Hún telji sig hins vegar geta náð bata. Stefnda kvað samband sitt við son sinn mjög gott og vel hafi gengið í heimsóknum til dótturinnar.

                Stefndi, M, lýsti erfiðum uppeldisaðstæðum sínum fyrir dóminum og fíkniefnaneyslu. Hann kvaðst telja að kannabisneysla hafi bjargað sér frá geðveiki. Hann lýsti því þegar stefnda féll í upphafi ársins. Vel hafi gengið hjá þeim að sjá um dóttur þeirra fram að því. Hann skýrði frá því að ástæða þess að hann hafi lítið verið hjá dóttur sinni á vistheimilinu hafi verið sú að hann hafi verið í fráhvörfum og honum hafi ekki fundist rétt að vera í því ástandi innan um börn. Stefndi kvaðst nú búa á [...] þar sem hann leigði íbúð með vini sínum sem væri AA-maður. Þá hefði hann stuðning frá fyrrverandi tengdamóður sinni sem búi á Skagaströnd. Hann kvaðst hafa verið edrú í tvo mánuði. Hann ynni í edrúmennsku sinni með því að fara í gönguferðir, hreyfa sig mikið, borða reglulega og skrifa dagbók. Hann fari tvisvar í viku á AA-fundi og tali við félagsráðgjafa og sálfræðing. Þá sé hann að reyna að fá tíma hjá geðlækni. Hann kvaðst reiðubúinn að gera hvaðeina sem þyrfti til. Hann væri tilbúinn til að fara í langtímameðferð og afsala sér forsjá í eitt til tvö ár. Hann taldi sig þó ekki þurfa á áfengis- og vímuefnameðferð að halda, en hann þyrfti á sálfræðimeðferð að halda til þess að taka á vandamálum sínum. Umfram allt vildi hann fá að vera þátttakandi í lífi dóttur sinnar. Hann kvaðst ósáttur við barnaverndaryfirvöld þar sem ekki hafi verið hlustað á tillögur hans og hann hafi einungis einu sinni fengið umgengni við dóttur sína.

                Undir meðferð málsins var D sálfræðingur dómkvaddur til þess að meta forsjárhæfni stefndu. Í niðurstöðum matsgerðar hans kemur fram að stefnda, K, uppfylli greiningarskilmerki áfengis- og vímuefnaröskunar. Samkvæmt greiningarviðtali og útfylltum matslistum uppfylli hún hins vegar ekki greiningarviðmið annarra geðgreininga, en fyrir liggi að hún hafi verið greind með geðhvarfasýki, átröskun og jaðarpersónuleikaröskun. Hún hafi glímt við kvíða og þunglyndi til margra ára en hafi verið í ágætu jafnvægi á meðan á matinu hafi staðið, þrátt fyrir streitu vegna núverandi ástands. Stefnda virðist búa yfir mikilvægum styrkleikum í uppeldislegu tilliti þrátt fyrir langvarandi erfiðleika. Hún hafi ágætt innsæi gagnvart erfiðleikum sínum. Hún hafi unnið heilmikla sjálfsvinnu og virðist hafa burði til að tileinka sér meðferðarstarf. Þá virðist hún hafa verið fær um að leita sér aðstoðar þegar hún hafi átt bakslög í neyslu og talið aðbúnað sonar síns óviðunandi. Stefnda hafi greinilega náð að mynda góð tengsl við son sinn. Hún virðist, þegar hún hafi verið allsgáð, hafa verið næm á andlegar og líkamlegar þarfir sonar síns. Hún tjái eðlileg viðhorf og viðmið til barnauppeldis og virðist fær um að mæta aldurssamsvarandi þörfum þegar hún sé í jafnvægi. Hún virðist búa yfir eðlilegri greind þar sem hún búi yfir góðum grundvallareiginleikum eins og félagslegri dómgreind og almennri skynsemi þó hún hafi sýnt af sér bæði sjálfmiðaða og dómgreindarlausa hegðun þegar hún hafi verið í neyslu.

                Veikleikar stefndu varðandi forsjárhæfni séu ýmsir og vafalítið langvarandi neyslusaga þar sem hún hafi sprautað sig í æð með amfetamíni og rítalíni. Hún eigi margar innlagnir að baki á meðferðarstofnanir og hafi endurtekið fallið á vímuefnabindindi þó svo hún hafi náð 3-4 ára bindindi inn á milli. Hún hafi verið tilfinningalega óstöðug og eigi langa sögu um tilfinningalega erfiðleika, kvíða og þunglyndi og hafi glímt við átröskun. Þá hafi hún verið greind með væga geðhvarfasýki árið 2007. Hún hafi verið í þokkalegu jafnvægi eftir að hún hafi fengið viðeigandi lyfjameðferð. Brestir í skapgerð og persónuleika hafi verið skilgreindir á geðsviði Landspítala. Þau persónuleikaeinkenni séu líkleg til að auka á dýpt og varanleika vandans og þar með torvelda meðferðarárangur. Ljóst megi vera að þeir veikleikar sem séu til staðar rýri forsjárhæfni stefndu verulega, þrátt fyrir að hún búi yfir ýmsum styrkleikum. Hvað framtíðarforspá varði verði því miður að segja að líkur á bakslagi verði að teljast umtalsverðar í ljósi forsögunnar. Haldi hún hins vegar bindindi búi hún yfir viðunandi forsjárhæfni og getu til að búa börnum sínum viðeigandi uppeldisskilyrði, en það sé algerlega háð því að hún haldi áfengis- og vímuefnabindindi. Falli hún í neyslu sé ljóst að leiðir hennar og barnanna muni skilja til frambúðar.

                Varðandi stefnda, M, kemur fram í matsgerðinni að hann hafi nokkra styrkleika í uppeldislegu tilliti. Hann virðist fær um að mynda tilfinningaleg tengsl og taka ábyrgð á hagsmunum barna sinna þegar illa gangi. Hann hafi til að mynda tekið frumkvæði og farið sjálfur með dóttur sína út af heimilinu þegar hann hafi talið aðbúnað hennar óviðunandi og sagt frá því þegar stefnda hafi fallið í neyslu. Hann hafi virst opinn, heiðarlegur og samviskusamur í samskiptum. Hann hafi til að mynda virst draga lítið undan í því skyni að fegra ímynd sína, sem sé algengt í málum sem þessum. Hann hafi fengið góða umsögn frá fyrri barnsmóður sinni. Hins vegar hefðu lítil samskipti verið við hann undanfarin tvö ár þar sem erfiðleikar hans hefðu aukist. Stefndi hafi verið opinn og einlægur í matsvinnu og virst hafa ágætt innsæi hvað varði alvarleika málsins. Hann virðist raunsær gagnvart eigin stöðu og viðurkenni að hann treysti sér ekki til að taka ábyrgð á barnauppeldi eins og staðan sé í dag. Þá virðist hann búa yfir greind í meðallagi og hafi þannig margvíslega góða eiginleika, eins og ágæta hæfni til rökleiðslu og ályktunarfærni.

                Margvíslegir þættir rýri hins vegar forsjárhæfni stefnda. Hann eigi langa og alvarlega neyslusögu að baki allt frá barns- og unglingsaldri. Hann eigi fjölda innlagna á meðferðarstofnanir að baki og hafi ítrekað fallið á vímuefnabindindi. Viðhorf hans til neyslu kannabisefna hafi verið þess eðlis að hann hafi ekki fyrr en nýlega látið af daglegri neyslu. Hann virðist með neyslu sinni hafa viðhaldið vítahring alvarlegra geðrænna erfiðleika, kvíða, þunglyndis og áfallaröskunar. Stefndi glími við alvarlega geðræna erfiðleika þar sem samsláttur ýmissa geðgreininga fari saman. Hann uppfylli greiningarskilmerki áfallaröskunar, kvíða, þunglyndis og vímuefnaröskunar. Félagslegur aðlögunarvandi og hegðunarerfiðleikar hafi verið til staðar í mörg ár. Stefndi uppfylli greiningarskilmerki andfélagslegrar persónuleikaröskunar. Þol hans gagnvart mótlæti sé lítið. Hann lýsi miklum skapsveiflum sem hann hafi lengi vel haldið í skefjum með fíkniefnaneyslu. Hann lýsi reiðistjórnunarvanda og samskiptaerfiðleikum og gangist við hegðun og viðhorfum sem víki talsvert frá hefðbundnum félagslegum gildum og virðist í gegnum tíðina hafa haft tilhneigingu til að hegða sér á siðferðilega rangan og óábyrgan hátt. Hann hafi verið óstöðugur í vinnu og hafi að eigin sögn oft komið sér í vanda í samskiptum við vinnuveitendur vegna skapgerðarbresta, mótþróa og ögrandi hegðunar. Hann hafi í einkalífi haft tilhneigingu til félagslegrar einangrunar, kvíða og vanlíðunar. Eins og staðan sé í dag sé mikill óstöðugleiki í félags- og tilfinningalífi stefnda. Hann sé í mikilli endurhæfingar- og meðferðarþörf. Hann hafi sýnt vilja til að taka á sínum málum, hafi haldið sig frá fíkniefnum í tvo mánuði og stundi reglulega fundi. Hann sé nýlega kominn í vinnu og hafi sest að á [...] þar sem hann telji sig betur í stakk búinn til að viðhalda bindindi. Erfiðleikar hans virðist hins vegar vera af þeirri stærðargráðu af forsjárhæfni hans sé verulega skert. Eins og staðan sé í dag virðist hann engan veginn fær um að taka ábyrgð á ungu barni, hvað sem síðar verði. Þá kemur fram að langvarandi dagleg kannabisneysla hafi verulega skert hæfni stefnda til að takast á við foreldrahlutverkið, en hafa beri í huga að erfiðleikar hans einskorðist ekki við það að hann hafi reykt kannabis.

                Sálfræðingurinn lýsti því fyrir dóminum að stefndu ættu við flókinn samsettan vanda að etja, sem ætti sér langa sögu. Eins og málin stæðu væri stefndi, M, í mikilli meðferðarþörf, ekki bara vegna fíkniefna, heldur líka vegna andlegrar heilsu. Aðbúnaður hans í dag væri þannig að hann væri ekki í stöðu til að taka við ungu barni. Hvað stefndu, K, varði þá sé hún í meira jafnvægi um þessar mundir. Hún hafi í greiningarviðtali og matslistum ekki uppfyllt greiningarviðmið geðgreininga, en miðað hafi verið við síðustu sex vikurnar áður. Hún hafi tekið áræðnari skref í að sinna meðferð og virtist vera að gera það ágætlega um þessar mundir. Hún þurfi fíknimeðferð og meðferð innan Hvítabandsins, þar sem unnið sé með átröskunarsjúkdóm hennar og ákveðna þætti í persónuleika hennar. Saga hennar sé grafalvarleg, en þó geti hún staðið upp og staðið undir sér. Sonur hennar virðist vel gerður og hafa myndað góð tengsl við móður sína þrátt fyrir mikla erfiðleika, en vitnið hafi framkvæmt tengslamat í tengslum við málefni drengsins. Hann væri í fóstri hjá fósturföður stefndu og mælt væri með því að hann væri þar a.m.k. til áramóta. Stefnda hafi ákveðna góða getu. Hún hafi þó mikla bresti, svo sem að falla í neyslu, vera fjarverandi og sjálfmiðuð og annað sem neyslunni fylgi. Ef horft sé til forsögunnar séu sannarlega miklir áhættuþættir á að sagan endurtaki sig. Þetta ráðist allt af því hvort stefnda haldi bindindi. Aðspurður kvaðst vitnið ekki geta fullyrt hvort sú aðstaða sem stefnda væri í í dag myndi auka líkurnar á því að hún myndi halda bindindi. Eins og sakir standi í dag sé barninu best komið hjá fósturforeldrum, enda hafi stefndu bæði þörf fyrir að ná mun betri stöðugleika. Ekki væri góður kostur að rjúfa nú tengsl sem hefðu myndast við fósturforeldra, en hann óskaði þess stefndu vegna að um einhverja umgengni væri að ræða.

                Stefnda, K, hefur leitað til G sálmeðferðarfræðings og í málinu liggur frammi vottorð hans, dags. 2. september sl. Í því kemur fram að stefnda, K, hafi undanfarið sótt viðtöl hjá honum. Hún hafi verið að kljást við persónulega erfiðleika um langt skeið og hafi fyrir vikið misst forræði yfir dóttur sinni. Þrátt fyrir erfiðleika hennar hafi hún ótvírætt sýnt miklar tilfinningar til barna sinna í viðtölum sem bendi til þess að hún sé tilfinningalega tengd þeim.

                Stefndu eiga bæði að baki mjög langa sögu um neyslu áfengis og fíkniefna. Stefndi, M, hóf neyslu áfengis við níu ára aldur árið 1993 og þróaðist neyslan fljótlega út í fíkniefni. Frá þeim tíma hefur hann lengst náð fjögurra mánaða bindindi. Stefnda, M, hóf neyslu árið 1994, við 14 ára aldur. Hún hefur átt einhver hlé frá neyslu, það lengsta í um fjögur ár, frá því að hún hóf meðferð sem lauk í apríl 2010 til upphafs árs 2014. Stefnda hefur einnig glímt við geðræna erfiðleika. Hún hefur átt við átröskun að stríða og sótt meðferðir vegna þess. Þá var hún árið 2007 greind með geðhvarfasýki og var árið 2010 metin öryrki af þeim völdum. Bæði stefndu hafa farið margoft í meðferðir. Stefndi, M, hefur sjálfur talið að hann hafi farið í meðferð um 15-20 sinnum. Á síðustu vikum hafa þau náð þeim árangri að halda sig frá vímuefnum, stefnda, K, í um þrjá mánuði, en stefndi, M, í um tvo mánuði.

                Stefnda, K, féll í neyslu í upphafi febrúar sl., þegar dóttir hennar var einungis örfárra vikna gömul. Þegar barnaverndaryfirvöld komu á staðinn 10. febrúar viðurkenndi hún að hafa sprautað sig með amfetamíni, metamfetamíni og rítalíni, auk þess að hafa notað kókaín og drukkið spritt. Hún var því komin í mjög harða neyslu á stuttum tíma. Hún kvaðst þá tilbúin til að fara í meðferð og hefði í hyggju að fara á bráðamóttöku geðsviðs Landspítalans. Hún fór ekki á spítalann eins og hún hafði lýst vilja til, en fór í meðferð 13. febrúar á deild 33A. Að lokinn afeitrun 21. febrúar stóð til að stefnda færi á deild 33C þar sem hún gæti verið ásamt dóttur sinni. Þar sem um föstudag var að ræða og innlagnir barna voru miðaðar við mánudag stóð stefndu til boða að vera á 33A yfir helgina en flytjast á deild 33C á mánudegi. Stefnda kvaðst þá vera orðin þreytt á innilokuninni og vilja fara heim yfir helgina og vera með dóttur sinni á vistheimilinu. Var stefndu báðum þá heimilt að vera með dóttur sinni alla helgina á vistheimilinu. Þau voru hins vegar hjá henni í klukkustund á föstudeginum, um fjórar klukkustundir á laugardegi og þrjár á sunnudegi.

                Mánudaginn 24. febrúar fór stefnda, K, með dóttur sína á deild 33C, og dvaldi þar til 28. sama mánaðar. Í vottorði læknis á deild 33C, dags. 15. apríl sl., kemur fram að stefnda hafi lýst því að hún næði ekki tengslum við dóttur sína. Ekki væru merki um geðrof, en hún væri ekki á lyfjum. Hún hafi verið mjög vannærð með lélega sjálfsmynd. Var talið að stefnda þyrfti að vinna með sálræna erfiðleika sína, t.d. á Hvítabandinu. Stefnda hefði hins vegar ekki áhuga á meðferð þar, en vildi gjarnan fá einstaklingsviðtöl hjá sálfræðingi. Niðurstaða læknis var að stefnda væri að kljást við umtalsverðan geðrænan og sálrænan vanda sem væri samsettur, það er fíknivanda, átröskun og sjálfsmyndarvanda, auk erfiðleika við að tengjast telpunni og erfiðleika í sambandi við barnsföður. Hún þyrfti á áframhaldandi meðferð að halda og aðstoð við tengsl, en ljóst væri að horfur hennar og framtíð réðust fyrst og fremst af því hvort hún næði stöðugleika frá fíknisjúkdómnum til að byrja með. Lagt hafi verið upp með áframhaldandi meðferð með lyfjum ásamt meðferð í FMB teyminu. Þá buðust stefndu einstaklingsviðtöl á vegum barnaverndar. Það var mat læknisins að vandi stefndu hefði mikil áhrif á hana í móðurhlutverkinu. Þó væri það einkum og aðallega fíknivandinn sem segja mætti að gæti gert hana vanhæfa til að annast um börn sín, yrði hann áfram virkur vandi. Aðrir þættir í veikindum hennar veikli hana sem móður og þarfnist athygli og aðstoðar, en myndu ekki einir og sér gera hana vanhæfa með öllu. Sjálfsmyndarvandi hennar og saga um erfitt samband við móður sína geri henni erfitt fyrir um að mynda tengsl.

                Í vottorði deildarstjóra og félagsráðgjafa á deild 33C, dags. 16. apríl sl., kemur fram að stefnda hafi verið móttækileg fyrir leiðsögn varðandi umönnun dóttur sinnar og það hafi fljótlega farið að ganga betur. Hún hafi hins vegar sagst vera óörugg og ekki höndla það þegar barnið gréti. Þá hafi henni fundist erfitt að vakna til barnsins á nóttunni. Talsvert hafi borið á eirðarleysi og stefnda hafi virst óróleg, stutt í spuna, með lélegt úthald til að sinna barninu og í mikilli spennu. Fram kemur að starfsfólk deildarinnar hafi reynt að sannfæra stefndu um að vera lengur á deildinni og þiggja tengslaeflandi vinnu með barnið. Hún hafi hins vegar ekki treyst sér til þess og kveðist vera komin með nóg af sjúkrahúsinu í bili og vilja komast heim til sín. Starfsfólk þar hafi metið það svo að stefnda þyrfti mikinn stuðning í framhaldinu til þess að valda foreldrahlutverkinu. Var gert ráð fyrir stuðningi FMB teymis til lengri tíma inni á Vistheimili barna. Þá var lagt upp með sálfræðiviðtöl í gegnum barnavernd og paraviðtöl fyrir bæði stefndu saman. Þau hafi hins vegar afboðað fyrsta tímann í paraviðtalið og ekki haft samband aftur. Þá kemur fram að svo hafi virst sem stefndu lægi mikið á að komast út af deildinni og heim til sín. Starfsfólkinu hafi ekki liðið vel með að útskrifa stefndu, nema af því að barnið hafi verið vistað á Vistheimili barna og hefja hafi átt ákafa meðferð með stefndu og tengsl hennar við barnið. Það var mat þeirra að verkleg færni stefndu til að annast barnið væri góð og henni hafi farið fram á meðan á innlögn hafi staðið. Hún hafi þó verið óörugg. Þær treysti sér ekki til að meta umönnunarhæfni hennar að öðru leyti þar sem til hafi staðið að hún færi í frekari tengslavinnu og betur væri hægt að meta hæfni hennar eftir hana. Hún hafi tekið leiðbeiningum vel og lagt sig fram að því marki sem henni var unnt miðað við andlega líðan, sem hafi ekki verið góð. Hún hafi þurft mikinn stuðning við umönnun barnsins í upphafi. Hæfni hennar hafi aukist, en ekki náð því að verða fullnægjandi eða góð í þann skamma tíma sem mæðgurnar hafi dvalið á deildinni.

                Næstu daga eftir dvöl á deild 33C heimsóttu stefndu bæði dóttur sína í stuttan tíma daglega og fóru tvisvar sinnum með hana út. Þeim stóð hins vegar til boða að vera með henni frá kl. 9 að morgni til kl. 21 að kvöldi. Stefndu voru boðuð í fíkniefnapróf þann 5. mars sl. en mættu ekki. Daginn eftir tilkynnti stefndi, M, barnavernd að þau hefðu bæði verið í neyslu frá útskrift stefndu, K, af sjúkrahúsinu 28. febrúar. Þau hefðu reykt kannabis og neytt MDMA og spítts. Degi síðar var stefndu báðum boðið pláss í meðferð, sem þau þáðu ekki. Þau þáðu hins vegar pláss sem þeim voru boðin nokkrum dögum síðar, 10. mars, en mættu ekki til meðferðarinnar. Ástand beggja stefndu á þessum tíma var alvarlegt og hafði lögregla afskipti af þeim þann 11. mars. Þann 12. mars fóru stefndu á bráðamóttöku Landspítalans og var stefndi, M, lagður inn á deild 33A. Hann fór í framhaldi af því í meðferð á Hlaðgerðarkoti. Stefnda, K, hélt áfram í neyslu, en þann 17. mars hringdi hún til lögreglu með ranghugmyndir. Hún fór í meðferð á Vogi og í kjölfarið á deild 33A á Landspítalanum 27. mars til 6. maí sl.

                Stefndu fengu að hitta dóttur sína þann 26. maí sl. og gekk það vel. Fyrir heimsóknina gengust þau undir vímuefnapróf. Við nánari rannsókn mældist rítalín hjá báðum stefndu og hafa þau viðurkennt að hafa þá verið komin í neyslu. Þann 5. júní barst tilkynning frá sálmeðferðarfræðingi um að stefnda, K, hefði ekki mætt í tíma til hans. Henni var veitt annað tækifæri til þess að mæta. Þann 7. júní var stefnda handtekin í slæmu ásigkomulagi og færð á geðdeild þar sem hún dvaldi til 18. júní. Stefnda fékk aftur að hitta dóttur sína, að undangengnu vímuefnaprófi, 12. júlí sl. og gekk sú umgengni vel. Ekki greindust vímuefni hjá stefndu.

                Eins og lýst hefur verið hér að framan voru stefndu veitt ítrekuð tækifæri til að taka á vanda sínum. Þeim voru boðin ýmis úrræði, svo sem fíkniefnameðferðir, sálfræðiviðtöl, pararáðgjöf, tengslaefling o.fl. Þau nýttu sér þessi úrræði ekki nema að takmörkuðu leyti. Stefndu var sérstaklega boðið upp á úrræði sem stuðluðu að tengslum þeirra við unga dóttur sína. Þeim stóð báðum til boða að dvelja með dóttur sinni á Vistheimili barna, auk þess sem stefnda, K, fékk að liggja með barnið inni á deild 33C á Landspítalanum þar sem unnið var að því að koma á tengslum milli hennar og barnsins og styrkja hana í umönnun þess. Hún þáði ekki boð um lengri dvöl þar, en fór af deildinni og hóf fíkniefnaneyslu. Stefndu voru bæði í neyslu frá þeim tíma og nýttu ekki vel möguleika sína á dvöl með barninu á vistheimilinu. Þá fóru þau með dóttur sína út af vistheimilinu á meðan þau voru í neyslu.

                Stutt er síðan stefndu náðu tökum á neyslu sinni. Stefndi, M, kveðst ekki hafa neytt fíkniefna í tvo mánuði. Hann hefur hins vegar ekki farið í meðferð og telur sig ekki þurfa á fíkniefnameðferð að halda, einungis sálfræðimeðferð. Dómurinn telur ljóst að stefndi sé í mikilli þörf fyrir meðferð. Mikilvægt sé að hann leiti sér meðferðar vegna vímuefnavanda, auk sálræns vanda, en án þess sé vonlítið um árangur. Ljóst er að stefndi á talsvert langt í land til þess að ná bata og ná þeim tökum á lífi sínu að hann sé fær um umönnun ungs barns. Þau skref sem stefndi hefur tekið til þess að koma lífi sínu á réttan kjöl eru jákvæð, en duga engan veginn til. Af gögnum málsins, og framburði þeirra sem gáfu skýrslu fyrir dómi, þykir sýnt að hæfni stefnda til þess að annast um ungt barn er mjög skert. Er það einkum af völdum vímuefnaneyslu, en einnig vegna andlegra erfiðleika, kvíða, þunglyndis og áfallaröskunar.

                Vandi stefndu, K, er víðtækur og langvarandi, en án vafa á fíkniefnaneysla þar stærstan þátt. Stefnda hefur, eins og að framan greinir, átt við margvíslega geðræna erfiðleika af alvarlegum toga að stríða og hefur verið metin öryrki af þeirra völdum. Stefnda hefur ekki neytt fíkniefna í um þrjá mánuði, eða frá því hún lauk meðferð í júní sl. Hún kveðst nú sækja AA-fundi og vera í sálfræðimeðferð. Samkvæmt framangreindu vottorði sækir hún meðferð hjá sálmeðferðarfræðingi, en ekki er um meðferð við fíknivanda hennar að ræða. Þá kemur fram í gögnum málsins að stefnda hefur ekki mætt til áfengisráðgjafa á Landspítala eins og lagt var upp með. Stefnda er enn á biðlista til þess að komast að hjá Hvítabandinu, þar sem í boði er sérhæfð meðferð sem hentar hennar þörfum, en hún virðist ekki hafa sótt það fast að komast þangað. Eins og að framan greinir féll stefnda í fíkniefnaneyslu í þrígang eftir fæðingu dóttur sinnar og var hún fljótt komin í alvarlega neyslu, þrátt fyrir að hafa haldið bindindi í nokkur ár fram að þeim tíma. Af gögnum málsins og framburði fyrir dómi er ljóst að hæfni stefndu til þess að annast dóttur sína er mjög skert af völdum langvarandi vímuefnaneyslu, auk þeirra andlegu erfiðleika sem hún á við að etja.

                Eins og að framan greinir er mjög stutt síðan bæði stefndu hættu neyslu vímuefna. Þá var um fleiri en eitt fall að ræða hjá þeim á síðustu mánuðum. Verður því að telja ótvírætt að þau séu bæði í þó nokkurri hættu á að falla aftur í neyslu vímuefna enn um sinn. Ljóst þykir að stefndu þurfa bæði mun lengri tíma til þess að ná þannig tökum á lífi sínu að þeim sé unnt að veita ungri dóttur sinni öruggar uppeldisaðstæður. Það er álit sérfræðinga sem komið hafa að málefnum stefndu að þau þurfi bæði að gangast undir langvarandi vímuefnameðferð og að henni lokinni meðferð vegna margvíslegra geðrænna vandamála. Stefndu virðast þó hvorugt sýna alvarleika vanda síns fullnægjandi skilning og vera tilbúið að sinna meðferð sem sérfræðingar mæla með.

                Stefnda hefur forsjá sonar síns, B, sem fæddur er árið 2003. Eins og að framan greinir hafa barnaverndaryfirvöld haft afskipti af málefnum hans frá árinu 2004. Dómurinn telur að stefnanda hefði verið rétt að leggja fram nánari gögn í málinu um son stefndu, en við aðalmeðferð málsins kom fram að unnið hefði verið tengslamat milli stefndu og sonar hennar, þar sem málefni hans væru einnig til meðferðar hjá stefnanda. Fram kom þó að um vel gerðan dreng er að ræða sem er tengdur stefndu. Hins vegar hefur komið fram að hann hefur verið vistaður utan heimilis a.m.k. fimm sinnum, að meðtalinni núverandi vistun hans.

                A, dóttir stefndu, hefur verið vistuð á heimili á vegum Barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá því hún var nokkurra vikna gömul, en þá hafði stefnda verið í neyslu fíkniefna í u.þ.b. tíu daga. Stefndi hugsaði um dóttur sína þennan tíma, en hefur viðurkennt að hafa neytt einhverra fíkniefna á þeim tíma. Ljóst er af gögnum málsins að stefndi annaðist um dóttur sína og myndaði tengsl við hana. Stefnda, K, virðist hins vegar frá upphafi hafa átt erfitt með að tengjast dóttur sinni, en hún virðist hafa átt við mikla vanlíðan að stríða eftir fæðingu hennar. Hún leitaði aðstoðar vegna þessa, en virðist þó ekki hafa getað nýtt sér hana nægjanlega. Þá nýttu stefndu sér takmarkað möguleika sína á því að vera hjá dóttur sinni á meðan hún dvaldi á Vistheimili barna. Ljóst er að hluta þess tíma voru stefndu í neyslu og þegar það uppgötvaðist var tekið fyrir heimsóknir þeirra. Stefndi fékk að hitta dóttur sína einu sinni í mars, er hann hafði lokið afeitrun. Stefndu fengu svo bæði umgengni við hana í maí í klukkustund og stefnda ein í júlí. Allar þessar heimsóknir gengu vel fyrir sig. Eftir heimsóknina í maí kom þó í ljós að stefndu höfðu bæði neytt rítalíns. Samkvæmt framangreindu hafa stefndu lítið komið að umönnun dóttur sinnar frá fæðingu hennar.

                Öll börn þarfnast umhyggju, öryggis og stöðugleika í umhverfi sínu. Á fyrsta ári er þetta sérlega mikilvægt, en þá byrjar barn að mynda geðtengsl við nánustu umönnunaraðila sína. Eru slík tengsl ákaflega mikilvæg og nauðsynlegur grundvöllur fyrir áframhaldandi þroska barnsins. Mikilvægt er að stuðlað sé að því að þetta ferli fái að þróast án þess að rof verði þar á. Við tengslarof skapast hætta á margvíslegum misfellum í þroska og tengslarof er veruleg ógn við geðheilsu barns. Eins og fram hefur komið sýndi stefnda, K, ekki skilning né áhuga á að vinna með tengsl sín við barnið þegar það var boðið á vegum geðdeildar LSH. Vegna lítilla samskipta við barnið hafa ekki náðst að myndast frumgeðtengsl á milli barns og stefndu, K. Þá hefur orðið rof á tengslum milli barnsins og stefnda, M. Samkvæmt gögnum málsins hefur barnið hins vegar tengst fósturforeldrum sínum afar vel.

                Stefndu telja að ekki hafi verið gætt meðalhófs í málinu, en rétt hefði verið að beita vægari úrræðum, svo sem tímabundinni vistun barnsins. Þá hafi þeim ekki verið gefin nægjanleg tækifæri til þess að bæta ráð sitt og tengjast barninu. Dómurinn telur að ráðið verði af gögnum málsins að stefndu hafi í reynd báðum verið veitt fjölmörg tækifæri til þess að leita meðferðar við fíkniefnavanda sínum og andlegum erfiðleikum til þess að þeim væri kleift að sinna uppeldishlutverki sínu. Þau féllu hins vegar ítrekað á bindindi sínu. Þá bera gögn málsins með sér að allt hafi verið gert til að aðstoða stefnda, M, við að halda tengslum við dóttur sína og aðstoða stefndu, K, við að koma á tengslum við hana, á meðan á dvöl hennar á Vistheimili barna og deild 33C stóð. Þær tilraunir báru hins vegar ekki árangur. Hagsmunir svo ungs barns sem dóttir stefndu er krefjast þess að hún komist sem fyrst í öruggt umhverfi og geti myndað tengsl við umönnunaraðila sína. Þar eð í ljós kom að stefndu voru fallin í neyslu á ný í byrjun mars þykir ekki hafa verið forsvaranlegt að reyna lengur að viðhalda eða koma á tengslum milli barnsins og stefndu.

                Stefndu vísa til þess að skilyrði 1. mgr. 56. gr. laganna, um að mál skuli vera nægjanlega upplýst áður en mál sé höfðað til sviptingar forsjár, hafi ekki verið fullnægt. Er málið var höfðað lá ekki fyrir sérfræðilegt álit á forsjárhæfni stefndu. Stefna málsins var gefin út 28. maí sl. Stefndu luku bæði meðferð skömmu áður. Verður að taka undir með stefndu að rétt hefði verið að láta fara fram mat á forsjárhæfni þeirra. Undir meðferð máls þessa hefur hins vegar verið aflað mats dómkvadds matsmanns á forsjárhæfni aðila. Þykir málið því vera nægjanlega upplýst og verður kröfunni ekki hafnað af þeim sökum.

                Af því sem að framan er rakið og gögnum málsins þykir sýnt að stefndu geti ekki, vegna framangreinda erfiðleika sinna, farið með forsjá dóttur sinnar og sinnt forsjárskyldum sínum gagnvart henni. Í ljósi forsögunnar og þess skamma tíma sem liðinn er frá því að stefndu hættu neyslu þykir of áhættusamt og óvarlegt að fela þeim forsjá barnsins. Brýna nauðsyn ber til þess að skapa barninu til frambúðar það öryggi og þá umönnun sem það þarf á að halda og á rétt á lögum samkvæmt. Í ljósi ungs aldurs barnsins og þarfa þess fyrir tilfinningatengsl við umönnunaraðila sína þykir tímabundin vistun barnsins ekki koma til álita. Þá þykir ljóst að reynd hafi verið öll þau stuðningsúrræði sem krefjast verður að séu reynd áður en gripið er til þess að svipta foreldri forsjá barna sinna og að önnur úrræði séu ekki tæk í málinu. Verður að telja að hagsmunir og þarfir barnsins krefjist þess að stefndu verði svipt forsjá þess. Þykja skilyrði a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 vera fyrir hendi í málinu og verður krafa stefnanda um forsjársviptingu því tekin til greina.

                Stefndu gera þá kröfu í málinu að verði krafa um forsjársviptingu tekin til greina verði kveðið á um umgengni þeirra við barnið. Um umgengni við barn í fóstri er kveðið í 74. gr. barnaverndarlaga. Samkvæmt henni eiga barn í fóstri og foreldrar þess gagnkvæman rétt til umgengni. Samkvæmt 3. mgr. 74. gr. skal við ráðstöfun barns í fóstur taka afstöðu til umgengni barns við foreldra og aðra nákomna og skal tekið mið af því hvað þjónar hagsmunum barnsins best. Náist samkomulag gerir barnaverndarnefnd skriflegan samning við þá sem umgengni eiga að rækja. Samkvæmt greinargerð með ákvæðinu er gert ráð fyrir því að barnaverndarnefnd meti þarfir og hagsmuni barnsins, meðal annars með tilliti til sjónarmiða foreldra og viðhorfa fósturforeldra. Samkvæmt 4. mgr. hefur barnaverndarnefnd úrskurðarvald um ágreiningsefni er varða umgengni barns við foreldra og aðra nákomna, hvort sem það varðar rétt til umgengni, umfang umgengnisréttarins eða framkvæmd. Ef sérstök atvik valda því, að mati barnaverndarnefndar, að umgengni barns við foreldra sé andstæð hag þess og þörfum getur nefndin úrskurðað að foreldri skuli ekki njóta umgengnisréttar. Barnaverndarnefnd getur endurskoðað afstöðu sína og úrskurðir hennar eru kæranlegir til kærunefndar barnaverndarmála. Samkvæmt framangreindu er það ekki í höndum dómstóla að kveða á um umgengni í kjölfar forsjársviptingar heldur er það í höndum barnaverndaryfirvalda. Rétt þykir að árétta að barnaverndaryfirvöldum ber að leitast við að eiga góða samvinnu við foreldra og ber að sýna þeim ávallt fyllstu nærgætni og virðingu. Í ljósi þessa er ekki hægt að fallast á framangreinda kröfu stefndu um umgengni.

                Stefnandi gerir ekki kröfu um málskostnað. Rétt þykir að hver aðila beri sinn kostnað af málinu. Stefndu hafa bæði gjafsókn í málinu, sbr. bréf innanríkisráðuneytisins, dags. 21. júlí og 22. september sl.

                Gjafsóknarkostnaður stefndu, K, sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar, Gunnhildar Pétursdóttur hdl., 950.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

                Gjafsóknarkostnaður stefnda, M, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, Stefáns Karls Kristjánssonar hdl., 1.050.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tilliti til virðisaukaskatts.

                Barbara Björnsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn ásamt meðdómendunum Guðfinnu Eydal og Helga Viborg sálfræðingum.

D Ó M S O R Ð :

                Stefndu, M og K, eru svipt forsjá dóttur sinnar, A, kt. [...].

                Málskostnaður fellur niður.

                Gjafsóknarkostnaður stefndu, K, sem er þóknun lögmanns hennar, Gunnhildar Pétursdóttur héraðsdómslögmanns, 950.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

                Gjafsóknarkostnaður stefnda, M, sem er þóknun lögmanns hans, Stefáns Karls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, 1.050.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.