Þriðjudaginn 9. maí 2006.
Nr. 203/2006.	K (Dögg Pálsdóttir hrl.) gegn M (Valborg Snævarr hrl.)

 

Kærumál. Innsetningargerð. Börn. Gjafsókn.

M, sem búsettur er í Svíþjóð, krafðist afhendingar sonar síns og K, með beinni aðfarargerð, á grundvelli laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl.  Sonurinn A hafði farið til K í heimsókn á Íslandi en ekki snúið aftur til M að því loknu. Talið var að þar sem vilji A, sem er á fjórtánda aldursári hafi ekki staðið til þess að fara aftur til M og þar sem ástæður þær, sem A  hafði gefið fyrir því að vilja fremur dvelja hjá K en M, þóttu vera þess háttar að enginn vafi væri á að þær gætu verið ráðandi um daglega líðan hans var talið að í málinu ætti við regla 3. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995. Var kröfu M um afhendingu A með beinni aðfarargerð því hafnað.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. apríl 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. apríl og 5. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 29. mars 2006, þar sem varnaraðila var heimilað að fá nafngreindan son málsaðila, fæddan 1993, tekinn úr umráðum sóknaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Þá var vísað frá dómi kröfu varnaraðila um greiðslu nánar tilgreinds ferðakostnaðar. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um aðfarargerð. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir réttinum.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt hér fyrir réttinum.

Málsatvikum og málflutningi málsaðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Fallist verður á það með héraðsdómara, að sú staða sé uppi í málinu sem lýst er í 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Þá er einnig með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar fallist á að ekki sé sannað að fyrir hendi séu atvik þau sem lýst er í 2. tl. 12. gr. sömu laga og heimila að synjað sé afhendingar barns. Úrslit málsins ráðast því af athugun á, hvort viljaafstaða drengsins, sem lýst er í hinum kærða úrskurði, standi kröfu varnaraðila í vegi, en í 3. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995 segir að heimilt sé að synja um afhendingu barns ef ... „barnið er andvígt afhendingu og hefur náð þeim aldri og þroska að rétt sé að taka tillit til skoðana þess ...“

Sonur málsaðila er fæddur 22. janúar 1993 og er því nú á fjórtánda aldursári. Í forsendum hins kærða úrskurðar er sagt frá skýrslu sem Gunnar Hrafn Birgisson sálfræðingur gerði um viðtal sem hann og héraðsdómari áttu við drenginn þann 27. febrúar 2006. Í skýrslunni segir meðal annars að ekkert hafi komið fram í viðtalinu sem benti til þess að drengurinn hafi verið undirbúinn fyrir það eða fenginn til að tjá sig öðru vísi en hreinskilnislega. Fram kemur að hann hafi látið í ljósi þá viljaafstöðu sína að vilja fremur vera áfram hjá móður sinni á Íslandi en að fara aftur til föður síns til Svíþjóðar. Sér hafi lengi ekki liðið vel í Svíþjóð. Hann eigi þar erfitt heima fyrir og gangi ekki vel í skóla. Hafi hann meðal annars orðið fyrir einelti á þeim vettvangi. Honum finnist betra að vera hjá móður sinni en föður. Tækifæri sé til að hitta frændfólk á Íslandi og hafi hann viljað flytja til móður sinnar frá því hann var lítill. Á Íslandi spili hann fótbolta sem hann hafi gaman af og hafi hann eignast marga vini hér á landi. Hann hafi skýrt föður sínum og stjúpmóður frá þessari afstöðu. Hann telji þau skilja þetta en vilji þó að hann komi til baka, þrátt fyrir þessa afstöðu hans. Í skýrslunni er einnig haft eftir drengnum að faðir hans og stjúpmóðir hafi slegið hann og sparkað í hann, þannig að stundum hafi komið marblettir undan þessum höggum. Hafi hann sagt það vera í lagi að hitta föður sinn ef hann verði ekki sleginn.

Skilyrði fyrir beitingu 3. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995 er ekki að sýnt sé fram á að velferð barns sé stefnt í hættu með því að fallast á aðfararbeiðni, heldur gerir ákvæðið ráð fyrir að viljaafstaða barnsins skipti máli án þess að nokkuð annað þurfi til að koma þegar tekin er afstaða til slíkrar beiðni. Þrátt fyrir þetta verður ákvæðið ekki skýrt þannig að barn geti sjálft tekið ákvarðanir um breytingu á dvalarstað, og þá oft í reynd forsjá, með því einu að lýsa afstöðu sinni til þess hjá hvoru foreldra sinna það vilji dvelja, þó að það teljist komið til þess þroska sem vikið er að í ákvæðinu. Verður þá að taka afstöðu til þess, hvort viljaafstaða barnsins eigi sér nægilegar málefnalegar ástæður í skýringum þess.

Þau atriði sem fram koma í skýrslu sálfræðingsins og að framan eru rakin um ástæður drengsins fyrir því að vilja fremur dvelja hjá móður sinni á Íslandi en föður sínum í Svíþjóð eru þess háttar að enginn vafi er á að þau geta verið ráðandi um daglega líðan hans. Þar að auki verður ekki hjá því litið að með því að gefa upp viljaafstöðu sína og ástæður hefur drengurinn stigið skref sem eru til þess fallin að  gera endurkomu hans til föðurins erfiðari en ella verði hann knúinn til að fara til hans aftur. Er ekki vafi á að drengurinn sjálfur hlýtur að teljast hafa öðlast nægilegan þroska til að gera sér grein fyrir þessum atriðum málsins.

Með vísan til þeirra atriða sem hér hafa verið rakin verður beiðni varnaraðila um að drengurinn verði fenginn honum með beinni aðfarargerð synjað.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun, málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Gjafsóknarkostnaður málsaðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanna þeirra sem ákveðst samkvæmt reikningum þeirra eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfu varnaraðila, M, um að fá barnið A tekið úr umráðum sóknaraðila, K, og afhent sér með beinni aðfarargerð er hafnað.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun, málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 118.125 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 131.625 krónur.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 29. mars 2006.

Gerðarbeiðandi er M, [kt.], sænskur ríkisborgari, [...], Svíþjóð.

Gerðarþoli er K, [kt. og heimilisfang].

Gerðarbeiðandi krefst þess að úrskurðað verði að sonur gerðarbeiðanda og gerðarþola, A, [kt.], til heimilis að [...], Svíþjóð, en með dvalarstað að [...], verði tekið úr umráðum gerðarþola og afhent gerðarbeiðanda eða öðrum þeim aðila sem hann setur í sinn stað og er þess krafist að úrskurðurinn verði aðfararhæfur við uppkvaðningu hans. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola en jafnframt að gerðarþola verði gert að greiða ferðakostnað gerðarbeiðanda til og frá landinu og flugfarseðil fyrir drenginn til Svíþjóðar. Loks er þess krafist að úrskurðarorð kveði á um að aðfarargerðin fari fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en kostnað gerðarþola.

Gerðarþoli krefst þess aðallega að kröfu gerðarbeiðanda um afhendingu sonar aðila verði synjað. Til vara krefst gerðarþoli þess að málskot úrskurðar héraðsdómara til æðra dóms fresti aðfarargerð. Þá gerir gerðarþoli þá kröfu að verði fallist á aðalkröfu, þá verði gerðarþola úrskurðaður málskostnaður úr hendi gerðarbeiðanda, að viðbættum virðisaukaskatti samkvæmt reikningi, án tillits til þess hvort gjafsóknarleyfi fáist vegna málarekstursins. Verði hins vegar fallist á kröfur gerðarbeiðanda er þess krafist að málskostnaður falli niður.

Málið er rekið á grundvelli laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. og ákvæðum Haagsamningsins frá 1980 sem er skuldbindandi í samskiptum Íslands við Svíþjóð eins og nánar er kveðið á um í tilvitnuðum lögum. Málið barst dóminum 14. febrúar sl. með bréfi lögmanns gerðarbeiðanda dags. 13. febrúar sl. en var úthlutað dómaranum 16. febrúar sl. Málið var þingfest 16. febrúar sl. en aðalmeðferð fór fram 13. mars sl. og var það tekið til úrskurðar sama dag að loknum skýrslutökum og munnlegum málflutningi. 

Málavextir.

Aðilar málsins fengu lögskilnað hjá sýslumanninum í Reykjavík [...] 1999. Sömdu aðilar um að gerðarbeiðandi færi með forsjá  A en gerðarþoli færi með forsjá dóttur þeirra B, sem er fædd [...] 1994. Gerðarbeiðandi höfðaði síðar mál til að fá forsjá telpunnar en málinu lauk með dómssátt 5. febrúar 2001 um að forsjá hennar yrði sameiginleg en lögheimili hennar yrði hjá gerðarþola.

A dvaldi hjá gerðarþola um síðustu jól eins og samkomulag aðila sagði til um. Hann átti bókað flug til Svíþjóðar 7. janúar sl. en af heimferð varð ekki og dvelst drengurinn enn hjá gerðarþola og hefur nú hafið skólagöngu í Grunnskólanum í [...]. Hefur gerðarþoli lýst því að drengurinn vilji ekki snúa til baka en gerðarbeiðandi hefur dregið í efa að það sé raunveruleg viljaafstaða drengsins.

Málsástæður og lagarök gerðarbeiðanda.

Gerðarbeiðandi byggir kröfu sína um afhendingu sonar síns á því að hann fari einn með forsjá drengsins samkvæmt lögmætri skipan og hafi drengurinn átt lögheimili og búsetu í Svíþjóð í skilningi 11. gr. laga nr. 160/1995 áður en ólögmætt hald gerðarþola hófst. Þegar drengurinn hafi ekki komið aftur með bókuðu flugi 7. janúar sl. hafi lokið þeim tíma sem gerðarbeiðandi hefði samþykkt að hann dveldi hérlendis. Háttsemi gerðarþola feli í sér ólögmætt hald á drengnum sem feli í sér brot gegn forsjárrétti gerðarbeiðanda. Engar þær ástæður sem tilgreindar séu í lögum nr. 160/1995 geti komið í veg fyrir að fallast beri á afhendingarkröfu gerðarbeiðanda. Ákvæði 3. tl. 12. gr. laganna beri að skýra þröngt enda sé það tilgangur Haagsamningsins, sem lögin byggja á, að vernda börn gegn því að þau séu numin brot úr venjulegu umhverfi sínu.

Gerðarbeiðandi efast um að drengurinn vilji í raun ekki snúa aftur heim enda hafi aðstæður hans ytra verið mjög góðar. Hafi hins vegar slík viljaafstaða hans komið fram, telur gerðarbeiðandi að hún sé til komin vegna þrýstings frá gerðarþola og eigi því ekki að hafa áhrif á niðurstöðu málsins. Þá bendir gerðarbeiðandi á að afstaða drengsins gæti komið til skoðunar í dómsmáli til breytingar forsjár sem höfða yrði í Svíþjóð, heimaríki drengsins, en í aðfararmáli þessu eigi eingöngu að fjalla um hvort lagaskilyrði séu til afhendingar eða ekki. Ákvæði 3. mgr. 12. gr. laganna veiti börnum ekki heimild til að ákveða sjálf búsetustað sinn enda ljóst að ákvæðinu verður einungis beitt í algerum undantekningartilvikum. Engar slíkar ástæður séu fyrir hendi í máli þessu.

Af hálfu gerðarbeiðanda er þess óskað að úrskurður verði aðfararhæfur við uppkvaðningu enda samræmist það því markmiði laganna að koma beri lögmætu ástandi á svo fljótt sem verða má og tryggja stöðugleika.

Um lagarök vísar gerðarbeiðandi til ákvæða 13. gr. laga nr. 160/1995, sbr. ákvæði 13. kafla laga nr. 91/1989. Málskostnaðarkrafa gerðarbeiðanda er byggð á ákvæðum 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök gerðarþola.

Gerðarþoli rökstyður aðalkröfu sína á þann veg að alvarleg hætta sé á því að afhending til gerðarbeiðanda muni skaða A líkamlega og andlega auk þess sem taka eigi tillit til skoðana drengsins sem er 13 ára gamall og alfarið andvígur afhendingu, sbr. ákvæði 2. og 3. mgr. 12. gr. laga nr. 160/1995. Að sögn gerðarþola hafi drengurinn jafnan óskað þess að verða ekki sendur til gerðarbeiðanda að lokinni umgengni hjá gerðarþola en gerðarþoli hafi gert lítið úr umkvörtununum og ekki talið nægilega ástæðu til að taka óskir hans til greina. Hins vegar hefði drengurinn nú í fyrsta sinn greint gerðarþola ítarlega frá ofbeldi sem hann búi við hjá gerðarbeiðanda og eiginkonu hans. Drengurinn hefði lýst því m.a. að þau berðu hann með belti og fengju sögur hans stoð í frásögnum B, systur hans, sem lýst hefði ofbeldi í sinn garð þegar hún hefði farið til umgengni við gerðarbeiðanda. Þá hafi drengurinn lýst andlegu ofbeldi af hendi gerðarbeiðanda og hafi gerðarbeiðandi m.a. hótað drengnum að hann myndi fyrirfara sér ef drengurinn sneri ekki til baka. Telur gerðarþoli brýna hagsmuni drengsins standa til þess að hann verði ekki afhentur gerðarbeiðanda en að öðrum kosti sé mikil hætta á því að drengurinn hljóti andlegan og líkamlegan skaða af.

Gerðarþoli kveður drenginn ítrekað hafa óskað eftir því við gerðarbeiðanda að fá að flytja til gerðarþola en gerðarbeiðandi hafi að sögn drengsins alltaf brugðist ókvæða við þeirri málaleitan. Óttist drengurinn mjög að verða skikkaður til að snúa aftur til gerðarbeiðanda nú þegar hann hafi loksins hert upp hug sinn og lýst vilja sínum að þessu leyti. Drengurinn hræðist viðbrögð gerðarbeiðanda og búist við enn alvarlegra ofbeldi en áður nái krafa gerðarbeiðanda fram að ganga. Gerðarþoli vísar til þess að samkvæmt ákvæðum 17. gr. laga nr. 160/1995, sbr. 43. gr. barnalaga nr. 76/2003, skuli kanna afstöðu barns, sem náð hefur þeim aldri og þroska að rétt sé að taka tillit til skoðana þess. Drengurinn sé 13 ára gamall og vegi afstaða hans því þungt í málinu.

Varakröfu sinni til stuðnings vísar gerðarþoli til heimildar í 3. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 13. gr. laga nr. 160/1995. Sé krafan gerð með hliðsjón af sérstöðu málsins en ljóst sé að ef fallist verður á afhendingarkröfu gerðarbeiðanda muni gerðarbeiðandi skjóta úrskurði héraðsdóms til æðra dóms. Gerðarþoli krefst málskostnaðar auk virðisaukaskatts sér til handa samkvæmt XXI. kafla laga nr. 91/1991 fallist dómurinn á kröfur gerðarþola og er málskostnaðar krafist án tillits til þess hvort gjafsóknarleyfi fáist vegna málarekstursins. Krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er byggð á lögum nr. 50/1988.

Meðal gagna málsins er skýrsla Gunnars Hrafns Birgissonar sálfræðings dagsett 6. mars sl. um viðtal hans og dómara málsins við A þann 27. febrúar 2006. Þar kemur fram að drengurinn hafi lýst því að um langt skeið hafi honum ekki liðið vel í Svíþjóð vegna erfiðleika hans heima fyrir og í skólanum. Væri hann sleginn af gerðarbeiðanda og stjúpmóður sinni og hafi hann búið við þetta harðræði frá því að hann var lítill. Drengurinn hefði lýst því að honum finnist betra að vera hjá gerðarþola en gerðarbeiðanda Kemur fram í skýrslunni það mat sálfræðingsins að ekkert hafi komið fram í viðtalinu sem benti til þess að A hefði verið undirbúinn fyrir það eða fenginn til að tjá sig öðru vísi en hreinskilnislega.

Sálfræðingurinn kom fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins og gaf vitnaskýrslu. Lýsti hann því að í fyrrgreindu viðtali hefði komið fram hjá A að hann hefði lengi langað til að búa hjá gerðarþola. Taldi vitnið ekkert hafa bent til þess að drengurinn hefði verið heilaþveginn fyrir viðtalið en ljóst væri að frásögn drengsins vekti upp spurningar og benti ótvírætt til þess að eitthvað væri að þótt vitnið gæti ekki á grundvelli þessa eina viðtals lagt mat á hvað það væri. Þá gæti vitnið ekki á grundvelli skýrslunnar fullyrt að A væri í alvarlegri hættu vegna líkamsmeiðinga af hálfu gerðarbeiðanda og þá hefði drengurinn ekki lýst ótta við að fara aftur heim til gerðarbeiðanda og eiginkonu hans.

Málsaðilar gáfu skýrslur við aðalmeðferð málsins. Fyrir dóminum neitaði gerðarbeiðandi því að hafa slegið A og kannaðist ekki við að eiginkona hans hefði barið drenginn. Gerðarbeiðandi kvað drenginn aldrei hafa lýst vilja sínum til að búa hjá móður sinni áður en hann fór til hennar um síðustu jól. Þá kvað gerðarbeiðandi drenginn aldrei tala um móður sína á heimili gerðarbeiðanda. Taldi gerðarbeiðandi að drengurinn hefði verið undir þrýstingi frá gerðarþola þegar hann lýsti vilja sínum til að búa hjá gerðarþola í viðtali við sálfræðing og dómara málsins. 

Gerðarþoli sagði ástæðuna fyrir því hún sendi ekki A til gerðarbeiðanda eftir jólaleyfið vera þá að drengurinn hefði sagst vera beittur ofbeldi af hálfu gerðarbeiðanda. Gerðarþoli sá enga áverka á drengnum við komuna til hennar fyrir jól en kvaðst hafa trúað sögu drengsins þar sem hún hefði á sambúðartíma málsaðila orðið fyrir ofbeldi af hálfu gerðarbeiðanda. Drengurinn hefði lýst því að hann hefði reynt að segja gerðarbeiðanda frá því að hann vildi vera hjá gerðarþola en þá hefði gerðarbeiðandi kallað hann öllum illum nöfnum og hefði drengurinn ekki þorað að orða þetta aftur við hann. Hins vegar hefðu þeir feðgar talað saman um þetta í síma eftir að drengurinn kom til Íslands.

Teknar voru skýrslur í gegnum síma af C og D sem eru kennarar A í skólanum í [...] í Svíþjóð og E, móður vinar drengsins. Engin þeirra hafði skynjað eða heyrt að drengurinn sætti ofbeldi á heimili sínu í Svíþjóð og þá könnuðust þær ekki við að hafa heyrt hann tala um að hann vildi flytjast til Íslands. 

Niðurstaða.

Við úrlausn máls þessa ber að taka mið af ákvæðum laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. og ákvæðum Haagsamningsins frá 1980, sem er skuldbindandi í samskiptum Íslands við Svíþjóð. Í IV. kafla laganna eru ákvæði um afhendingu barns á grundvelli Haagsamningsins. Í 1. mgr. 11. gr. laganna segir að barn, sem flutt er hingað til lands með ólögmætum hætti eða ,,er haldið hér á ólögmætan hátt, skal, samkvæmt beiðni, afhent þeim sem rétt hefur til þess ef barnið var búsett í ríki, sem er aðili að Haagsamningnum, rétt áður en það var flutt á brot eða hald hófst.”

Skilgreiningu á ólögmætu haldi er að finna í 2. mgr. 11. gr. en samkvæmt henni er hald ólögmætt ef ,,sú háttsemi brýtur í bága við rétt forsjáraðila eða annars aðila, án tillits til þess hvort hann fer einn með réttinn eða með öðrum, til að annast barnið samkvæmt lögum þess ríkis þar sem barnið var búsett rétt áður en það var flutt á brott eða hald hófst”. Óumdeilt er að gerðarbeiðandi fer með forsjá A samkvæmt samkomulagi aðila við lögskilnað þeirra 30. september 1999 og jafnframt er óumdeilt að drengurinn var ekki afhentur gerðarbeiðanda á umsömdum tíma. Verður því fallist á það með gerðarbeiðanda að hald gerðarþola á drengnum sé ólögmætt í skilningi ofangreindra lagaákvæða.

Gerðarþoli byggir aðalkröfu sína á því að alvarleg hætta sé á því að afhending muni skaða A andlega og líkamlega og vísar til ákvæða 2. tl. 12. gr. laganna. Gerðarbeiðandi hefur neitað því staðfastlega að hafa lagt hendur á drenginn. Fyrir liggur hins vegar að A lýsti því í viðtali við dómara málsins og Gunnar Hrafn Birgisson sálfræðing að gerðarbeiðandi og stjúpmóðir slægju hann og systkini hans. Gunnar Hrafn sálfræðingur bar fyrir dóminum að frásögn drengsins vekti upp spurningar og taldi hana benda til þess að eitthvað væri að þótt vitnið vildi ekki fullyrða hvað það væri á grundvelli þessa eina viðtals. Þá gat sálfræðingurinn ekki á grundvelli skýrslu sinnar fullyrt að A væri í alvarlegri hættu vegna líkamsmeiðinga af hálfu gerðarbeiðanda. Þá kom fram hjá sálfræðingnum að drengurinn hefði ekki lýst ótta við að fara aftur heim til gerðarbeiðanda og eiginkonu hans. Að frátaldri frásögn drengsins er ekkert haldbært komið fram í gögnum málsins eða skýrslum aðila og vitna sem rennir nægilegum stoðum undir fullyrðingar um líkamsmeiðingar gerðarbeiðanda gagnvart A. Undanþáguákvæði 2. og 3. tl. 12. gr. laganna ber eðli málsins samkvæmt að skýra þröngt en sönnunarbyrði fyrir því að þau eigi hér við hvílir á gerðarþola. Þegar litið er til framanritaðs verður að telja að þrátt fyrir framburð drengsins sé ekki með nægilegum hætti leitt í ljós að alvarleg hætta sé á því að afhending drengsins muni skaða hann andlega eða líkamlega eða koma honum á annan hátt í óbærilega stöðu. Verður jafnframt að líta til þess að hér verður ekki leyst úr álitamálum varðandi forsjá drengsins, sbr. ákvæði 19. gr. Haagsamningsins.  

Þá vísar gerðarþoli til þess að drengurinn sé algerlega andvígur afhendingu og hafi náð þeim aldri og þroska að taka beri tillit til skoðana hans, sbr. 3. tl. 12. gr. laganna. Í áðurgreindu viðtali A við dómara málsins og tilkvaddan sálfræðing, kom fram að drengnum fyndist betra að vera hjá gerðarþola en gerðarbeiðanda. Lýsti hann því að móðir hans væri heima á kvöldin og legði ekki hendur á hann. Með því gæfist honum tækifæri til að hitta frændfólk sitt á Íslandi og stunda fótbolta en hann hefði hætt fótboltaiðkun í Svíþjóð þegar hann var 12 ára. Jafnframt kom fram hjá A að honum þætti kennarinn sinn í Svíþjóð leiðinlegur auk þess sem hann hefði lent í einelti í félagahópnum. Eins og áður er komið fram, varð ekki vart ótta hjá drengnum við að fara aftur til gerðarbeiðanda og sýnist fremur um það að ræða, að A vilji frekar búa hjá gerðarþola á Íslandi heldur en að hann sé eindregið andvígur afhendingu en í framangreindu viðtali kom fram að hann lagðist ekki alfarið gegn því að hitta gerðarbeiðanda. Að öllu framanrituðu virtu þykja því ekki efni til að hafna kröfu gerðarbeiðanda á grundvelli reglu 3. tl. 12. gr. laganna.

Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða dómsins að gerðarbeiðandi eigi óskoraðan rétt til að krefjast afhendingar á syni málsaðila og því beri að fallast á kröfu gerðarbeiðanda um að drengurinn verði tekinn með beinni aðfarargerð úr umsjá gerðarþola og gerðarbeiðanda fengin umsjá hans hafi gerðarþoli ekki sjálfur látið hann í umsjá gerðarbeiðanda eða á annan hátt stuðlað að för drengsins til gerðarbeiðanda að liðnum sex vikum frá uppkvaðningu úrskurðarins.

Eftir atvikum málsins og með vísan til ákvæða 3. mgr. 84. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 þykir rétt að verða við kröfu gerðarþola um að kæra úrskurðarins til Hæstaréttar fresti aðfarargerð.

Kröfum gerðarbeiðanda um að gerðarþola verði gert að greiða ferðakostnað hans til og frá landinu og flugfarseðil fyrir drenginn til Svíþjóðar er vísað frá sem órökstuddum en hvorki er að finna rökstuðning fyrir þeim í framlagðri aðfararbeiðni né eru þær studdar gögnum.

Gerðarbeiðandi gerir sérstaka kröfu um að í úrskurðarorði verði kveðið á um að aðfarargerðin fari fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en á kostnað gerðarþola. Ekki eru efni til að kveða sérstaklega á um þessi atriði enda leiðir það af ákvæðum aðfararlaga nr. 90/1989 að aðfarargerð fer fram á ábyrgð gerðarbeiðanda og ákvæði 2. mgr. 1. gr. aðfararlaga mæla fyrir um hvernig fer um kostnað vegna aðarargerðar.             Málskostnaður fellur niður. Gerðarbeiðandi hefur gjafsókn samkvæmt bréfi dómsmálaráðuneytis dagsettu 7. mars sl. Ber því að greiða allan gjafsóknarkostnað hans úr ríkissjóði, þar með talda þóknun lögmanns hans, Valborgar Þ. Snævarr hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 455.359 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Gerðarþoli hefur gjafsókn samkvæmt bréfi dómsmálaráðuneytis dagsettu 10. mars sl. Ber því að greiða allan gjafsóknarkostnað hennar úr ríkissjóði, þar með talda þóknun lögmanns hans, Daggar Pálsdóttur hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 407.738 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Gerðarbeiðanda, M, er heimilt að liðnum sex vikum frá uppsögu þessa dóms að fá barnið A tekið úr umráðum gerðarþola, K, og afhent sér með beinni aðfarargerð hafi gerðarþoli ekki áður fært það til gerðarbeiðanda eftir því sem nánar greinir í forsendum úrskurðarins.

Kæra á úrskurði þessum frestar framkvæmd hans.

Kröfum gerðarbeiðanda um greiðslu ferðakostnaðar og farseðils er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður gerðarbeiðanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Valborgar Þ. Snævarr hrl., 455.359 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. 

  Gjafsóknarkostnaður gerðarþola greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Daggar Pálsdóttur hrl., 407.738 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.