Miðvikudaginn 30. janúar 2013.
Nr. 63/2013.	Ákæruvaldið (Kolbrún Benediktsdóttir saksóknari) gegn X (Bjarni Hauksson hrl.)

Kærumál. Vitni.

Úrskurður héraðsdóms, um að ákæruvaldinu væri heimilt að leiða tvö nafngreind vitni í sakamáli sem höfðað hafði verið á hendur X, var staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. janúar 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 24. janúar 2013, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að hann mætti leiða tvö nafngreind vitni í sakamáli sem hann hefur höfðað gegn varnaraðila. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Þeir menn, sem sóknaraðili hyggst leiða sem vitni í sakamálinu gegn varnaraðila, hafa gefið formlega skýrslu hjá lögreglu. Af skýrslunum má sjá að þeir geta hvor um sig borið um atvik í samskiptum sínum við varnaraðila sem þýðingu geta haft við úrlausn málsins. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 24. janúar 2013.

Mál þetta var tekið til úrskurðar 21. janúar sl.

Með ákæru, útgefinni 29. október sl., hefur ríkissaksóknari höfðað sakamál á hendur X, kt. [...], [...], [...] fyrir hegningarlagabrot. 

Í ákærunni er ákærði sakaður um húsbrot, eignaspjöll og tilraun til manndráps, með því að hafa, að kvöldi 10. febrúar 2012, ruðst í heimildarleysi inn á heimili A að [...] [...] og veist þar að honum með ofbeldi, sem nánar er lýst í ákæru.

Við aðalmeðferð málsins, sem hófst 21. janúar sl., hefur sækjandi, í samræmi við vitnalista, leitt fyrir dóminn allnokkur vitni. Við þinghaldið hafði sækjandi jafnframt í hyggju að leiða fram vitnin B og C, en ákærði andmælti því.

Sækjanda og skipuðum verjanda ákærða var gefinn kostur á að tjá sig um ágreiningsefnið, en að svo búnu var það tekið til úrskurðar.

Sækjandi rökstyður kröfu sína um að nefndar vitnaleiðslur fari fram með því að það sé ætlan ákæruvalds að inna vitnin eftir vitneskju þeirra um hug ákærða til brotaþola. Sækjandi bendir á að vitnin hafi gefið skýrslu við lögreglurannsókn málsins þar sem þau hafi greint frá tileknum orðum ákærða fyrir fáeinum árum um brotaþola. Að því leyti vísar sækjandi til ákvæða 3. mgr. 54. gr. laga nr. 88, 2008 þar sem segir að lögreglu beri m.a. að rannsaka hugarfar sakbornings og hvatir til brota.

Sækjandi bendir á að sakargiftir samkvæmt ákæru séu alvarlegar og að ætla megi að málflutningur við lok aðalmeðferðar varði atriði er snúi að ásetningi ákærða á verknaðarstundu og sönnunarfærslu þar um, þ.e. hvort heimfæra eigi verknaðinn m.a. undir ákvæði 211. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 ellegar undir 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Byggir sækjandi á því að við mat á sönnun geti skipt máli hvaða hug ákærði bar til brotaþola.

Sækjandi byggir á því að nefndar vitnaleiðslur séu í samræmi við málsmeðferðarreglur sakamálaréttarfars, sbr. ákvæði XVI. og XVII. kafla laga nr. 88, 2008.  Vitnaleiðslurnar séu því ekki í andstöðu við ákvæði 3. mgr. 110. gr. og 1. mgr. 116. gr. laganna.

Verjandi ákærða rökstyður kröfu sína um að hafna beri kröfu sækjanda um greindar vitnaleiðslur með því að nefnd vitni geti samkvæmt gögnum málsins ekki borið um málsátvik líkt og áskilið sé í 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála. Verjandi vísar til þess að lagaákvæðið sé reist á einni af grundvallarreglum sakamálaréttarfarsins um sanngjarna málsmeðferð, en einnig á því að reka eigi mál með markvissum hætti.

Verjandi vísar til þess að ekki sé ágreiningur í málinu um að ákærði hafi ráðist á brotaþola og að sakargiftir samkvæmt ákæru séu alvarlegar. Hann bendir jafnframt á að ekki sé ágreiningur um að ákærði hafi borið þungan hug til brotaþola og að ástæðan fyrir því hafi verið tilteknar upplýsingar sem ákærði hafi búið yfir um langt árabil.

Verjandi byggir á því að nefnd vitni geti í raun engu bætt við frásögn ákærða fyrir dómi og þar á meðal um hvatir hans umrætt kvöld. Þá andmælir hann því að orðræða ákærða og drykkjuraus 4-5 árum fyrir nefndan verknað geti haft þýðingu um sönnunarfærslu í málinu umfram það sem ákærði hafi sjálfur borið við meðferð málsins, m.a. fyrir dómi. Umbeðnar vitnaleiðslur ákæruvalds séu því augljóslega þarflausar, en séu auk þess líklegar til að gera ákærða tortryggilegan. Krafa ákæruvalds sé því í andstöðu við fyrrgreinda meginreglu um sanngjarna málsmeðferð, ákvæði 3. mgr. 116. gr. laga nr. 88, 2008 og eftir atvikum dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 209/2009.

Niðurstaða.

Samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88, 2008 er manni því aðeins skylt að koma fyrir dóm sem vitni og svara spurningum sem beint er til hans um málsatvik, að hann hafi skynjað slíkt af eigin raun. Samkvæmt 3. mgr. 110. gr. laganna getur dómari meinað aðila um sönnunarfærslu telji hann bersýnilegt að atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða gagn sé tilgangslaust til sönnunar.

Samkvæmt framansögðu geta aðilar ekki leitt vitni og lagt fram sýnileg sönnunargögn að eigin vild heldur er sú regla háð takmörkunum, eðli máls samkvæmt.

Í máli þessu vill sækjandi með nefndum vitnayfirheyrslum upplýsa frekar um allan aðdraganda að atvikum máls, að kveldi 10. febrúar 2012. Getur slíkt skipt máli við efnisúrlausn málsins og sönnunarfærslu, en einnig eftir atvikum við refsiákvörðun sbr. 6. og 7. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. m.a. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 90/1970. Með vísan til þessa og í ljósi röksemda ákæruvalds telur dómurinn umbeðnar vitnaleiðslur ekki þarflausar fyrir sakarefni málsins og rúmast innan heimilda XVI. kafla laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála. Verður því fallist á kröfur sækjanda um að leiða nefnd vitni fyrir dóminn til að gefa skýrslu í málinu.

Ólafur Ólafsson héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Ákæruvaldi er heimilt að leiða fyrir dóminn sem vitni B og C til að gefa skýrslu í málinu.